Đại Tập 113 · Bộ Luận III · Số 1649–1668

Kinh Bồ Đề Hạnh - Quyển 2

KINH BỒ ĐỀ HẠNH

QUYỂN 2

Phẩm 4: TÂM BỒ ĐỀ, NHẪN NHỤC

BA LA MẬT ĐA

Vâng mạng thực hành các nghiệp thiện

Bố thí-Trì giới để dẫn đường

Cúng dường hướng về các Như Lai

Trăm ngàn đời kiếp không cùng tận.

Tu hành hướng về nơi Sàn đề (Nhẫn nhục)

Tội lỗi sân giận không tổn tại

Quán sát các loại Thể đều

Không Vì thế dốc hết lòng nhẫn nhịn.

Không thể được ham theo vui sướng

Giữ gìn ý khiến cho bình đẳng

Tâm có bệnh giận dữ phiền muộn

Không ngủ luôn luôn không đầy đủ.

Bên nầy bên kia có thí chủ

Cung cấp đầy đủ cho lợi dưỡng

Tùy tâm yêu mến sâu nặng kia

Không được sanh ra sự buồn giận.

Tất cả những quan hệ gần gũi

Không khởi lên do tâm hiềm ghét

Đối với kia không còn tức giận

Mới đạt được niềm an lạc ấy.

Nhẫn nhịn mọi sự việc như vậy

Nếu như đối với kẻ oan gia

Sự tức giận nếu có thể trừ

Đời đời thu được sự bình an.

Oán thù nếu phát sanh nơi tâm

Đối với yêu thương cũng không vui

Như bữa cơm tối ăn buồn giận

Không khéo nhẫn nại không làm hỏng.

Món ăn kia mình oán thù lắm

Đối với mình không ích lợi gì

Biết oán thù kia không thể ăn

Vì thế cho nên nhẫn bền vững.

Hễ thấy oán thù đến hay đi

Hoan hỷ mà không hề giận giữ

Đối với oán thù nếu nổi giận

Thiện-lợi chung quy diệt không còn.

Tâm nhẫn nại luôn luôn như vậy

Khiến cho giận dữ không được khởi

Trú trong nhẫn không có thời hạn

Giận dữ oán thù tự nó không sanh.

Nếu người tự yêu quý giữ gìn

Không tạo ra khẩu nghiệp xấu ác

Khẩu nghiệp nếu như không xa rời

Sau cảm lấy nỗi khổ oan gia.

Sự khổ đau không rời xa được

Không làm nhân của mọi khổ đau

Vì vậy tâm nhẫn nại kiên định

Thu được những niềm vui bình an.

Hạng Nột Lăng Nga Tử nơi ấy

Nhìn nhận tà vạy cầu giải thoát

Dao cắt mình-lửa đốt cháy thân

Không có lợi do có thể nhẫn.

Hạng ngu si không có chánh kiến

Nhận chịu vô ích lắm khổ não

Mình vì tâm luôn hướng Bồ-đề

Tại sao khổ không nén chịu đựng?

Các loài muỗi bọ chét rận rệp …

Thường đói khát vô cùng khổ sở

Rất ngứa ngáy làm người phiền muộn

Trú trong nhẫn nại mà không thấy.

Thời tiết lạnh nóng và mưa gió

Bệnh tật-gông xiềng-đùi gậy đánh

Gặp phải các sự việc khổ sở

Nén chịu đựng không cầu an vui.

Giết người khác máu chảy xối xả

Tâm kiên quyết càng dũng mãnh hơn

Cắt thân mình tự trông thấy máu

Sợ hãi nên kinh động ngã nhào.

Người có trí tâm tư thanh tịnh

Luôn luôn sợ buồn giận xâm hại

Cùng với phiền não giằng co nhau

Tâm nhẫn nại luôn luôn dũng mãnh.

Bụng rắn trườn đi trên mặt đất

Dụ như giận dữ nấp trong tâm

Giết nó thì nói không dũng khí

Giết hại kẻ kia được tối thắng.

Như Lai-bậc Đại bi bao la

Xót thương khổ đau nói luân hồi

Khiến cho biết gốc rễ tội lỗi

Trú trong nhẫn nại mà không làm.

Tâm cha mẹ nào tính toán gì

Chỉ sợ con gặp phải chìm đắm

Giữ cho tâm xa rời giận dữ

Tự mình xa khổ báo vô cùng.

Ví như người không có trí tuệ

Khiến cho tội lỗi được phát sanh

Tu hành mà không có trí tuệ

Giận dữ sanh ra cũng như vậy.

Muốn trú vào nơi không nghĩ bàn

Trước mắt phải giữ gìn tự tâm

Ở tại đây phát sanh quý trọng

Khiến cho nóng giận không sanh khởi.

Nếu tham lam với trần cảnh ấy

Mà nảy sanh các loại tội lỗi

Do vì năng lực các nghiệp kia

Nên không thể nào tự tại được.

Đối với cảnh nếu như không tham

Tập ấy không có nhân tồn tại

Do vì tâm hòa hợp không có

Cho nên không có gì nảy sanh.

Không tham trước nên không nảy sanh

Không có gì được mà tự nói

Do mình đã đạt được như vậy

Thì phát sanh không nghĩ bàn được.

Vô sanh kia không thể phát sanh

Thì đạt được có như thế nào?

Nhìn và xét đối với hai bên

Diệt hết đã không sót lại gì

Tâm nầy luôn luôn được thanh tịnh

Ví như màu sắc ngọc ma ni.

Mọi biến đổi đều tùy theo nhân

Không có nhân thì tướng nào có?

Lúc thực hành công hạnh quá khứ

Công hạnh ấy đã làm những gì

Tùy theo nhân đã thực hành kia

Cùng với nhân mà cảm lấy quả.

Tất cả cần phải tùy thuộc nhân

Nhân thiện ác căn cứ vào tâm

Nói là mưu cầu tánh tịch tĩnh

Như vậy có gì là sai lầm?

Nếu như giữ lấy nhân hòa hợp

Là niềm vui đối với khổ não

Tâm nầy không thể dừng lại được

Người có trí nên tự khuyến khích.

Vì thế cho nên thấy oan gia

Nghĩ là làm bậc tri thức thiện

Nhờ công hạnh thực hành như vậy

Trước mắt đạt được niềm vui sướng.

Như vậy tất cả các chúng sanh

Do nghiệp không thể tự tại được

Nếu như tự tại được thành tựu

Ai chịu hướng về nơi đau khổ?

Tâm tán loạn duyên theo trần cảnh

Tâm bị cắt nát không cảm giác.

Món ăn mất ăn thêm giận giữ

Ở nơi khổ mà lại yêu thích.

Tự mình nếu không có phước hạnh

Yêu thích trở lại trói buộc nghiệp

Như ăn buổi tối đầy thuốc độc

Rơi vào bến bờ của sanh tử.

Tự mình ở trong phiền não nầy

Đúng là vì không bảo vệ mình

Mong muốn giải thoát cho người khác

Việc làm nầy do đâu mà được?

Phiền não làm mê mờ hỗn loạn

Rồi đến mức quay về tự sát

Độc tố nhiều không có xót thương

Tại sao giận dữ không bảo vệ?

Tự tánh đã ngu si mê muội

Đối với người làm cho rối loạn

Giận dữ kia sanh chẳng nghi ngờ

Như ngọn lửa luôn luôn thiêu đốt.

Lúc tánh chúng sanh đã ngu si

Thường làm ra bao điều sai trái

Ngu si mê muội nên như vậy

Như khói xông phủ giữa hư không.

Nếu người giận dữ không bảo vệ

Vì ngu si mê muội vô trí

Ví như cầm gậy khuyên nhủ người

Mà buồn giận kia càng tăng thêm.

Mình ở tại đời kiếp quá khứ

Làm khổ sở đến các chúng sanh

Vì thế cho nên ở thân nầy

Bị khổ sở có thể nhẫn chịu.

Thân mình ví như cùng gang thép

Chịu đựng ngọn lửa rèn đập kia

Như gang thép ấy để giữ mình

Sao có thế có nỗi khổ kia?

Nay mình đối với thân thể nầy

Như hình tượng không có tình cảm

Tuy gặp phải các điều khổ não

Mà giận dữ không hề nổi lên.

Ngu muội khởi lên nghiệp yêu thương

Không biết gốc rễ đau khổ đó

Duyên khổ tự mình phải vượt qua

Tại sao phát sanh buồn căm giận?

Ví như nhận chịu khổ địa ngục

Các loại chim thú núi rừng gươm…

Biết rõ nghiệp mình đã phát sanh

Nơi nào có giận dữ buồn bực?

Nghiệp mình nhất định phải như vậy

Sai lầm nầy biết đã xảy ra

Giả sử khiến đi vào địa ngục

Không do người khác mà gây nên.

Muốn sạch hết nghiệp chướng của mình

Vô lượng không có gì giới hạn

Nghiệp chướng của mình đã như vậy

Nhận chịu địa ngục suốt thời gian.

Mình vượt qua nơi nầy như vậy

Người kia thật oan gia với mình

Phân biệt biết rõ tại vì sao

Ngu muội nóng giận đã tạo ra.

Nếu như người tự bảo vệ mình

Đối diện oán thù nén không hận

Thì tâm phát sanh mọi công đức

Địa ngục vì sao phải đi vào?

Tất cả những việc làm của mình

Nhất định do vì như lúc ấy

Không nhẫn giận không thể bảo vệ

Làm tổn hại đến sự tu hành.

Ý không tướng mạo không hình dáng

Tán loạn chính là làm tổn hại

Vì nhờ vào thân được bảo vệ

Thân đau khổ phải nén chịu đựng.

Mình đối với nghiệp ác của miệng

Nhiều sai lầm nhưng không thể làm

Thân không gặp phải những khổ đau

Tại vì sao tâm có nóng giận?

Mình ở trong kiếp sống hiện tại

Tịnh tâm hành công hạnh lợi ích

Đối với lợi ích đã không có

Việc gì phải hướng về ăn uống?

Tất cả việc làm đã làm ra

Cần phải vì lợi ích cho người

Không có lợi ích kia chẳng quý

Chắc chắn mắc tội không nghi ngờ.

Không bằng trước mắt mạng nầy chết

Chẳng còn tham tà thọ mạng gì

Tà mạng dừng lại tuy lâu dài

Nhưng chết phải rơi vào đường khổ.

Ví như đang sống trong giấc mộng

Trăm năm nhận được niềm an lạc

Giống như được an vui chân thật

Tỉnh giấc rồi biết chẳng có thật.

Ví như lúc ấy vô thường đến

Thọ mạng dài ra hay ngắn lại

Hiểu rõ hai sự việc nầy rồi

Lúc ấy nào có thể vui sướng?

Ở lâu trong những niềm vui sướng

Tự cho là được nhiều lợi ích

Như người đi đường gặp phải cướp

Thân hình trần trụi lại trắng tay.

Phước lợi tùy theo sai lầm giảm

Tội căn vẫn trở lại nảy sanh

Phước hết tội lỗi không nảy sanh

Là được lợi ích không nóng giận.

Sao vì cứu sống tính mạng kia

Luôn luôn làm những điều bất thiện?

Không thể tư duy được như vậy

Không thiện nào không bị tổn hại.

Không nên khen ngợi đối với sân

Do vì làm tổn hại chúng sanh

Tâm lợi ích cho người như vậy

Nóng giận kia không có đường sanh.

Giúp đỡ cho người tu tâm ấy

Nhẫn chịu với điều không chịu được

Nhìn thấy phiền não kia phát sanh

Thì ca ngợi công đức của nhẫn.

Chùa tháp - Phật tượng hay pháp diệu …

Có kẻ phỉ báng và phá hoại

Phật bình đẳng không hề khổ não

Mình đối với họ không nóng giận.

Đối với thầy và trong thân thích

Không khởi lên do nghiệp yêu thích

Nay vì đời kiếp nơi quá khứ

Gặp lại nhau mà tự nhủ mình.

Tâm giác ngộ quán xét chúng sanh

Luôn luôn còn rất nhiều khổ não

Trông thấy chúng sanh như vậy rồi

Đối với khổ não thường nhẫn chịu.

Nóng nảy giận dữ và ngu si

Phân biệt cùng một loại sai lầm

Đối với sai lầm độc hại nầy

Đâu có thể nói là không lỗi?

Tại vì sao ở trong quá khứ

Lại làm ra nghiệp hại người khác?

Nhân tố của các nghiệp như thế

Gián đoạn nghiệp nầy phải làm sao?

Như phước trí của Phật cũng vậy

Nay mình dốc hết lòng thực hiện

Cùng với tất cả mọi chúng sanh

Tâm yêu thương nhìn thấy lẫn nhau.

Ví như lửa cháy nhà cửa đó

Trong nhà mà ngọn lửa đi vào

Trong nhà nếu như có rơm rạ

Ngọn lửa kia tự cháy lan tràn.

Như vậy trở lại dụ cho tâm

Hòa hợp với ngọn lửa nóng giận

Đốt cháy công đức phước thiện kia

Trong khoảnh khắc không còn có gì.

Nếu như người bị giết trong tay

Cố gắng tha cho thật đáng khen

Khổ địa ngục có thể tránh được

Phước thiện nầy ai không ca ngợi?

Nếu như người ở tại thế gian

Một chút khổ không thể nhẫn được

Đau khổ địa ngục thật vô lượng

Nhân nóng giận sao không đoạn dứt?

Mình vì những đau khổ như vậy

Trải qua trăm ngàn chốn địa ngục

Tất cả vì lợi ích cho người

Đã làm không tự lợi cho mình.

Mình không có điều gì khổ não

Và những nỗi khổ lớn như thế

Để giúp họ xa rời thế gian

Làm công hạnh lợi ích như vậy.

Xa rời đau khổ được an vui

Chúng sanh đều ngợi khen công đức

Được mọi người khen ngợi như thế

Tại vì sao lại không vui mừng?

Mọi người thảy đều đã vừa lòng

Vui sướng không có gì ngăn ngại

Làm lợi cho người là trên hết

Người có trí sao không cố gắng?

Công hạnh cao nhất là như thế

Có thể vui sướng không tu tập

Nếu như không bỏ cách nhìn nầy

Thì làm tổn hại cho chánh kiến.

Nếu kính yêu đối với người khác

Lấy đức mà ca ngợi tán thưởng

Đức người khác đã ngợi ca được

Mới chính là tự mình kính yêu.

Trước mắt nên phát tâm Bồ-đề

Nguyện vì tất cả mọi chúng sanh

Làm cho đạt được những vui sướng

Tại sao nóng giận với chúng sanh?

Đức Phật ban vui khắp ba cõi

Mong muốn chúng sanh được thành

Phật Lợi ích thế gian đã không thật

Phiền não kia dấy lên làm gì?

Giống như xương thịt của con người

Cho đến những người thân họ hàng

Nuôi dạy cho những mạng sống ấy

Không vui sao nảy sanh oán giận?

Như người mong cầu Bồ-đề kia

Trước mắt sử dụng tâm Bồ-đề

Nhưng không yêu quý các chúng sanh

Phước tự bỏ đi oán giận gì?

Nếu như người có những mong cầu

Chi ra tiền của bố thí nhiều

Những mong cầu đã không đạt được

Không bằng tiền của còn trong nhà.

Phước thiện công đức rất thanh tịnh

Nào ngăn trở gì mà không được

Đạt được rồi tự mình không nhận

Như tu hành ở trong oán giận.

Gây tội lỗi và làm phước thiện

Không như nhau không thể tùy hỷ

Lại cũng không thể dựa nhau làm

Nên tự nhiên không có mảy may.

Nếu yêu thương đối với oan gia

Muốn cầu sự hoan hỷ của họ

Lại cầu mong những lời khen ngợi

Sự việc nầy không có nhân duyên.

Tuy hy vọng lợi ích viên mãn

Trái lại khổ mà chẳng có vui

Tâm Bồ-đề không nhẫn nhịn được

Đối với lợi ích không thành tựu.

Cái móc tệ hại của phiền não

Dắt con người không thể tự tại

Giống như binh lính chốn địa ngục

Ném người ta vào hầm lửa nóng.

Mình vốn cầu lợi ích cho người

Đâu cần phải ngợi khen giả dối

Không có phước chẳng kể thọ mạng

Không có sức chẳng kể bình an.

Tự lợi ích làm không trọn vẹn

Người có trí cần phải hiểu rõ

Tiếp về sau mà tự thực hành

Nên yêu thích niềm vui viên mãn.

Tu hành muốn ngợi ca tán thưởng

Giống như cầm dao tự giết mình

Như thế gian lắm điều không thật

Vô ích và không có lợi lạc.

Ví như làm tổn hại nhà cửa

Mặt trời soi chiếu thấy trong ngoài

Cũng do vì ngợi khen không đúng

Cần phải dụng tâm hiểu rõ ràng.

Ông tư duy đối với tiếng nói

Khởi lên và diệt đi bình đẳng

Tâm lợi ích cho người như vậy

Nên thực hành công hạnh như thế.

Đối với người có gì yêu quý

Mà làm điều lợi ích cho họ?

Họ đã được niềm vui sung sướng

Mình lợi ích không phải giả dối.

Những người kia được sự lợi lạc

Dùng tất cả lời khen tặng mình

Tại vì sao lại đối với mình

Không niềm vui uy đức gì khác?

Người ấy khen tặng mình như vậy

Vì yêu thương tự nhiên phải thế

Người ấy không có duyên như vậy

Giống như ngu si như mê muội.

Mình tuy nhận được lời khen nầy

Nhanh chóng bỏ qua đừng chấp trước

Hạng xấu căm ghét đức chính đáng

Từ đó mà dấy lên oán giận.

Chính là lời khen thành chướng ngại

Mình làm cho không thể phát khởi

Bảo vệ không rơi vào đường ác

Vì người thực hành pháp vô ngã.

Nếu như cởi cho các chúng sanh

Những trói buộc tôn ti lợi dưỡng

Khiến cho chúng sanh được giải thoát

Ý họ tại sao lại oán giận?

Nếu người muốn rời bỏ khổ đau

Hãy đi vào cửa ngõ giải thoát

Đây là uy đức của chư Phật

Tại sao mình oán giận nơi ấy?

Oán giận nầy mình không dấy lên

Vì tạo chướng ngại cho phước thiện

Tu hành bình đẳng nén chịu đựng

Phước ấy không gì không thu được.

Những sai lầm từ bản thân mình

Nhẫn nhục cho nên không phát sanh

Do vì sai lầm không xảy ra

Nên phước thiện kia gặt hái được.

Nếu như người không có phước thiện

Nén lòng chịu đựng sẽ tự sanh

Thường khiến cho an trú nhẫn nại

Tại vì sao nói là chướng ngại?

Ở thế gian cầu lợi ích cho người

Không thể thí làm thành chướng ngại

Do vì chướng ngại hàng xuất gia

Thì không thể nào xuất gia được.

Những điều khó được ở thế gian

Cầu mong mà có thể tặng cho

Mình chỉ nói đến thiện và lợi

Còn ở lỗi lầm không gì được có.

Do lẽ công hạnh Bồ-đề ấy

Xa rời đối với mọi oán thù

Như mở ra kho báu trong nhà

Vì thế cho nên nói không khó.

Sám hối đối với những nghiệp nhân

Điều ấy đầu tiên để dẫn đường

Vì vậy đối với quả nhẫn nhục

Như vậy mà nhất định nảy sanh.

Lúc ấy tâm không có của mình (ngã sở)

Tâm nầy chính là trú vào nhẫn

Thành tựu không thể nghĩ bàn được

Cúng dường hướng về pháp vi diệu.

Tâm nầy làm lợi ích cho người

Thậm chí dùng thọ mạng của mình

Hoặc vì oán thù không cung cấp

Tại vì sao riêng nói nhẫn nhục?

Đối với những tâm xấu ác kia

Tất cả đều nhẫn nhục ủng hộ

Do có thể nhẫn nhục như vậy

Nhờ đó cúng dường pháp vi diệu.

Cõi Phật cùng với cõi chúng sanh

Đại Thánh Mâu-ni dạy điều nầy

Hướng về nơi ấy phụng sự nhiều

Có thể cảm đến quả giàu sang.

Như Lai và đối với giáo pháp

Cùng với chúng sanh luôn bình đẳng

Vì thế tôn trọng đối với Phật

Tôn trọng chúng sanh cũng như vậy.

Xây dựng ý chính là như vậy

Đối với mình không làm điều gì

Dùng tâm hết sức bình đẳng ấy

Bình đẳng đối với mọi chúng sanh.

Ý bao la hướng về chúng sanh

Lòng dạ cho vui (tâm Từ) mà cúng dường

Phước thiện phát tâm như Đức Phật

Đạt được phước thiện như Đức Phật.

Vì thế cho nên hành pháp Phật

Đức Phật và chúng sanh bình đẳng

Đức Phật bình đẳng khắp mọi nơi

Biển cả công đức không giới hạn.

Công đức của Phật thuần tinh khiết

Không công đức nào so sánh được

Tuy khắp nơi ba cõi cúng dường

Nhìn thấy mà không nhận của mình.

Phật là bậc thầy của các pháp

Là bậc tối thượng của chúng sanh

Cúng dường tất cả các chúng sanh

Nên thực hiện ý nghĩ như vậy.

Đối với hàng quyến thuộc của mình

Không thể phát khởi lợi hành nầy

Đối với người khác mà phụng sự

Không thực hiện được sao vượt qua?

Làm tổn hại thân đi vào ngục Vô gián

Như người kia đã làm lại tiếp mình làm

Tâm rộng lớn vì tất cả chúng sanh

Như vậy thường thực hành mọi điều thiện.

Như người đời mong làm chủ tự tại

Do việc của mình không xứng huận tình

Tại sao trở thành lệ thuộc người ta

Mình làm không phải tính cách nô bộc ấy.

Cũng như Phật vào khổ mà không khổ

Như được vui sướng mà lại hoan hỷ

Tất cả Phật chắc chắn hoan hỷ người kia

Hoan hỷ vì họ có thể làm việc nầy

Như thân phiền não mà có khắp nơi

Muốn tất cả thiếu sót đều được đầy đủ

Đối với đau khổ của chúng sanh cũng vậy

Mình không có phương tiện thương xót rỗng lặng.

Vì thế cho nên nỗi khổ nầy mình lìa xa

Cứu tất cả khổ khởi lòng thật xót thương

Trước kia làm phiền nhiễu ở người nhẫn nhục

Tội lỗi ấy nay mình nên sám hối.

Nay con phụng sự đối với Như Lai

Giống như các hạng tôi tớ ở thế gian

Mọi người chân đạp trên đầu con

Hoan hỷ chịu đựng giống như Đức Phật.

Tất cả việc nhỏ của thế gian đều có thể làm

Vì xót thương nên không có ngăn ngại

Thấy sắc tướng nầy tất cả không sánh được

Bậc ấy như vậy người nào không tôn kính.

Phụng sự đối với Như Lai như vậy

Để cho tự lợi thành tựu như vậy

Vì diệt trừ khổ não cho đời như vậy

Nay con mới xuất gia như vậy.

Ví như một người ở ngôi vua

Có tài điều phục được đại chúng

Chúng không phải một ngườicó thể điều phục

Do vì lâu năm thân cận với vua.

Người kia một nhưng không đơn độc

Do vì có lực lượng của vua

Tuy cấm đoán mà không run sợ

Cũng không có sai lầm sơ suất.

Tâm xót thương trú trong nhẫn chịu

Gắng sức như thuộc hạ địa ngục

Làm việc bảo vệ cho chúng sanh

Cũng như việc làm vì vua ác.

Oán giận không làm theo lệnh vua

Như nỗi khổ nơi địa ngục kia

Làm cho phiền não đến chúng sanh

Thì nỗi khổ kia mình nhận chịu.

Vui không vì những thứ vua ban

Như được những gì từ Đức Phật

Tâm tốt đối với các chúng sanh

Tâm nầy sao không tiếp nhận được.

Làm việc bảo vệ cho chúng sanh

Sau nầy sẽ được thành vị Phật

Thấy cảm quả ngợi khen tôn trọng

Niềm vui nầy sao không trông thấy?

Không bệnh tật gì lại nghiêm trang

Vui vẻ sung sướng mà trường thọ

Giàu sang làm vị Chuyển luân vương

Đây đều từ nhẫn nhục đạt được.

Phẩm 5: TÂM BỒ ĐỀ, TINH TẤN BA LA MẬT ĐA

Người có trí thực hành nhẫn nhục

Tâm Bồ-đề trú trong tinh tấn

Lười biếng trễ nãi xa rời phước

Cũng như người xa rời gió mà đi.

Năng lực tinh tấn hiểu thế nào?

Điều ấy cần phải phân biệt nói

Lười biếng trễ nãi không tinh tấn

Như chất độc nên tự quán xét.

Thú vị ham vào trong giấc ngủ

Nói không làm việc là vui sướng

Nỗi khổ luân hồi đáng bỏ đi

Nhưng phát sanh từ trong lười nhác.

Nhà cửa của bao nhiêu phiền não

Năng lực lười nhác dắt dẫn vào

Đã đến trước cánh cửa vô thường

Tại sao trước mắt mà không biết?

Tinh tấn vì mình và vì người

Công hạnh nầy ông không trông thấy

Lười nhác uể oải lại muốn ngủ

Lúc nầy như trâu mặc ý giết.

Nếu như vậy mà không trông thấy

Tất cả đạo lý đều mất hết

Hạng kia đã không được điều gì

Tại vì sao vui ham giấc ngủ?

Nếu như vừa lòng với oai nghi

Vô thường bất chợt mà đi đến

Thi hành cũng không còn kịp nữa

Vì sao dừng lại trong lười nhác?

Tinh tấn nhưng không tu tập

Không lo lắng gì như tinh tấn

Bỗng nhiên hướng đến cửa Vô thường

Tư duy chồng chất khổ vô cùng.

Trông thấy cửa ngõ Diệm-ma kia

Khổ não mà nóng lòng hết sức

Trong khoảnh khắc tuôn dài dòng lệ

Quyến thuộc không thể nào cứu được.

Vẳng nghe âm thanh chốn địa ngục

Tự nghĩ đến nghiệp đang bức bách

Thân mình ở trong chỗ bất tịnh

Kinh hãi không thể nào nói xiết.

Nỗi khổ địa ngục rất tàn ác

Nghiệp ác sao tiếp tục gây ra?

Giống như các sống trong nồi chảo

Nỗi sợ ấy cần phải như vậy.

Nghiệp dữ địa ngục đã làm ra

Mới nhận chịu khổ đau bỏng cháy

Thân thối nát khổ não biết bao

Được thanh tịnh phải như thế nào?

Ma vương làm bao người đau khổ

Bắt người dẫn đến cửa Vô thường

Nỗi khổ Vô thường thật đáng sợ

Ở đây trông thấy quả lười nhác.

Ngu si mê muội ham ngủ vùi

Sai lầm nầy lại không phải nhỏ

Đi vào dòng sông đầy đau khổ

Trở lại không có được thân người.

Ngoại trừ vui với pháp tối thượng

Chủng tử niềm vui không giới hạn

Lười nhác trễ nãi và cười cợt

Nhân khổ đau ông vui vẻ gì?

Trông thấy bị nhiều giận dữ vây

Biết điều ấy tự mình tinh tấn

Mình và người đều phải thực hành

Như mình với người luôn bình đẳng.

Mình làm sao đạt được Bồ-đề

Mà không phân biệt để thực hiện?

Theo lời chân thật của Như Lai

Nói chân thật về tánh giải thoát.

Các loài muỗi ruồi sâu bọ kia

Cho đến loài tôm cua ốc hến…

Nếu như có được sức tinh tấn

Cũng xác đáng đạt được Bồ-đề.

Chúng và mình sao sanh làm người

Có thể biết lợi hay bất lợi

Luôn luôn biết nhiều cách tinh tấn

Sao không thể đạt được Bồ-đề?

Hoặc xả bỏ đối với tay chân

Ở tại đây mà sanh sợ hãi

Ngu mê làm trái lời thầy dạy

Lợi nơi nầy không biết nơi kia.

Chặt mổ giết hại và đun nấu

Cứu thoát ra đều không giới hạn

Vô lượng vô biên vô số kiếp

Mà vẫn chưa đạt được Bồ-đề.

Trải qua vô số đau khổ nầy

Rất lâu mới chứng quả Bồ-đề

Dụ như chất độc làm đau khổ

Chất độc hết đau khổ đều lìa.

Làm người chữa bệnh cho tất cả

Cứu chữa các bệnh tật đau khổ

Vì thế cho nên khổ tiêu trừ

Tất cả bệnh tật đều mất đi.

Vì thế cho nên nói cứu chữa

Thuốc ngọt không lợi gì cho bệnh

Thầy thuốc bậc cao chữa bệnh nặng

Thuốc ngọt đều không cho sử dụng.

Từ trước đến sau đều như vậy

Người có trí đều phải thực hành

Tiếp tục về sau mà tiến tu

Thân xác nên xả bỏ có ích.

Người có trí quán xét thân xác

Nhờ vào thức ăn mà lớn lên

Khô rụng bỏ đi như rác rưởi

Thì xả bỏ không khó khăn gì.

Nếu thân đã làm ra đau khổ

Thì tâm nói là giả làm ra

Người có trí thì tâm chẳng ác

Họ không có nghiệp ác khổ đau.

Biết rõ pháp ý luôn an vui

Đầy đủ phước thân được yên lành

Không có luân hồi giả dối nầy

Đã khổ đau nói gì xót thương?

Cầu sạch hết tội lỗi quá khứ

Đi sâu vào biển phước lợi người

Năng lực của tâm Bồ-đề nầy

Hàng Nhị thừa cần phải khẩn cấp

Lợi ích không vui mừng như vậy

Công hạnh thực hành sao phải khổ?

Tâm Bồ-đề là xe người kéo

Người có trí đi được vui vẻ

Vì thành tựu cho các chúng sanh

Vui thực hành năng lực phương tiện.

Sức mình làm sợ hãi đau khổ

Nhìn chỉ có ca ngợi tán thưởng

Đoạn dứt những phân biệt như vậy

Tăng thêm đối với sự tinh tấn.

Thân mình nhưng có thể bỏ được

Vượt lên trên thân phương tiện kia

Mình xóa bỏ khoảng cách Tự - Tha

Vô số điều sai lầm sơ xuất.

Mỗi một sự sai lầm sơ xuất

Như cướp sạch không không còn lại gì

Sai lầm ấy tất cả đều hết

Mình không có một mảy may nào.

Vô biên đau khổ đã cởi ra

Tâm mình làm sao mà tổn hại?

Mình mong cầu thật nhiều công đức

Vì lợi ích cho mình và người.

Học theo tất cả các công đức

Kiếp tận cùng - học không cùng tận

Mảy may trong mọi công đức ấy

Cả đời mình chưa hề thực hiện.

Hoặc trước mắt ở nơi được sanh

Sống uổng phí không có điều gì

Mình vui mừng khởi tâm cúng dường

Cúng dường Đức Thế Tôn vô thượng.

Vì nghèo khổ không thể làm được

Nên nguyện ước không sao trọn vẹn

Không thực hành làm yên nỗi sợ

Không chú ý để mẹ vui sướng.

Như đi vào thai tạng của mẹ

Mẹ chỉ có bệnh tật khổ não

Quá khứ vì xa rời giáo pháp

Nay mình có được quả báo nầy.

Mình sanh ra đã là như vậy

Nên thực hành pháp hạnh nào đây?

Tất cả mọi tâm căn thánh thiện

Thích Ca Mâu-ni của thế gian

Căn ấy luôn luôn không lui sụt

Thường đạt được quả báo tốt đẹp.

Phiền não khổ mãi không thoát được

Nên nhất định rất nhiều sợ hãi

Đối với người chướng nạn yêu thương

Phát sanh tội lỗi mà tự cảm.

Nếu như người hướng về mọi nơi

Luôn luôn khởi tâm mong muốn tốt

Mà cảm đến phước các nơi kia

Thu được các quả của cúng dường

Nếu người đối với khắp mọi nơi

Gây tội lỗi lấy làm vui thích

Mà cảm đến những báo ứng kia

Phải bị khổ đau làm tổn hại.

Mặt trăng chứa đầy sự mát lạnh

Trong sáng bao la thật lạ kỳ

Âm thanh Phật ý vị bậc nhất

Không tu tập không thể đạt được.

Nhưng bậc Thiện Thệ vô thượng ấy

Nhất định hiểu rõ pháp Thiện Thệ

Như hoa sen nở ra đẹp nhất

Cũng như vầng trăng tròn Nhân Giác.

Ngục tốt thuộc hạ chốn Diệm-ma

Lôi kéo những thần hồn đau khổ

Hầm lửa cho đến cột đồng cháy

Đun nấu tất cả đều đi vào.

Ngọn lửa rừng rực thiêu cháy người

Trăm ngàn đao cắt đứt xương thịt

Rơi vào địa ngục sắt cháy bỏng

Đây là vì làm nhiều bất thiện.

Vì thế cho nên tâm làm thiện

Quán sát vi tế đến cùng cực

Dựa vào cờ hiệu Kim Cang ấy

Tu học mà thực hiện quán xét.

Ban đầu học quán sát hoà hợp

Không quán sát ông chẳng phải học

Nên không có tên gọi Tối Thượng

Ông cần phải hồi tâm thực hiện.

Đã dấy lên từ trong sanh mạng

Tăng thêm những tội lỗi đau khổ

Không xây dựng sự nghiệp lên cao

Xuống thấp kia không cầu tốt đẹp.

Ba loại quan hệ cần phải biết

Căn cứ vào nghiệp lực phiền não

Nhân tố xấu ác của tương lai

Từ đây làm thế nào thực hiện?

Tất cả phiền não của thế gian

Trói buộc con người không tự tại

Mình như người ta không năng lực

Vì thế cho nên mình không làm.

Đã xây dựng sự nghiệp dưới thấp

Làm thế nào khiến an trú được?

Nên quán sát mình không có ngã

Nhưng đã làm ra ngã như vậy.

Một hạt cam lồ vi diệu thay

Chim nuốt thành ra chim cánh vàng

Ý mình cho là nhỏ bé quá

Có thể trừ đi chút khổ nạn.

Nóng giận gây ra nạn vô tình

Vì các tội lỗi là bất thiện

Không phải cố ý thấy phát khởi

Rộng lớn hơn hẳn khó sánh bằng.

Vì thế cho nên tâm thanh tịnh

Ca tụng làm ra câu văn nầy

Khiến cho biết rõ ba cõi ấy

Mình nên xa lìa mọi hý luận.

Mình nhất định hơn hẳn tất cả

Không có người nào hơn được mình

Mình bây giờ mà tự biết mình

Là dòng dõi Sư Tử của Phật.

Chúng sanh xa rời ngã và Nhân

Lúc ấy sẽ đạt đến Tối Thượng

Không hàng phục oán thù biếng trễ

Oán thù biếng trễ tự đầu hàng.

Do vì bị dắt vào đường ác

Thân tốt đẹp nhanh chóng tổn hại

Do làm tôi tớ cho ngu ác

Ăn nhờ mà chịu đựng gầy còm.

Chịu đựng điều ấy vì tất cả

Tu hành trú vào trong ngã mạn

Nhưng mà có được tiếng tăm nầy

Thấp kém kém cõi làm sao nói!

Như vậy nếu dũng cảm dồn sức

Tự đánh bại những oan gia kia

Dũng mãnh thực hành tu hạnh nầy

Oán thù ngạo mạn không chịu nỗi.

Tâm ngạo mạn kia nếu dấy khởi

Trở thành oan gia thật ngã nầy

Quả tốt đẹp tuy muốn lớn lên

Nhưng quả nầy thảy đều vất bỏ.

Dụ như bậc Sư tử tinh tấn

Hiện ra giữa bầy thú phiền não

Bầy thú phiền não có ngàn vạn

Tuy đông nhưng không thể địch nổi.

Thế gian có nỗi khổ to lớn

Người tự trông thấy đầy đủ hết

Phiền não không thể nào hàng phục

Mới gặp phải khổ đau như vậy.

Mình thà để làm cho đầu rơi

Cho đến moi tim móc ruột ra

Phiền não và các loại oan gia

Tất cả mình không chịu đầu hàng?

Nhờ vào tinh tấn nầy tu tập

Nhất định hết nghiệp kiêu mạn kia

Thu được quả báo thật tốt đẹp

Tự cảm đến niềm vui thanh thản.

Vì an lạc làm nhân tu tập

Điều ấy lại không thể có được

Những sự tu tập không quyết định

Cũng được quả không thể thù thắng.

Luân hồi ham muốn không biết đủ

Dụ như tham mật nơi lưỡi dao

Nếu như tham phước thiện cam lồ

Sau khi ăn rồi chuyển thành ngon.

Vì thế cho nên nghiệp tịch tĩnh

Cảm quả kỳ diệu thuận theo hành

Như mặt trời ấm - mặt trăng lạnh

Ngày và đêm lần lượt theo nhau

Có năng lực tinh thần tinh tấn

Đối với biếng nhác phá tan được

Vì đã rời xa được phiền não

Tâm vui mừng quý trọng vô cùng.

Gậy phiền não cứng chắc kiên cố

Đấu với thanh kiếm niệm tuệ kia

Dụ cho gậy kiếm giằng co nhau

Giống như người nữ kia bắt chước.

Cầm kiếm tay không có sức lực

Lạc đường gươm luống cuống sợ hãi

Mất thanh gươm niệm cũng như vậy

Địa ngục mà lại ở nơi tâm.

Người thế gian biết những điều thiện

Không bằng lòng uống máu độc hại

Tâm vượt qua cũng lại như vậy

Tâm vượt qua mà không thể làm.

Tâm tinh tấn của người xuất gia

Dụ như bưng giữ bát dầu đầy

Bát rơi nhất định là phải chết

Vì thế rất sợ bát bị rơi.

Lười nhác say sưa trong giấc ngủ

Dụ như rắn độc ở trong lòng

Không đuổi ra phải bị tổn hại

Cần phải gấp rút đuổi nó ra.

Đi sâu vào từng sai lầm một

Cần phải hồi tâm để tư duy

Sai lầm nầy không thể giữ lấy

Tại vì sao mình lại gây ra?

Nghiệp nhân hòa hợp thành thân nầy

Dùng gươm chánh niệm để chặt đứt

Tại sao nói là địa vị mình

Vì ý niệm nầy mà có được.

Tâm chánh niệm nếu không phát khởi

Không thể nào trừ diệt mảy may

Nghiệp đến như việc làm đã qua

Tất cả báo ứng đều nhận được.

Như bông vải Đô La miên kia

Thuận theo chiều gió mà đi lại

Người luôn tinh tấn cũng như thế

Tăng thêm sức mạnh được như vậy.

Kinh Bồ Đề Hạnh - Quyển 3

KINH BỒ ĐỀ HẠNH

QUYỂN 3

Phẩm 6: TÂM BỒ ĐỀ, TĨNH LỰ BÁT NHÃ

BA LA MẬT ĐA

Phật hoan hỷ tinh tấn tăng thêm

Ý an trú vào trong thiền định

Thương xót người tâm tán loạn kia

Mầm phiền não cư trú trong họ.

Nay mình biết rõ về thân tâm

Không nảy sanh ra sự tán loạn

Vì vậy không đến gần thế gian

Cũng cách xa nghi ngờ mê hoặc.

Công hạnh lợi ích thật đáng quý

Đáng quý không xa rời thế gian

Người có trí tư duy như vậy

Cho nên ở đây đều xả bỏ.

Dựa vào các pháp Xa-ma-tha (Chỉ)

Và các pháp Vĩ-bát-xa-nãng (Quán)…

Như vậy mà bắt đầu thực hành

Làm tổn hại đến các phiền não.

Trước tiên cầu tìm Xa-ma-tha

Không dựa vào các hành thế gian

Vô thường mà lại luôn luôn có

Đối với ái đâu đâu cần quan trọng.

Nếu như trông thấy từ ngàn kiếp

Không trở lại dấy lên ái trước

Không vui mừng xả bỏ Vĩ-bát

Cũng không an trú trong Đẳng trì (Định).

Trông thấy rồi không thể dừng chân

Thì mắc bệnh khát khao quá khứ

Như thật nhưng không thể trông thấy

Lẽ nào có thể hết phiền não?

Ý duyên hướng về nơi ái tập

Bị phiền não đốt cháy nóng bỏng

Tư duy rơi xuống dưới thấp kia

Mạng ngắn ngủi dừng lại chốc lát.

Bạn bè tốt không lâu dài được

Pháp kiên cố không thể thành tựu

Đi cùng với những hạng ngu muội

Quyết định rơi vào trong đường ác.

Sao có thể cùng với ngu si

Lấy chất độc phân chia lôi kéo

Mà đối với quyến thuộc của mình

Trong khoảnh khắc mắc phải sân giận?

Tánh phàm phu sanh khởi khác nhau

Mừng vui buồn giận không nhất định

Lắm giận khó kế thừa trách nhiệm

Xa rời đối với điều tốt đẹp.

Tâm thấp kém tự ca ngợi mình

Trói buộc vào nỗi khổ yêu ghét

Không xả bỏ sự nóng giận kia

Phải bị rơi vào trong đường ác.

Mê muội ngu si không giữ tâm

Vì vậy không có công đức gì

Tự khen mình - nói xấu người khác

Vui với luân hồi mình gánh chịu.

Đã duy trì ngu si mê muội

Ở trong những loại bất thiện nầy

Không tốt đẹp và không hòa hợp

Những sự việc kia đều có được.

Lòng mình đầy những niềm vui sướng

Nhưng ý không tham đắm điều gì

Xa lìa nơi ngu si mê muội

Xứng đáng được yêu quý thừa sự.

Không vì hướng về nơi khen ngợi

An trú vào trong việc thiện nào

Ví như loài ong làm ra mật

Yên lặng tự nhiên được thành tựu.

Mình đi khắp tất cả mọi nơi

Giống như chưa từng có điều ấy

Luôn luôn được nhiều người hướng về

Khen ngợi mà kính yêu tôn trọng.

Nếu như mê muội khắp mọi nơi

Ý vừa lòng vui với niềm vui

Lấy điều nầy ở tại thế gian

Phải sanh tử vô cùng sợ hãi.

Vì thế cho nên người trí ấy

Rất kinh hãi đối với sanh tử

Biết rõ rất nhiều loại khổ não

Ở nơi ấy quyết định nhận chịu.

Nếu như quay về trong khoảnh khắc

Tự mình tu tập rất tinh tấn

Nhận được tên gọi thật tốt đẹp

Lại cũng rất nhiều sự lợi dưỡng.

Lấy điều ấy cùng lợi cho người

Chê ta là không phải công đức

Nếu người nầy gia tăng vào hủy báng

Mình nói là vui thích ngợi khen.

Tuy hủy báng mà không nóng giận

Ca ngợi cũng không thể ưa thích

Đó gọi là Phật và chúng sanh

Tất cả các loại đều như vậy.

Xưng tán nhất định có công đức

Hủy báng dẫn đến quả báo khổ

Thế gian không thể tư duy được

Đây gọi là do vì ngu si.

Tự tánh đau khổ cùng an trú

Sống nơi ấy có gì là vui?

Ngu si mê muội không bạn bè

Đây chính là lời Như Lai nói.

Nếu ở chỗ ngu si mê muội

Tự lợi mình không gì không thích

Nếu vào cửa lợi ích cho người

Như vậy là tự yêu quý mình.

Không làm hỏng đối với chúng sanh

Không hết lòng kế thừa tôn trọng

Giảm bớt công hạnh lợi ích người

Như phiền não khiến hoại nghiệp thiện.

Như cung điện nơi cõi trời kia

Cho đến nhà cửa và cây cối

Tùy tâm yêu quý vui mừng kia

Thuận theo ý đều được tốt đẹp.

Tự tánh rộng lớn và mênh mông

Đây là nơi không ngăn ngại gì

Nơi chốn ấy chưa từng trông thấy

Cũng không thể nào quán sát được.

Giàu sang ví như đồ ngói gạch

Tuy thành tựu nhưng không bền chắc

Thọ hưởng như thế thật tự tại

Khổ não lại cứ nhanh chóng đến.

Như lấy trộm áo quần người khác

Phân chia mặc vào trên thân mình

Đi đứng không sao tự tại được

Khổ não trước mắt không xa rời.

Thích hợp tùy theo với thân mình

Đó thực sự là pháp khổ não

Mình lúc nầy thân hình như vậy

Thân nầy chắc chắn phải hư hoại.

Quán sát ở tại thân thể nầy

Tánh và thân xa rời lẫn nhau

Tánh như vậy không hề hư hoại

Thân làm thức ăn cho sói lang.

Một lần sanh phải một lần tử

Giới hạn của chúng sanh như vậy

Lúc ấy lại trông thấy điều gì?

Các Đại chủng đều phân tán ra.

Như người đi trên lộ trình xa

Hy vọng đến được nhà mình ở

Buồn khổ không khác gì nơi ấy

Chỉ cầu không có gì chướng ngại.

Dụ cho luân hồi cũng như thế

Tất cả đều được vào sanh - trú

Thẳng đến khi đối với bốn người

Lúc ấy mới được pháp xa rời.

Một thân một mình là như vậy

Oan gia không thể khen ngợi được

Cho đến lúc thành tựu như thế

Không chán ngán tai họa thế gian.

Thời quá khứ ở tại thế gian

Sanh tử không có gì hối hận

Công hạnh thực hành không tiếp cận

Có thể lìa được khổ thế gian.

Niệm Phật tâm và miệng như nhau

Không có người nào không vừa ý

Vì vậy thân và ý điều hòa

Vắng lặng không có gì phiền nhiễu.

Như vậy mình bền lòng thực hành

Diệt sạch tất cả các phiền não

Giải thoát quay về với tự tâm

Trở lại giải thoát cho tất cả.

Đạt được tâm bình đẳng lúc nầy

Đối với đời nầy và đời sau

Đoạn dứt khổ não ràng buộc kia

Cho đến các đường ác địa ngục…

Nếu có những người nam người nữ

Chắp tay cung kính biết bao

Lợi ích tốt đẹp chẳng tính tới

Được xưng là người không đau khổ.

Có báu vàng của mình khéo sử dụng

Xa rời dứt bỏ nỗi sợ hãi

Hạnh nầy nếu có thể thực hành

Thì đạt được vắng lặng cao nhất.

Người ấy có thu được điều nầy

Mình tự đạt được không khác gì

Hiểu rõ ràng thực hành như thế

Sao không hướng về yên lặng đó?

Một lòng trú trong tham và ái

Đây là thú thấp kém kéo đi

Nghiệp cảm bước vào cửa Diệm-ma

Thấy ở phía trước thật đáng sợ.

Cửa ấy là oán thù của ông

Phiền não hiện nay không như nhau

Rõ ràng trú trong tham và ái

Nay trông thấy làm sao được thoát?

Sai lầm tội lỗi tự bao che

Tất cả mắt người khác trông thấy

Người kia hiện nay được ăn uống

Đố kị sao không thể bảo hộ?

Chim đại bàng luôn luôn tham ăn

Chỉ thích món thịt béo mập nầy

Lại dùng máu me để dụ dỗ

Món ăn ấy rất được coi trọng.

Dụ cho thấy hình dáng loài quỷ

Gầy khô tiều tụy và hành động

Cùng với tướng mạo đã như vậy

Nhìn thấy chịu đựng thật đáng sợ.

Miệng nhô ra và răng nhọn dài

Đều từ bất tịnh mà sanh ra

Bất tịnh không làm sao chịu được

Ăn uống nơi kia yêu thích gì?

Cảm xúc dịu êm như Đô la miên

Cùng ua thích láng mịn đùa giỡn

Hôi thối há không thể tiết ra

Nên dục vọng tâm tự mê muội.

Tham điều nầy gọi là khổ cái

Người say mê khăng khăng chìm đắm

Không tham đắm thì không việc gì

Tại sao mà lại không xa rời?

Tướng già yếu thuận theo sanh ra

Da thịt nhão tô điểm thêm vào

Không biết thân kia vốn trống rỗng

Mà lại vui mừng mê khắng khít?

Như cái túi chứa đầy bất tịnh

Người mê muội không thể tư duy

Thân nhiều thứ bất tịnh như vậy

Sao ông thích thực hành nơi ấy?

Thân xác chẳng phải tịnh mà thành

Người trí kẻ ngu đều trông thấy

Tự tánh căn bản không có tâm

Vì sao vọng yêu quý xác thịt?

Nếu người kia tâm không yêu quý

Thì nhất định trông thấy rõ ràng

Nếu có thể không có đôi bên

Tự không tiếp xúc mà khắng khít.

Ngoài ra có chẳng phải bất tịnh

Mà tự mình không phải là hiếm

Không tự mình thanh tịnh như vậy

Việc ấy với ông không là hiếm có

Tâm bất tịnh ngu si mê muội

Thể ví dụ đối với hoa sen

Mặt trời tuệ soi sáng bày ra

Không thanh tịnh thấy gì yêu quý?

Thân bất tịnh vô thường trước mắt

Nhuốm ái dục nay không chính đáng

Muốn bày thân đích thực thanh tịnh

Tại vì sao nhuốm theo ái dục?

Tại vì sao khắng khít thân kia?

Vì đã tham những bất tịnh người ấy

Quay về những nơi bất tịnh đó

Chủng tử có sự sống tăng thêm.

Ông nhận lấy thân thể bất tịnh

Thân nầy chỉ tụ tập giòi bọ

Thân nầy đã không phải thanh tịnh

Không thanh tịnh không đáng yêu quý.

Bất tịnh mà lại rất nhiều loại

Nhưng ông tự mình không ghét bỏ

Không khác gì đồ vật bất tịnh

Đồ vật nầy ai yêu quý lắm?

Những loại như long não - gạo thơm …

Và đồ ăn thức uống vừa lòng

Mùi vị ngon nhất đi vào miệng

Đều là thanh tịnh rất phù hợp.

Nếu như rấr rõ ràng điều nầy

Thân bất tịnh kia không xa rời

Chết bỏ thối tha trong rừng vắng

Thì thân nầy cũng giống như vậy.

Da bong từng mảng - thịt nát rữa

Trông thấy thật đáng sợ vô cùng

Đã có thể biết điều ấy rồi

Yêu quý vui mừng đâu sanh ra.

Hương thơm bạch đàn lại tinh khiết

Thân không có tuyệt vời như vậy

Tại sao hương thơm tốt đẹp nhất

Dụng tâm mà phân biệt yêu quý?

Tự tánh xấu xa nếu tham đắm

Không vui với niềm vui tịch tĩnh

Cũng đối với các pháp sắc - hương…

Tất cả đều nhiễm vướng đắm say.

Nếu đối với tóc dài - móng tay cong

Răng xám xịt bẩn thỉu vô cùng

Những dơ bẩn dính đầy trong đó

Lộ rõ ra tánh ác trong thân.

Mặc sức hỗn loạn tự si mê

Muốn chỗ dùng được trên mặt đất

Lại nắm giữ các loại binh khí

Một lòng toan tự giết chết mình.

Xương khô hiện ra trong rừng lạnh

Trông thấy mà cất tiếng hãi hùng

Xương khô lay động nơi thôn xóm

Người mê lại yêu quý vui mừng.

Thân bất tịnh chính là như vậy

Khổ nầy vì đã yêu thích kia

Như ở trong chốn địa ngục kia ( Na-lạc)

Không đau khổ nào không nhận chịu.

Tuổi trẻ ham thọ hưởng dục lạc

Không hết sức cầu được điều thiện

Tuổi trẻ nếu như không mong cầu

Già đến muốn thực hiện làm sao?

Như mặt trời kia sắp lặn xuống

Trở thành khốn đốn không đến được

Lại như các bầy thú hươu nai…

Đến đêm rỗng lặng đói khát quay về.

Tích trượng - bình bát mang theo mình

Ở đường đi mà bị khốn khổ

Như nghé con đi theo bên mẹ

Không sợ hãi gì cũng như vậy.

Nếu tự vì dục vọng mê mờ

Tự bán mình làm kẻ tay sai

Lúc ấy không thể tự tại được

Lại cũng tùy theo nghiệp dẫn lôi.

Như người nữ sanh con trong rừng

Như chiến trận mạng sống khó giữ

Người mê muội bị dục vọng lừa dối

Cậy vào mình cảm quả nô bộc.

Đoạn trừ dục tâm vọng thanh tịnh

Đối với khổ luôn luôn xét kỹ

Thấy lửa dục vọng kia đốt cháy

Lại giống như lưỡi lê hiểm độc.

Người mê muội đuổi theo cảnh dục

Vui giành được canh giữ xằng bậy

Việc không ích gì không giới hạn

Điều thanh tịnh bị làm tổn hại.

Tài sản thế gian là hư huyễn

Người ngu si tham lam bận rộn

Luân hồi qua lại thường đau khổ

Biết đến thời gian nào mà giải thoát

Tham mùi vị dục vọng như vậy

Dục vọng ấy thọ hưởng không ít

Dụ như bò kéo chiếc xe nặng

Thậm chí miệng mình không cỏ rơm.

Mùi vị dục và không rơm cỏ

Khó có được người thấy điều ấy

Thấy rồi phá bỏ biết là trái

Hiếm có giác ngộ trong khoảnh khắc.

Nhưng thân dấy lên làm điều nầy

Tất cả thời gian luôn mệt mỏi

Định nghiệp tốt đẹp không tu tập

Nhất định phải rơi vào địa ngục.

Ở đó vô lượng vô số kiếp

Phần khốn khổ chịu đựng không biết

Phải trải qua đau khổ chồng chất

Không phải vì cầu quả Bồ-đề.

Không vũ khí - lửa dữ độc hại

Không núi đồi oán thù sân hận…

Xa rời dục vọng ấy như vậy

Nói là xa rời khổ địa ngục.

Lìa xa mọi dục vọng như vậy

Phân biệt sanh ra mọi yêu thích

Yêu thích chẳng phải nơi trống rỗng

Nhưng can ngăn đất rừng của thiện.

Ánh sáng từ vầng trăng Thiện Tài

Hương thanh tịnh Bạch đàn mát mẻ

Trong lầu gác quý báu rộng lớn

Đi đứng thật thanh thản trong lòng.

Rừng thiện không âm thanh ồn náo

Làn gió thanh tịnh quạt lớn lên

Nhưng nơi ấy rất là lắng lặng

Tâm tư duy sang khoái lanh lợi.

Nếu nơi nào có thể thân cây

Nhà ở giữa không - dưới cây cao

Xả bỏ yêu thích - xa phiền não

Bảo vệ căn thức không ràng buộc.

Nơi nầy không có gì chi phối

Đi đứng tùy mình không ràng buộc

Hoan hỷ thọ nhận niềm vui sướng

Cõi trời Đế Thích nào đoán được.

Quán xét công đức và trí tuệ

Tất cả các pháp đều như vậy

Lại đích thực là tâm Bồ-đề

Tiêu trừ đối với mọi nghi hoặc.

Trước tiên nên quán xét như vậy

Mình và người quan trọng như nhau

Mình tự mình thực hành tất cả

Đau khổ - mừng vui cũng bình đẳng.

Tự tay làm nhiều loại công việc

Giữ gìn bảo vệ như một mình

Pháp thế gian hoại hay không hại

Đau khổ - mừng vui đều bình đẳng.

Như nỗi khổ riêng bản thân mình

Mỗi một đau khổ đều trừ hết

Mình tiếp nhận giữ gìn như vậy

Vì hướng về tất cả chúng sanh.

Nếu mình yêu thương đối với họ

Khiến cho được niềm vui bình đẳng

Họ được vui vẻ an ổn rồi

Ở mình được hơn làm gì có mất?

Nếu như mình không yêu thương họ

Họ phải chịu khổ đau sợ hãi

Họ không thoát khổ đau sợ hãi

Đối với mình được tốt đẹp gì?

Nay nếu gặp khổ đau làm hại

Mà vì thế không bảo vệ được

Thân vị lai khổ đau sợ hãi

Làm sao mà có thể bảo vệ?

Nếu như mình trú trong tà kiến

Lại dấy lên tâm ý ngã mạn

Như vậy được sanh ra khác nhau

Như vậy phải chết đi sai khác.

Gây tội lỗi - không gây tội lỗi

Như tay và chân nơi thân kia

Tay chân khổ sở không như nhau

Làm sao cùng nói là bảo vệ?

Do vì điều nầy biết không hợp

Tâm trú vào trong những ngã mạn

Thì cần phải đoạn trừ tất cả

Lúc ấy tự mình nên tùy sức.

Chủng tử tụ tập theo thứ tự

Xếp theo hàng giống như quân lính

Nếu như vậy mà không đau khổ

Lúc ấy không biết đạt được gì?

Đau khổ vốn không phải là chúa tể

Mà cả thế gian không thắng nổi

Nếu như trú vào trong giới luật

Thì đau khổ không thể tồn tại.

Nếu như trú trong giới thanh tịnh

Có thể ngăn tất cả khổ đau

Tất cả khổ đau không có nhân

Các khổ đau sẽ không phát sanh.

Buồn đau khổ sở vì sao lắm?

Lực nào mà có thể phát sanh?

Tư duy hướng về với thế gian

Vì thế buồn lo khổ sở nhiều.

Một nỗi khổ mà không phải nhiều

Trông thấy chúng sanh phải chịu đựng

Buồn lo đau khổ sanh như vậy

Bình đẳng đối với mình và người.

Đau khổ của mình không tiêu trừ

Muốn tiêu trừ đau khổ của người

Vì vậy vầng trăng đẹp của người

Nói ra câu nói chúng sanh kia.

Người cố gắng quán xét như vậy

Người khác khổ bảo vệ bình đẳng

Giả sử ở trong ngục Vô gián

Như ngỗng bơi lội giữa hồ sen.

Vì đã giải thoát mọi chúng sanh

Nơi ấy giống như biển hoan hỷ

Như vậy luôn luôn không biết đủ

Như đó là ý vị giải thoát.

Làm thành mặt trời lợi ích người

Vô ngã không có nghi ngờ gì

Lợi ích người không mưu cầu gì

Quả báo người nào nói yêu quý?

Vì thế cho nên mình như vậy

Không có đức mà tự mình nói

Tâm xót thương và tâm bảo vệ

Vì người khác dấy lên như vậy.

Người có trí hiểu biết vi tế

Từ những Du-yết-la máu huyết…

Người có trí phải hiểu điều nầy

Quán sát mọi vật không thật có.

Thân nầy không phải riêng làm ra

Vì sao tự mình không hiểu biết?

Theo mình hiểu biết thân người khác

Như vậy cho nên không khó gì.

Tự biết bản thân có sai lầm

Không biết công đức của người khác

Tự tánh không vui với xả bỏ

Không quán sát người khác bố thí.

Thân nầy sanh ra do hòa hợp

Nhân duyên như tiếng vỗ bàn tay

Duyên nầy là duyên của thế gian

Chúng sanh vì sao không thể biết?

Tại vì sao học những vô sanh?

Nếu như học mà tự mình biết

Thân mình mà chẳng phải là thân

Do tự mình như thân người khác.

Như vậy mà lợi ích cho người

Làm rồi không hoài nghi lo lắng

Quả chín muồi tự mình nhận lấy

Trước mắt giành được vô sanh kia.

Vì vậy điều học ở thế gian

Tâm xót thương và tâm bảo vệ

Tâm yêu quý nầy tự che lấp

Như phiền não nặng nề hết sức.

Biết nỗi sợ hãi của chúng sanh

Làm bậc thầy chỉ ra điều học

Nếu có thể học theo như vậy

Tuy khó nhưng không thể rút lui.

Sa-môn trông thấy nỗi sợ hãi

Người kia không thể tự bảo vệ

Nếu tự mình cùng với người khác

Cấp tốc nên hướng về cứu giúp.

Nóng giận như oán thù đáng sợ

Không yêu thương sợ hãi ít hơn

Dùng phương tiện bí mật tối thượng

Mình và người chuyển nhau làm lợi.

Trên bộ - dưới nước va giữa không

Đừng khiến người làm điều giết hại

Giống như ở tại thời gian nầy

Cứu giúp vượt qua nạn đói khát.

Nếu như người do vì tài lợi

Giết cha mẹ - phỉ báng Tam bảo

Trông thấy đời xấu ác trang nghiêm

Chết nhận báo ứng ngục A-tỳ.

Đâu phát sanh đối với người trí

Gặp gỡ yêu quý mà cúng dường?

Gặp phải oán thù không muốn nhìn

Làm sao nói đến được cúng dường?

Quỷ nầy mà tự lợi ích mình

Xả bỏ nó nhận được điều gì?

Lợi ích cho người không phát sanh

Làm sao xả bỏ những thọ dụng?

Lấy lợi mình - hại đến người khác

Địa ngục sẽ riêng mình sanh ra

Hại mình mà lợi cho người khác

Mọi công đức đều có đầy đủ.

Ý thực hiện gặp đức Thiện Thệ

Như vậy thực hành riêng một cõi

Thấp kém không tự yêu quý mình

Ngu si lao vào nơi đường ác.

Tự lợi mình biết rất nhỏ bé

Nay phải rơi vào hạng tôi tớ

Lợi cho người khác biết rất nhỏ

Sẽ trở thành người chủ tự tại.

Thế gian có những người đau khổ

Xưa tự mê say theo tham ái

Những người an vui ở thế gian

Xưa kia lợi lạc cho người khác.

Đâu cần phải nói ra nhiều loại

Trong những điều nầy đã thấy rõ

Ngu si mê muội vui cho mình

Bậc Mâu-ni làm lợi cho người.

Không cầu mong Bồ-đề của Phật

Luân hồi sao có được niềm vui?

Khổ của mình muốn cho người khác

Quay trở lại không tùy mình được.

Quán sát hướng về đời kiếp sau

Thiện lợi không thể nào thành tựu

Từ hạng tôi tớ dấy lên nghiệp

Người chủ mà trở lại nhận chịu.

Lợi ích vui vẻ cùng với nhau

Người mê trông thấy mà xa rời

Nhưng trở lại làm khổ lẫn nhau

Phải nhận chịu khổ báo trong đường ác.

Nếu gặp phải tai họa thế gian

Cho đến khổ đau rất kinh hãi

Tất cả điều ấy tự gây ra

Tại sao lại dấy lên như vậy?

Không thể nào xả bỏ tự thân

Đối với khổ không xa rời được

Như không xa rời đối với lửa

Không thể xa cái họa thiêu cháy.

Khổ của mình nếu trừ diệt được

Có thể tiêu trừ khổ người khác

Lấy tự - tha kia mà nhận chịu

Vì thế cho nên dẫn đến Dụ.

Nay ông không suy nghĩ phân biệt

Làm lợi ích cho các chúng sanh

Ý của ông quyết định thực hiện

Theo nghiệp phát sanh mọi phân biệt.

Mắt lấy cái thấy làm chủ thể

Cảnh sở quán không thể làm mắt

Tay dùng để nắm là công dụng

Vật được nắm lẽ nào là tay?

Nhưng do vì tất cả chúng sanh

Cũng không trú vào trong thân kiến

Lìa cái thấy chính là Thiện Thệ

Như vậy thường thực hành lợi ích.

Trông thấy người kia thuộc bậc thấp

Mà khởi lên thấy mình và người

Tuy quán yêu thương - ghét bỏ ấy

Nhưng tâm mình không thể nghi hoặc.

Thực hiện thật tốt vô ngã nầy

Đạt được Vô ngã cùng với ngã

Nhiều phỉ báng và lắm ngợi khen

Không đau khổ cũng không vui mừng.

Mình đã dấy lên nhân của nghiệp

Có thể an trú vào thiện kia

Khiêm tốn đời sau được tối thượng

Không đức gì chính là có đức.

Do vì không ca tụng đức ấy

Tất cả công đức tự lớn lên

Khiêm tốn hạ mình mà như vậy

Hơn hẳn mình đạt được từ đây.

Xa rời phiền não giới thủ kiến

Từ đó đạt được lực vô ngã

Như người chữa trị các căn bệnh

Tùy sức thuốc thuyên giảm khác nhau.

Mình giúp đỡ chữa trị như vậy

Mà còn tự thấy nói thế nào?

Nhưng công đức mình nay có được

Không thể trú vào công đức ấy.

Cánh cửa xấu ác của địa ngục

Vào nơi ấy không sanh lo buồn

Vì đã phát sanh mọi công đức

Đây là việc làm của người trí.

Nếu tự mình quán xét bình đẳng

Tự nhiên lợi ích sẽ tăng lên

Tự lợi phân chia rõ trên dưới

Tranh chấp nhưng mà lại thành tựu.

Tất cả mọi nơi thế gian nầy

Ai có thể thấy được công đức?

Nếu vậy thì tên gọi công đức

Không nghe thấy người nào đạt được.

Tội lỗi bao trùm tâm quý báu

Không thể tự mình cúng dường được

Đối với phần tự lợi ích mình

Nhưng cuối cùng không sao đạt được.

Có thấy nhưng vui trong chốc lát

Lâu dài nhất định sẽ không thích

Cười mỉm tất cả những người khác

Phỉ báng và ca ngợi như vậy.

Tâm thấp kém đầy những ngã mạn

Mình thắng lợi ghét người giống mình

Khoe khoang trí tuệ và dung mạo

Đẳng cấp chủng tộc và của cải…

Lấy điều nầy làm đức của mình

Thường hy vọng nghe được ngợi ca

Nghe ca ngợi tâm sanh hơn hẳn

Hoan hỷ mà vui mừng an ổn.

Lấy điều nầy làm lợi đạt được

Tự nói là năng lực công đức

Đời trước tạo nhân chỉ mảy may

Được điều nầy không phải chánh nghiệp.

Dùng hết quả báo nhỏ nhoi nầy

Vĩnh viễn còn ở trong luân hồi

Ở trong cõi luân hồi như vậy

Nhận chịu trăm ngàn đau khổ ấy

Trải qua đời kiếp không giới hạn

Không biết bao giờ được thoát ra

Bị khổ đau thường rất khốn đốn

Tâm tội lỗi mà không giác ngộ.

Không biết không giác ngộ như vậy

Rất lâu mới phát ra giống thiện

Về sau gặp được Như Lai dạy

Chân thật đạt được những công đức.

Nếu như ông trông thấy quá khứ

Không nhận chịu những nghiệp ác kia

Bồ-đề chính là niềm vui sướng

Niềm vui nầy không được xa rời.

Vì thế cho nên lấy ví dụ

Với những Thâu yết la như kia…

Ông tại vì sao lại dấy lên

Ngã mạn và những điều bất thiện?

Các hành cho đến thân của mình

Quán sát nó nhưng không trông thấy

Thu được sự xa rời như vậy.

Ông thường làm lợi ích cho người

Mình vui mà làm khổ người khác

Việc làm nầy quả là thấp kém

Từ trong một tâm niệm của ông

Dấy lên yêu - ghét đối với người.

Trong thời gian ấy chợt tư duy

Lúc nào - sao gây ra điều ấy?

Thế là tự xả bỏ an vui

Cũng không làm đau khổ người khác.

Thà cho đầu của mình tự rơi

Lại không tạo ra sai lầm khác

Thậm chí đối với sai lầm nhỏ

Bậc Đại Mâu-ni dạy điều nầy.

Dùng những điều thiện tốt đẹp nhất

Đối với người xưng tán kín đáo

Dụ như tôi tớ làm cho chủ

Nên như vậy đối với chúng sanh.

Chúng sanh ở trong những sai lầm

Không yên ổn - không có công đức

Mình giống như không biết người khác

Dấy lên ý làm công đức nầy.

Nếu như ông gấp rút thực hiện

Mình làm và dạy mọi người làm

Người ấy gấp nét cũng như mình

Chắc chắn khổ não tự rút lui.

Tu điều nầy chính là bậc nhất

Nhưng chưa đạt được năng lực đó

Dụ như mới trú vào oai nghi

Vì tài lợi mà rất kinh sợ.

Thân tiếp nhận giữ gìn như vậy

Thuần phục tâm không thể tán loạn

Ông hướng về an trú như vậy

Điều nầy sao ông không thực hiện?

Do vì thường quán sát như vậy

Khiến cho tâm vọng không dấy lên

Như vậy làm cho mình điều phục

Dừng lại tất cả mọi sai lầm.

Trông thấy mình đi về nơi nào

Khiến tổn hại tất cả vô minh

Giống như thời gian quá khứ kia

Như ông đã làm tổn hại mình.

Mình nay phát sanh tự lợi mình

Rời xa điều nầy hay không xa?

Như người bán mình cho người ta

Đau khổ nhiều không tự tại được.

Ông không thân thiết với chúng sanh

Tuy nói là không thể tán loạn

Vì thế nếu như theo người khác

Không khác gì giao cho ngục tốt.

Các loại sự việc trong địa ngục

Bị làm hại cũng rất lâu dài

Chỗ nầy có thể là lợi mình

Niệm oán hận kia không nảy sanh.

Không dấy lên do mình yêu quý

Mà mình yêu quý đã phát sanh

Nếu như trông thấy tự bảo vệ

Do vì bảo vệ không thực tế.

Thân nầy chính là thân Như Như

Mà dấy lên hướng về canh giữ

Có thể nhu hòa ở bậc cao

Đến đây cũng trở lại như vậy.

Nếu như nơi nầy mà nhận được

Như mặt đất tiếp nhận tất cả

Nếu không thể đầy đủ trọn vẹn

Ý người nào cầu mong sử dụng?

Phiền não của tâm ý yêu thích

Nhưng mà không thể đánh đổ được

Như sự giàu sang lâu dài kia

Không thể nào mong cầu tất cả.

Nếu tham tài vật của người khác

Không nhận được danh xưng bậc Hiền

Vì thế cho nên cầu tốt thêm

Thân tâm không thể phóng túng được.

Yêu thích ấy cuối cùng diệt hết

Nơi nầy động - nơi nầy không giác

Thân bất tịnh lắm thứ xấu ác

Tại vì sao giữ lấy ngã nầy?

Thân nầy của mình như thế nào

Tuy sống nhưng nhất định phải chết

Cùng với đất đá có khác gì

Ngã chấp thấy sao không phá bỏ?

Do vì thân nầy là không thật

Nhận chịu những khổ não giả danh

Sao lại đối với loài vô tình

Lại dấy lên tâm ý giận dữ?

Nay mình nuôi dưỡng thật uổng phí

Cuối cùng làm thức ăn cho thú

Đến đây không yêu thích - giận dữ

Yêu thích ấy đâu tồn tại được.

Nếu người kia trú trong giận dữ

Trước mắt hoan hỷ mà cúng dường

Người kia không thể biết như vậy

Vì sao vất vả mà thực hiện?

Nay mình yêu quý thân thể nầy

Thế là trở thành ruột thịt mình

Tất cả yêu quý thân của mình

Tại sao mình không yêu quý được?

Vì thế cho nên mình xả thân

Là xả bỏ đối với thế gian

Quán sát thân nầy lắm sai lầm

Dụ như đồ vật nắm giữ nghiệp.

Nghiệp ấy thực hiện ở thế gian

Mình rời bỏ mà theo bên thân

Lặng yên nhớ nghĩ không tán loạn

Hướng về đoạn dứt những vô minh.

Vì thế cho nên phá phiền não

Mình ở vào trong lòng thiền định

Tà đạo không thể lôi kéo tâm

Tự gọi là trú nơi tối thượng.