Đại Tập 113 · Bộ Luận III · Số 1649–1668

Kinh Bồ Đề Hạnh - Quyển 4

KINH BỒ ĐỀ HẠNH

QUYỂN 4

Phẩm 7: TÂM BỒ ĐỀ BÁT NHÃ

BA LA MẬT ĐA

Như Lai bậc Nhân đức trí tuệ

Vì tất cả mọi nơi thế gian

Khiến cho cầu xa rời đau khổ

Cho nên trí tuệ được phát sanh.

Chân như cùng với pháp thế gian

Nay giải thích về hai pháp nầy

Do vì biết chân như của

Phật Thuyết pháp nhưng mà rất trí tuệ.

Các hạng phàm phu thế gian kia

Trông thấy hai loại nầy tương ưng

Có hại và làm hại hơn hẳn…

Chính là điều tương ưng thế gian.

Nhìn thấy hai sự việc ấy rồi

Tiếp xúc điều đó chính là trí

Trí trông thấy tánh của thế gian

Là Như ví dụ cho Chân như.

Lúc nầy nói không có đến - đi

Trí ấy không có gì không thấy

Sắc - thanh - hương… đều rất rõ ràng

Chính là sự tương ưng thế gian.

Bất tịnh nhưng mà trở thành tịnh

Trí ấy dụ như có ích lợi

Do vì biết rõ về thế gian

Chính là nói về tánh thế gian.

Vì trông thấy ở tại Chân như

Tiếp xúc và trú trong sát na

Tương ưng với hành tướng thế gian

Hành tướng nầy không có sai lầm.

Biết người nữ là thân bất tịnh

Những điều có hại đến đời khác

Nói là Phật - phước đều hư huyễn

Làm cho mình thế nào tin được.?

Chúng sanh như cảnh sắc huyễn ảo

Tại sao lại sanh ra - diệt đi?

Nhân lúc ấy tập trung hòa hợp

Mới có được do duyên huyễn ảo.

Chủng tử chúng sanh đã nảy sanh

Làm sao có gì là chân thật

Giết chết con người hư huyễn ấy

Không có tâm tánh cùng tội lỗi

Tâm bình đẳng đều là hư huyễn

Tội lỗi - phước đức được sanh khởi

Năng lực chân ngôn và Đẳng trì

Cảnh huyễn ảo tâm không chấp vướng.

Do vì các loại huyễn ảo kia

Sanh ra các loại nhân của nghiệp

Đâu có đối với một người nào

Đạt được tất cả mọi năng lực.

Nếu như trú vào trong Chân như

Hoặc trú vào trong giới thanh tịnh

Như vậy chính là công hạnh Phật

Người nào nói công hạnh Bồ-đề?

Nhân duyên nên đoạn trừ tất cả

Huyễn hóa không thể nào đạt được

Nếu đoạn trừ tất cả nhân duyên

Không sanh khởi mà tự đạt được.

Nếu như không trú vào nghi vọng

Cảnh huyễn ảo sẽ không tồn tại

Cảnh huyễn ảo nếu không có nó

Tất cả không thể nào đạt được.

Như vậy chính là pháp Chân như

Được hiện rõ ở tại thể tâm

Tâm như vậy nếu chia chẽ ra

Hư huyễn do đâu mà trông thấy?

Tâm không thể tự thấy là tâm

Là lời Đức Thế Tôn đã nói

Giống như lưỡi kiếm tuy sắc bén

Tuy sắc nhưng không chặt chính nó.

Tự tánh vốn là giống như vậy

Lại dụ như ánh sáng ngọn đèn

Phá tan đen tối mà được lên

Nhưng không nói là tự soi sáng.

Lại giống như châu ngọc thủy tinh

Thể vốn có chỉ là trong suốt

Nhờ màu xanh mà có màu xanh

Hình ảnh hiện ra tùy màu sắc.

Không phải xanh mà có màu xanh

Giống như tâm mà tự dấy lên

Lại như ánh sáng ngọn đèn ấy

Trí ấy biết rõ luận thuyết nầy.

Trí tuệ khai thông ở chỗ nầy

Biết ấy chỗ nào mà nói?

Tuy mở ra nhưng không thể mở

Giống như người không nhìn thấy gì.

Gái bất dục (Thạch nữ) nghĩa là không sanh

Cùng với nghĩa nầy chỉ là một

Cũng giống như không có tâm thức

Duyên niệm không có gì đạt được.

Không phải niệm mà phân biệt sanh

Niệm hư vọng giống như chất độc

Nghĩa là như nhân và như quả

Vì pháp mà tự giải thích ra.

Có bàn luận phương thuốc về mắt

Trông thấy bình nhưng không có thuốc

Dường như thấy nghe và hiểu biết

Lúc nầy có mà chẳng phải có.

Niệm đoạn trừ đối với khổ nhân

Niệm chân thật nầy mà đang niệm

Từng niệm từng niệm không sai khác

Tâm nầy trước mắt là bình đẳng.

Cảnh trần phía trước thường mê hoặc người

Hiểu rõ nó không hề có gì

Như huyễn ảo nên không chân thật

Tâm vọng mà lại tự hiện ra.

Trú vào trần cảnh chốn luân hồi

Dụ như hư không chẳng cậy nhờ

Trú trong tánh trần cũng như vậy

Cũng không có điều gì đạt được.

Nếu cùng với tất cả bất thiện

Những bất thiện ông đã có được

Nếu như tâm có thủ và xả

Cúng dường tất cả các Như Lai.

Tâm ý sử dụng được như vậy

Nhưng mà phát sanh công đức gì?

Cảnh huyễn ảo tất cả đều biết

Phiền não làm sao đoạn dứt được?

Đối với ba độc huyễn kia

Xa lìa mà không thể dấy lên

Biết rõ đối với tâm phiền não

Nó dấy lên nhưng mà chưa hết.

Ở tại lúc thấy được điều ấy

Ý Không - Hữu chẳng còn năng lực

Tánh phiền não không phải là hết

Cùng với Không mà trộn lẫn nhau.

Thậm chí không có cái học ấy

Sau đó mới có thể hết được

Tánh ấy mà không đạt được gì

Lại cũng không thể nào trông thấy.

Tánh ấy nếu như không có trụ

Tại sao trú vào thân tướng nầy?

Nếu như tánh mà không có gì

Thì thân trú vào nơi vô tánh.

Tánh nầy giống như đến và đi

Tùy lúc hiện rõ không vướng mắc

Cây Kiếp-ba và ngọc Ma ni

Luôn đầy đủ trọn vẹn như ý.

Đức Phật biến hóa cũng như vậy

Trước mắt đối với hạnh nguyện nầy

Ví như chú nguyện cho cây rừng

Chú nguyện thành mà cây khô héo.

Những chất độc tuy hại lâu dài

Tất cả độc kia đều tiêu trừ

Sự tu hành của bậc Bồ-tát

Là những sự nghiệp đã thực hiện.

Hạnh Bồ-đề tốt đẹp bậc nhất Cây

Phật quả có thể thành tựu

Do vì công hạnh bình đẳng ấy

Mà an trú quay về tĩnh lặng

Và thực hiện không nghĩ bàn được

Cúng dường đạt được quả vị nào?

Tùy theo nhân đã thực hành ấy

Mà đạt được những quả vị ấy

Những sự cúng dường đều chân thật

Đạt được quả sẽ xứng với thật.

Làm sao có thể đạt pháp Không

Thật sự đạt được pháp giải thoát

Không xa rời đạo lý Mâu-ni

Trước mắt có thể vào Bồ-đề.

Ông không mong cầu pháp Đại thừa

Pháp nào cầu đầy đủ trọn vẹn?

Hàng Nhị thừa có thể thành tựu

Thành tựu không phải là viên mãn.

Nếu như nhân đã thực hiện kia

Sợ hãi đối với pháp Đại thừa

Những sợ hãi khác không phải thật

Sợ hãi nầy thật gọi là sợ.

Pháp nầy quan trọng cần phải biết

Vốn luận bàn về pháp Đại thừa

Xa rời pháp nầy là pháp khác

Biết rõ luận về ngoại đạo kia.

Pháp chính là căn bản của Tăng

Tăng biết rõ về pháp xuất ly

Tâm nếu có nơi nào vướng mắc

Niết-bàn không thể nào đạt được.

Tâm giải thoát không chút vướng mắc

Phiền não nhất định được tiêu diệt

Phiền não - nghiệp chướng đã tiêu trừ

Nhờ vào năng lực giải thoát nầy.

Ái và thủ không duyên với nhau

Từ đây không khăng khăng giữ lấy

Nghiệp ái sẽ dần dần yếu kém

Thì không có gì si ái được.

Thọ và ái duyên được với nhau

Thọ nầy mà có gì đạt được

Thì tâm an trú có vướng mắc

Đây được gọi là khắp mọi nơi.

Nếu như tâm đó không rỗng lặng

Lại có thể gọi là vướng mắc

Tâm tánh nếu như nói là không

Như thức mà chẳng đạt được gì.

Giống như bậc Ứng Chánh Đẳng Giác

Đã thuyết giảng tất cả pháp diệu

Nghĩa lý nầy chính là Đại thừa

Công hạnh Đại thừa luôn bình đẳng.

Thuyết giảng pháp đó trong một lúc

Hiểu rõ tất cả mọi sai lầm

Chỉ một ý vị là bình đẳng

Chư Phật ba đời đều thuyết giảng.

Đại Tôn giả danh xưng Ca-diếp

Giống như không biết lời nói đó

Ông nói không hiểu được điều ấy

Không tiếp nhận nên làm thế nào?

Nếu sợ hãi năng lực giải thoát

Luân hồi nhất định được hình thành

Mê say sự việc Khổ - Không kia

Mà nhất định quay về quả nầy.

Người kia mê theo Không như vậy

Không được bài báng đối với pháp

Không nầy phải quán sát tường tận

Vì thế có thể không nghi ngờ.

Xa lìa tối tăm biết phiền não

Nhờ vào pháp biết quay về không

Muốn nhanh chóng biết rõ tất cả

Quán sát tường tận lời nói kia.

Nếu người khác sanh ra từ khổ

Nỗi sợ khổ nầy được lớn lên

Nhân khổ ấy dấy lên trống rỗng

Nỗi sợ kia sao được sanh ra?

Nếu từ nỗi sợ của người kia

Đây chính là nói về ngã sở

Như vậy ngã không có gì cả

Nỗi sợ khổ đau sao nảy sanh?

Răng - tóc - móng tay và móng chân

Xương - thịt cùng máu huyết tủy não

Nước mũi - nước miếng - máu mủ dịch

Mỡ màng - lòng ruột với dạ dày

Đại - tiểu tiện - mồ hôi - nóng - gió

Chín lỗ chảy ra và sáu thức

Các pháp hoàn toàn giống như vậy

Tất cả đều không hề có ngã.

Nói đến trí kia cùng với thanh

Thanh luôn luôn tiếp nhận tất cả

Nếu nói thanh và trí lìa nhau

Xa rời nơi ấy làm sao biết?

Nếu như không hiểu biết về trí

Trí kia khó mà hiểu biết được

Trí ấy đã là trí quyết định

Mới tiếp cận đối với trí Phật.

Trí nầy không phải thanh tiếp nhận

Thanh kia dùng cái gì để nghe?

Thanh ấy tiếp cận ở tại tâm

Tâm ấy biết về sắc như vậy.

Nếu tiếp nhận đới với sắc - thanh

Nhưng Sắc lại tiếp nhận cái gì?

Giống như cha con ấy chỉ một

Tư duy không có gì chân thật.

Chúng sanh bị trần cảnh che mờ

Không có cha cũng không có con

Hiểu biết về thanh - sắc như vậy

Ví như vui hòa hợp chốc lát

Tự tánh ấy cũng là như vậy

Một mình nó mà lại nói có.

Những Sắc còn lại đều không thật

Ở đây nói về sắc phẩm hạ

Tâm của bậc Nhất thiết trí ấy

Tất cả phiền não đều thanh tịnh.

Tư duy về một tâm giác ngộ

Những loại kia nếu như không có

Ái như giả dối không chân thật

Vì sao trú vào nơi cái thấy?

Không có ngã mà không có tâm

Tâm nầy ví như họa chân dung

Là sự tương ưng tâm và trí

Thanh tịnh phá nát những ngu si.

Tâm mình chính là như vậy

Làm điều ấy làm như thế nào?

Tâm ngu kia không công hạnh gì

Ngã nầy nhưng mà làm không thật.

Có công hạnh tự mình xuất ly

Mà không có quả của nghiệp ác

Nếu vì làm tổn hại nghiệp

Quả thiện làm thế nào đạt được?

Hạnh quả của cả hai loại nầy

Đánh đổ và thành tựu lẫn nhau

Nói điều ấy biết không giả dối

Tự nó mà không có việc gì.

Nhân và quả chắc chắn tương ưng

Ác kiến cần phải không nảy sanh

Công hạnh nầy mà thật an trú

Nay sẽ nói đến tác và thọ.

Tâm nầy sanh ra ngã sụp đổ

Ngã không trở lại sanh khởi được

Như dùng thân chuối làm cây cột

Không gì có thể đảm nhiệm được.

Tâm mình sanh khởi cũng như vậy

Thì nhất định hết sức quán sát

Chúng sanh nếu như không thể có

Công hạnh nầy làm sao thực hiện?

Nay nếu như làm công hạnh ấy

Nhưng vì có các điều si mê

Chúng sanh nào thật sự không có

Si mê ví như yêu việc đó.

Nếu như diệt hết mọi khổ não

Trước mắt đoạn trừ điều si mê

Ngã mạn là nhân của khổ đau

Si mê thì có thể tăng trưởng.

Sự việc ấy tâm không quay lại

Quán về không trở thành tối thượng

Không có chân - không có bắp gối

Không có lưng lại không có đùi

Không cánh tay cũng không có vai

Không có rốn - không có ngực lưng

Không có sườn và không có eo

Không có tay cũng không có mũi

Không có gáy cũng không có đầu

Tất cả mọi thứ đều như vậy

Quán sát toàn bộ thân thể nầy

Không được ở tại một nơi nào.

Thực hành điều ấy khắp mọi nơi

Nơi nào tự mình sẽ an trú?

Dùng những tay chân thân thể kia

Tất cả mọi nơi đều trú vào.

Chỉ một thân thể kia như vậy

Cho đến đối với những tay chân…

Không ở trong - không ở ngoài thân

Đâu chỉ có thân và các loại…

Tay chân các loại không phân biệt

Tại sao lại xuất hiện nơi kia?

Nơi ấy đã không có thân si

Lẽ nào nói ý là tay chân…?

Trú vào rồi tiếp cận thù thắng

Quán xét biết ví như con người

Nếu như nhân duyên kia hòa hợp

Người gỗ có thể giống như vậy.

Nếu như hiểu rõ tướng như vậy

Thân kia cùng với cái thấy nầy

Như vậy xả bỏ những ngón chân

Những ngón tay cũng đều xả bỏ.

Ban đầu ấy quán xét hợp lại

Sau thấy từng đoạn tự lìa ra

Thân thể nầy phá bỏ đã hết

Lúc ấy trú vào phân biệt thấy.

Phân biệt nhìn thấy thân thể nầy

Có thể ví dụ như hư không

Sắc thân mộng ảo là như vậy

Người có trí vui thích chỗ nào?

Giả sử nếu như không có thân

Thì đâu xuất hiện người nam - nữ…?

Nếu như vui thực sự phải khổ

Điều nầy tại sao không trừ bỏ?

Quán sát điều nầy tại vì sao

Thọ hưởng vui sướng rất phiền não

Niềm vui sướng ấy không chân thật

Như thân kia không giữ được gì.

Ông đau khổ lại làm thế nào?

Như thân kia tự mình không được

Thân ấy có khổ đau vi tế

Đã vi tế mà không thể nói.

Do vì đau khổ vi tế kia

Không thể nói khiến họ vui mừng

Vì nóng giận mà khổ sanh ra

Đã sanh ra thì có diệt đi.

Nếu như trong định có nhìn thấy

Đối với sanh tự mình không nhận

Như vậy nhưng mà đã biết rõ

Quán sát nhân và quả như vậy.

Thiền và ái hoặc là tương ưng

Được sanh từ nơi nghi ngờ kia

Những sự nhạy bén của thiện căn

Đều đối với người nào quay về.

Bên nầy bên kia sao hòa hợp

Hòa hợp mà có được điều gì?

Con người dụ đối với hư không

Tuy hợp lại mà không hòa vào.

Không hòa vào nhưng không phải hợp

Là thực hành không hề phân biệt

Không cầu mong tên gọi hòa hợp

Hoặc là thấy mà là không thấy

Hòa hợp kia đã không dốc cầu

Làm sao gọi là đã được sanh?

Có vật không phải là hòa hợp

Như dẫn dắt mà hiểu biết trước.

Nhưng mà thức kia là vô tướng

Không trú vào trong thân hòa hợp

Xúc chạm thân ấy pháp như vậy

Cảm thọ gì mà được sanh ra?

Ngã nầy đã làm những điều gì

Mà phải chịu đau khổ tổn hại?

Nếu như không được những cảm thọ

Đau khổ làm hại mà không biết.

Ở chỗ nầy thấy được điều ấy

Yêu thích gì không thể xa lìa?

Nay thấy xúc chạm mộng ảo nầy

Là những huyễn hóa của tự tâm.

Đã trông thấy tánh xúc chạm kia

Cảm thọ ấy ông cũng đạt được

Đời trước kia và đời sau nầy

Niệm niệm mà không cảm thọ gì.

Nếu như vậy quán sát tự thân

Cảm thọ cũng không hề đạt được

Những cảm thọ đã không có thật

Thì thân kia biết là không có.

Nếu như vậy không có tự thân

Tại sao có tổn hại như vậy?

Tự nhiện trú trong tánh sắc đó

Không nguồn gốc - không có trung gian

Sắc không ở trong - không ở ngoài

Nơi khác cũng không thể đạt được.

Nếu như thân không có nơi khác

Không hợp lại - không có phân biệt

Tự tánh của tất cả chúng sanh

Vắng lặng không có nơi chốn kia.

Người có trí đều như biết trước

Vì sao mà lại có tham đắm?

Người có trí cùng chung trí ấy

Sanh thân kia đâu cần chấp trước.

Đều là trí là trí hậu đắc

Trí nầy tại sao mà đạt được?

Tất cả các pháp đều như vậy

Tuy phát sanh mà không đạt được.

Pháp như vậy dường như không có

Pháp nầy tại sao lại là hai?

Nếu như là pháp còn lại kia

Tất cả chúng sanh đều tịch tĩnh.

Tha tâm kia xuất hiện nghi ngờ

Đối với tự mình đã không có

Định lúc ấy - thân tâm sau kia

Pháp nầy không bên nầy bên kia

Tư duy đối với tự tâm mình

Là hai pháp an trú lẫn nhau

Như đạt được quay về chánh trú

Bậc Nhất thiết trí nói như vậy.

Nếu như phát sanh những trí ấy

Sẽ thu được đối với trí trí

Người có trí đạt được trí nầy

Lúc ấy tức là không địa vị.

Người có trí đạt được trí nầy

Có đạt được mà không an trú

Không an trú chính là vô sanh

Ấy là nói hướng về Niết-bàn.

Nếu như hai pháp ở nơi kia

Như vậy khó an trú vô cùng

Nếu như pháp căn cứ vào trí

Người có trí nhờ đâu mà có?

Trí nầy căn cứ vào hiểu biết

Người hiểu biết không gì có được

Hai pháp cùng căn cứ lẫn nhau

Là chúng sanh không hề có tánh.

Không có cha chắc chắn không con

Muốn con sanh ra đâu có được

Có cha rồi mới có được con

Hai pháp kia cũng là như vậy.

Mầm mống từ chủng tử sanh ra

Chủng tử có thể mong cầu gì?

Hiểu biết từ trí tuệ sanh ra

Trí ấy thật sao không làm được?

Mầm mống từ trí chủng sanh ra

Hiểu biết từ mầm trí nảy sanh

Nếu hiểu biết kia không hiểu biết

Sao có thể phát sanh Trí trí?

Tất cả nhân duyên của con người

Trước kia đều đã nói rõ ràng

Nhân và quả đã sanh khởi ấy

Tất cả ví dụ như hoa sen.

Nhân quả nào do mình thực hiện

Đều thuận theo từ đời quá khứ

Quả nầy làm sao mà đạt được

Căn cứ vào nghiệp lực quá khứ.

Nhân tố thế gian không ràng buộc

Không ràng buộc kia nói điều gì?

Như vậy được quả báo đời sau

Những tên gọi ấy đâu lẫn lộn.

Sự việc nầy chỉ vì bất định

Chẳng phải tâm - chẳng phải Hiền Thánh

Tội lỗi không có quả báo thiện

Lúc ấy sao có thể tự tại?

Không trông thấy giống như hư không

Không trông thấy từ đời quá khứ

Tự tại không thể nghĩ bàn được

Lý lẽ nầy không nên nói ra.

Người chủ kia đâu phải tối thượng

Họ cũng tự mình không yên ổn

Thiện ác đều có tự tánh riêng

Người có trí biết không giới hạn.

Vì nghiệp có đau khổ - vui sướng

Điều ấy nói thực hiện thế nào?

Nhân trước kia nếu như không có

Quả báo người nào nói có được?

Tại sao không luôn luôn xảy ra

Điều đó không nhìn thấy riêng biệt

Điều ấy xẩy ra đã không khác

Sao có thể thấy những cái kia?

Nếu như nhìn thấy nhân hòa hợp

Không trở lại nói là tự tại

Hòa hợp nầy không có người chủ

Pháp kia chính là không có chủ.

Yêu cái kia không yêu chính mình

Yêu cái nầy mà không thực hiện

Đã đạt được mà do người khác

Cái gì nói là tự tại làm?

Điều ấy không làm từ quá khứ

Nghĩa là như thường còn không diệt

Yêu quý số trời tối thượng nầy

Nói là thế gian vẫn thường hằng.

Chúng sanh bị cảnh trần che kín

Trú trong công năng xấu ác ấy

Cho đấy nói rõ là tối thượng

Đây nói là thế gian xấu ác

Tự tánh của một cùng với ba

Không hợp lại mà không có gì

Công đức nầy không hề có gì

Tất cả đều có ba loại kia.

Công đức tuy không có tiếng vang

Tiếng vang nầy có cũng vượt xa

Như áo quần… đều là vô tâm

Từ đó phát sanh niềm an vui.

Tánh sắc ấy cũng là như vậy

Quán sát tánh đó không có gì

Tất cả nhân tố an vui kia

Có - không cũng giống như y phục.

Áo quần nầy là niềm vui sướng

Đây chính là tánh của vui sướng

Niềm vui sướng của những loại ấy

Không thể nào có được lâu dài.

Đạt được điều ấy là vi tế

Làm sao lại là thô tế kia?

Niềm vui sướng như vậy thật có

Tư duy sao không cảm thọ được?

Xa rời thô đạt được vi tế

Vi tế không thể lâu dài được

Tất cả mọi vật cũng như vậy

Lâu dài sao không thể đạt được?

Niềm vui sướng đạt được không thô

Niềm vui sướng không thường ổn định

Điều ấy không có gì sanh ra

Ở đây nói là không chân thật.

Công đức chân thật ấy sanh ra

Đạt được điều ấy không muốn dừng

Vì đã ăn món ăn bất tịnh

Mà phát sanh đối với nhân quả.

Yêu quý bộ y phục vô giá

Mua chủng tử cõi trời Đâu-suất (Đổ-la)

Không yêu quý thế gian ngu si

Lúc ấy trú vào trí Chân như.

Trí ấy ở thế gian cũng có

Tại sao mà không tiếp xúc được?

Mức lượng giống như thế gian kia

Dường như ở đây thấy rõ ràng.

Thế gian lượng mà chẳng phải lượng

Trí ấy nói năng không hư vọng

Do đó quán xét về chân như

Không kia tức gọi là không sanh

Biết rõ tánh đó không xúc chạm

Là tánh mà không chấp trước gì

Tánh ấy thật nhưng chẳng phải thật

Vì vậy không phải là tánh thật.

Vì thế hiểu biết các mộng huyễn

Nghi ngờ nầy không có tánh kia

Tánh ấy nếu như nhìn thấy có

Chính là không thật sanh chấp trước.

Vì thế cho nên biết tánh kia

Không có nhân thì không có gì

Tất cả đều là không có chủ

An trú trong hết thảy nhân duyên.

Do tánh kia không có sai khác

Không dừng lại cũng không mất đi

Đối với thật nếu mê tánh ấy

Trở lại thành thế gian hơn hẳn.

Do vì sanh ra thuận theo nhân

Vì dấy lên thuận theo huyễn hóa

Tánh ấy đâu đến và đâu đi

Hiểu biết rõ ràng mà như vậy.

Như vậy nhưng hiểu biết rõ ràng

Mới thấy thật sự Vô tánh kia

Làm sao biết được giả và thật?

Do vì giống như những hình bóng.

Tánh nếu như nói là tự có

Thì nhân đâu có gì tồn tại?

Tánh ấy nếu như là không có

Căn cứ vào trăm ngàn đời kiếp

Nhân kia nên biết là không dụng

Mọi tánh tướng của có không

Địa vị ấy thế nào là tánh

Sao có thể ở tại Biệt tánh?

Vào lúc tánh ấy là Vô tánh

Tánh nầy đạt được ở lúc nào?

Vô tánh chính là không sanh khởi

Nên dựa vào tánh ấy thực hiện.

Tánh không có tánh của quá khứ

Nhưng tùy thuộc tánh không sanh khởi

Chẳng phải Hữu tánh và Vô tánh

Dụ cho huyễn hóa hòa hợp thành.

Tất cả Hữu tánh và Vô tánh

Có như vậy không thể diệt đi

Đây là tất cả các thế gian

Vì thế cho nên không sanh diệt.

Biết Hành Không chẳng phải chân thật

Dụ như mộng - dụ như Ba Tiêu

Phân biệt diệt đi - không diệt đi

Tất cả không thể nào đạt được.

Tánh Không chính là tánh như vậy

Đâu đạt được mà cảm thọ gì

Luôn luôn như vậy không hề thật

Những tánh kia đạt được thế nào?

Đâu là khổ - đâu là vui sướng

Đâu là yêu - đâu là không yêu?

Yêu cái ấy yêu vì cái gì

Quan trọng nên biết rõ tự tánh

Thế gian cũng có thể biết được

Tên gọi nào trở thành

Vô thượng? Người nào - đã thân thiết thế nào

Sanh nơi nào mà được cái gì?

Tất cả đều ví như hư không

Cảm thọ đôi bên đều sai lầm.

Hoan hỷ và nóng giận đối nhau

Nhân tố hoan hỷ hoặc tranh chấp

Các hạnh tà giận dữ phiền não

Tất cả đều làm cho tan tác.

Tội ác tự yêu thích vui vẻ

Thì nhất định nói là đường ác

Chết lập tức rơi vào đường ác

Chịu khổ đau mà không ân hận.

Hoặc đi lại trong các cõi

Trời Đời đời mà thọ hưởng vui sướng

Xả bỏ nơi chốn nhiều tội khổ

Nói là chân thật được như vậy.

Như vậy thật sự là Vô tánh

Lại yêu thương - ghét bỏ lẫn nhau

Nói đến tương lai xấu ác kia

Chìm trong biển khổ đau vô tận.

Năng lực sắc thân và thọ mạng

Nơi kia có được mà rất ít

Tuy được những niềm vui sung sướng

Mà vẫn chịu được đói khát khốn khổ.

Giấc ngủ hôn mê trong tai họa

Như hư huyễn mộng ảo hòa hợp

Cần phải hết sạch hư huyễn kia

Như vậy nhưng mà khó làm được.

Học điều ấy thực hiện những gì

Thực hành sao - đoạn trừ thế nào?

Rất nhiều những việc ma quỷ kia

Thì trở thành bến bờ tội lỗi

Đối với rất nhiều chánh đạo kia

Khó có được mà không thực hành.

Lại ở trong khoảnh khắc sát na

Khó có được giác ngộ sanh ra

Đau khổ đời quá khứ - vị lai

Khó cạn được biển sâu phiền não.

Nhưng ở tại biển khổ đau nầy

Mình oán đau khổ cầu lìa bỏ

Như vậy an trú tại nơi nầy

Nếu tự mình không thích an trú.

Như trong từng khoảnh khắc thời gian

Đi vào lửa mà tắm rửa mình

Trông thấy tự lợi mình như vậy

Mà cảm thọ đối với khổ nầy.

Tự tại không có những lão - tử

Các hành kia nhân là như vậy

Thuận theo ác pháp kia mà đến

Cảm báo ác mà dứt khoát trước.

Lửa đau khổ nóng bức như vậy

Mình lúc nào mới được chấm dứt?

Tự hành động ở nơi vui sướng

Vầng mây phước tỏa ra hòa quyện.

Do vì mình thấy biết điều gì

Mà nói là biết trí tuệ Không!

Cúi đầu lạy bậc Cụ túc tri

Cúi đầu lạy Đấng Phước đức dày!

Phẩm 8: TÂM BỒ ĐỀ HỒI HƯỚNG

Hạnh Bồ-đề nếu là như vậy

Tư duy hướng về hạnh và phước

Trang nghiêm tốt đẹp hạnh

Bồ-đề Tất cả mọi người đều đạt được.

Cho đến tất cả mọi nơi chốn

Người nào thân tâm đang khổ não

Nơi ấy đạt được diệu phước nầy

Hoan hỷ trong biển cả vui sướng.

Nếu có điều gì không tự tại

Mà lại ở nơi vòng luân hồi

Khiến đạt được niềm vui thế gian

Và có được niềm vui Bồ-đề.

Nếu có người nào trong thế giới

Thậm chí ở trong các địa ngục

Mà làm cho những hạng người ấy

Đều nhận được niềm vui sướng nhất.

Lạnh lẽo khổ sở được ấm áp

Nóng bức đắng cay được mát lành

Bồ-tát phủ vầng mây bao la

Lại tắm gội trong biển nước pháp.

Cây sắt - đỉnh núi sắt cháy bỏng

Rừng kiếm nhấp nhoáng chớp sáng lòe

Tất cả trở thành cây như ý

Tội nhân vui mừng được an ổn.

Ví như các thứ vàng bạc châu báu của cõi trời (Ca-na-ma, Ca-la- noa) các loài chim uyên ương - thiên nga - chim nhạn cất tiếng hót làm làm cho vui sướng dễ chịu, ao hồ rộng lớn yên lặng không một chút vẩn đục dơ bẩn, các mùi hương vi diệu tỏa ra khiến vô cùng thư thái vui vẻ.

Lò than địa ngục tích tụ lại

Mà trở thành ngọc quý ma ni

Đất nóng bỏng - nước rất rét buốt

Lại có núi báu cùng hòa hợp.

Dùng những vật cúng dường như vậy

Trong cung Thiện Thệ đều đầy đủ

Thanh lửa nóng bỏng - kiếm tuôn mưa

Từ nay về sau rưới mưa hoa.

Dao kiếm ấy giết hại lẫn nhau

Sau cùng tung hoa mừng cho nhau

Đánh đập nát nhừ các thân xác

Ví như sắc hoa của vua kia.

Xương thịt giống như cùng với lửa

Vứt vào trong nứơc sông Nại Hà

Do vì năng lực thiện của mình

Khiến cho thành cung điện cõi trời.

Ánh sáng kia như ngàn mặt trời

Soi khắp hòn đảo giữa biển kia

Ngục tốt ở trong cõi Diệm-ma

Trông thấy chúng không ai kinh sợ.

Những loài bay như quạ - đại bàng…

Đều lìa khổ vì ăn vật ác

Thích niềm vui sướng rộng khắp kia

Điều nầy có thể sanh thiện gì?

Phước ví như ở tại hư không

Quán xét những loài cao thấp nầy

Giống như trông thấy tay kim cang

Nhanh chóng diệt trừ mọi tai họa.

Rưới xuống làn mưa hoa hương kia

Làm tiêu tan ngọn lửa địa ngục

Thế nào gọi là niềm vui sướng

Thế nào gọi là niềm hoan hỷ?

Người ở nơi những địa ngục kia

Được trông thấy Ngài Quán Tự Tại

Cùng với tất cả mọi uy đức

Ngàn vạn Đồng tử tóc búi tròn.

Tâm Bồ-đề chan chứa đại bi

Cứu độ cho tất cả chúng sanh

Dùng vật cõi trời kia cúng dường

Áo mũ và hoa hương cõi trời.

Cho đến hoa của tâm đại bi

Lầu gác quý báu thật vui sướng

Thiên nữ cùng nhau vui chuyện trò

Trăm ngàn loại âm nhạc hát ca.

Ca ngợi bậc Đại Thánh Văn-thù

Và Đại Thánh Bồ-tát Phổ Hiền

Lấy những công đức tốt đẹp nầy

Cùng giúp cho những chốn địa ngục.

Đại Thánh từ bi Quán Tự Tại

Quán sát nỗi khổ đau địa ngục

Vô lượng khổ đau thật đáng sợ

Tay vẫy ra dòng sữa cam lồ.

Cứu giúp những loài ngạ quỷ kia

Cho thức ăn - cho được tắm gội

Khiến được no đủ và mát lành

Lìa đau khổ đạt được vui sướng.

Như người ở châu Bắc Câu Lô

Năng lực sắc thân và thọ mạng

Người điếc được nghe thấy âm thanh

Người mù được trông thấy cảnh sắc.

Lúc mang thai cho đến sanh đẻ

Ví như Ma da không khổ gì

Tuy áo quần - tuy có ăn uống

Nhưng trang nghiêm mà lại thanh tịnh.

Tất cả thuận theo ý mong cầu

Được lợi ích lại nhiều vui sướng

Người sợ không cảm thọ sợ hãi

Không vui sướng mà được vui sướng.

Phiền não sẽ được không phiền não

Gặp gỡ mọi người đều hoan hỷ

Người bệnh tật luôn được bình an

Giải thoát tất cả mọi ràng buộc.

Không có sức mà được sức lực

Tâm thương yêu giúp đỡ lẫn nhau

Bình an vui vẻ khắp mười phương

Hành đạo tất cả đều hết lòng.

Việc ác đều diệt sạch không còn

Nên thành tựu tất cả việc lành

Người dùng tàu thuyền đi buôn bán

Ý được thỏa mãn những mong cầu.

Bình an vui vẻ đến bờ kia

Những người thân thích cùng đùa giỡn

Đi đường lúc mất mùa đói kém

Gặp bạn bè không còn sợ hãi.

Không sợ giặc cướp và cọp beo

Lại không sợ say say sưa mê muội

Đồng không mông quạnh không tai nạn

Già trẻ không chủ trị được mình.

Các bậc Hiền Thánh đều gia hộ

Giải thoát tất cả mọi phiền não

Thương xót tin tưởng và trí tuệ

Đầy đủ tất cả tướng tu hành.

Luôn luôn đạt được Túc mạng thông

Mà lại đạt được Vô tận tạng

Cho đến đạt được Hư không tạng

Không nhân duyên không hề phương tiện.

Rất nhiều tài năng không vui mừng

Chúng sanh thiếu tên gọi nổi tiếng

Sẽ đạt được danh xưng lớn lao

Xuất gia nếu hình hài xấu xí

Sẽ có được đầy đủ sắc tướng

Nếu như quả báo nơi ba cõi

Khiến cho họ được tướng trượng phu

Cũng xa rời phân biệt cao thấp.

Trước mắt phá tan ý ngã mạn

Nay đạt được tất cả phước đức

Lợi ích cho tất cả chúng sanh

Nên xa rời tất cả tội lỗi.

Luôn luôn làm lợi ích tốt đẹp

Tâm Bồ-đề thực hành cần mẫn

Hạnh Bồ-đề không hề giảm sút

Xa lìa các nghiệp của ngã mạn.

Xứng đáng được Đức Phật thọ ký

Cùng tất cả các loài chúng sanh

Đạt được thọ mạng đến vô lượng

Thọ mạng được lâu dài miên viễn.

Làm tổn hại tiếng nói vô thường

Vườn cây như ý thật vui sướng

Tất cả các phương đều đạt được

Pháp diệu vô biên ý rạng ngời.

Viên mãn giống như Phật với Phật

Các vùng đất đá cao thấp kia

Giống như bàn tay mà bằng phẳng

Mềm mại ánh sắc màu lưu ly.

Tất cả mọi nơi đều có được

Rất nhiều các vị Đại Bồ-tát

Khắp nơi các cõi nước mười phương

Vào trú trong ánh sáng của mình.

Trang nghiêm ở tại mặt đất nầy

Các loại cây cối và chim thú

Ánh sáng hướng về giữa hư không

Âm thanh thuyết pháp không dừng lại

Các loài chúng sanh thường nghe được

Đức Phật cùng với các đệ tử

Những vị ấyluôn luôn được thấy

Mây tỏa cúng dường không giới hạn.

Cúng dường hướng về Đức Thế Tôn

Trời rưới mưa dựa vào thời tiết

Lúa mè hoa quả đều tốt tươi

Thế gian được đầy đủ yên lành.

Vương pháp được y theo thực hành

Sức thuốc tăng nhiều gấp bội lần

Năng lực hiểu biết đều thành tựu

Các quỷ La-sát Noa-cát-nhĩ

Những loài quỷ nầy đều thương xót

Không xuất hiện làm khổ chúng sanh.

Không tội lỗi lại không tật bệnh

Không thể khinh mạn và thấp kém

Phiền não không có gì xảy ra

Đọc tụng mà không bị ràng buộc.

Tùy theo ý muốn mà đi đứng

Mọi người tập hợp là thường hằng

Thành tựu đối với trách nhiệm

Tăng Tỳ kheo an trú giới thanh tịnh.

Lại được tất cả các hiểu biết

Quán sát hướng về nghiệp của tâm

Xả bỏ rời xa các phiền não

Tỳ kheo đã đạt được lợi ích.

Nên xa rời các sự tranh chấp

Những người xuất gia cũng như vậy

Không thể nào phá hỏng giới cấm

Đạt được giới hãy cố giữ gìn.

Luôn luôn vui trừ hết các lỗi

Nếu người nào không phá giới cấm

Được lợi ích hướng đến cõi trời

Nếu như người nào giữ bình bát

Làm được những lợi ích tốt đẹp

Có được chủng tử rất thanh tịnh

Tên gọi nổi tiếng khắp các phương

Vĩnh viễn không nhận chịu tội khổ.

Bền lòng nơi việc làm không khổ

Giúp cho vô số các chúng sanh

Cúng dường chư Phật khắp ba đời

Sẽ nhận được thân tướng cõi trời.

Người ấy thành Phật giữa thế gian

Chúng sanh không thể nghĩ bàn được

Vui với Phật mà được niềm vui

Nguyện giúp cho mọi nơi thế gian.

Bậc Bồ-tát nhất định thành tựu

Lòng kính trọng ấy như tư duy

Chúng sanh kia khiến cho đạt được

Quả vị Phật-bích-chi an lạc

Và đạt được niềm vui Thanh văn

Các hàng trời - người - A-tu-la…

Ý tôn trọng mà luôn bảo vệ

Nếu như được Túc Mạng thông ấy

Xuất gia luôn luôn được điều nầy.

Nếu như địa Hoan hỷ nơi kia

Văn-thù-sư-lợi thường an trú

Mình dường như theo quả vị ấy

Tùy sức mà có thể tham dự.

Nếu như biết an trú hòa hợp

Được sanh ra ở khắp mọi nơi

Hoặc có người nào muốn gặp gỡ

Và có người nào muốn nghe thấy.

Như vậy họ nhất định thấy nghe

Bậc Bồ-tát Văn-thù-sư-lợi

Như mặt trời soi sáng mười phương

Giúp đỡ cho tất cả chúng sanh.

Tu hành theo Đại sĩ Văn-thù

Mình đạt được công hạnh như vậy

Lúc ấy hoặc trú trong hư không

Hoặc an trú ở tại thế gian.

Nay mình an trú cũng như vậy

Được san bằng nỗi khổ thế gian

Nếu như thế gian có đau khổ

Tất cả những điều mình được kia

Là tất cả thiện của thế gian

Bồ-tát vui thích đã đạt được

Loại thuốc cứu độ khắp thế gian

Tất cả đều chan chứa niềm vui

Tất cả cùng chung một lợi ích

Phật giáo sẽ tồn tại lâu dài.

Dùng ý tốt đẹp và thanh tịnh

Quy mạng hướng về Ngài Văn-thù

Con nói là bậc tri thức thiện

Tâm thanh tịnh nầy luôn tăng trưởng.

Số 1663 - Bồ Đề Tâm Quán Thích

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

BỒ ĐỀ

TÂM QUÁN THÍCH

SỐ 1663

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1663 - Bồ Đề Tâm Quán Thích

SỐ 1663

BỒ ĐỀ TÂM QUÁN THÍCH

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Pháp Thiên.

Quy mạng Đức Bổn Sư, Đấng Thế Tôn Đại Giác, nay con lược giải thích về quán tâm Bồ-đề.

Như Đức Phật đã nói: Tất cả các pháp từ tâm sanh ra. Nay con hướng về bàn luận tâm Bồ-đề ấy. Sao nói là tánh? Đáp: Lìa tất cả các tánh. Sao nói là tất cả các tánh? Đó gọi là các tánh uẩn-xứ-giới. Vì tâm Bồ-đề ấy lìa bỏ thủ-xả, thì pháp vô ngã, tự tánh bình đẳng, từ trước đến nay không sanh nên tự tánh vốn là không. Nói tất cả tánh, ấy là tánh của tất cả các ngã… Đó gọi là tánh của ngã-nhân-chúng sanh - thọ giả, Bổ- đặc-già-la, Ma-noa-phược-ca…, nhưng các tánh ấy không phải là tâm Bồ-đề, đối với ý đó nói thế nào? Đó là các tánh ngã-nhân… ấy, nhưng ở trong tự tánh lìa xa tất cả các tướng, đã sanh ra ngã kiến, thuận theo ngã kiến phát sanh tất cả phiền não, ở đây không nảy sanh tâm kia. Hoặc nói là các uẩn-xứ-giới cũng lìa thủ-xả, nghĩa là tánh các uẩn-xứ-giới theo lý chân thật thì không thể đạt được. Sao nói là sắc tướng đều không có thật? Đó là vì sắc uẩn do bốn đại chủng hòa hợp mà thành. Bốn đại chủng ấy, tức là địa - thủy - hỏa và phong. Tiếp tục phát sanh năm sắc, đó là sắc-thanh-hương-vị và xúc. Các đại chủng ấy cùng với năm sắc, mỗi một loại đều có tự tánh không thể đạt được. Như vậy các pháp đều như thế. Vì vậy biết sắc chỉ là tên gọi hư giả. Từ đây biết sắc uẩn là không, ví như nhờ cây mà có bóng, cây mất thì bóng không còn. Sắc uẩn như vậy, thọ uẩn cũng thế. Sao nói là thọ? Thọ có ba loại, đó là khổ thọ-lạc thọ-phi khổ lạc thọ, nhưng ba thọ nầy nhân duyên với nhau. Lại

có hai loại, đó là thân thọ và ý thọ. Thân gồm vào sắc uẩn, vì thế thân không thể đạt được. Nếu như không có thân thì không có cảm thọ, cũng không thể nói năng - cũng không thể giải thích, chẳng phải ngắn-chẳng phải dài, không hình sắc-không tướng mạo, không có thật-không vướng mắc, không thể biết được. Thân thọ như vậy, Ý thọ cũng như thế. Thọ uẩn như vậy, thấy thọ uẩn là không, tưởng uẩn cũng hư giả không thật, duyên lự đã thâu tóm. Nhưng duyên lự ấy không thể đạt được, vì thế chính là không phải duyên lự. Không phải duyên lự cho nên thấy tưởng uẩn là không. Tưởng uẩn như vậy, hành uẩn cũng như thế. Tâm đã tạo tác các hành động thiện và ý ghi nhớ, vì không hề có gì, tâm pháp kia đã sanh các uẩn như sắc-thọ…, tất cả các uẩn không hề sanh ra. Vì thế biết nghiệp tướng của hành uẩn không thật cũng không có chi phối thì thấy hành uẩn là không. Hành uẩn như vậy, thức uẩn cũng như thế, cho đến nhãn-nhĩ-tỷ-thiệt-thân-ý, nhãn thức-nhĩ thức… ấy tất cả tự tánh đều không thể đạt được. Nhãn ấy duyên với hữu sắc, thuận theo duyên sanh ra thức, không có duyên thì không sanh ra thức, mà nhãn sắc nầy và các sắc uẩn kia đều không phân biệt như nhau, phân biệt nhãn sắc nầy tức là không phải nhãn sắc, thức không hề sanh khởi. Nhãn thức như vậy, nhĩ - tỷ - thiệt - thân và ý cũng như thế. Như vậy biết thức nầy dựa vào Mạt-na thức (Ma năng thức), vì dựa vào Mạt-na thức, cho nên đã phát sanh các pháp quá khứ, vị lai và hiện tại. Sao nói là pháp quá khứ, vị lai và hiện tại? Đó là quá khứ đã diệt đi, vị lai chưa sanh khởi, hiện tại không dừng lại. Vì vậy biết thức uẩn là không. Như vậy từng loại một nói về uẩn - xứ - giới, tất cả đều phân biệt, tự tánh đều là không, chẳng phải vô tánh kia chính là câu nói chân thật, ví như không có hạt giống (chủng tử) thì không sanh ra mầm cây. Vì thế cho nên nói các uẩn - xứ giới ấy cũng lìa thủ - xả.

Tại sao nói tâm Bồ-đề không có thủ - không có xả? Như Đức Phật đã thuyết: Nói với Bồ-tát Bí Mật Chủ về tâm Bồ-đề ấy: Như Lai Ứng Chánh Đẳng Giác biết rõ tâm ấy, chẳng phải xanh - chẳng phải vàng, chẳng phải đỏ - chẳng phải trắng, chẳng phải màu hồng - chẳng phải màu pha lê, chẳng phải ngắn - chẳng phải dài, chẳng phải tròn - chẳng phải vuông, chẳng phải sáng - chẳng phải tối, chẳng phải nữ - chẳng phải nam, chẳng phải hoàng môn. Lại nữa, Bí Mật Chủ! Tâm Bồ-đề không phải là tánh cõi Dục, không phải là tánh cõi Sắc, không phải là tánh cõi Trời - không phải tánh Dạ-xoa, không phải tánh Càn-thát-bà

không phải tánh A-tu-la, không phải tánh người - không phải tánh phi nhân, thậm chí Nhất thiết trí cầu mong cũng không thể đạt được. Như

vậy đạt được (Thủ) tâm chẳng phải là có.

Tại sao nói là có xả? Lại như Đức Phật thuyết: Nói với Bồ-tát Bí Mật Chủ, tâm Bồ-đề chẳng phải trong - chẳng phải ngoài - chẳng phải trung gian, vì thế không thể đạt được. Ý đó thế nào? Vì tự tánh vắng lặng. Lại Bí Mật Chủ! Tâm Bồ-đề ấy Nhất thiết trí cầu không thể đạt được, sao nói có thể thủ - xả? Như vậy đối với pháp có thể xa rời thủ - xả, bình đẳng vô ngã, như tất cả các pháp, vô ngã cũng vậy. Như Đức Phật đã thuyết, tâm Bồ-đề cũng vậy. Tất cả các pháp là không, vô tướng, vô ngã, các pháp tịch tĩnh không có tướng tịch tĩnh, tâm vốn bình đẳng từ trước đến nay không sanh ra cũng không phải không sanh ra.

Lại nữa, sao nói là tánh? Đáp: Tánh rỗng lặng. Rỗng lặng sao nói là tánh? Đó là vì như hư không. Như đức Phật đã thuyết, tánh của hư không vì rỗng lặng chẳng có gì rõ ràng, tâm Bồ-đề cũng lại như vậy. Tên gọi của Bồ-đề chẳng phải là tánh - chẳng phải là tướng, không có sanh - không có diệt, chẳng phải giác - chẳng phải vô giác, nếu hiểu rõ như vậy, thì gọi là tâm Bồ-đề.

Lại như Đức Phật thuyết, nói với Bồ-tát Bí Mật Chủ: Đối với tâm vốn có của mình biết rõ như thật, đối với pháp không và có cũng không thể nào đạt được, vì thế nên gọi là Chánh đẳng Chánh giác Vô thượng. Lại nói với Bồ-tát Bí Mật Chủ: Phải đối với tự tâm quán sát như thật rồi, sau đó hãy phát khởi phương tiện quán sát đối với chúng sanh, biết các chúng sanh đối với tánh Giác của mình không hiểu biết như thật, dấy lên những nghi hoặc sai lạc chấp trước điên đảo, nhận chịu các loại đau khổ to lớn nơi vòng luân hồi, vì vậy nên Ta khởi tâm đại bi, khiến cho các chúng sanh giác ngộ chứng thực như thật đối với chính tâm pháp của họ, đây chính gọi là tâm Bồ-đề, là tâm lợi ích, là tâm an lạc, là tâm tối thượng, là tâm pháp giới thiện giác. Dùng trí như vậy thâu tóm các chúng sanh, cho nên gọi là tâm Bồ-đề. Phát ra tâm nầy, phước đức thu được cũng không có giới hạn, bao la như hư không, biển công đức đó lại cũng vô lượng. Tuy kiếp có tận cùng nhưng công đức chẳng bao giờ cùng tận. Như vậy gọi là phát tâm Bồ-đề tối thượng làm căn bản cho Nhất thiết trí.

Số 1664 - Luận Quảng Thích Bồ Đề Tâm

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

LUẬN QUẢNG THÍCH

BỒ ĐỀ TÂM

SỐ 1664

( QUYỂN 1 š-> 4)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1664 - Luận Quảng Thích Bồ Đề Tâm - Quyển 1

SỐ 1664

LUẬN QUẢNG THÍCH BỒ ĐỀ TÂM

Bồ-tát Liên Hoa Giới tạo luận.

Hán dịch: Đời Triệu Tống, Đại sư Thi Hộ.

QUYỂN 1

Quy mạng tất cả Phật ba đời

Lược tập hợp pháp hành Đại thừa

Xây dựng sự nghiệp đầu thù thắng

Nay con giải rộng tâm Bồ-đề.

Trong nầy vì sao nói: Nếu muốn nhanh chóng chứng được Nhất thiết trí, lược nêu chung tâm trú vào ba chỗ, phát sanh tâm bi, thuận theo Bi phát sanh tâm Đại Bồ-đề. Tất cả pháp Phật tối thắng vốn có, đều do tâm bi làm căn bản. Tâm bi nầy vốn vì quán xét chúng sanh, như Kinh Thánh Pháp Tập nói: “Bấy giờ, Đại Bồ-tát Quán Tự Tại thưa Đức Phật: Thưa Đức Thế Tôn! Các Bồ-tát không nên tu tập nhiều loại pháp môn, chỉ ở tại một pháp tự mình cần mẫn thực hành, thì đối với tất cả các pháp như đã trong tay. Như thế nào là một pháp? Đó gọi là Đại bi? Các Bồ-tát nhờ vào đại bi nầy, thì đối với tất cả pháp Phật như đã nắm trong tay. Thế Tôn! Ví như vị Chuyển luân Thánh vương đi khắp mọi nơi với xe báu, thì quy tụ được tất cả mọi năng lực. Các Bồ-tát cũng lại như vậy, Đại bi đi qua mọi nơi, đã có thể tích tụ thành tựu năng lực của tất cả pháp Phật. Thế Tôn! Lại như bậc sĩ phu có mạng căn kiên cố, thì có thể làm cho các căn sẽ được chuyển hóa. Các Bồ-tát cũng lại

như vậy, đại bi kiên cố mới có thể làm cho các pháp hành Bồ-đề được chuyển hóa”.

Như Kinh Vô Tận Ý nói: “Lại nữa, Xá-lợi-tử! Nên biết các Bồ-tát có đại bi vô tận. Tại sao? Vì làm người dẫn đường cho tất cả các pháp. Xá-lợi-tử! Ví như bậc sĩ phu vốn có mạng căn cùng với hơi thở ra vào nên làm người dẫn đường. Pháp môn Đại thừa rộng lớn tập hợp tất cả cũng lại như vậy, cho nên Bồ-tát lấy đại bi làm người dẫn đường”.

Như Kinh Tượng Đầu nói: “Bấy giờ, có một vị trời thưa hỏi Bồ-tát Diệu Cát Tường: Nên nói thế nào là có thể phát khởi tất cả các hạnh tốt đẹp của Bồ-tát, lại an trú thế nào?

Bồ-tát Diệu Cát Tường nói với vị trời: Tâm đại bi có thể phát khởi tất cả các hạnh tốt đẹp của Bồ-tát. Bồ-tát duyên với các chúng sanh làm cảnh giới an trú, vì thế nên Bồ-tát thường khởi ái niệm tất cả chúng sanh, đối với bản thân mình không hề tiếc nuối, thuần nhất làm lợi ích nuôi lớn người khác, ở trong thời gian lâu dài phát sanh các hạnh khó làm nhưng làm được”.

Như Kinh Tín Lực Pháp Môn nói: “Các Bồ-tát ấy tâm bi kiên cố, vì cứu độ tất cả chúng sanh, luôn nghĩ không có một chút nào gian khổ. Nếu được độ rồi cũng nghĩ không có gì đã độ, không bỏ tất cả các hạnh gian khổ khó thực hành. Như vậy, không bao lâu các hạnh được viên mãn, thành tựu sở nguyện vốn có, chứng được Nhất thiết trí, đạt được tất cả pháp Phật. Như vậy, đều căn cứ vào bi làm căn bản. Hết thảy chư Phật, Thế Tôn hiện chứng Nhất thiết trí, đại bi thâu tóm khắp nơi, rộng ra làm lợi ích tốt đẹp nhất cho thế gian, an trú nơi vô trú Niết-bàn. Như vậy, chư Phật đã thực hiện, đều lấy đại bi làm nhân tố đó. Trong nhân của chư Phật giả sử có khổ não, bấy giờ bèn tác ý duyên với chúng sanh, quay trở lại làm cho tăng trưởng sự không lui sụt nhiều hơn”. Như Đức Phật đã thuyết giảng trong các kinh, tất cả chúng sanh nơi các nẻo có nhiều loại đau khổ, như chúng tương ưng với khổ não hết sức to lớn, Bồ- tát thường vì chúng sanh mà thương xót quán sát. Đó là báo ứng trong chốn địa ngục có nhiều loại đau khổ, lửa nghiệp thiêu đốt suốt thời gian dài không gián đoạn và khổ não không bao giờ hết. Như các loại sửa trị trừng phạt đám trộm cướp của thế gian, giam cầm đánh đập cùm kẹp xua đuổi, chặt đứt thân hình khổ đau vô cùng nhưng phải nhận chịu, khổ não nầy cũng vậy. Trong chốn ngạ quỷ có các loại đau khổ đói khát cùng cực của loài đó, thân thể khô đét, vì rình rập tìm kiếm thức ăn cho nên tàn hại lẫn nhau, tuy luôn mong cầu, cho dù trải trăm năm, nhưng cuối cùng không thể nào có được phần nhỏ những thứ còn thừa lại bỏ đi

và bất tịnh… Lại có ngạ quỷ sức mình yếu kém dựa vào nơi khác mạnh hơn, tuy dựa vào họ mà chẳng được gì. Giả như có giành được, trở lại bị các quỷ sức mạnh hơn, ức hiếp chèn ép cướp đoạt bức bách đánh đập trừng trị, nhận chịu vô lượng khổ não thuộc loại như vậy. Nhận chịu khổ đau nầy, là các loại được an vui tự tại trong loài người xưa kia, do nhớ các điều ác nên vào trong chốn nầy. Trong loài súc sanh nhận chịu vô số khổ đau, khởi tâm thù hận làm hại ăn nuốt lẫn nhau, hoặc có khi xâu thủng lỗ mũi, hoặc mổ thịt lột da trên thân của nó, hoặc đánh đập trói buộc… không tự tại chút nào, bức bách thân mình đau khổ vô cùng, thật sự không có chút nào đáng để vui mừng yêu thích. Như người gánh gánh nặng từng không dám có lười mỏi, tuy trải qua thời gian dài nhưng không thể nghĩ là cần nghỉ ngơi vì mất nhiều sức lực. Lại có các loài súc sanh ở giữa đồng hoang mênh mông, dốc lòng buông thả tùy tiện, dong ruổi nơi nầy đến nơi kia, chưa hề tạm dừng, tàn hại lẫn nhau, sợ hãi lẫn nhau, ở trong loài nầy lại có đau khổ như thế.

Như vậy, các nẻo địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, vì khởi lên nhiều loại nghiệp ác và phiền não, vì nhân tố đó mà ở trong những nẻo ấy nhận chịu các khổ não. Như người rơi vào nơi núi non nguy hiểm, khổ não cũng như thế. Trong cõi người kia, có nhiều loại đau khổ, như nơi khác có nói rõ. Tiếp đến các trời cõi Dục, lửa dục vọng thiêu đốt làm tán loạn tâm ý, muốn khiến cho tự tâm trong phút chốc được quy tụ ổn định một chỗ, cuối cùng không thể nào làm được. Nên biết lúc dục lạc đi qua thì khổ đau lập tức hiện rõ trước mặt, như người nghèo khổ làm sao có vui sướng? Trong cõi trời Dục ấy thường bị sợ hãi, buồn lo và những điều tổn hại của sự đoạ lạc, hủy diệt, cũng không phải là niềm vui của họ. Tất cả các trời cõi Sắc, vì các hành thường bị chuyển đổi, báo nơi cõi trời ấy dùng hết, hoặc trở lại rơi vào các nẻo địa ngục… Trong các nẻo tương tự đều như vậy, nghiệp và phiền não luôn luôn ràng buộc làm cho không được tự tại, vì vậy phát sanh các khổ não. Do đó, nên biết ngọn lửa đau khổ bùng cháy lên, thiêu cháy thế gian không lúc nào dừng lại. Bồ-tát trông thấy khổ đau nầy rồi tức thì phát khởi tâm bi, quán sát khắp nơi tất cả chúng sanh. Vả lại, lúc Bồ-tát thấy các chúng sanh nhận chịu các loại khổ đau, khởi tâm thương xót không oán không thân, bình đẳng quán sát cứu độ cho tất cả. Hơn nữa, tất cả chúng sanh từ vô thỉ đến nay lưu chuyển trong vòng luân hồi, Bồ-tát chưa từng đối với một chúng sanh nào không khởi lên nghĩ là bạn thân, khởi tâm bình đẳng nầy, lập tức theo đó thực hành, quán sát hướng về tất cả chúng sanh khắp mười phương. Nếu như thấy một chúng sanh nào

có điều khổ não, Bồ-tát thương yêu họ như con, liền thay họ nhận chịu không để cho chúng sanh chịu đựng điều khổ não ấy, dùng tâm bi nầy chuyển hóa, nên có thể làm cho tất cả chúng sanh chấm dứt khổ não, mới thành tựu được công hạnh tốt đẹp của đại bi.

Như Kinh Vô Tận Ý nói: Bồ-tát quán, thực hành theo tâm bi nầy. Ở Kinh A Tỳ Đạt Ma, đầu tiên Phật đã giảng nói: Vì muốn cứu độ tất cả hữu tình, Bồ-tát khởi các lực bi, nguyện... hướng đến cầu quả vị Chánh đẳng Bồ-đề Vô thượng. Nếu không vì cứu độ chúng sanh, Ta lập tức không phát tâm Bồ-đề.

Như Kinh Thập Địa nói: “Trong tất cả chúng sanh, những người không ai cứu hộ, không có nơi quay về, không có chốn nương tựa, không có sự hiểu biết, Bồ-tát thấy họ rồi lập tức sanh niệm bi, mới phát tâm cầu đạt đạo quả Bồ-đề vô thượng. Nếu như không vì họ mà giảng giải khuyên bảo, chỉ dạy rõ, thì Bồ-tát đã không phát tâm cầu đạt đạo quả Bồ-đề vô thượng”. Vì thế nên biết các vị Bồ-tát đã dũng cảm phát tâm cầu đạt đạo quả Bồ-đề vô thượng, đó chính là tâm bi kiên cố.

Như Kinh Như Lai Trí Ấn Tam Ma Địa Thắng Thượng nói: “Tâm Bồ-đề đã thực hành có thể trừ bỏ nỗi khổ luân hồi”.

Như Kinh Di Lặc Giải Thoát nói: “Nầy người thiện nam! Ví như có người không lấy vật báu Đại Kim Cang, nhưng chỉ đạt được tất cả đồ dùng trang nghiêm bằng vàng, mà cũng không bỏ vật báu Đại Kim Cang, đối với người nghèo túng có thể cứu giúp rộng khắp. Nầy người thiện nam! Bồ-tát cũng lại như vậy, không chọn lấy tâm Nhất thiết trí là vật báu Đại Kim Cang, nhưng chỉ đạt được tất cả công đức hàng Thanh văn, Duyên giác là đồ dùng trang nghiêm bằng vàng, mà cũng không bỏ mất công hạnh Bồ-tát, vì đối với tất cả người nghèo trong luân hồi, nó có năng lực cứu giúp rộng khắp. Bồ-tát có thể đối với tất cả các loại, tất cả các pháp môn tu học, bình đẳng tu tập, vì vô lượng công hạnh thù thắng nầy, nên thuận theo tâm Bồ-đề để sanh khởi, đưa ra các phương tiện, thành tựu quả vị Đại Bồ-đề”.

Như Kinh Như Lai Thị Giáo Thắng Quân Vương nói: “Đức Phật nói với Đại vương: Nếu ông đã làm nhiều loại sự nghiệp, đối với tất cả các loại, tất cả các nơi, nên tạo điều kiện để Bố thí Ba-la-mật-đa cho đến Bát nhã Ba-la-mật-đa tương ưng mà học. Vì thế Đại vương, ông nên như vậy đối với Chánh Đẳng Giác, khởi lên các tâm mong muốn, tin tưởng, cầu nguyện và hướng đến… Trong bốn oai nghi hoặc đi, đứng, nằm, ngồi, hoặc là ăn uống, hoặc trong các việc làm, quyết luôn luôn nhớ nghĩ định ra ý hướng, quán tưởng hết thảy chư Phật - Bồ-tát - Duyên

giác-Thanh văn, các phàm phu chúng sanh cho đến bản thân mình…, tất cả quá khứ, vị lai và hiện tại, tất cả thiện căn hợp lại tập trung một nơi, phát tâm thắng thượng tự hướng về tùy hỷ rồi, rộng khắp ở trong tất cả chư Phật - Bồ-tát - Duyên giác - Thanh văn, cúng dường thừa sự những công đức vốn có, tặng cho tất cả chúng sanh cùng chung hưởng, nguyện cầu mọi chúng sanh cho đến đạt được Nhất thiết trí, tất cả pháp Phật thảy đều viên mãn. Nếu như ngày từng ngày ba thời hồi hướng về đạo quả Bồ-đề vô thượng, nầy Đại vương, việc ông đã làm đều được thanh tịnh, các hạnh Bồ-đề cũng đều thành tựu. Lại nữa, nầy Đại vương! Tâm Chánh đẳng Bồ-đề Vô thượng đã phát sanh vô số quả báo thiện căn. Như sanh trong loài người hoặc sanh lên cõi trời, ở tất cả mọi nơi thường được tốt đẹp nhất, mà ông là Đại vương cũng làm như vậy, thì trở thành rộng lớn. Vả lại, nầy Đại vương! Tâm Đại Bồ-đề là tối thượng tối thắng, nếu như tiếp tục thực hành được chân thật, thì có thể thành tựu kết quả Đại Bồ-đề”.

Như Kinh Vô Úy Thọ Vấn nói: “Phát tâm Bồ-đề đã sanh ra những phước đức giống như hư không giới, rộng lớn bao la không có cùng tận. Giả sử, có người dùng châu báu ngọc ngà chứa đầy trong hằng hà sa số cõi Phật để cúng dường Đức Thế Tôn. Nếu như người có thể chắp tay thành kính, một lần phát tâm đạo quả Chánh đẳng Bồ đề Vô thượng ấy, mà phước đức nầy hơn hẳn phước đức trước không thể so sánh tính toán được”.

Như Kinh Hoa Nghiêm nói: “Nầy người thiện nam! Từ tâm Bồ- đề sanh ra tất cả pháp Phật, rộng lớn tối thượng và trang nghiêm. Tâm Bồ-đề có hai loại của nó: 1. Tâm nguyện. 2. Tâm phần vị”. Lại ở kinh ấy nói: “Nầy người thiện nam! Điều mà tất cả chúng sanh rất khó có được, đó gọi là đạo quả Chánh đẳng Bồ đề Vô thượng. Nếu như rộng ra khởi lên hạnh nguyện, thì được an trú trong Chánh đẳng Bồ đề Vô thượng hiện đang phía trước, có thể làm lợi ích khắp nơi tất cả thế gian. Nầy người thiện nam! Ta được thành Phật, nghĩa là do phát khởi tâm cầu Bồ-đề, tâm nhờ vào bổn nguyện. Về sau theo đó đã thực hành các công hạnh, trước đây đã khởi lên tất cả hạnh ấy, mà thảy đều thâu tóm rộng khắp trở thành phần vị tâm. Vì thế cho nên những năng lực của hạnh nguyện dường như đều thành lập, liền được tri thức thiện hiện rõ trước mắt thâu nhận, xả bỏ tất cả mọi cảnh tướng không thật, như Bồ- tát Diệu cát Tường ở trước dựa vào nhà vua đã phát tâm Bồ-đề. Bồ-tát phát tâm Bồ-đề như vậy rồi, tự thực hành Bố thí cùng các Ba-la-mật-đa tương ưng với thắng hạnh. Nếu như người tự mình không thể điều phục

được mình, sao có thể điều phục được người khác? Vì thế nên biết Bồ- tát nếu như không tự mình tu tập các công hạnh, sao có thể đạt được quả vị Đại Bồ-đề?”

Lại như Kinh Tượng Đầu nói: “Các Bồ-tát đã thực hành chân thật cho nên đạt được Bồ-đề, không phải là các công hạnh không chân thật”.

Như Kinh Tam Ma Địa Vương nói: “Nầy Đồng tử! Như Ta đã thực hành được chân thật, mà ông là Đồng tử nên học như vậy. Tại sao Đồng tử? Vì nếu đã thực hành chân thật, thì không khó gì đạt được đạo quả Chánh đẳng Bồ đề Vô thượng”.

Như vậy, các công hạnh Bồ-tát đã thực hành, hoặc là dùng mười Ba-la-mật-đa, bốn vô lượng, bốn nhiếp pháp… phân biệt điều ấy rộng ra, như Kinh Vô Tận Ý - Kinh Bảo Vân… đều nói. Vả lại, học có hai loại, đó là thế gian và xuất thế gian. Sao nói là thế gian học? Đó là những kỹ năng công xảo. Sao nói là xuất thế gian học? Đó là các thiền định. Những gì còn lại nói sao? Đó là đã làm tất cả sự nghiệp lợi ích cho chúng sanh. Trong nầy nên biết các thực hành của Bồ-tát, tóm tắt mà nói, đó là tuệ và phương tiện, nhưng hai pháp nầy không khiến cho giảm bớt.

Như Kinh Duy Ma Cật nói: “Bồ-tát không có tuệ phương tiện ràng buộc, có tuệ phương tiện giải thoát; không có tuệ phương tiện ràng buộc, có tuệ phương tiện giải thoát”. Lại như Kinh Tượng Đầu nói: “Tổng quát lược nói: Về các Bồ-tát, có hai loại đạo, đối với hai đạo nầy nếu như người đầy đủ, thì các Bồ-tát ấy sẽ có thể nhanh chóng chứng đắc đạo quả Chánh đẳng Bồ đề Vô thượng. Như thế nào là hai đạo? Đó gọi là tuệ và phương tiện. Nếu như xa rời hạnh Bát nhã Ba-la-mật-đa, thì các Ba-la-mật-đa - bốn nhiếp pháp…, làm sao có thể trang nghiêm thanh tịnh cõi Phật rất phong phú tự tại, thành thục hữu tình thực hiện các hóa sự, khắp nơi thâu gồm các pháp phương tiện thiện xảo? Vì thế cho nên tuệ nầy cùng với phương tiện kia, là tánh không có điên đảo mà nhân có phân biệt. Căn cứ vào nhân nầy nên khởi lên phương tiện đích thực. Như đã nói về các pháp, khởi tư duy phân biệt không có điên đảo, có thể suy cho cùng là lợi lạc cho mình và người, có thể làm cho phiền não không khởi lên, giống như các chất độc bị bùa chú ngăn trừ”. Lại kinh nầy nói: “Trí tuệ thâu tóm phương tiện, đây là trí có phân biệt”.

Lại như Kinh Tín Lực Pháp Môn nói: “Sao nói là phương tiện thiện xảo? Đó gọi là thâu tóm tất cả các pháp. Sao nói là tuệ? Đó là đối với tất cả các pháp không hề làm tổn hại đến thiện căn”.

Như vậy hai loại tuệ và phương tiện, đi vào khắp nơi các địa, trong tất cả mọi lúc luôn luôn thực hành, không được ở trong đó làm cho nó bị giảm bớt. Tất cả các Bồ-tát Thập Địa thực hành mười hạnh Ba-la- mật-đa cho đến rộng ra thực hành các hạnh, như Kinh Thập Địa giải thích nhiều, hết thảy Bồ-tát Bát Địa, thuận theo oai nghi Phật bắt đầu thực hành chắc chắn dừng lại. Kinh ấy nói: “Lại nữa, Phật tử là bậc Đại Bồ-tát, nên hường về dựa vào đại nguyện đã phát khởi trước đây gia trì trú trong năng lực thiện căn, chư Phật Thế Tôn cũng từ pháp môn nầy, lưu chuuển ra đại trí viên mãn các công hạnh. Đây chính là thành tựu pháp môn nhẫn cao nhất, tất cả pháp Phật từ đây mà tụ tập. Lại nữa, nầy người thiện nam! Không nên như vậy khởi lên thực hành dừng lại. Như Ta đã đạt được mười lực-bốn vô sở úy-mười tám bất cộng, các thần thông cùng tất cả pháp Phật, nhưng ông chưa đầy đủ thì hãy phát khởi tinh tấn, thành lập các nguyện cầu tương ưng mà thực hành. Vì thế cho nên ông đối với pháp môn Nhẫn như vậy, không nên lìa bỏ. Nầy người thiện nam! Lẽ nào ông không quán sát các hạng phàm phu ngu muội, tích tập các loại phiền não, khởi các loại tìm cầu nối tiếp nhau không gián đoạn, tại sao lại muốn khởi lên thực hành dừng lại? Lại nữa, nầy người thiện nam! Nên biết pháp tánh của các pháp mà tự thường trú, vì pháp tánh thường trú, cho nên Như Lai chính là vô sanh, nghĩa là các hàng Thanh văn, Duyên giác, không hiểu rõ tất cả các pháp không có phân biệt - không có sanh ra, Như lai dùng thiện phương tiện xuất hiện giữa thế gian thôi. Lại nữa, nầy người thiện nam! Ông nhìn thấy thân vô lượng - trí vô lượng của Ta, cõi Phật vô lượng - viên quang vô lượng, trí hiện tiền môn vô lượng - thanh tịnh vô lượng, các pháp rộng lớn thuộc loại như vậy, vì thế nên ông nương theo nguyện hạnh vốn có, hãy luôn luôn suy nghĩ và nhớ làm lợi ích cho chúng sanh, thì đạt được pháp môn trí không thể nghĩ bàn như vậy”.

Như Kinh Thập Địa đã nói về hành tướng, cùng với Kinh Duy Ma Cật trái ngược nhau, kinh ấy nói: “Diệu Cát Tường! Nếu người nào đối với pháp Như Lai đã thuyết ra mà khởi lên khinh thường phỉ báng, người nầy tuy nói ra lời phỉ báng, như Ta đã nói cũng được thanh tịnh. Lý và sự trong nầy cũng không trái ngược nhau”.

Như Kinh Tượng Đầu nói: “Đức Phật dạy: Từ Thị! Các Bồ-tát vì Bồ-đề, nên tích tập Ba-la-mật-đa. Hoặc có người si mê khởi lên nói như vầy: Bát nhã Ba-la-mật-đa là pháp học hàng Bồ-tát, tại sao nói trở lại học các Ba-la-mật-đa khác? Hoặc có người nghe rồi đối với các phương tiện và các Ba-la-mật-đa khởi lên ý lìa bỏ. Nầy Từ Thị! Theo ý

của ông thế nào? Như Ca Thi Vương lấy xác thân của mình mà cứu cho chim bồ câu, vị Vương nầy lẽ nào là ngu si ư? Từ Thị thưa: Thưa Thế Tôn, không phải vậy. Đức Phật dạy: Từ Thị! Lúc Ta tu hạnh Bồ-tát, tu nhiều về sáu Ba-la-mật-đa tương ưng với thiện căn, nên không có lợi ích gì chăng? Từ Thị thưa: Thưa Thế Tôn! Không phải vậy. Đức Phật dạy: Như vậy Từ Thị, như ông tích tập ở trong sáu mươi kiếp, Bố thí cùng các Ba-la-mật-đa, cho đến trong sáu mươi kiếp tích tập Bát nhã Ba-la-mật-đa cũng lại như vậy”. Trong kinh ấy nói rộng về hành tướng, cần phải biết.