Đại Tập 113 · Bộ Luận III · Số 1649–1668

Số 1654 - Luận Nhân Duyên Tâm Tụng

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

LUẬN NHÂN DUYÊN

TÂM TỤNG

SỐ 1654

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1654 - Luận Nhân Duyên Tâm - Phần Tụng

SỐ 1654

LUẬN NHÂN DUYÊN TÂM

Tạo luận: Bồ-tát Long Thọ.

PHẦN TỤNG

Mười hai chi sai biệt

Năng Nhân nói duyên sinh

Nơi phiền não, nghiệp, khổ

Cả ba đều gồm hết

Một, tám, chín: phiền não

Hai và mười là nghiệp

Bảy tập khác là khổ

Chỉ ba thâu mười hai

Từ ba sinh ra hai

Từ hai sinh ra bảy

Một lại sinh ra ba

Cứ thế mà xoay chuyển

Các đường, do nhân quả

Trong đấy không chúng sinh

Chỉ từ nơi pháp không

Lại sinh nơi pháp “không”

Tụng đèn, gương và ấn

Lửa, tinh, giống, mơ, tiếng

Các uẩn nối kết nhau

Không chuyển, dùng trí xét.

Những việc rất vi tế

Nếu như có kiến đoạn

Là nhân duyên bất thiện

Chưa thấy nghĩa duyên sinh

Trong đây không còn thấy

Không mảy may an lập

Nơi chân mà quán chân

Thấy chân thì giải thoát.

Luận Nhân Duyên Tâm - Phần Giải Thích

LUẬN NHÂN DUYÊN TÂM

PHẦN GIẢI THÍCH

Có vị Sa-môn thích nghe thường lắng nghe, thường khéo nghĩ, thọ trì, thường tỏ ngộ, thường quán sát, và biết chọn lựa, buông bỏ. Vị Sa- môn ấy đến chỗ thầy và hỏi: Mười hai chi sai biệt mà Đức Năng Nhân gọi là nhân duyên sinh, không, chúng thuộc về cái gì? Xin thầy hãy giải thích cho tôi được rõ.

Biết Sa-môn hỏi về nghĩa chân thật, nên thầy đáp: Ông bị ba thứ phiền não, nghiệp, khổ gồm thâu nên mới phân biệt mà hỏi những điều như vậy. Ở đây có tất cả mười hai chi, do nó khác nhau, nên gọi là sai biệt. Như các phần của chiếc xe nên gọi là chi (phần). Thường làm cho thân miệng vắng lặng nên gọi là Năng nhân (tịnh mặc). Năng nhân nói, tức là tuyên dương, giải thích, đó là cách gọi khác của diễn thuyết. Nó chẳng phải tự tính hình thành con người mà chỉ là giả tướng tự tại, tự nhiên tùy theo ý muốn. Hóa chủ bỗng nhiên gặp được các chỗ sinh này, nó do nhân duyên sinh. Mười hai chi pháp sai biệt này do phiền não nghiệp, khổ thâu tóm, trói chặt, như ta bó chặt bó cây lau. Ba thứ ấy gồm thâu hết mười hai pháp. Nói thâu tóm hết tức là không sót chi nào cả.

Hỏi: Cái gì là phiền não? Cái gì là nghiệp? Cái gì là khổ? Các pháp sai biệt này do cái gì thâu tóm?

Đáp: Thứ nhất, thứ tám, thứ chín là phiền não. Trong mười hai pháp sai biệt này, chi thứ nhất là Vô minh, thứ tám là Ái, thứ chín là Thủ. Ba chi này do phiền não gồm thâu. Chi thứ hai là Hành, chi thứ mười là Hữu, hai chi này do nghiệp gồm thâu. Bảy chi còn lại do khổ thâu tóm, đó là Thức, Danh sắc, Lục nhập, Xúc, Thọ, Sinh, Lão tử. Nói đều thâu tóm tức là trong đó còn có Ái biệt ly khổ, Oán tắng hội khổ, Cầu bất đắc khổ. Do vậy, mười hai chi này đều bị phiền não, nghiệp, khổ gồm thâu hết. Nói chỉ ba thâu tức là tất cả pháp trong kinh diễn nói

đều nằm cả trong đó, không sót pháp nào.

Hỏi: Nghĩa này thì biết rồi, còn phiền não, nghiệp, khổ kia sao gọi là tương sinh?

Đáp: Từ ba sinh ra hai, tức là từ ba chi thuộc phiền não sinh ra hai chi thuộc về nghiệp, từ hai sinh ra bảy, tức là từ nghiệp sinh ra khổ. Từ bảy sinh ra ba, tức là từ khổ sinh ra phiền não. Lại từ ba chi thuộc về phiền não sinh ra hai chi thuộc về nghiệp. Cứ thế mà xoay chuyển tức là hình thành ra ba Hữu, gồm Dục, Sắc, Vô sắc và lưu chuyển không ngừng trong đó. Các phàm phu thế gian thường lưu chuyển trong ấy. Nói cứ thế mà xoay chuyển tức là muốn nói đến tính không cố định của nó. Nó lần lượt sinh ra các Hữu, đây là tính không cố định.

Hỏi: Cái gì là chúng sinh tự tại của thân? Tác dụng của nó như thế nào?

Đáp: Các cõi thọ sinh chỉ do nhân quả, chỉ trừ giả danh trong đó không có chúng sinh, đây là nghĩa chân thật, chứ không phải giả lập, có cảnh giả lập thì không thành vật thật được.

Hỏi: Nếu vậy thì ai từ đời này đi đến đời kia?

Đáp: Không có mảy may pháp nào từ đời này đi đến đời kia, đó chỉ từ trong pháp “không”, lại sinh trong pháp “không”, từ phiền não nghiệp vốn không có ngã, ngã sở, năm loại nhân không sinh lại trong không, vốn không có ngã, ngã sở. Vì vậy, bảy quả khổ cũng không có ngã, ngã sở. Bên này, bên kia đều không có ngã, ngã sở. Nó chỉ từ pháp vô ngã của tự tính, sinh trở lại trong pháp vô ngã của tính ấy.

Hỏi: Nếu từ pháp vô ngã của tự tính sinh trở lại trong ấy, nói vậy lấy gì làm thí dụ?

Đáp: Như đọc, đèn, gương và ấn; lửa, tinh, giống, mơ, tiếng. Từ những thí dụ này và giả dụ mà lập thành vô ngã của tự tính và thành tựu đời kia. Ví như Thầy đọc, rồi truyền đến đệ tử, sau khi Thầy đọc không nói năng tiếp, do vậy nên không đến. Người đệ tử kia đọc, cũng không phải từ Thầy khác, nên thành ra không có nhân quả. Tâm thức lúc lâm chung cũng giống như vậy. Do rơi vào lỗi Thường nên không đến được đời khác, mà đời khác ấy cũng chẳng phải từ đời khác mà có, nên thành ra không có nhân quả. Giống như Thầy đọc tụng và đệ tử đọc tụng, chính cái đó mà lại khác với cái đó, cho nên điều này nêu đặt không phải dễ. Như vậy, nương tâm thức lúc lâm chung kia mà sinh tâm thức, người được sinh cũng giống như vậy, ngay cái đó mà lại khác với cái đó. Ví như cây đèn này nối tiếp cây đèn khác, hình tượng hiện trong gương, từ ấn in thành hình, từ tinh xuất ra lửa, từ giống nảy ra mầm, từ

trái mơ làm cho chảy nước dãi, từ tiếng phát ra âm hưởng, ngay cái đó nhưng lại khác cái đó.

Các uẩn nối kết nhau, không chuyển, trí phải nên quán xét. Uẩn ở đây là sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nối kết nhau, nghĩa là từ cái nhân này phát sinh ra những thứ khác. Không mảy may pháp nào từ đời này sinh sang đời kia, nên sự lưu chuyển ấy chỉ là từ tập khí hư vọng phân biệt mà sinh. Nói quán xét tức là phải quán ngược trở lại, nếu biết quán xét các pháp là vô thường, khổ, không, vô ngã thì không mê muội đối với muôn sự. Nếu không mê muội thì không có tham, không có tham thì không có sân hận, nếu không sân hận thì không tạo nghiệp, không tạo nghiệp thì không giữ lấy, không giữ lấy thì không tạo Hữu ở đời sau. Nếu không có Hữu thì không thọ sinh, nếu không thọ sinh thì không có sự khổ não của thân tâm. Như vậy là không tích chứa năm loại nhân, dù ở đâu cũng không có quả sinh. Quả không sinh thì được giải thoát. Do vậy cần phải đoạn trừ các thứ ác kiến như Đoạn kiến, Thường kiến v.v…

Ở đây còn có hai bài tụng:

Những việc rất vi tế

Nếu như có kiến đoạn

Là nhân duyên bất thiện

Chưa thấy nghĩa duyên sinh.

Trong đây không còn thấy

Không mảy may an lập

Ngay chân mà quán chân

Thấy chân thì giải thoát.

Số 1655 - Luận Chỉ Quán Môn Tụng

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

LUẬN CHỈ QUÁN

MÔN TỤNG

SỐ 1655

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1655

CHỈ QUÁN MÔN LUẬN TỤNG

Tạo luận: Bồ-tát Thế Thân.

Hán dịch: Đời Đường, Tam Tạng Pháp Sư Nghĩa Tịnh.

Thấy hình tướng người nữ

Đoan trang và yêu kiều

Người ngu không thấu rõ

Vọng sinh ý dâm nhiễm.

Phật nói nào sình trướng

Xúc trừ tâm dâm dục

Thường theo lời Thế Tôn

Được đạo quả thù thắng.

Nghe, tư duy tịnh giới

Thường tinh tấn tu tập

Buộc tâm quán các cảnh

Nhân giải thoát là đây.

Nếu người có sân nhiễm

Thùy miên và hôn trầm

Trạo cử cùng nghi hoặc

Cả năm, ngăn tu định.

Ít nghe, ít ở chúng

Ưa thích các việc xấu

Ái thân và thọ dụng

Cũng thường ngăn tâm định.

Tâm loạn có năm duyên

Tình (căn) theo cảnh tán loạn

Mê đắm và lăng xăng

Ngã mạn ưa danh tiếng.

Tỳ khưu nương Thánh giáo

Có lỗi phải bỏ ngay

Khéo giữ trụ tâm duyên

Đó là hạnh trước hết.

Tiếp nương nơi vắng lặng

Đều không ngại khó khăn

Sau dứt suy nghĩ tà

Là nghiệp đầu (của) Tỳ kheo.

Phải ở rừng gò mả

Mặc y phục phấn tảo

Thường cầu việc vắng lặng

Đoạn trừ tâm nhiễm dâm.

Khất thực, thấy người nữ

Phải quán là bất tịnh

Khép mắt trừ niệm tà

Chính tâm nhận thức ăn.

Nói nhiều, lo nhiều việc

Cần phải mau xa lìa

Duyên não loạn bức bách

Phải dùng tuệ nhẫn nhục

Phải ơ nơi đồng hoang

Dưới cây, trong hang núi

Lúc quán nên ở đây

Vắng lặng mà tu tâm

Lúc duyên cảnh tu định

Không quá cao, quá thấp

Đừng quá xa, quá gần

Để tương ưng với cảnh

Khéo chọn cảnh sở duyên,

Mà quán xét tường tận

Lúc nhắm mắt trụ tâm

Cũng như mở mắt nhìn

Phải nhiếp phục các căn

Trụ niệm nội tâm lặng

Duyên cảnh trước mắt quán,

Niệm niệm cho liên tục

Tướng hình mạo chọn đó

Mà dụng tâm quán xét

Quán thây nữ sình trướng

Đáng sợ, thật ghê tởm

Giống như nước ao đục

Gió thổi làm chao động,

Thấy hình bóng của cây

Chẳng rõ ràng, chẳng tốt.

Nước phiền não như tâm,

Bị gió loạn tình thổi

Lúc lắng niệm quan sát

Tối tăm chẳng thể còn

Tâm chìm phải giục tỉnh

Nên quán việc thắng diệu

Như đỉa hút máu người

Dội nước khiến tỉnh lại.

Lại phải mau thu giữ,

An tâm trong cảnh cũ

Khiến ý có khả năng

Điều hòa tốt, theo niệm

Nếu tâm kia trạo cử

Phải nghĩ, chán việc ác

Khiến tâm trụ vắng lặng

Như móc buộc đầu voi

Lìa hôn trầm, trạo cử,

Phải bình đẳng vận tâm

Tùy tình mà trụ, xả

Đừng để vướng lỗi lầm

Từ đó dần được trụ

Giữ hình tướng an tâm

Thấy rõ hành Trung đạo,

Đèn chính niệm thường soi.

Lúc này dùng tầm tứ,

Lần lượt nên quán sát.

Bóng định sẽ được sinh

Rõ ràng trụ trước mắt.

Rõ sạch chẳng dao động.

Như hình đại trượng phu,

Nhìn hình này mà quán

Đó là tướng sai biệt

Tướng này đã sinh rồi

Dục, ái liền đoạn dứt

Chính là người buộc tâm

Tướng phương tiện sơ định

Tiếp biết “thể” sân hận

Vốn do tham nhiễm khởi

Dục, ái đã diệt rồi

Sẽ lìa được sân hận

Tiếp dùng niệm tinh cần

Trừ tâm hôn trầm, ngủ

Đã quán tướng sai biệt

Nghi tình sẽ dứt ngay

Kế phải trừ ố tác,

Hạnh thiện (là) đường an ổn.

Vắng lặng không chướng ngại

Thường đề phòng trạo cử.

Phải từ nơi tướng thô

Quán xét tướng của nó

Ảnh hiện ngay trong tâm

Bằng suy tìm tỉ mỉ

Thấy sai khác, tâm vui

Từ đó được khinh an

Kế chứng vui của định

Thứ lớp định như vậy

Đây là định căn bản,

Khéo an được niệm, tâm.

Giống như muốn vào làng

Và vào được làng ấy.

Đã được định căn bản

Lại càng phải tu tiếp

Chứng tha tâm, túc mạng

Thiên nhãn, thiên nhĩ thông

Định lúc này còn tức (suy xét, tìm tòi)

Tâm chưa được trụ yên

Như nước còn gợn sóng

Không phải định địa trên.

Tuy đã được sơ định

Nhưng còn trụ sở duyên.

Kế nương hai tĩnh lự,

Đều dừng hẳn tầm, tứ

Dù trụ được chốn này

Vẫn còn sóng hỷ trội

Lúc vào định thứ ba

Tâm này mới trụ yên

Do tâm này còn lạc (Thiền chi lạc)

Chưa thể khiến niệm trụ,

Chứng tĩnh lự thứ tư

Các lỗi mới điều trừ

Thối phần, thắng tấn phần

Trụ phần, quyết trạch phần

Tĩnh lự bốn loại phần

Người tu định phải biết

Định nếu thuận phiền não,

Đây gọi là thối phần

Sau hơn là Thắng phần.

Tự trụ là Trụ phần

Do trước phân biệt tốt

Là nhân quyết trạch đạo

Đây quyết định được kia

Nên gọi Quyết trạch phần

Hiểu rõ tướng vô thường…

Và các hành tạo khởi …

Nếu người đắc định này

Là được đạo phần Noãn v.v…

Đối các tướng bầm, trướng…

Có rất nhiều cách quán

Như Thánh giáo tu hành,

Cần phải biết sai biệt.

Gió thổi thây chết sình

Chảy mủ máu trong huyệt

Toàn thân đều ghê tởm

Đây là quán sình trướng

Chẳng yêu những thân thô

Chỉ ham thân mềm mại

Với người tâm nhiễm ấy

Dạy họ quán như vậy.

Nếu ở phần thây chết

Ít có mủ trắng chảy

Thịt còn lại đều bầm

Đây là quán bầm, trướng

Thấy sắc mà sinh ái

Đây là người mê sắc

Dùng bầm trướng đối trị,

Khiến họ sinh ghê tởm.

Toàn thây đều chảy mủ

Đây là tướng mủ chảy

Đối trị người ưa mùi,

Quán khiến dứt tâm nhiễm

Thây chết đứt ngang lưng

Đây là tướng đoạn hoại

Đối trị yêu toàn thân

Phật dùng đấy đối trị.

Xương cốt rã bừa bãi

Chim rỉa, còn gân tàn

Đối trị yêu da thịt

Nói rõ tướng bị ăn

Xương tay chân, các chi…

Đều phân tán mỗi nơi

Đối trị tham chi phần

Nói quán tướng tạp loạn

Tướng đống xương hỗn tạp,

Dao gậy, đập xẻ rời

Đối trị yêu toàn thân

Khiến họ quán tướng này

Thây xương bị dao chém

Hoặc kích, tên đâm phải

Máu chảy khắp cả thân

Đây là tướng thân máu

Lau sạch, thoa hương thân

Thay áo quần mới, đẹp

Người nhân đây khởi tham

Cho đây làm thuốc quý

Ích kỷ yêu giữ cảnh

Không cho người ngoài xem,

Quán trùng rỉa thây chết,

Khiến trừ bỏ niệm ác

Xương thịt đều tan rã

Chỉ còn xương và răng

Với người tham tướng răng

khiến quán tướng răng xương

Hoặc thấy người vừa chết

Thức mất, còn thân tàn

Những chúng sinh tham đắm

Khiến quán trừ tham dục

Phẩn tiểu và đờm dãi

tụ hợp cùng thành thân

Gồm ba mươi hai vật

Túi da, gọi là người

Lông tóc và móng răng

Tướng trong nào gan ruột

Ba trăm xương chống đỡ

Chín trăm gân kết đan

Chí lỗ chảy nước dơ

Ô uế khó nói hết

Xét kỹ, thật đáng ghét

Người trí chẳng nên gần

Quán thân người nữ rồi

Cũng lại xét thân mình

Nơi ấy nhân tham nhiễm

Lý nên thường buộc niệm

Chẳng thoát ngục ba cõi

Đều do tâm dục nhiễm

Do vậy, người trí sáng

Phải khéo xét việc này

Trải bao khổ địa ngục

May mới được làm người

Lẽ nào để tâm cuồng

Chẳng tu hạnh thù thắng?

Dâm tham có nhiều loại

Do vì ái khác nhau

Hễ quán, đều trừ sạch

Gọi là quán xương trắng

Gặp hình dung yêu kiều

Áo quần đẹp, tham đắm

Thuốc nào mà chữa được

Không ngoài quán xương trắng

Trước từ ngón chân cái

Tâm định duyên tướng sưng

Nát ra và chảy mủ

Da thịt đều thối rữa

Rồi quán đến bàn tay

Giống như màu cò trắng

Nó dần dần sưng tấy

Da thịt đều thối rữa

Lần lượt quán như vậy

Toàn thân, thịt thối rữa

Chính niệm thắng giải thành

Chỉ quán khung xương ấy.

Nếu còn lại miếng thịt

Thì gọi là ý loạn

Huống gì tâm phóng túng

Chạy tìm đến các cảnh

Lúc nào cũng buộc niệm

Tự biết thường tru tốt

Dần dần quán người khác

đều chung, là khung xương

Rộng ra đến biển cả

Chỉ đầy là xương trắng

Thành tựu định này rồi

Xả rộng mà về hẹp

Ban đầu xả từ ngoài

Đến chỉ còn thân, xương

Lại quán đầu ngón chân

Thứ lớp mà tâm định

Có khi xả từng phần

Cho đến xương đỉnh đầu

Phải biết tâm sau cùng

Thâu giữ giữa chặng mày

Nếu tu tập như thế

Thường sinh trong Phạm cung

Chẳng vào ba cõi ác

Sinh về Ngũ Tịnh Cư

Người đời mất tâm thiện

Trôi lại trong sinh tử

Người trí tu tâm định

Như cứu lửa cháy thân

Muốn xả được các duyên

Cần ở nơi rừng vắng

Chớ để vô thường bức

Chết uổng trong tâm loạn

Dùng trí tuệ, tịnh tâm

Chết cũng được quả vui.

Hoặc không cầu thân sau,

Nay, Thắng đạo nên tu.

Cạo tóc, mặc ca sa

Thích nghi tu Thánh đạo

Ngoài ra, việc huyên náo

Đều là nhân sinh tử.

Số 1656 - Luận Bảo Hành Vương Chánh

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

LUẬN BẢO HÀNH

VƯƠNG CHÁNH

SỐ 1656

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1656 - Luận Bảo Hành Vương Chánh - Phần Thứ Nhất: An Lạc Giải Thoát

SỐ 1656

LUẬN BẢO HÀNH VƯƠNG CHÁNH

Hán dịch: Đời Trần Tam Tạng Chân Đế.

Phẩm Thứ Nhất: AN LẠC GIẢI THOÁT

Giải thoát tất cả chướng

Đức viên mãn trang nghiêm

Lạy bậc Nhất thiết trí

Bạn lành của chúng sinh

Chánh pháp quyết định thiện.

Đại vương yêu quý pháp,

Nên nay Tôi sẽ nói:

Nhờ pháp chảy vào bình,

Bình như người chứa pháp (Pháp khí)

Vậy trước nói nhân lạc (an lạc)

Sau luận về giải thoát

Chúng sinh an lạc trước

Rồi sau được giải thoát

Thiện đạo đủ là lạc (an lạc)

Giải thoát là hết Hoặc (phiền não)

Tóm lược hai nhân này

Chỉ là căn tín, trí (Tín căn, Tuệ căn)

Do tín, thường trì pháp

Do trí hiểu như thật

Trong đó trí trên hết

Trước nhờ tin phát hành

Do sợ tham, sân, si,

Mà chẳng thường hoại pháp,

Biết đó là có tin.

Vui, an lành là khí,

Do luôn chọn lựa kỹ

Nên nghiệp thân, khẩu, ý

Thường lợi ích mình, người

Đây là người có trí.

Sát sinh, trộm, tà dâm

Nói dối, nói hai lưỡi

Chửi mắng, chẳng đúng lời

Tham, sân và tà kiến

Đây gọi là Mười ác

Trái lại là Mười thiện

Bỏ rượu, thân trong sạch,

Không não tâm bố thí,

Cúng dường người đáng kính

Nói lược pháp nên vậy.

Nếu chỉ hành khổ hạnh

Trọn chẳng sinh pháp thiện

Do lìa trí và bi

Nên chỉ có khổ hạnh

Chẳng thể trừ tổn hại,

Lợi ích cứu giúp người.

Thí, giới như đã nói,

Là đại lộ chánh pháp.

Nếu bỏ, hành tà đạo

Tự chuốc khổ, trâu đày.

Sinh tử ấy mênh mông,

Không cơm, nước, bóng cây

Hoặc bị sói ăn thịt

Cứ đi hoài trong đó

Sát sinh nên yểu mạng

Khổ não và bịnh nhiều

Vì trộm nên nghèo túng

Chiếm đoạt, nên nhiều oán

Nói dối bị phỉ báng

Hai lưỡi, (nên) xa người thân

Ác khẩu, (nên) nghe không ưa

Thêu dệt, người ta ghét

Tham tổn hại ước mong,

Sân hận, thường khiếp sợ

Tà kiến sinh thiên chấp

Uống rượu, (nên) tâm mê loạn

Không bố thí: (nên) nghèo cùng

Tà mạng: (nên) bị lừa dối

Chẳng kính nên ti tiện

Ganh ghét: (nên) không uy đức

Thường hận: (nên) mặt mày xấu

Chẳng học nên ngu si

Báo này trong loài người

Trước đã vào đường ác

Những tội như sát sinh

Quả báo như đã nói.

Những nghiệp như vô tham …

Đây là tập nhân thiện

Làm ác và chịu khổ

Đều do tà pháp sinh

Mọi an lạc Thiện đạo

Đều từ pháp thiện khởi

Thường lìa tất cả ác

Thường làm tất cả thiện

Từ nghiệp thân, khẩu ý,

Phải biết hai pháp này

Pháp đầu thường ra khỏi

Bốn đường như địa ngục

Pháp thứ hai thọ nhận

Giàu vui, vua trời người

Nếu an trụ Phạm thiên

Được cái vui cõi ấy.

Nói lược tên nhân vui,

Và quả vui như thế.

Lại nữa pháp giải thoát

Vi tế rất khó thấy

Phàm phu không từng nghe

Nghe ắt sinh hoảng sợ

Hiện đời ngã đã không

Vị lai không ngã sở

Phàm phu nghe liền sợ

Người trí dứt hết sợ

Thế gian sinh ngã kiến

Chấp trói buộc việc, người

Phật vì chứng được đạo

Thương xót nói họ nghe

Ngã, ngã sở có ấy

Cả hai đều hư dối

Do thấy như thật lý

Hai chấp chẳng còn sinh

Các ấm, ngã chấp sinh

Ngã chấp vốn không thật

Nếu chủng tử không thật

Mầm ấy làm sao chân

Nếu thấy ấm không thật

Thì ngã kiến chẳng sinh

Do ngã kiến diệt hết

Các ấm chẳng sinh nữa

Như nhìn vào gương sạch

Thấy được khuôn mặt mình

Hình ấy tuy thấy được

Nhưng vốn không phải thật

Ngã kiến cũng như vậy

Nhờ ấm được hiển hiện

Như thật giữ, chẳng có

Giống như bóng trong gương

Nếu người chẳng cầm gương

Thì không thấy bóng mình

Nên nếu phân tích ấm

Thì chẳng có ngã kiến

Nhân nghe nghĩa thế này

Nên Phật khiến A nan

Liền được mắt thanh tịnh

Thường vì người diễn nói

Nếu như còn chấp ấm

Thì ngã kiến còn hoài

Bởi vì có ngã kiến

Nên có Nghiệp, Hữu mãi

Ba phần vòng sinh tử

Không đầu, giữa, cuối chuyển

Chẳng khác vòng

tròn lửa Sống chết cứ vần xoay

Lại tự mình và người

Ba đời chẳng thật có

Chứng được ngã kiến diệt

Và nghiệp báo cũng thế

Thấy nhân quả như vậy

Sinh và diệt đều hết

Nên không chấp thật có

Có, không của thế gian

Người ngu nghe pháp này

Có thể dứt các khổ

Do vô trí nên sợ

Những nơi không sợ hãi

Niết Bàn không như vầy

Vì sao ông hoảng sợ?

Kỳ thật nó rỗng lặng

Vì sao khiến ông sợ?

Giải thoát không ngã, ấm

Nếu ông ưa pháp này

Xả ngã và các ấm

Vì sao ông chẳng vui

Không chẳng phải Niết bàn

Huống gì cho là có

Chấp có, không đều tịnh

Phật gọi là Niết Bàn

Nếu lược nói tà kiến

Tức bác không nhân quả

Nó khiến phước chẳng có

Cõi ác nhân nặng nhất

Nếu lược nói chính kiến

Tức tin có nhân quả

Thường làm phước đức đầy

Cõi thiện nhân tối thượng

Có trí bặt có, không

Vượt khỏi phước chẳng phước

Nên lìa đường thiện, ác

Phật gọi là giải thoát

Nếu thấy Sinh có nhân

Người trí xả chấp “Không”

Vì thấy Diệt cùng nhân

Nên xả bỏ chấp “có”

Hai nhân câu sanh trước

Thật nghĩa thì không nhân

Giả danh, không chỗ tựa

Nên sinh chẳng phải thật

Nếu đây có kia có

Như có ngắn và dài

Đây sinh nên kia sinh

Như đèn có ánh sáng

Trước dài, sau thành ngắn

Nếu không, chẳng phải tính

Do ánh sáng chẳng sinh

Đèn cũng chẳng thật có

Như vậy, nhân quả sinh

Thấy thì, chẳng chấp “không”

Thế gian đã tin thật,

là do tâm loạn sinh.

Thấy diệt, chẳng hư dối

thì chứng đắc Chân như

Bởi vậy chẳng chấp “có”

Chẳng nương hai, giải thoát,

Sắc là thấy từ xa

Nếu gần rất rõ ràng

Bóng nước nếu thật có

Sao đến gần không thấy

Nếu không có thật trí

Liền thấy có thế gian

Chứng thật thì chẳng thấy

Không tướng, như hươu khát

Nhìn dợn nắng tưởng nước

Chẳng phải nước, vật thật

Như vậy, ấm giống người

Chẳng phải người, pháp thật

Hươu khát chấp là nước

Chạy đến kia để uống.

Không mà chấp có nước

Người ngu si như đây,

Thế gian như hươu khát.

Nếu chấp thật có, không

Đây chính là vô minh

Ngu nên không giải thoát

Chấp “không”, đọa đường ác

Chấp “có”, sinh nẻo thiện

Nếu thường biết như thật,

Nương chẳng hai, giải thoát

Chẳng ưa chấp có, không

Nhờ chọn nghĩa chân thật

Nếu rơi vào chấp “không”

Sao không nói đọa “có”

Nếu nói do phá “có”

Nghĩ phải đến đọa “không”

Như đây phá chấp “không”

Sao chẳng rơi vào “có”?

Không nói, làm, khởi tâm

Vì nương vào Bồ đề

Nếu nói rơi vào “không”

Tại sao chẳng rơi “có”

Tăng khư, Tỳ Thế sư

Ni kiền nói người, ấm

Đứng về đời hỏi rằng

Nếu nói tội có, không

Không thể gọi là pháp

Do vì tội có, không

Ông phải biết thật sâu

Phật dạy rất rõ ràng

Hiểu rõ không đến, đi

Một niệm cũng chẳng trụ

Hiểu được tội ba đời

Đời nào là có thật?

Hai đời không đến, đi

Hiện tại cũng chẳng trụ

Đời sinh trụ và diệt

Đây nói gì là thật?

Nếu thường bị đổi thay

Pháp nào niệm chẳng diệt

Nếu niệm niệm không diệt

Tại sao có đổi thay?

Nếu nói niệm niệm diệt

Tức tất cả đều diệt

Chẳng cùng phải chứng kiến

Cả hai đều không đúng

Nếu niệm, diệt đều hết

Tại sao có vật cũ?

Nếu thật niệm không diệt

Vật cũ tại sao thành

Như sát na sau cùng

Khoảng trước đó vẫn có

Sát na có ba phần

Nên đời, niệm không trụ

Một niệm có ba khoảng

Phải lựa khoảng mà niệm

Ba khoảng trước, giữa, sau

Chẳng do tự, tha thành

Chẳng phải một, nhiều phần

Không phần làm sao có

Lìa một, nhiều thì sao?

Lìa có, pháp nào không

Do diệt và đối trị

Nếu nói có thành không

Không này và đối trị

Pháp nào còn có, không

Bởi vậy đời, Niết Bàn

Do nghĩa chẳng thành có

Thế gian có đời sau?

Ai hỏi, Phật im lặng

Vì Nhất thiết trí tôn (tôn kính)

Chỉ người trí biết Phật

Do đó pháp sâu xa

Chẳng nói hạng không trí (phi pháp khí)

Như pháp giải thoát này

Sâu xa không nắm được

Nhất thiết trí chư Phật

Nói pháp không chỗ nương

Pháp không nương chấp ấy

Vượt hai biên “có, không”

Người đời ưa nương, chấp,

Do ngu nên sợ mất:

Mất tự minh, hoại người

Hoảng sợ, không chỗ nương

Mong Vua chẳng động tâm

Đừng do tự hoại kia.

Nay tôi nói chân lý

Để ông thành chẳng hoại.

Do nương không điên đảo

Lìa hai chấp có, không

Vượt qua, phước, phi phước

Nghĩa sâu xa tỏ rõ

Chẳng thân kiến, sợ “không”

Sẽ nói người và cảnh

Bốn đại và không, thức

Tụ lại chẳng phải người

Lìa, hợp chẳng phải người

Tại sao chấp có người

Sáu giới chẳng phải người

Tụ nên giả không thật

Mỗi mỗi cõi đều vậy

Do tụ nên chẳng thật

Ấm không ngã, ngã sở

Lìa ấm, chẳng thấy ngã

Nếu củi không bén lửa

Nương đâu ấm thành ngã

Địa giới chẳng ba đại,

Trong địa không có ba

Trong ba cũng không địa

Lìa nhau thì chẳng thành

Địa, thủy, hỏa, phong đại

Tự tánh riêng không thành

Lìa một, chẳng thành ba

Ba lìa một cũng vậy

Một ba và ba một

Nếu lìa nhau chẳng thành

Mỗi mỗi tự chẳng thành

Còn lìa thì thế nào?

Nếu lìa mà tự thành

Lìa củi sao không lửa

Động, ngại và tích tụ

Nước, gió, đất cũng vậy.

Nếu lửa chẳng tự thành

Ba làm sao đứng riêng

Nghĩa duyên sinh ba đại

Chống nhau làm sao thành

Nếu mỗi đại tự thành

Tại sao cùng nhau có?

Nếu nó chẳng tự thành

Tại sao hợp thành có?

Nếu nói chẳng lìa nhau

Các đại tự nó thành

Chẳng lìa thì chẳng chung

Nếu lìa chẳng thành riêng

Các đại chẳng tự thành

Tại sao tính tướng khác?

Tự thành chẳng riêng nhiều

Nên tướng là giả danh

Sắc, thanh, hương, vị, xúc

Lựa chọn nghĩa như đại

Nhãn, sắc, thức, vô minh

Nghiệp sinh chọn cũng vậy

Tác giả, nghiệp và sự

Hợp thành nhân quả, đời

Ngắn, dài, và danh, tưởng

Chẳng tưởng chọn cũng vậy.

Đất, nước, gió và lửa

Ngắn dài cùng nhỏ lớn

Nào thiện, ác, thức, trí

Trong trí diệt không sót

Như Thức xứ vô hình

Vô biên, hiện bày khắp

Trong đây nào đất, nước...

Tất cả đều diệt sạch

Ngay trí vô tướng này

Ngắn, dài, nghiệp thiện, ác

Danh, sắc và các ấm

Đều diệt sạch không còn

Như đây… đối với thức

Do vô minh có trước

Từ thức nếu khởi trí

Thì sau thức … đều dứt

Các pháp đời như thế

Lửa thức, đốt cháy củi

Do thật lường lửa sáng

Thức đời củi cháy hết

Do ngu thấy có, không

Sau lựa chọn Chân như

Tìm có đã không được

Thì làm sao được không?

Từ không sắc mà thành

“Không” chỉ là danh tự

Lìa đại, gì là sắc

Nên sắc chỉ là danh

Thọ, tưởng, hành và thức

Tư duy như bốn đại

Bốn đại rỗng như ngã

Sáu giới chẳng người pháp.

Phẩm Thứ Hai: TẠP

Như lột dần cây chuối

Cuối cùng chẳng có gì

Dựa sáu giới phân tích

Rỗng không cũng như thế

Do vậy Phật chính nói

Tất cả pháp vô ngã

Sáu giới gọi là pháp

Nhưng rõ ràng vô ngã.

Hai nghĩa ngã, vô ngã

Thật chẳng nắm bắt được

Nên Như Lai ngăn ngừa

Hai biên ngã, vô ngã

Thấy, nghe, hiểu, biết, nói

Phật nêu: đều không thật

Hai tướng đối đãi thành

Cả hai như thật không.

Như thật nắm thế gian

Vượt thật cũng vượt giả

Thì thế gian nương thật

Nên rơi vào “có, không”

Nếu pháp chẳng như vậy

Thì tại sao Phật nói

Hữu biên và vô biên

Có hai và không hai.

Phật quá khứ vô lượng

Nay, sau cũng vô số

Nhiều hơn cả chúng sinh

Ba đời do Phật hiển

Thế gian không lâu dài

Đứng về đời mà nói

Thế gian vượt có, không

Sao Phật nói biên hạn

Pháp sâu xa như vậy

Chẳng nói phàm phu nghe

Nói đời như huyễn hóa

Là Phật phương tiện dạy

Ví như hình huyễn hóa

Sinh diệt vẫn thấy được

Hình này và sinh diệt

Nghĩa thật nắm chẳng có.

Thế gian như huyễn hóa

Sinh diệt có thể thấy

Thế gian và sinh diệt

Về thật nghĩa đều hư

Hình huyễn chẳng hề có

Nơi đến và nơi đi

Chỉ tâm chúng sinh mê,

Do thật có chẳng trụ.

Đời vốn vượt ba đời

Nếu vậy đời nào thật

Lìa ngôn thuyết, có không

“Có, không” thật không nghĩa

Phật dựa nơi Tứ cú

Chẳng hề nói thế gian

Do có, không đều dối

Dối này chẳng hề dối.

Tướng bất tịnh thân này

Cảnh giới trí thô chứng

Thường thường nhìn thấy được

Còn chẳng trụ nơi tâm

Huống chính pháp vi tế!

Sâu xa không chỗ nương

Tán tâm làm sao chứng

Làm sao vào dễ dàng

Nên Phật mới thành đạo

Liền muốn nhập Niết Bàn.

Do thấy chính pháp này

Sâu xa thật khó hiểu.

Nếu chẳng hiểu đúng pháp

Là làm hại người ngu

Do không nắm như vậy

Rơi vào hố tà kiến

Người biết pháp không rõ

Tự cao khinh thường pháp.

Hủy báng hoại thân mình

Cuối cùng vào Địa ngục

Ví như thức ăn ngon

Ăn nhiều sẽ nguy hại

Nếu như ăn vừa phải

Khỏe mạnh, vui, sống lâu

Nếu chỉ hiểu chính pháp

Gặp khổ cũng như vậy.

Nếu thường hiểu như lý

An lạc và Bồ đề

Người trí đối chính pháp

Lìa hủy báng tà chấp

Từ chánh trí khởi dụng

Nên thành việc như ý

Do chẳng hiểu pháp này

Con người khởi ngã kiến.

Vì thế tạo ba nghiệp

Sinh vào đường thiện, ác

Cho đến chưa chứng pháp

Thường trừ diệt ngã kiến

Thường kính, khởi chánh cần

Tu giới, thí nhẫn nhục …

Làm việc, pháp đứng đầu

Rồi đến khoảng giữa, sau.

Chân lý không luống dối

Nay sau chẳng trầm luân

Hiện đời được tiếng thơm

Vui, chết không hoảng sợ

Đời sau được giàu vui

Nên thường cung kính pháp

Chỉ pháp là đường chính

Nếu thiên hạ ưa pháp.

Nhà vua theo lòng dân

Nay, sau chẳng bị lừa

Dùng tà pháp trị dân

Vua bị dân chán ghét

Vì thế gian oán ghét

Nay, sau chẳng an vui

Phép vua lừa dối người

Là nạn lớn cõi ác.

Trí ác và mạng tà

Làm sao gọi là chính

Nếu người chuyên lừa người

Sao gọi là việc chính

Bởi vậy nên muôn đời

Thường bị người lừa dối

Làm người ta oán, lo

Là đánh mất đức mình.

Do chỉ biết lợi minh

Nên khiến oán, buồn, não

Bố thí và ái ngữ

Lợi hành và đồng sự

Lấy đó mà trị đời

Là hoằng dương chính pháp

Một lời thật của vua

Như muôn dân tin chắc.

Trọng vọng ngữ như vầy

Đừng để người tin dối

Nói thật ý không trái

Đẹp lòng thường lợi người

Đây gọi là nói thật

Trái lại là nói dối

Như bỏ tiền và trí

Như giấu kín lỗi vua.

Như vậy, vua gian lận

Hại cả đức độ mình

Nếu vua dứt việc xấu

Đức cao, người yêu kính

Bởi vậy dạy minh quân

Nên ưa việc vắng lặng

Nhờ trí, vua khó động

Tự rõ chẳng tin người.

Trọn không bị lừa dối

Nên quyết phải tu trí

Nương đế bỏ trí tĩnh

Thì vua đủ bốn thiện

Như chính pháp bốn đức

Trời người đều tán dương

Điều phục nói thanh tịnh

Do Bi, Trí không nhiễm.

Thường ở cùng người trí

Trí pháp vua tăng trưởng

Thuyết thiện người kháo được

Nghe lời thiện cũng khó

Người thứ ba tối thắng

Thường mau hành giáo thiện

Nếu thiện không như ái

Biết rồi phải tu mau

Như vị thuốc tuy đắng

Vì bệnh phải uống vào

Ngôi vua thọ, không bịnh

Thường nhớ nghĩ vô thường.

Kế sinh tâm chán sợ

Sau, chuyên tâm tu tập

Thấy nhất định phải chết

Chết do ác kiến khổ

Người trí hiện tại vui,

Nên chẳng tạo tội lỗi

Thoạt thấy thì không sợ

Thấy rồi sau mới sợ

Nếu một niệm tâm an

Niệm sau sao chẳng sợ

Uống rượu bị người khinh

Hư việc hại sức khỏe

Si mê tạo tội lỗi

Nên người trí bỏ rượu

Những thứ vui cờ bạc

Sinh tham sân dối lừa

Ác khẩu và nói dối

Nên cần phải rời xa

Dâm dục sinh lỗi lầm

Vì nghĩ thân nữ sạch

Tìm xét trong thân nữ

Thật chẳng mảy may sạch

Miệng chứa đầy đờm dãi

Răng, lưỡi dơ, hôi hám.

Mũi hôi, nước mũi chảy

Mắt ghèn, chảy nước mắt

Bụng ruột đầy phẩn tiểu

Xương thịt hợp thành hình

Người ngu, do không thấy

Nên mê đắm thân này

Các căn rất ô uế

Là nhân thân chán ghét.

Trong ấy nếu sinh ái

Thì làm sao lìa dục

Ví như đồ phẩn tiểu

Heo thích đùa trong đó

Cửa bất tịnh của thân

Đa dục đùa cũng vậy

Sở dĩ cửa này sinh

Vì bỏ thân, cõi dơ.

Người mê, chấp tà ái

Chẳng nhìn lại thân mình

Ông tự thấy một phần

Nào phẩn tiểu chẳng sạch

Tụ lại gọi là thân

Vì sao ông ưa đắm.

Đỏ, trắng là giống sinh

Nước dơ nuôi dưỡng nó.

Nếu biết thân chẳng sạch

Cớ sao sinh đắm ưa

Khối dơ, thật đáng ghét

Da bao bọc nước dơ

Nếu hay nằm trong đó

Thì mê đắm thân nữ

Dù đáng ghét, đáng ưa

Già suy và trai trẻ.

Thân nữ đều chẳng sạch

Ông mê đắm chỗ nào?

Bày dơ, tụ sắc đẹp

Tướng đoan chính, mềm mại

Không nên khởi mê đắm

Thích thân nữ cũng vậy

Trong hôi hám bất tịnh

Ngoài túi da bao quanh.

Đó là tính thây chết

Thấy rồi sao chẳng biết

Da chẳng sạch như áo

Đâu thể tạm cởi giặt

Muôn dơ hợp thành da

Tùy thời rửa thành sạch

Trong chứa đầy ô uế

Ngoài trang sức đáng ghê

Thân này đầy thứ uế

Ông không gớm vì sao?

Nếu ông ghét bất tịnh

Tại sao không chán thân

Hương thơm đồ ăn, uống

Vốn sạch mà thường dơ

Nếu ông thảy chán ghét

Với ô uế mình, người

Tại sao ông không chán

Thân mình, người chẳng sạch.

Như thân nữ chẳng sạch

Thân mình dơ cũng thế

Bởi vậy người lìa dục

Gọi tướng trong ngoài là

Chín cửa chảy đồ dơ

Tự thấy, tự tẩy rửa

Nếu không biết chẳng sạch

Mà nói về ái dục.

Hiếm thấy người không biết

Không thẹn và khinh người

Đối thân rất bất tịnh

Nào có lợi cho ông

Muôn chúng sinh do đây

Vô minh che tâm trí

Vì trần dục kết oán

Như chó giành phẩn dơ

Như ruồi ưa mụt ghẻ

Không ghẻ mới an vui

Như vậy có dục lạc

Người vô dục vui nhất

Nếu ông nghĩ nghĩa này

Chẳng thể nào lìa dục

Do nghĩ dục thấp hèn

Không tạo tội dâm dục.

Săn bắn nên yểu mạng

Sợ, khổ cùng bức bách

Đời sau ắt chịu báo

Nên phải hành từ bi

Hoặc có người khi thấy

Sinh lòng rất khiếp sợ

Như phẩn làm dơ thân

Sinh ra rắn ác độc.

Người này nếu đến đâu

Mà chúng sinh an lạc

Như mùa hạ đầy mây

Nông phu thấy muốn mưa

Nên ông xả pháp ác

Quyết tâm tu hạnh thiện

Mình, người đều chứng được

Quả Bồ đề Vô thượng.

Nền tảng của Bồ đề

Tâm vững như núi chúa

Tâm bi khắp mười phương

Và trí nương “không hai”

Đại Vương ông nghe kỹ

Ta sẽ nói ông nghe

Cảm ba mươi hai tướng

Thường trang nghiêm thân ông Tháp,

Thánh, người tôn kính

Cúng dường thường hầu cận.

Chân tay có Luân tướng

Sẽ thành Chuyển Luân Vương

Tay chân mềm, uyển chuyển

Thân có bảy chỗ cao

Do ban thức ăn ngon

Làm người khác no đủ

Thân ngay thẳng đầy đặn

Tay, gót chân tròn dài.

Ông sẽ được sống lâu

Nhờ thương kẻ tù, chết

Đại Vương gìn giữ pháp

Khiến thanh tịnh lâu bền

Do đó chân bằng phẳng

Và sẽ thành Bồ tát

Hành bố thí, ái ngữ

Lợi hành và đồng sự.

Nhờ vậy tay có màng

Tám mươi chỉ tay chân

Gót chân cao đáng yêu

Lông xoay vần hướng lên

Do thường không từ bỏ

Gốc pháp đã thụ trì

Do cung kính lãnh thụ

Thấu tỏ và khéo léo.

Nên đùi như nai chúa

Có trí lớn, thông minh

Ta có vật người cần

Nay mau chóng ban cho

Nhờ vậy cánh tay lớn

Được làm vua ở đời

Nếu người thân xa nhau

Bồ tát khiến hòa hợp.

Nhờ vậy tướng âm tàng

Thường mặc áo hổ thẹn

Thường ban lầu đài, điện

Da mịn màng đáng ưa

Nên cảm thân sắc trời

Trơn, mịn, sáng, rất đẹp

Nhờ ban sự che chở

Như tôn trọng trưởng thượng.

Được chân lông một sợi

Lông trắng, mặt đoan nghiêm

Thường nói lời ái, thiện

Lại thường thuận chính giáo

Thân trên như Sư tử

Cổ tròn như Cam phù

Xem bệnh cho thuốc thang

Hoặc cấp người nuôi dưỡng.

Nên được tướng nách đầy

Muôn mạch có trăm vị

Pháp sự của mình, người

Thường đứng ra gánh vác

Xương đảnh đầu, nhục kế

Vuông cao hơn gò má

Lúc nào cũng khéo nói

Lời êm dịu dễ nghe.

Được tám tướng Phạm âm

Và tướng lưỡi dài rộng.

Đã biết việc có lợi

Thường nói cho người nghe

Tướng đẹp như Sư tử

Mặt vuông thật đáng ưa

Do kính trọng người khác

Thuận theo, làm lý đúng

Răng trắng, đều và khít

Chẳng khác ngọc trân châu.

Do thường nói lời thật

Không nói dối, hai lưỡi

Nên đủ bốn mươi răng

Bằng, trơn, chắc, sạch trắng

Do nhìn thấy chúng sinh

Đẹp, không tham, sân, si

Nên mắt xanh tròn sáng

Khép mở như Ngưu vương

Do lược nói như thế

Tướng đại nhân và nhân

Chuyển Luân Vương, Bồ tát

Đẹp diệu đến như vậy

Có tám mươi vẻ đẹp

Do từ bi sinh ra

Đại Vương! Tôi không nói

Vì tránh phải dài dòng.

Dù các Chuyển Luân Vương

Đều có tướng tốt này

Sáng sạch và đáng yêu

Nhưng trọn không bằng Phật

Từ tâm thiện Bồ tát

Một niệm sinh một phần

Tướng tốt của Luân Vương

Còn chưa bằng đấy vậy.

Một người muôn ức kiếp

Tu, căn lành tăng trưởng

Với một tướng lông Phật

Còn chưa thể cảm được

Chư Phật và Luân Vương

Mỗi phần trong các tướng

Như đèn đốm mặt trời

Sáng, đẹp khác rất xa.

Phẩm Thứ Ba: TƯ LƯƠNG BỒ ĐỀ

Chư Phật tướng rất tốt

Từ phước khó nghĩ sinh

Nay tôi nói ông nghe

Nương A hàm, Đại thừa

Tất cả phước Duyên giác

Phước Hữu học, Vô học

Phước thế gian mười phương

Phước thế gian khó lường

Phước này gấp mười lần

Được một tướng lông Phật

Chín vạn chín ngàn lông

Mỗi một phước đều vậy

Vô lượng phước như vậy

Sinh tất cả lông Phật

Lại gấp hơn trăm lần

Mới thành một tướng tốt.

Và nhiều lần như vậy

Tướng hảo lần lượt thành

Cho đến đủ tám mươi

Trang sức một tướng lớn

Nhóm phước đức như thế

Thường cảm tám mươi tướng

Hợp lại trăm dần tăng

Cảm Phật một tướng đại

Nhiều phước đức như vậy

Thường cảm ba mươi tướng

Lại tăng gấp trăm lần

Được tướng như trăng tròn.

Muốn được phước lông trắng

Phải gấp ngàn lần nữa

Phước này rất khó gặp Tướng

Nhục kế trên đỉnh

Vô lượng phước như vậy

Phương tiện nói hữu lượng

Trong tất cả mười phương

Nói gấp mười lần đời.

Nhân sắc thân chư Phật

Còn như đời vô lượng

Huống Pháp thân chư Phật

Lẽ nào có bến bờ

Nhân thế gian tuy nhỏ

Mà quả lớn khó lường

Nhân Phật đã vô lượng

Có thể lường quả chăng.

Chư Phật có sắc thân

Đều từ phước hạnh khởi

Còn Pháp thân chư Phật

Do trí tuệ mà thành

Do phước tuệ của Phật

Là chính nhân Bồ đề

Nên mong ông thường hành

Hạnh phước tuệ Bồ đề.

Thành tựu phước Bồ đề

Ông chớ lo chìm đắm.

Với A hàm hữu lý

Thường khiến tâm tin, an

Như mười phương vô biên

Không và đất, nước, lửa

Các chúng sinh có khổ

Nó vô biên cũng vậy.

Chúng sinh vô biên này

Bồ tát nương Đại bi

Từ khổ mà cứu tế

Mong họ vào Niết Bàn

Do phát tâm kiên cố

Đi đứng nằm ngồi biết

Có lúc chợt phóng túng

Vô lượng phước thường chuyển

Phước nhiều như chúng sinh

Hằng chuyển không kẽ hở

Nhân quả đã tương xứng

Nên Bồ đề chẳng khó

Thời tiết và chúng sinh

Bồ đề và phước đức.

Do bốn vô lượng này

Bồ tát kiên tâm làm

Bồ đề tuy vô lượng

Nhân bốn vô lượng trước

Tu hai hạnh phước, tuệ

Sao bảo là khó được?

Tu hai hạnh phước, tuệ

Như vậy không bến bờ.

Bồ tát thân tâm khổ

Nên mau chóng tiêu trừ

Nào đường ác, đói, khát

Thân khổ, nghiệp ác sinh

Bồ tát thường lìa ác

Làm thiện, khổ không sinh

Nào dục, sân, sợ hãi

Tâm khổ do si sinh

Do nương trí “không hai”

Bồ tát lìa tâm khổ

Nếu chút khổ ập đến

Khó nhẫn, huống gì nhiều

Lúc nào cũng không khổ

Có vui, nào khó gì

Trọn chẳng có khổ thân

Giả nói có tâm khổ.

Thương hai khổ thế gian

Nên thường ở sinh tử

Nhờ đó Bồ đề lớn

Người trí, tâm chẳng chìm

Vì diệt ác sinh thiện

Lúc này liên tục tu

Thâm sân và vô minh

Mong ông biết xả, lìa.

Các thiện như không tham…

Cần phải cung kính làm

Do tham sinh ngạ quỷ

Do sân đọa địa ngục

Do si sinh súc sinh

Trái đây, vào trời người

Bỏ ác và tu thiện

Đây là nhân an vui.

Nếu là pháp giải thoát

Do trí bỏ hai chấp

Tượng Phật và tháp miếu

Điện đền cùng chùa viện

Vật cúng dường tối thắng

Ông nên thành tâm dâng

Ngồi trên hoa sen báu

Sắc đẹp rất nhiệm mầu.

Tất cả thứ của báu

Ông nên tạo tượng Phật

Chính pháp và Thánh chúng

Dùng thân mau hộ trì

Vàng bạc làm lọng báu

Dâng hiến che tháp Phật

Vàng bạc muôn hoa báu

Ngọc san hô, lưu ly

Đế Thích Thanh Đại Thanh

Kim cương làm tháp báu.

Người thường nói chính pháp

Dùng bốn sự cúng dường

Pháp như Sáu hòa kính …

Phải thường chuyên tu hành

Cung kính nghe tôn trưởng

Ân cần thờ, hầu hạ

Bồ tát phải nên làm

Chết rồi vẫn cúng dường.

Ở trong chúng ngoại đạo

Chẳng nên thân, thờ lạy

Đối vô tri tin tà

Chớ thờ tri thức ác

A Hàm và Luận Phật

Ghi chép, đọc tụng, giảng

Và ban cấp giấy mực

Ông nên tu phước này.

Trong nước dựng trường học

Nuôi thầy và học sĩ

Dựng cơ nghiệp lâu dài

Để phước tuệ tăng trưởng

Chữa bệnh, xem lịch số

Đều là lập ruộng tốt

Giúp trẻ già bệnh khổ

Có lợi cho nước nhà.

Dựng chùa, sửa đường sá

Đắp đê, hồ, làm nhà

Rồi cung cấp cho họ

Đủ gạo, muối, tương, củi

Với quốc độ lớn nhỏ

Nên dựng chùa, đình, quán

Đường xa thiếu nước uống

Đào ao giếng cấp nước.

Bệnh khổ, nghèo, bơ vơ

Kẻ ti tiện, sợ sệt

Dùng từ bi thâu nhận

Chuyên tâm lo cho họ

Cho đồ ăn thức uống

Rau trái và thóc gạo

Đại chúng và người cầu

Chưa cho, đừng dùng trước.

Nào giày dép, vải vóc

Gương, quạt và kim chỉ

Đồ ngủ nghỉ, đơm bắt

Để trong chùa, đình, quán

Trái cây, rau gạo muối

Mật đường, sữa, thuốc men.

Phải thường để tâm xét

Lo cầu nguyện, thuốc thang.

Hương thơm, dầu xoa thân,

Đèn đuốc, rau, gạo nếp

Thùng, gàu, dao, búa, rìu

Nên để trong đình quán

Thức ăn và thức uống

Lúa gạo, đường, tương, dầu

Phải để nơi mát thoáng

Hay trong chỗ nước sạch

Những nơi có kiến, chuột

Nếu có để thức ăn.

Phải sai người tin cậy

Ngày ngày phân tán đi

Trước và sau khi ăn

Phải cùng cho quỷ đói

Chó chuột, chim và kiến

Mong ông thường cho ăn

Lúc bệnh dịch, đói khát

Hạn hán và cướp bóc.

Nước thua phải cứu giúp

Mong ông thường thương tưởng

Nông dân gặp mất mùa

Hãy cấp lương, dụng cụ

Tùy lúc mà thu thuế

Nặng, nhẹ phải theo mùa

Giúp đỡ kẻ nợ, nghèo

Ra, vào chớ khinh khi.

Đề phòng, chớ ngủ nghỉ

Tùy lúc tiếp đãi khách

Trong, ngoài nước trộm cắp

Phương tiện khiến dứt ngay

Phải thường khuyên lái buôn

Giữ vật giá thăng bằng

Ngồi nơi cao phán việc

Phải xét đúng như lý.

Những việc lợi muôn dân

Thường cung kính tu hành

Cần làm gì lợi mình

Như ông thường suy nghĩ

Lợi người làm sao thành

Ông nên gấp nghĩ suy

Nào đất nước gió lửa

Cỏ thuốc và cây hoang.

Như thế hoặc tạm thời

Chịu người khuyên chẳng ngại

Bảy bước chợt khởi tâm

Nên bỏ hết của cải

Phước đức Bồ tát thành

Như hư không khó lượng

Đồng nữ sắc nghiêm, đẹp

Nhờ bố thí mà có

Nên được Đà-la-ni

Luôn trì tất cả pháp

Yêu, đẹp đủ trang nghiêm.

Cùng tất cả vật dụng

Cho tám muôn đồng nữ

Thuở xưa Phật Thích-ca

Quang minh vô số màu

Y phục, đồ trang nghiêm

Nào hoa hương đều thí

Nương bi tuệ mà cầu

Nếu người lìa duyên này

Với pháp không an lạc

Thì nên ban cho họ

Đủ rồi, sau đừng cho

Độc, cũng phải cho họ

Nếu đó thường lợi người.

Cam lồ chẳng nên cho

Nếu đó tổn hại người

Như rắn cắn tay người

Phật cũng cho trừ khử

Hoặc Phật dạy lợi người

Có khi làm bức não

Chuyên tâm giữ chính pháp

Và người thường nói pháp.

Cung kính nghe, thọ trì

Hoặc thí pháp kẻ khác

Chớ thích người đời khen

Thường vui pháp thoát tục

Lập đức mình thế nào

Với người cũng như vậy

Nghe, đừng cho là đủ

Phải nghĩ, tu thật nghĩa.

Phải báo ơn thầy bạn

Cung kính làm, chớ tiếc

Chớ đọc luận ngoại, tà

Rồi khởi ra tranh luận

Chẳng nên khen đức mình

Mà nên khen đức người

Chớ tìm lỗi người khác

Và tâm ác, hai lưỡi.

Nếu người khác có lỗi

Đúng lý xem, nêu ra

Nếu từ lỗi lầm đó

Người trí quở trách họ

Ta phải lìa lỗi ấy

Mà thường cứu giúp họ

Họ nhục, mình chớ sân

Phải quán ác nghiệp xưa.

Không báo ác với người

Đời sau không chịu khổ

Với người nên làm ơn

Đừng mong họ báo đáp

Chỉ riêng mình chịu khổ

Mong mọi người an vui

Nếu mình giàu có lớn

Đừng sinh tâm tự cao.

Đói khát như ngạ quỷ

Cũng đừng sinh bi lụy

Giả sử mất ngôi vua

Hoặc chết vì nói thật

Cũng thường nói lời đó

Không lợi thì im lặng

Nói sao, làm như vậy

Mong ông chăm làm thiện.

Nhờ đó tiếng thơm lan

Tự nhiên mình vượt trội

Cần phải chọn lựa kỹ

Sau mới nương lý làm

Chớ tin người rồi làm

Phải tự rõ thật nghĩa

Nếu nương lý làm lành

Tiếng thơm truyền khắp chốn

Vương hầu mãi không dứt

Vua càng thêm giàu, vui

Duyên chết có trăm thứ

Nhân sống lâu không nhiều.

Nhân sống, hoặc duyên chết

Cần phải thường tu thiện

Nếu người thường làm lành

Tất sẽ được an lạc

Xem mình cũng như người

Thiện này vui đầy đủ

Người lấy pháp làm tánh

Thức ngủ thường an lạc.

Trong mộng, thấy việc lành

Do tâm không xấu ác

Nếu ngươi nuôi cha mẹ

Cung phụng bậc tôn trưởng

Kính người tốt, bố thí

Nhẫn nhục, phước thù thắng

Nhỏ nhẹ không hai lưỡi

Lời thật cùng an vui.

Đây là nhân Đế Thích

Hết thọ, nên tu hành

Do xưa hành chín pháp

Thiên chủ được Đế vị

Thời thời ở pháp đường

Đến nay vẫn như vậy

Một ngày ba bữa thí

Thức ngon ban trăm phần.

Phước chẳng bằng phần trăm

Trong sát na hành từ

Trời người đều thương hộ

Ngày đêm được an vui

Lìa oán giận, độc hại

Hiện quả của làm Từ

Không công mà được của

Đời sau sinh Sắc giới.

Được mười công đức Từ

Nếu người chưa giải thoát

Dạy tất cả chúng sinh

Gắng phát tâm Bồ đề

Đức Bồ tát như núi Tâm

Bồ đề vững chắc

Do tin, lìa tám nạn

Nhờ giới sinh đường lành.

Thường tu Chân như không

Được thiện, không phóng dật

Không nịnh, được niệm căn

Thường nghĩ được Tuệ căn

Cung kính, được nghĩa lý

Hộ pháp, được Túc mạng

Bố thí lắng nghe pháp

Hoặc không cản người nghe.

Mau được như mình thích

Sẽ gặp được chư Phật

Không tham, việc làm thành

Không lận của cải Tăng

Lìa mạn, lên Thượng phẩm

Pháp nhẫn, được Tổng trì

Do làm năm điều thật

Và ban điều không sợ

Mắng chửi chẳng làm nhục

Nên được sức thắng lớn.

Bày đèn nơi tháp miếu

Thắp đuốc nơi tối tăm

Cúng đèn dầu thắp sáng

Nên được Thiên nhãn tịnh

Lúc cúng dường chư Phật

Mà đánh trống, trổi nhạc

Tiếng hay như kèn, đàn

Nên được Thiên nhĩ tịnh.

Không xoi mói lỗi người

Chẳng chê người thiếu đức

Tùy thuận giữ ý họ

Nên được Tha tâm trí

Nhờ ban bố ghế, xe

Chuyên chở giúp người yếu

Cung kính bậc Trưởng thượng

Nên được Như Ý thông.

Khiến người nhớ pháp sự

Và nghĩa lý chính pháp

Hoặc tâm tịnh ban pháp

Nên được Túc mạng trí

Do biết nghĩa chân thật

Tính “không” của các pháp

Nên được Thông thứ sáu

Tức là Lậu tận thông.

Tương ưng Bi bình đẳng

Nhờ tu trí Như thật

Nên tự được thành Phật

Thường giải thoát chúng sinh

Nhờ vô số nguyện tịnh

Nên cõi Phật thanh tịnh

Dùng của báu cúng tháp

Nên phóng vô biên quang.

Như vậy nghiệp và quả

Đã biết nghĩa tương ưng

Nên thường tu lợi tha

Tức tự lợi Bồ tát.

Phẩm Thứ Tư: CHÍNH GIÁO VƯƠNG

Vua làm việc phi pháp

Hoặc việc chẳng đạo lý

Người thờ vua khen ngợi

Nên tốt xấu khó biết

Cũng có người thế gian

Chẳng thích thiện, khó dạy

Huống gì vua nước lớn

Thường nghe lời người hiền

Ta nay thương xót ông

Và thương người thế gian

Nên ta khéo dạy ông

Thật lợi, nếu chẳng ái.

Sống vui và lợi lạc

Đều nhờ tâm Từ bi

Phật thường dạy đệ tử

Nên ta nói ông nghe

Nếu nghe những lời thật

Nên trụ trong không sân

Nếu lấy ắt phải nhận

Như sông lấy nước sạch.

Nay ta nói lời thiện

Nay, sau đều lợi ích

Ông biết phải nhận làm

Vì mình và thế gian

Xưa giúp kẻ nghèo khổ

Nên nay được giàu sang

Vì tham chẳng biết ơn

Không thực hành bố thí

Ở đời chuyển lương thực

Không thuê, chẳng ai giúp

Nhờ bố thí phẩm vật

Đời sau được gấp trăm

Mong ông phát tâm lớn

Thường tạo dựng việc lớn

Nếu tâm lớn, việc lớn

Là người được quả lớn.

Ý nhỏ, lòng hẹp hòi

Chưa từng khởi tâm nguyện

Tiếng tốt, việc an lành

Nên dựa Tam Bảo làm

Mong nhà vua xét kỹ

Nếu làm việc phi pháp

Chết vẫn mang tiếng xấu

Do chẳng làm việc tốt.

Thường làm việc to lớn

Việc Đại nhân ít khi dùng

Thường ngăn nguyện kẻ dưới

Dùng lệnh thành việc này

Không tự tại bỏ vật

Để mãi đến sau này

Nếu giữ của đúng phép

Sẽ gặp việc nghịch ý.

Sản nghiệp của Tiên đế

Bỏ, giữ, do vua mới

Hãy xem ý Tiên đế

Ưa pháp hay ưa danh

Có của hiện đời vui

Bố thí, đời sau vui

Nếu không, mất cả hai

Chỉ chuốc thêm sầu khổ.

Sắp chết muốn bố thí

Bề tôi ngăn không cho

Ngôi vua hết, bỏ lại

Tùy vua mới tiêu xài

Nếu bỏ tất cả vật

Ông làm sao hoằng pháp

Thường trong trạng thái chết

Như đèn treo trước gió.

Nơi công đức bình đẳng

Do Tiên vương lập ra

Là miếu đường Thiên thần

Mong tu sửa như cũ

Không giết, thường làm lành

Giữ giới, tạo hòa khí

Khéo tăng của, không tranh

Gắng sức luôn tu thiện

Thanh tịnh, không tích chứa

Chẳng bỏ muôn việc khác.

Thường làm người đứng đầu

Nhận kho công đức kia

Mù, bệnh, căn không đủ

Đáng thương, không chỗ nương

Nơi miếu, không được ngăn

Bình đẳng ban thức ăn

Người không mong đạo đức

Hoặc ở chỗ vua khác.

Việc chu cấp cũng vậy

Đừng phân biệt đây kia

Trong tất cả pháp sự

Phải chọn người siêng năng

Thông minh, không tham lam

Sợ tội, không phạm pháp

Tỏ chính luận làm lành

Thân ái bốn quán tịnh.

Lời hay, chẳng khiếp nhược

Thượng căn hay giữ giới

Biết ơn, biết người khổ

Như lý khéo quyết đoán

Tám người cùng nhau làm

Vì nước lập tám tòa

Nhu hòa và độ lượng

Can đảm rất yêu vua.

Thật thà, biết dùng của

Không phóng túng, làm thiện

Việc làm đều nghĩ kỹ

Thường phân thành mười hai

Thường hành bốn phương tiện

Phải lập làm Đại thần

Giữ pháp, giới thanh tịnh

Rõ việc, có tài năng.

Lại biết giữ của cải

Thông hiểu, khéo tính toán

Với người và việc khác

Sợ tội, thương yêu vua

Giàu có, nhiều quyến thuộc

Phải lập làm trưởng chức

Ngày ngày cần hỏi xem

Tất cả tiền thu, nhập.

Khi hỏi pháp sự rồi

Hoan hỷ, khéo chỉ dạy

Vì pháp ở ngôi vua

Không cầu danh ô nhiễm

Ngôi vua rất có lợi

Không có gì hơn đây

Đại vương! Ở thế gian

Có lắm kẻ tranh đoạt.

Về nghĩa của ngôi vua

Tôi nói, ông nghe kỹ

Trưởng lão ở chỗ vua

Lớn tuổi hiểu phải trái

Sợ ác, thường theo thiện

Để họ săn sóc vua

Bị tội phải dùng hình

Nếu đúng phép gia hình

Vua nên ban đại bi

Khoan dung, ban ơn cho.

Để mọi người lợi lạc

Thường phải khởi tâm từ

Nếu họ phạm tội nặng

Cũng sinh lòng thương xót

Ác nặng tâm cực hại

Tất nơi ấy hành bi

Họ trở thành đáng thương

Người chánh hành cảnh bi

Nếu người nghèo bị bắt

Năm ngày phải thả ra.

Người khác chiếu theo phép

Đừng nên giam giữ lâu

Nếu giam giữ một người

Sẽ sinh tâm bắt mãi

Chẳng lo đời sống họ

Vì vậy ác xoay vần

Dù họ chưa được thả

Nhưng vẫn thấy an vui.

Lo cơm, nước, thuốc thang

Mọi nhu cầu cho họ

Muốn họ thành người tốt

Phải từ bi dạy họ

Người tốt xấu như nhau

Không do sân, ham muốn

Nghĩ kỹ biết vậy rồi

Người không còn phản nghịch.

Không giết, bức bách họ

Mong vua giúp nước khác

Quyến thuộc như oan gia,

Vì mình không mắt sáng

Thường nghĩ, không phóng dật

Làm mọi việc đúng pháp

Ban thưởng và cúng dường

Người có công phải hưởng.

Như nghĩ đức hơn thua

Báo ơn, thưởng cũng vậy

Nhận của người là hoa

Ban thưởng cho là quả

Vua làm cây nhẫn nhục

Dân làm chim đến đậu

Vua giữ giới, Bố thí

Có uy được lòng người.

Ví như viên đường cát

Mùi vị cùng trộn lẫn

Nếu vua dựa đạo lý

Sẽ không hành pháp tà

Không nạn, không phi pháp

Thân tâm thường an lạc

Chẳng nhờ đời trước dẫn

Không thể vào vị lai

Ngôi vua từ pháp có

Chớ vì ngôi phá pháp.

Ngôi vua như nghiệp nhà

Truyền phải có giá trị

Vì chẳng cầu mà được

Điều đó ông nhớ nghĩ.

Ngôi vua như nghiệp nhà

Truyền phải có giá trị

Vì ham muốn, cầu được

Phải tu hành điều đó

Chuyển Luân Vương được đất

Hoặc đủ bốn thiên hạ

Chỉ có thân tâm vui

Giàu sang đều hư dối.

Chỉ đối trị các khổ

Thân có được an lạc

Tâm vui chỉ là tưởng

Do phân biệt mà ra

Đối trị khổ là chính

Còn phân biệt là phụ

Tất cả vui thế gian

Giả dối không thật có.

Quốc độ và chỗ ở

Nào ngôi vị, cộ xe

Nào áo quần, vật thực

Vợ con cùng voi ngựa

Hễ tâm duyên vật nào

Thì do nó sinh vui

Các cảnh chẳng duyên theo

Thành giả dối, vô dụng.

Năm căn duyên năm trần

Nếu tâm không phân biệt

Cho dù thành nơi trần

Chẳng do nó sinh vui

Ngoài trần căn duyên theo

Còn lại không năng sở

Nên căn trần còn lại

Chân thật không có nghĩa.

Những thứ trần căn duyên

Tâm nhận tướng quá khứ

Phân biệt khởi tưởng tịnh

Do nó sinh lạc thụ

Tâm duyên theo một trần

Tâm, trần chẳng cùng đời

Lìa tâm chẳng có trần

Lìa trần chẳng có tâm.

Như cha mẹ là nhân

Mới sanh ra con cái

Như vậy duyên căn, sắc

Nên thức... mới sinh ra

Căn trần đời xưa, sau

Chẳng thành vì không nghĩa

Không ra khỏi hai đời

Trần căn nay không nghĩa

Như mắt thấy vòng lửa

Do nhãn căn đảo loạn

Với trần trong hiện tại

Căn duyên trần cũng vậy

Năm căn và cảnh giới

Là trần của bốn đại

Tất cả đại hư dối

Trần, căn thì đều có.

Đại lìa nhau mà thành

Lìa củi phải có lửa

Nếu lìa không thể khác

Trần cũng giống như vậy

Bốn đại hai nghĩa dối

Nên chẳng thành hòa đồng

Đã vốn không hòa đồng

Nên, sắc trần không thành.

Thức, thụ, tưởng và hành

Tất cả thể chẳng thành

Chẳng hợp với duyên sinh

Chẳng có nên không hợp

Như phân biệt hỷ, lạc

Duyên khởi đối trị thành

Như vậy khổ bị chấp

Do vui hết nên thành.

Khi vui hòa hợp di

Duyên không tướng nên diệt

Khi khổ xa lìa tham

Từ đó chẳng sinh quán

Dựa vào đời mà nói

Tâm là người năng kiến

Nếu không, lìa sở kiến

Thì năng kiến không thành.

Quán hạnh thấy thế gian

Hư huyễn không có thật

Không thủ, không phân biệt

Nhập Niết Bàn như lửa

Bồ tát thấy như vậy

Không thối chuyển Bồ đề

Nhờ sức Đại bi dẫn

Liên tục đến thành Phật.

Các Bồ tát tu đạo

Phật diễn nói Đại thừa

Kẻ vô trí ganh ghét

Bác bỏ không lãnh thọ

Chẳng biết công đức mất

Khởi tưởng mất công đức

Hoặc ganh ghét thắng lợi

Nên hủy báng Đại thừa.

Nếu biết tội hại người

Công đức hay lợi ích

Nên nói người phỉ báng

Chẳng biết ghen ghét thiện

Do chẳng thấy lợi mình

Cứ mãi làm lợi người

Đức Đại thừa thù thắng

Người phỉ báng phải thua.

Người tin do cố chấp

Chẳng tin do ganh ghét

Người tin báng còn diệt

Huống gì kẻ giận ghét

Như thầy thuốc thường nói

Lấy độc để trị độc

Khổ diệt, ác cũng mất

Lời này quả không sai.

Các pháp, tâm làm trước

Vì tâm là thượng thủ

Dùng khổ diệt ác khác

Người tâm thiện không lỗi

Khổ đến, nếu có lợi

Lấy ngay, huống gì vui

Hoặc với mình và người

Đây là pháp căn bản.

Do hay bỏ vui nhỏ

Thấy vui lớn sau này

Người trí bỏ vui nhỏ

Quán vui lớn về sau

Nếu không chịu nghe lời

Thầy thuốc trao vui khổ

Phạm tội chẳng thể tha

Nên lời ông không đúng

Hoặc thấy việc chẳng nên

Người trí làm theo nghĩa.

Hoặc cấm, hoặc tạm cho

Đâu cũng có nghĩa này

Uy nghi của Bồ tát

Trước Bi, sau thành Trí

Đại thừa nói như vậy

Vì sao lại phỉ báng?

Không biết nên u mê

Nghĩa rộng sâu thượng thừa

Nếu phỉ báng Đại thừa

Mình, người thành oan gia

Thí giới, Nhẫn, Tinh tiến

Định, Trí, Bi là Thể

Phật nói pháp Đại thừa

Sao bảo là tà thuyết

Thí giới thì lợi người

Nhẫn, tinh tiến lợi mình.

Định tuệ thoát tự, tha

Lược thâu nghĩa đại thừa

Lược nói chính giáo Phật

Là giải thoát người, mình

Lục độ này quan trọng

Tại sao người bác bỏ

Phước tuệ là mầm mống

Phật nói đạo Bồ đề

Đặt tên là Đại thừa

Kẻ si, mù chẳng nhận.

Như hư không khó lường

Phước, tuệ thành cũng vậy

Đức chư Phật khó lường

Đại thừa, hãy tin nhận

Đại đức Xá lợi Phất!

Giới Phật chẳng cảnh này

Nên đức Phật khó suy

Vì sao chẳng tin nhận.

Vô sinh của Đại thừa

Tiểu thừa bảo không, diệt

Vô sinh diệt Nhất thể

Nghĩa nó đâu chống trái

Chân không, đức của Phật

Nếu chọn lựa đúng pháp.

Giáo pháp Đại Tiểu thừa

Người trí đâu tranh biện

Phật nói Bất liễu nghĩa

Hạ căn đâu dễ hiểu

Trong Nhất thừa, Tam thừa

Hộ trì, đừng tổn hại

Dù không tin tội phước

Ghét ác, không tin thiện.

Dù yêu mến thân mình

Cũng đừng chê Đại thừa

Hạnh, nguyện của Bồ tát

Hồi hướng khắp tất cả

Nếu tu theo Tiểu thừa

Làm sao thành Bồ tát

Tứ y của Bồ tát

Không nói Tiểu thừa nghe.

Phật đã tu pháp nào

Dám nói Tiểu thừa hơn

Dựa vào Đế, trợ đạo

Phật với họ đồng nhau

Nhân tu đã không khác

Sao quả lại vượt hơn

Hạnh Bồ đề chung riêng

Trong Tiểu thừa không nói.

Trong Đại thừa nói đủ

Nên người trí tin, nhận

Như Luận Tỳ-già-la

Trước dạy học chữ cái

Phật lập giáo như vậy

Theo căn tính giáo hóa

Có nơi, hoặc nói pháp

Khiến họ lìa các khổ.

Hoặc thành tựu phước đức

Hoặc vì đủ cả hai

Hoặc bỏ hai thứ trước

Người thấp kém, khiếp sợ

Hoặc chỉ trải tâm Bi

Khiến người thành Bồ đề

Bởi vậy người thông minh

Bỏ tâm chê Đại thừa

Phải khởi tín, nhận sâu

Để chứng Vô đẳng giác

Do tín, thọ Đại thừa

Và hành giáo Đại thừa.

Nên thành Vô thượng đạo

Được mọi sự an vui

Thí giới và nhẫn nhục

Thường nói cho tại gia.

Pháp này Bi đứng đầu

Mong ông tu thành tánh

Do đời không bình đẳng

Ngôi vua nếu trái phép

Vì tiếng tốt và pháp

Xuất gia là hơn hết.

Phẩm Thứ Năm: XUẤT GIA CHÍNH HẠNH

Người mới tập xuất gia

Thành tâm giữ giới cấm

Đối với Giới và Luật

Cần học nghĩa Phá, Lập

Kế khởi tâm chính cần

Xả bỏ Hoặc thô thiển

Cả thảy năm mươi bảy

Nghe kỹ, ta sẽ nói.

Ngờ là tâm chống trái

Hận là gây lỗi người

Che tội ác là Bí

Và giấu ác bày thiện

Khoa trương là Lừa dối

Siểm là hay dua nịnh

Tật là ghét đức người

Lận là sợ phải xả.

Không hổ và không thẹn

Với mình, người là Sỉ

Chẳng nhường, chẳng kính người

Lấy cớ động loạn, sân

Say là chẳng kể người

Phóng dật chẳng tu thiện

Mạn gồm có bảy loại

Nay ta sẽ lược nói.

Nếu người khởi phân biệt

Từ thấp xuống thấp nữa

Từ thấp bằng và hơn

Nói Hoặc này là Mạn

Người kém chỉ biết mình

Nhưng chẳng bằng người khác

Đây gọi là hạ Mạn

Do tự hạ thấp mình.

Hạ căn khởi tự cao

Cho mình bằng người hơn

Hoặc nầy gọi cao mạn

Do tự cao bằng hơn

Hạ căn tự cho mình

Hơn hẳn người hơn kia

Đây gọi là Quá mạn

Như nhọt ung làm mủ

Năm loại đều chấp ấm

Tự tính “không”, không người

Do si nên chấp ngã

Đây gọi là Ngã mạn.

Thật chưa chứng Thánh đạo

Nhưng cho mình đã chứng

Và vì tu thiên chấp

Đây là tăng thượng mạn

Nếu người do làm ác

Rồi cho mình hơn hết

Lại bác đức người khác

Đây gọi là Tà mạn

Ta nay không cần nữa

Hoặc hay hạ thấp mình

Đây cũng là Hạ mạn

Duyên tự thể mà khởi

Cầu lợi dưỡng, tiếng khen

Nên chế phục sáu căn.

Che giấu tâm tham dục

Đây gọi là cống cao

Vì muốn được lợi dưỡng

Nên khéo nói với người

Hoặc này duyên thế pháp

Gọi là lời cảm tạ

Muốn được của cải người

Nên khen vật này đẹp.

Đây gọi là Hiện tướng

Thường bày tự tâm mình

Vì muốn được chỗ cầu

Trước mắt chẳng chê người

Đây gọi là chê trách

Thường bắt người theo mình

Do ham muốn cầu lợi

Hoặc đề cao người khác.

Đây là lợi cầu lợi

Cả năm thuộc Tà mạng

Nếu luôn tìm lỗi người

Học thuộc làu đủ loại

Đây gọi là âm hiểm

Tâm hận từ đây sinh

Hoảng sợ không an ổn

Do vô tri và bệnh.

Thô kệch thì đầy dẫy

Phỉ báng và biếng trễ

Ý nhiễm tham sân si

Gọi là chủng chủng tướng

Không quán như hiện tại

Gọi là chẳng tư duy

Biếng nhác việc đáng làm

Gọi là không cung kính.

Không tôn trọng thầy tổ

Gọi là không tôn trọng

Trong tâm thì khởi dục

Bên ngoài thì chấp chặt

Dục kiên cố phát sinh

Nặng nhất là chấp khắp

Tham muốn của về mình

Không thấy đủ là Tham

Mê đắm vật người khác

Đây là Bất đẳng dục

Cảnh ô trược, nữ nhân

Muốn lòng tham phi pháp

Không đức, bảo có đức

Đây gọi là Ác dục

Thường cầu lìa biết đủ

Đây gọi là Đại dục.

Muốn người biết tài mình

Đây gọi là Thức dục

Chịu khổ chẳng an ổn

Đây gọi là Bất nhẫn

Với việc chánh, thầy tổ

Tà hạnh là không quý

Như pháp khéo giảng dạy

Khinh mạn là nạn ngữ.

Mê đắm những người thân

Suy nghĩ là Thân giác.

Do muốn được nơi chốn

Suy nghĩ là Thổ giác

Chẳng nghĩ chết, hoảng sợ

Gọi là Bất tử giác

Do công đức chân thật

Muốn người tôn trong mình.

Nghĩ muốn người ta biết

Gọi là Thuận giác giác

Do tâm yêu và ghét

Nghĩ lợi mình hại người

Theo mình và người khác

Đây là Hại tha giác

Lo nghĩ tâm nhiễm ô

Không nương là: Bất an.

Thân trầm gọi là

Cực Trì hoãn là biếng trễ

Do theo tâm Hoặc trên,

Thân cúi luồn là Tần

Thân loạn không kiêng ăn

Đây gọi là Thực túy (say ăn)

Thân tâm rất hao gầy

Đây gọi là Hạ liệt.

Tham ái năm thứ trần

Đây gọi là Dục lạc

Làm tổn hại lòng người

Từ chín nhân duyên sinh

Lúc nào cùng nghi nan

Đây gọi là Sân hận

Do thân tâm nặng nề

Chẳng làm việc là Nhược.

Tâm mê gọi là Thùy

Thân tâm động là Động

Hối hận với việc ác

Sau Ưu là Tiêu nhiên

Với Tam Bảo, Tứ đế

Do dự gọi là Nghi

Nếu Bồ tát xuất gia

Phải lìa tướng thô này.

Hay tránh được xấu ấy

Đức đối trị dễ sinh

Các công đức ở đây

Bồ tát nên tu tập

Bố thí, giới, nhẫn nhục

Là Cần, Định, Tuệ,

Bi Xả vật mình là Thí

Làm lợi người là Giới.

Thoát khỏi sân là Nhẫn

Nhiếp thiện là Tinh tiến

Tâm vắng lặng là Định

Tỏ thật nghĩa là Trí

Với tất cả chúng sinh

Thường làm lợi là Bi

Thí sinh giàu, giới vui

Nhẫn ái siêng mãnh liệt

Định tĩnh, trí giải thoát

Bi sinh tất cả lợi

Thành tựu bảy pháp này

Đều đến được cứu cánh

Cảnh giới trí khó nghĩ

Khiến đến được quả Phật

Như ở trong Tiểu thừa

Nói quả vị Thanh văn

Trong Đại thừa cũng vậy

Nói mười Địa Bồ tát.

Sơ địa là Hoan Hỷ

Trong đây hỷ rất hiếm.

Do diệt sạch ba kiết

Và sinh trong nhà Phật

Do quả báo địa này

Hiện đời tu Bố thí

Trong trăm thế giới Phật

Được tự tại chẳng động

Các châu như Diêm phù

Làm Đại Chuyển Luân Vương.

Trong thế gian thường chuyển

Bảo Luân và Pháp Luân

Hai là Địa Vô Cấu

Các nghiệp thân, miệng, ý

Mười nghiệp đều thanh tịnh

Tự tính được tự tại

Do quả báo địa này

Hiện tiền giữ giới cấm.

Trong ngàn thế giới Phật

Được tự tại chẳng động

Tiên, người, trời, Đế Thích

Thường trừ ái dục trời

Thiên ma và ngoại đạo

Đều chẳng thể nào động

Ba là Địa Minh Diễm

Tuệ lặng sinh quang minh.

Do Định và Thần thông

Nên dục, sân Hoặc diệt

Do quả báo địa này

Hiện đời tu Nhẫn nhục

Trong muôn thế giới Phật

Được tự tại chẳng động

Làm Dạ Ma, Thiên Đế

Diệt tập khí, thân kiến.

Tất cả tà sư chấp

Hay phá khuông chính giáo

Bốn là Địa Thiêu Nhiên

Ánh sáng trí phát sinh

Quả báo địa này do

Hiện đời tu Tinh tiến

Thường tu tập Đạo phẩm

Vì diệt Hoặc sinh cõi

Đâu Suất, Đà Thiên Chủ

Trừ kiến giới ngoại đạo

Do được sinh tự tại

Trong cõi Phật mười phương

Đến đi không chướng ngại

Còn lại giống Địa trước

Năm là Địa Nan Thắng Ma,

Nhị thừa chẳng bằng

Nghĩa nhiệm mầu Thánh Đế

Đều chứng đắc, thấy rõ.

Quả báo địa này do

Hiện đời tu Thiền định

Làm Hóa lạc Thiên chủ

Hồi nhị thừa hướng Đại

Sáu là Địa Hiện Tiền

Chính hướng đến pháp Phật

Do thường tu Định, Tuệ

Chứng đắc diệt viên mãn.

Quả báo Địa này do

Hiện đời tu Trí tuệ

Tha Hóa Tự Tại Thiên

Thường dạy Chân, Tục đế

Bảy là Địa Viễn Hành

Viễn hành thường tương tục

Trong đó niệm niệm chứng

Không sinh và không diệt.

Quả báo địa này do

Trí phương tiện hiện tiền

Được làm Đại Phạm vương

Thường thông Đệ nhất nghĩa

Chứng thắng trí phương tiện

Sáu độ không gián đoạn

Làm bậc thầy cao nhất

Của Ba thừa, thế tục.

Tám là Địa Bất Động

Do không lìa Chân quán

Không phân biệt, khó bàn

Không cảnh thân, miệng ý

Quả báo địa này do

Hiện đời thường nguyện độ

Thắng Biến Quang Phạm Chủ

Tự tại trong cõi tịnh.

Nhị thừa không sánh kịp

Với Chân, Tục, Nhất nghĩa

Tu cả động và tĩnh

Thường lợi mình, lợi người

Chín là địa Thiện Tuệ

Ngôi Thái tử Pháp Vương

Trong đó Trí tối thắng

Do thông đạt bốn Biện.

Quả báo địa này do

Lực độ thường hiện tiền

Làm Phạn Vương Biến Tịnh

Biện tài khó sánh kịp

Mười là Địa Pháp Vân

Thường mưa nước chính pháp

Ánh sáng làm nước rưới

Nhận ngôi Quán Đảnh Phật.

Quả báo địa này do

Trí độ thường hiện tiền

Làm Phạm Vương Tịnh Cư

Thiên chủ Đại Tự Tại

Cảnh trí tuệ khó suy

Bí mật tàng chư Phật

Được đầy đủ tự tại

Đời sau bậc Bổ Xứ.

Như vậy địa Bồ tát

Tôi đã nói đủ mười

Phật địa khác Bồ tát

Đức thù thắng, khó lường

Địa này chỉ lược nói

Có mười lực tương ưng

Mỗi một lực ở đây

Như hư không, khó lường.

Như vậy có thể nói

Vô lượng đức của Phật

Như hư không mười phương

Cùng đất, nước, gió, lửa

Vô lượng đức của Phật

Người khác rất khó tin

Nếu chẳng thấy nhân này

Khó lường quả như vậy.

Nhân và quả ở đây

Hiện tiền cúng dường Phật

Ngày đêm đủ sáu thời

Tụng mười hai bài kệ

Chư Phật, Pháp và Tăng

Tất cả các Bồ tát

Tôi đảnh lễ quy y

Cùng chiêm ngưỡng, cung kính.

Tôi lìa tất cả ác

Thâu giữ hết thảy thiện

Các hạnh lành chúng sinh

Tùy hỷ và làm theo

Đầu mặt lạy chư Phật

Chấp tay thỉnh trụ thế

Xin Phật chuyển pháp luân

Đến tận đời sinh tử.

Đức ta từ hạnh này

Đã làm và chưa làm

Nhân đây mong chúng sinh

Đều phát tâm Bồ đề

Vượt tất cả chướng nạn

Thành tựu căn vô cấu

Và đủ cả Tịnh mạng

Mong việc tự tại kia.

Tất cả đều vô biên

Chẳng khác bàn tay báu

Tận cùng đời vị lai

Mong chúng sinh như vậy

Nguyện hết thảy người nữ

Đều thành bậc trượng phu

Trong bất cứ lúc nào

Cũng được thông minh, đủ.

Uy đức hình dạng đẹp

Tướng tốt, người ưa nhìn

Không bệnh, đầy sức lực

Nguyện họ được sống lâu

Vượt ra các khổ, sợ

Cùng quy y Tam Bảo

Dùng phương tiện thiện xảo

Làm pháp khí pháp Phật

Từ bi, vui, hỷ xả

Thường ở trong Tứ Phạm

Thí, giới, nhẫn, tinh tiến

Định, trí mà trang nghiêm.

Đầy đủ hạnh Phước, Tuệ

Tướng tốt, phóng quang minh

Mong họ khó suy lường

Hành mười Địa vô ngại

Tương ưng với đức này

Đức còn lại trang nghiêm.

Giải thoát mọi tội lỗi

Nguyện ta thương chúng sinh.

Viên mãn tất cả thiện

Những gì chúng sinh vui

Trừ các khổ cho người

Nguyện ta thường như vậy

Nếu người có sợ hãi

Dù lúc nào, ở đâu

Do chỉ nghĩ tên ta

Nên thoát tất cả khổ.

Kính tin ta và sân

Nếu thấy và nhớ nghĩ

Cho đến nghe tên ta

Mong họ chứng Bồ đề

Nguyện ta được Năm thông

Thường ở trong mọi đời

Ta mong thường xuất thế

Giúp chúng sinh an vui.

Nếu họ muốn làm ác

Trong tất cả thế giới

Nguyện dứt hết ác ấy

Khiến họ đều tu thiện

Như đất, nước, gió, lửa

Thuốc cỏ và cây rừng

Nếu họ muốn thụ dụng

Ta xin tự nhẫn chịu.

Những gì họ ưa thích

Như ý được sống lâu

Nguyện ta nhớ chúng sinh

Hơn vạn lần nhớ mình

Mong điều ác họ làm

Ta xin chịu quả báo

Những việc thiện của ta

Hãy để họ hưởng quả.

Một người chưa giải thoát

Còn sanh trong các đường

Ta mong sinh thay họ

Không thủ Bồ đề trước

Hay tu hành như vậy

Thì phước đức tạo ra

Trong hằng sa thế giới

Chẳng thể nào lường được

Phật, Thế Tôn tự nói

Nhân khó lường như vậy

Cõi chúng sinh vô lượng

Mong lợi ích cũng thế

Ta lược nói pháp này

Khiến làm người, mình lợi

Mong ông yêu pháp này

Như yêu mến thân mình

Nếu người yêu pháp này

Là thật yêu thân mình.

Nếu ghét điều mình ưa

Ghét đó nhờ pháp thành

Nên thờ pháp như thân

Trọng hành như trọng pháp

Như làm việc có tuệ

Như việc tuệ có trí

Thuận tịnh có trí tuệ

Khiến người giảng chính lý.

Do khởi ác nghi người

Người này hại việc mình

Nếu là Thiện tri thức

Ông cần phải thân gần

Biết đủ, Từ bi, giới

Trí tuệ luôn diệt ác

Nếu bạn tốt dạy ông

Ông cung kính làm theo.

Đức trong, ngoài thù thắng

Ông tất đến thắng xứ

Thật nguyện, nói hòa nhã

Tánh vui chẳng thể động

Việc thật tăng dua nịnh

Mong ông tự đổi thay

Đã bỏ, đừng hối tiếc

Như lửa tâm tắt lịm.

Không lười biếng, trạo cử

Không cống cao, bất hòa

Mong sáng sạch như trăng

Rực rỡ như mặt trời

Sâu xa như biển cả

Vững chắc như núi cao

Xa lìa tất cả quả

Dùng muôn đức nghiêm thân.

Chúng sinh được thọ dụng

Nhất thiết trí của ông

Ta chẳng những vì vua

Nói những pháp lành ấy

Mà còn vì mọi người

Muốn tất cả lợi ích

Đại vương chính luận này

Ông ngày ngày nghe kỹ.

Vì để mình và người

Được Bồ đề vô thượng

Giữ giới, kính trưởng thượng,

Nhẫn nhục không ganh ghét

Biết đủ, không tham, tiếc

Cứu giúp, việc khó, nạn

Người thường làm thiện, ác

Thâu giữ và chế phục.

Hộ trì chính pháp Phật

Cầu Bồ đề nên hành.