Đại Tập 113 · Bộ Luận III · Số 1649–1668

Số 1650 - Luận Bích Chi Phật Nhân Duyên

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 113

LUẬN BÍCH CHI PHẬT

NHÂN DUYÊN

SỐ 1650

( QUYỂN THƯỢNG & HẠ)

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

Số 1650 - Luận Bích Chi Phật Nhân Duyên - Quyển Thượng

SỐ 1650

LUẬN BÍCH CHI PHẬT NHÂN DUYÊN

Hán dịch: Mất tên người dịch, nay căn cứ vào bản sao lục của đời Tần

QUYỂN THƯỢNG

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Ba-la-nại.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Phụ tướng Tô Ma.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Đại thần Nguyệt Ái.

1.Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Ba-la-nại

Quy mạng Thế Tôn Nhất Thiết Trí

Ngọn đèn lớn soi tỏ ba đời

Quy mạng pháp xuất thế vô thượng

Cùng chư Thánh Hiền Tăng Ứng chân.

Con nghe Bích-chi Phật vắng lặng

Tỏ ngộ chốn hành của nhân duyên

Tâm không tỳ vết, trừ phiền não

Khéo giữ giới cấm thường thanh tịnh.

Ví như trời thu không mây mù

Đạm bạc an vui nơi rừng sâu

Con nay khát ngưỡng công đức ấy

Thành tâm kính thuận sinh tin ưa.

Dù điều con muốn còn hoài nghi

Sức kia thôi thúc khiến con tin

Ai nghe thật hạnh của Khoái Sĩ

Mà chẳng sinh khởi tâm kính tín!

Con nay sẽ nói một phần nhỏ

Công đức diệu hạnh Bích-chi Phật

Những gì ngày trước Thầy truyền thọ

Chỉ thuật nguyên lời không nói ngoa.

Voi mẹ đi trước con theo sau

Do vậy con nay xin diễn bày.

Hỏi: Vì nhân duyên gì mà Bích-chi Phật tịch tĩnh giữ mình, thường sống trong tâm xả, trụ nơi thâm sơn cùng cốc, hay bên bờ sông vắng lặng, tâm hạnh vắng bặt, cũng không nói năng, giống như tê giác chỉ đi một mình?

Lại nữa, Bích-chi Phật có công đức gì?

Đáp: Các vị Tiên đức đều nói như vầy: Xưa, Đức Phật thuyết pháp trong cung điện của cõi trời Ba mươi ba, khi Phật sắp về lại Diêm-phù- đề, bấy giờ Đế Thích sai Tỳ Thủ Yết Ma làm ba bậc thềm báu, từ cung trời thẳng đến nước Tăng Thi Sa để Phật về. Lúc Như Lai theo bậc thềm ấy trở về, Thích, Phạm Thiên Vương cùng các quyến thuộc tuôn mưa hoa cúng dường.

Bấy giờ, Tỳ-kheo ni Liên Hoa thấy Phật trở về, liền hóa thân thành Chuyển Luân Thánh Vương, hình dung uy nghiêm, đi trên bậc thềm bằng bảy báu. Mọi người thấy vậy đều sinh nghi cho là việc chưa từng có. Ai nấy đều hỏi: Còn người nào có thần lực vượt hơn Tỳ-kheo ni kia chăng?

Khi ấy, Thế Tôn thấy mọi người nhìn xem ba bậc thềm đó rồi sinh lòng kỳ lạ, lại thấy Tỳ-kheo ni Liên Hoa vận dụng thần biến khiến họ sinh lòng khát ngưỡng, vì muốn tăng trưởng lòng tin cho họ nên Phật bảo khắp mọi người:

Có một vị Bích-chi Phật, thần lực hơn hẳn Tỳ-kheo ni kia, người ấy tên là Thắng Bỉ Khoái Sĩ. Vì sao người ấy có tên như thế? Vì lúc Phật chưa xuất thế, ông ấy sinh trong thế gian, làm lợi ích cho chúng sinh. Ông ấy hiện thân làm người đói rét, xin áo xin cơm, làm ruộng phước cho chúng sinh, trang nghiêm pháp hành, thanh tịnh tịch diệt, điều phục lìa dục, khiến cho chúng sinh, người nào nhìn thấy mình thì tâm ác vĩnh viễn đoạn sạch, vất bỏ dao gậy. Người ấy giống như Tê Giác chỉ đi một mình.

Tôi được nghe các vị Tiên đức từng kể lại: Thời Phật Ca Diếp

có một người xuất gia. Trong mười ngàn năm, người đó tu hành phạm hạnh, hộ trì giới cấm, tu hành nhẫn nhục, thường hành tinh tấn. Do tu hành như vậy, nên có rất nhiều Tỳ-kheo đến thân gần. Lúc ấy, các vị Tỳ-kheo kia đều nói:

Thầy phải dạy tôi, chỉ tôi tu tập. Các vị Tỳ-kheo kia đều có tâm tu tập, nhưng do quá đông, sinh ra ồn náo nên không thấu tỏ được chân lý. Đến lúc lâm chung, họ suy nghĩ như vầy: Pháp do Đấng Mười Lực (Phật) diễn nói đều mầu nhiệm sâu xa rất khó được nghe, thế mà ta được nghe, nhưng do phóng dật nên không chứng đắc đạo quả. Ta tuy trì giới thanh tịnh, tu hạnh nhẫn nhục, giáo hóa người khác, nhưng do ồn náo nên tổn hại tâm định, giống như mưa đá làm hại giống tốt, vì vậy khiến ta không chứng đắc đạo quả. Người ấy nói kệ:

Con nay chìm ba cõi

Nơi phiền não nghiệp ác

Giống như voi già yếu

Sa chân trong bùn lầy.

Còn vị Bích-chi Phật

Sống một mình trong rừng

Giống như con Tê giác

Xa lìa mọi bầy đàn.

Muốn tránh ngọn lửa dữ

Cần phải riêng tu hành

Xa lìa nơi ồn ào

Con nguyện thường rời xa

Những đảng chúng náo nhiệt.

Phát thệ nguyện ấy xong, đến lúc mạng chung, vị Tỳ-kheo kia được sinh lên cõi trời hưởng mọi an vui. Khi phước hết, vị Tỳ-kheo ấy mạng chung, thác vào thai của Đệ nhất phu nhân của vua Phạm Ma Đạt trong thành Ba-la-nại, nước Ca-thi. Lúc vị ấy nhập thai, phu nhân cảm thấy cơ thể mình khoan khoái như đóa hoa lay nhẹ trong hồ nước trong xanh. Phu nhân tỉnh dậy, biết mình mang thai. Bà liền dùng kệ tâu với vua:

Thiếp tỉnh biết mang thai

Lòng thanh thản lạ thường

Chắc nhờ chí thai nhi

Nên xá kẻ có tội.

Vua nghe rất vui mừng

Liền đại xá thiên hạ

Bà lại tâu với vua

Nên bố thí dân chúng.

Vua nghe càng hoan hỷ

Liền cho mở kho tàng

Ban phát cho người nghèo

Ai nấy đều no đủ.

Lúc này, phu nhân đã sinh Thái tử. Thái tử có tướng mạo đoan ng- hiêm, tuấn tú, giống như trăng tròn. Mới tám tuổi, đã tỏ ra người thông minh, nhân từ. Vua cha mất, muôn dân trong nước đều muốn Thái tử kế vị ngay. Phụ tướng Ngôn Thuyết liền đưa Thái tử lên ngôi vương vị. Dù làm vua nhiều năm, nhưng nhờ sức thệ nguyện, Thái tử vẫn nhân từ, lương thiện, không làm các việc ác. Đối với chúng sinh, luôn rất yêu thương. Tuy ở vương cung nhưng vua luôn đặt mình nơi yên tĩnh, dù trú tại cung son, nhưng luôn nghĩ chẳng khác nơi gò mả, tuy ở nơi ồn náo, nhưng vua thường tu Thiền định, nhàm chán sinh tử, tự xét lỗi mình. Vì sự tu tập, ngài muốn bỏ luôn ngôi vua, quần thần can: Nếu ngày nay Đại vương chỉ lo tu hành, không đoái hoài gì đến đất nước, thì muôn kẻ xấu sẽ nổi lên, hủy hoại thuần phong của đất nước. Giống như qua biển, cần phải có người lèo lái con thuyền, nếu không ắt lâm vào cảnh hoạn nạn, và quần thần nói kệ:

Vua nối nghiệp tiên tổ

Xứ sở được như pháp

Mong chăm lo muôn dân

Xin đừng bỏ đất nước.

Nếu dùng chánh pháp trị

Muôn người không lỗi lầm

Nhà vua phải nên biết

Phước hộ quốc hơn hết.

Vua nghe xong, bùi ngùi suy nghĩ, rồi nói kệ:

Nếu ta không lo nước

Nước ta ắt suy vong

Ta hết lòng giữ nước

Kẻ xấu chẳng xâm lăng.

Nếu ta lo việc nước

Chính sự nhiễm tâm ta

Như có người phạm tội

Ắt phải bị gia hình.

Hoặc phải giam giữ họ

Hoặc phải chặt chân tay

Hoặc phải chịu tội chết

Hoặc bị móc mắt ra.

Đời ác trược hiện nay

Phải có luật giết người

Nếu làm việc giết người

Đâu khác Chiên-đà-la!

Nói kệ xong, vua bảo với quần thần thân tín: Các ông cũng biết, những thứ ta ăn không hơn một vị, những thứ ta mặc không hơn một lớp, chỗ ta nằm ngồi, không hơn một thân, từ đó mà xét cần gì tìm cầu cho nhiều mà không thấy đủ. Ngôi vua sở dĩ được tôn quý là vì hễ ban lệnh ra thì ai ai cũng kính cẩn làm theo, chỉ có điều đó là khác hẳn người thường. Vua lại nói với Phụ tướng: Điều ta mong muốn chỉ có một việc này, nay ta giao phó vận nước cho ông, ông phải sợ quả báo đời sau, phải dùng chánh pháp cai trị đất nước. Việc thâu thuế phải dựa đúng pháp chế xưa nay, chớ thâu quá nặng. Và vua nói kệ:

Ta tuy sanh vương cung,

Nối nghiệp của tiên tổ

Nhưng ta chưa từng học,

Việc bắt tội chém giết

Nay ta rất hoảng sợ,

Không thể làm việc này

Ông đừng bắt chước ta,

Hãy chăm lo dân chúng

Người đời đều ngu si,

Tự tạo muôn tội lỗi

Đối với kẻ phạm tội,

Càng sinh sợ hãi hơn

Ông phải dùng chánh pháp

An ủi cho không sợ

Phải dựa vào chánh pháp,

Mà dẫn dắt muôn dân.

Nói kệ xong, vua liền giao đất nước cho Đại thần. Sau khi có được đất nước, chỉ trong hai năm, Đại thần này đã phóng túng vô độ, không thương xót muôn dân. Ông phóng tâm buông ý, ngày lại ngày làm rất nhiều việc phi pháp. Vinh hoa, ngôi vị quá cao làm ông sinh ra ngạo mạn, làm nhiều điều bạo ngược, tổn hại đến muôn dân, cướp đoạt của cải của người giàu có trong thành. Lúc đó, dân chúng trong thành đều

can ông không nên làm như thế. Ông nghe những lời trung thực ấy càng nổi sân hận. Ông đùng đùng nổi giận quát: Các ngươi dám phát ngôn những lời ấy ư!

Mọi người thấy vậy hoảng sợ, chẳng còn ai dám nói gì với ông. Từ đó, càng ngày ông càng làm những việc vô đạo, như lửa gặp phải củi khô, ngọn lửa ngày càng dữ dội. ông hoang dâm bạo ngược, trái đạo vua tôi, đến như người vợ của vua, ông cũng muốn cướp lấy. Phu nhân thấy vậy buồn tủi rơi lệ đến thưa với vua. Bà uất ức nghẹn ngào, nói không thành lời, khó khăn lắm mới kể được hết đầu đuôi cho vua nghe. Nhà vua nghe xong, liền triệu Đại thần ấy đến và nói: Đến như phi hậu của ta mà ngươi còn không tha, làm việc trái đạo, huống gì là muôn dân. Từ nay về sau, ngươi chớ làm những điều vô đạo ấy nữa!

Phụ tướng kia thấy vua đã ghét mình, muôn dân trong nước cũng chán ghét, ông ta liền bỏ nước trốn sang nước khác, dẫn vua và binh lính nước này về tấn công nhà vua. Nhà vua cùng các vị Phụ tướng, cận thần dẫn binh ra đón đánh, phá tan giặc phản, bắt sống vị Đại thần kia. Các vị cận thần tâu với nhà vua:

- Kẻ đó giết hại nhà vua. Bèn dẫn đến tùy vua xử lý. Lúc ấy vua thấy Đại thần kia, nét mặt biến sắc tướng trạng sợ sệt, xấu hổ. Vua nói: Lạ thay! Việc sống chết! Vua liền nói kệ:

Ngu si che tâm trí,

Chẳng biết khổ lớn sau

Chỉ vì chút lợi nhỏ,

Nay phải chịu xấu hổ

Như trong thức ăn ngon,

Gồm đủ các hương vị

Trong ấy có thuốc độc,

Kẻ ngu chẳng xem kỹ

Ham ngon nên ăn vào,

Ăn xong thì thành bệnh.

Vua nói với các Phụ tướng, đại thần: Tội lỗi kẻ ấy đương nhiên là quá nặng, nhưng theo ý ta, ta không muốn bắt tội. Nhà vua nói kệ:

Ai nấy đều tham sống,

Nay ta xá tội cho

Đừng nên giết kẻ khác,

Sẽ cảm thấy an lạc

Kẻ phạm tội quá nặng,

Ta nên sinh lòng từ

Họ tự chuốc tội lỗi,

Ta nên xót thương họ

Nếu như giết kẻ kia,

Tự hủy lòng nhân từ.

Các vị Đại thần đều tâu: Hôm nay chúng thần dù trái lệnh vua, cũng phải giết chết kẻ này, không thể dung tha hắn. Nói rồi, họ rút kiếm chém người ấy ngay trước mặt nhà vua. Nhà vua thấy vậy càng sinh tâm nhàm chán. Nhìn cảnh tượng trước mắt, nhà vua thấy rõ tâm tu hạnh nhẫn nhục của mình trong quá khứ. Ngay lúc ấy, bỗng nhiên nhà vua chứng đạo quả Bích-chi Phật, chẳng khác nào hoa Ưu-bát-la nở rộ. Nhà vua liền bay bổng lên hư không, tất cả quần thần chắp tay chiêm ngưỡng.

Bích-chi Phật nhàm chán sinh tử, chứng được đạo quả diễn ra như vậy.

Quốc vương Ba-la-nại nói: Những gì ngày nay ta có, đều do phướcbáo trì giới. Nhà vua nói kệ:

Ta tuy đeo anh lạc,

Nhưng tâm tu Phạm hạnh

Giữ mình điều phục căn,

Đạm bạc thường tịch tĩnh

Với tất cả mọi người,

Đều vất mọi dao gậy

Ta một mình tu hành,

Như Tê giác đi riêng.

Nói kệ xong, vua cạo tóc xuất gia. Bấy giờ, Tịnh Cư thiên liền dâng ca sa. Nhà vua nương hư không, bay thẳng vào Tuyết sơn. Trong núi có vị Bích-chi Phật hỏi nhà vua:

- Ông ở ngôi vua, nhàm chán việc gì mà tỏ ngộ Đạo quả này? Nhà vua liền nói kệ trên để trả lời.

Do vậy, vì những người không thể tu hạnh nhẫn nhục, nên Như Lai nói Nhân duyên nhẫn nhục, vì những người ưa gần nơi ồn náo, nên Như Lai nói Nhân duyên không nên ưa gần nơi ồn náo; vì những người muốn hiểu công đức của Bích-chi Phật, nên Như Lai nói về Nhân duyên của Bích-chi Phật. Phật đã diễn nói Nhân duyên Bích-chi Phật này ở Thiện pháp đường cho chư Thiên nghe. Tại cõi trời Ba mươi ba, Phật đã làm cho chư Thiên sinh tâm nhàm chán việc ác, nên diễn nói Nhân duyên Bích- chi Phật này. Ở thành Tỳ-xá-ly, Đức Phật diễn nói việc xả thân nhập Niết-bàn. Hiện nay, nơi ấy vẫn còn một Bảo tháp tên là Ưu-đà-da.

2. Phụ tướng Tô Ma chứng ngộ quả Bích-chi Phật

Kiên trì giữ giới không phá hạnh

Những người có trí được giải thoát

Chẳng học người khác, chẳng phiền ai

Một mình bước đi như Tê giác.

Tôi từng được các vi Tiên đức kể cho nghe: Thời Đức Phật Ca Diếp, có một vị Tỳ-kheo trong mười ngàn năm, tu hành phạm hạnh, tọa thiền được sức nhẫn nhục, tu trì giới cấm, xa nơi ồn ào, hành hạnh Đầu đà. Lúc mạng chung, Tỳ-kheo này sinh lên cõi trời, hưởng thọ năm thứ dục lạc. Tuổi thọ cõi trời hết, Tỳ-kheo ấy thác trong thai của phu phân Phụ tướng Đề Bà ở thành Bà-kiều-đa. Bấy giờ, Phu nhân nói kệ thưa với chồng:

Nay thiếp mang thai

Lòng rất thanh thản

Chắc người có phước

Đến làm con ta.

Từ đó phu nhân thường sinh lòng thương xót người khác. Bà lại nói với chồng: Thiếp ngày nay đã dứt tâm phóng túng, đã không còn ham muốn, giống như ngọn núi lớn Ma-lê có thể làm dứt sóng cuồng trong biển, lòng ham muốn của thiếp ngày nay cũng giống như vậy. Thiếp nay sợ nói dối, nên thường nghĩ đến lời thật, chẳng khác nào người lương thiện sợ đánh mất đi công đức của mình, thiếp nay cẩn thận, sợ hãi cũng giống như thế. Thiếp nay thấy rượu như thấy thuốc độc, sợ tài sản người khác như sợ lửa dữ. Do vậy, từ nay thiếp sẽ xa lìa những việc xấu ác, đó đều là nhờ phước đức của đứa con mà thiếp đang mang thai. Thiếp xin lấy việc xả bỏ dâm dục làm niềm vui cho chính mình.

Khi ấy, Phụ tướng Đề Bà nói với vợ: Nay ta sẽ để cho nàng được tự tại tu hành năm giới.

Từ đó, phu nhân phát tâm tu hành, làm rất nhiều việc thiện. Đủ mười tháng, phu nhân hạ sinh một bé trai, ông bà đặt tên con là Tô Ma.

Tô Ma ngày một lớn khôn. Tất cả kinh luận, cùng sáu mươi bốn thứ kỹ nghệ đều tinh thông. Tướng mạo tuấn tú, đoan nghiêm chẳng khác trăng tròn, thường làm cha mẹ rất vừa lòng, mãn nguyện. Thấm thoát, Tô ma đã đến tuổi trưởng thành. Một hôm, cha Tô Ma thưa với Quốc vương, rằng mình đã già yếu, xin vua cho nghỉ làm quan để được tu hành, tích phước cho đời sau.

Quốc vương đáp: Ta nay không cản trở việc ông tu hành, nhưng

ông phải đem con ông là Tô Ma giữ chức vị của ông, gánh vác công việc của ông để ông tu hành.

Phụ tướng nghe xong vô cùng vui mừng. Thế rồi, Quốc vương sai Tô Ma làm Phụ tướng, ban thưởng phong tước càng hơn cha mình. Giống như Đại thần Ngưu Vương ngày xưa, Tô Ma cũng là người hay được tất cả người nữ yêu mến. Bấy giờ, phu nhân của Quốc vương say đắm Tô Ma. Bà nói với Tô ma:

- Nếu khanh chiều theo ý ta, ta có thể làm cho muôn dân trong nước và cả Quốc vương đều theo khanh, hơn nữa ta không để khanh thiệt thòi sẽ cung phụng không khác Quốc vương. Khi đó, Tô Ma kiên quyết chối từ, chẳng hề khiếp sợ, dùng kệ đáp:

Hãy nghe tôi nói,

Xin đừng oán trách

Tôi nghe lời này,

Như con ngựa gầy

Sa vào vũng bùn,

Chẳng ngoi lên được

Như ngựa vào trận,

Không tiến lên nổi

Tôi thấy vợ người,

Tình không đắm nhiễm

Chẳng nổi ham muốn,

Như sen ban đêm

Tôi thường kính người,

Như kính mẹ mình

Huống gì phu nhân.

Tôi rất kính trọng

Tâm tôi kiên trì,

Kính thờ, tôn quý

Giữ đạo bề tôi,

Không thể trái nghịch

Hơn nữa trong tôi,

Lúc tình phát khởi

Hễ thấy phụ nữ,

Tự nhiên tiêu tan

Dòng nước dữ kia,

Có nhiều sóng cuồng

Tôi như nước thu,

Tự nhiên trong sạch.

Bấy giờ phu nhân.

Tâm tự nhủ thầm

Nếu gã bỏ ta.

Xem thường ý ta

Ta sẽ không tha,

Mà gièm pha gã

Rồi bà thưa vua:

Phụ tướng Tô Ma

Thường dấy tâm tà

Muốn làm nhục ta.

Khi đó, Quốc vương nghi hoặc, muốn làm rõ việc này là thật hay giả. Hôm ấy, Tô Ma đi ra vườn, thấy hai con bò mang ách cày bừa, trông rất cực nhọc. Tô Ma thấy vậy sinh tâm nhàm chán việc ác.

Quốc vương vốn tin những lời gièm pha của phu nhân, nên hôm ấy sai người đến giết Tô Ma. Lúc này, Tô Ma cảm thấy thân mình như bị một mũi tên bắn vào tận xương, liền suy nghĩ: Lúc con người giàu

sang, muôn cái đẹp mình yêu thích đều có ngay trước mắt, như thuốc độc trộn lẫn trong thức ăn có muôn mùi muôn vị, nếu ăn vào ắt sẽ mất mạng, như người tham mùi vị của năm thứ dục. Ví như ngôi nhà bằng vàng bị lửa thiêu cháy, con người mê đắm sắc, ắt bị sắc dục làm hại, đến lúc mạng chung thân tâm bấn loạn. Rồi Tô ma tự an ủi mình và suy nghĩ: Ta giữ tịnh giới không hề khuyết phạm, ta giữ giới chẳng khác Trâu mao yêu mến đuôi mình. Ta giữ giới cấm, giống như người nghèo được kho báu, cần phải ra công giữ gìn, và nói kệ:

Đường ác đầy chông gai.

Ta đã qua được rồi

Ta gặp việc nguy khốn,

Giữ giới mà chẳng phạm.

Giống như nước thủy triều,

Không vượt quá kỳ hạn

Ta nay giữ gìn giới,

Việc ấy cũng như thế.

Bấy giờ, chư Thiên và các Thiện thần thấy phụ tướng lập thệ nguyện như vậy, ai nấy đều vui mừng. Lúc đó, quỷ ác liền nhập vào phu nhân, phu nhân phát điên. Trước mặt Quốc vương phu nhân bị quỷ nhập, nói kệ:

Tôi nay tự phá hoại,

Thân tôi phải chịu chết

Người kia vốn lương thiện

Xin đừng làm tổn thương.

Tôi là kẻ ngu si

Miệng thổi núi Tu-di

Núi chẳng hề dao động

Người kia không hạnh uế

Chỉ do tôi phỉ báng.

Khi đó, Phụ tướng Tô Ma đang ở trong vườn tư duy nhàm chán việc ác và chứng quả Bích-chi Phật, bèn bay bổng lên hư không, râu tóc tự rụng. Tịnh Cư Thiên liền dâng Ca sa. Lúc nầy mọi người khuyên thỉnh ngài đừng bỏ họ mà lên cõi Trời Bích-chi Phật. Phải dùng bài kệ trên trả lời họ, rồi bay thẳng vào Tuyết sơn. Tại đây, Phụ tướng Tô Ma gặp một vị Bích-chi Phật, Ngài cũng đem sự việc này kể lại cho Bích- chi Phật kia nghe.

3.Nhân duyên chứng ngộ quả Bích-chi Phật của Đại thần Nguyệt Ái

Thủy triều không quá hạn

Trâu Mao chết vì đuôi

Như trăng, tánh vốn lạnh

Không thể biến thành nóng.

Người điều phục các căn

Giữ giới cấm cũng vậy

Đó là đi một mình

Chẳng hề khác Tê giác.

Các Đại Sư ngày xưa

Lần lượt truyền trao nhau

Con nghe từ Tiên đức

Nay muốn xin diễn bày.

Vào thời quá khứ, có vị Bích-chi Phật tên là Nguyệt Ái đến nước Bà-già-bà nơi Phật Ca Diếp ở, trồng các căn lành, tu trì giới cấm, thường dùng trí tuệ quán chiếu các ấm thấy đều vô thường, nhưng vẫn chưa chứng đắc đạo quả Sa-môn. Người này mạng chung, sinh lên cõi trời, nhờ sức công đức tu tập ấy nên được hưởng những thú vui trên trời. Tuổi thọ cõi trời hết, người ấy sinh xuống nhân gian, thác sinh vào nhà một Đại Trưởng giả trong nước Chiêm-bà, Vừa mới sinh ra, ngài đã lanh lợi, thường lấy giới luật để tự sửa mình, hạnh lành của ngài vượt hơn các

bậc lão túc, nhưng ngài không tự phụ, không đố kỵ, hiềm nghi. Nếu có tiền của, đều đem phân phát cho người nghèo, bao nhiêu của cải ngài đều đem chia cho mọi người, bản thân mình lấy giới làm chuỗi anh lạc để tự trang nghiêm. Sau khi cha mất, ngài quản lý gia nghiệp. Muôn dân trong thành thấy ngài cao thượng, họ đều kính tín như bậc trưởng thượng. Đến tuổi trưởng thành, ngài khôi ngô tuấn tú, hết thảy phụ nữ ai thấy cũng yêu thương. Những khách lái buôn thấy ngài thật thà, đều đến kết bạn.

Bấy giờ có một lái buôn từ phương bắc đem rất nhiều ngựa tốt đến nước Chiêm-bà. Quốc vương Chiêm-bà bỏ tiền mua hết. Quốc vương bạo ngược, chẳng theo chánh pháp, ông tự nghĩ: Tại sao ta không trả giá trước rồi hãy mua! Rồi vua họp đám nịnh thần lại, bàn bạc việc này. Nịnh thần tâu vua: Nếu phải trả tiền thì quốc khố hết sạch. Vua nói: Nếu ta lấy ngựa mà không trả tiền thì tiếng xấu của ta sẽ lan truyền khắp thiên hạ, hết thảy thần dân trong nước sẽ oán ghét ta, mà khách buôn khắp nơi cũng sẽ không đến đây buôn bán. Đám nịnh thần lại tâu: Nay xin tính kế cho nhà vua, chúng ta không cần trả tiền mà vẫn lấy được ngựa, đồng thời tiếng xấu không lọt ra ngoài, muôn dân cũng không oán ghét. Nay trong nước ta có Đại thần Nguyệt Ái là người ai nấy đều tin tưởng kính trọng, nếu đám lái buôn tới, nhà vua chỉ cần nói, ta đã sai Nguyệt Ái đem tiền đến trả các ông rồi. Gã lái buôn kia có vạn con ngựa, trị giá vạn đồng vàng, nếu nhà vua nói Đại thần Nguyệt Ái đã trả tiền rồi, thì muôn dân trong nước đương nhiên cũng sẽ sanh nghi, có thể họ nghi ngờ nhà vua, cũng có thể họ nghi ngờ Nguyệt Ái. Như vậy tiếng xấu của nhà vua đâu có lan xa, mà dân chúng làm sao oán ghét vua được.

Những người buôn ngựa đến vua đòi tiền để còn về nước. Nhà vua đáp: Ta đã sai Đại thần Nguyệt Ái giao tiền cho các ông rồi kia mà, sao lại còn đến đòi nữa! Các người lái buôn đều tâu với vua: Đại thần Nguyệt Ái có đến, nhưng không phải đến giao tiền, ông ấy là người thật thà đáng tin, thà bỏ thân mạng chứ không bao giờ chịu nói dối là đã trả tiền cho chúng tôi, và người buôn ngựa nói kệ:

Giả sử trăng phun lửa

Mặt trời thành giá băng

Cát bụi thành dầu mỡ

Khuấy nước lã thành tô (váng sữa).

Trong lửa sinh hoa sen

Muốn khiến Nguyệt Ái kia

Làm dối trá, nói dối

Trọn không bao giờ có.

Những người lái buôn lại tâu với nhà vua: Nay giữa thanh thiên bạch nhật, hãy mời Nguyệt Ái đến đối chứng, nếu Đại thần Nguyệt Ái nói đúng như lời nhà vua, rằng đã giao tiền cho tôi, thì tôi không hối hận. Bấy giờ, vua triệu Nguyệt Ái đến và nói: Trước đây không phải là ta đã đưa tiền cho ông, bảo ông hãy giao cho những người buôn ngựa rồi ư? Và nhà vua nháy mắt có ý bảo ngài nói có, và dọa: Nếu ngươi không theo ý ta thì ngươi phải chết.

Lúc đó, Đại thần Nguyệt Ái suy nghĩ: Nay ta nói thật hay phải làm theo lời vua? Và Ngài nghĩ tiếp: Nay ta giữ pháp thân hay giữ nhục thân? Và Ngài quyết định: Thà bỏ thân này chứ không chịu bỏ giới cấm, pháp thân, rồi Ngài nói kệ:

Tôi nay tự suy nghĩ

Ở trong hai thân này

Nên xả bỏ thân nào

Tôi lại quán xét kỹ.

Thà bỏ thân ô uế

Trọn không bỏ giới luật

Nếu phải bỏ Pháp thân

Tiếng xấu sẽ truyền khắp

Tôi nay nếu làm lành

Ắt được người giúp đỡ

Còn như tôi làm ác

Trong lòng ắt ăn năn

Tâm chẳng được an vui

Bỏ thân ô uế rồi

Tất sẽ đọa địa ngục

Tự phá hủy giới hạnh

Trọn chẳng được an lạc

Chỉ vì ham một thân

Mà bỏ vô lượng hình

Nếu giữ gìn giới cấm

Vô lượng thân an lạc

Do vậy tôi cần phải,

giữ gìn cho Pháp thân

Đừng để bị hủy hoại

Vì lợi ích chánh pháp

Phải dứt nói dối ngay.

Đại thần Nguyệt Ái tâu vua: Xin vua khai ân, mong đừng giận tôi, tôi thật không nhớ đã nhận tiền lúc nào.

Nhà vua đùng đùng nổi giận, vỗ kiếm thét: Sao lại không có! Đại thần Nguyệt Ái chẳng hề run sợ, Ngài tự suy nghĩ:

Thà chết vì Thánh pháp

Chẳng sống kẻ ngu si

Tất cả được sinh ra

Có ai mà chẳng chết

Nếu nay ta chịu chết

Vì pháp mà tan thân

Nhất định sinh cõi Trời

Cần gì phải hoảng sợ.

Và Ngài trả lời nhà vua: Ngày nay, giả sử nhà vua chặt bửa thân tôi thành muôn ngàn mảnh nhỏ, tôi cũng không bao giờ xả bỏ giới cấm. Tôi nay sống trong đạo Tiên Thánh, nếu dùng lưỡi này nói dối, thì đó không phải là việc nên làm. Nếu nay tôi vì nhà vua mà nói dối, sau này sẽ đọa địa ngục, không nơi nương tựa.

Nhà vua nghe vậy xấu hổ, tâm sân hận dâng cao, ông trừng mắt nhìn Nguyệt Ái, cơn giận bốc lên như lửa dữ. Lúc này, Đại thần Nguyệt Ái thấy tâm mình rất hoan hỷ, đây chính là lúc mình sinh được định ý, là lúc mình nắm giữ được pháp, cần gì phải tìm kiếm đâu xa. Hôm nay nhà vua đã nói pháp cho mình nghe, khiến mình xả thân vì pháp, nay nhà vua quả là Thiện trí thức của ta. Suy nghĩ đến đây, Nguyệt Ái tỏ ngộ, chứng đắc quả vị Bích-chi Phật. Ngài bay bổng lên không, khiến cho người phá giới sinh tâm hổ thẹn, khiến người tu nghiệp thiện tăng trưởng tín hạnh. Do nói lời chân thật, nên hiện ra quả thật, từ trong không trung, râu tóc của Ngài tự rụng. Bấy giờ Tịnh Cư Thiên dâng pháp phục Ca sa. Ngài bay thẳng vào Hương Sơn cùng nhóm họp với các vị Bích-chi Phật khác và nói lại bài kệ trên.

Luận Bích Chi Phật Nhân Duyên - Quyển Hạ

LUẬN BÍCH CHI PHẬT NHÂN DUYÊN

QUYỂN HẠ

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Đại trưởng giả thành Vương-xá.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của của Quốc vương Ba- la-nại là Nguyệt Xuất.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Câu-xá-di là Đại Đế.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Câu-xá-di.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Ba-la-nạilà Thân Quán.

Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của vị Thái tử con út Chuyển Luân Thánh Vương.

1.Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Đại Trưởng giả thành Vương-xá

Ví như trong rừng rậm

Muốn kéo cây lớn ra

Cành nhánh làm trở ngại

Không cách nào ra được.

Tại gia như rừng rậm

Muôn việc như nhánh cành

Dù có muốn xuất gia

Cũng khó lòng làm được.

Ngồi yên nơi rừng hoang

Quán cảnh, tu tâm mình

Cốt thoát khỏi muôn duyên

Lìa xa mọi thân ái.

Riêng một mình tu hành

Chẳng khác nào Tê giác

Nhờ Tiên đức truyền trao

Tôi nghe được việc này.

Xưa có một vị Bích-chi Phật, ở vào thời năm Đức Phật trong quá khứ thường tu các việc thiện, làm một Ưu-bà-tắc, rất ham việc nhà, dù thấy chư Phật nhưng không cầu xuất gia, nhưng giới luật của người tại gia thì chuyên tâm giữ gìn, không mảy may phạm giới. Vào thời Phật Ca Diếp, Ngài xuất gia học đạo, tu hạnh Đầu đà, chỉ dùng sáu vật dụng của Tỳ-kheo, chán lìa mọi thứ dục lạc. Sau đó, Ngài mạng chung sinh lên cõi trời. Tuổi thọ ở cõi trời hết, Ngài sinh xuống nhân gian, đầu thai làm con của Đại Trưởng giả trong thành Vương-xá. Ông Trưởng giả này của cải vô lượng, kho đụn tràn đầy, giàu có chẳng khác Na La Cứu Phục La, con của Tỳ Sa-môn. Thế rồi, Ngài đam mê việc nhà, con cái đến ba mươi người, kho tàng nô bộc cùng nhiều vô kể, rồi nào là việc dựng vợ gả chồng cho con v.v.. Ngài lo việc nhà đến nỗi quên cả việc tu tập. Vì việc nhà trói buộc, không bỏ nổi thế duyên, nào là nghe gia nô tâu trình, nào là nghe thân thích bệnh chết, nghe người này dựng nhà, người kia gặp họa thất nghiệp. Toàn nghe những lời đau thương như vậy, nên Ngài thường ưu sầu, đau khổ, chẳng khác nào cả trăm mũi tên đồng loạt bắn vào tim mình. Ngài cũng được nghe những lời tốt đẹp, an lành như khách buôn trong nhà vừa được lợi to, an ổn trở về, rồi con mình đứa thì sanh được con trai, đứa thì sanh được con có phước tướng v.v.. Khi nghe những việc này, Ngài lại thấy vui mừng. Cứ thế, nào lợi, nào hại làm Ngài vui buồn lẫn lộn, như người diễn trò quay cái bánh xe.

Một hôm, Ngài cùng người bạn thân đi thăm vườn ruộng, khi ngang qua một cánh rừng, Ngài thấy một tiều phu đốn một cây gỗ lớn, do cành nhánh quá nhiều, cây cối rậm rạp, đến nổi dùng mấy con voi nhưng vẫn không thể kéo cây gỗ ra khỏi rừng được. Tiều phu lại đốn một cây nhỏ, không có cành nhánh, và một mình kéo ra, xem dễ như không. Khi thấy việc ấy, Ngài suy nghĩ: Hôm nay ta mới thấy được nhân duyên này, và Ngài nói kệ:

Ta thấy chặt cây lớn

Cành nhánh lá quá nhiều

Muốn kéo khỏi rừng rậm

Không cách nào kéo được.

Thế gian cũng như vậy

Các quyến thuộc nam nữ

Yêu ghét trói buộc tâm

Trong rừng rậm sinh tử.

Không thể nào giải thoát

Cây nhỏ không nhánh cành

Rừng rậm không cản trở

Nhờ đấy thức tỉnh ta.

Cắt đứt mọi ân ái

Trong rừng rậm sinh tử

Tự nhiên được giải thoát.

Khi đó, Ngài được chứng quả Bích-chi Phật ngay trong khu rừng ấy. Lúc này người thân nói với Ngài: Trời sắp tối rồi, nay ta về thôi! Ngài đáp: Ông về một mình đi, nay tôi đã cắt đứt mọi ràng buộc của gia đình! Người bạn thân hỏi: Vì sao lại cắt đứt? Ngài đáp: Ngày trước do luyến tiếc nên tôi mê đắm việc nhà, nay thì đã dứt sạch tâm tham luyến ấy. Con người ta tham luyến vợ con, quyến thuộc, con trẻ, cháu thơ, nuôi lớn ân ái. Như lúc thấy cha, con trẻ vui mừng, chạy tới ôm chầm, do luyến ái như vậy nên sanh lòng mê đắm. Còn tôi ngày nay đã cắt đứt tâm luyến ái vợ con, quyến thuộc, đến như những việc kinh doanh làm giàu, chi ra thu vào, nên cho thứ này, nên giữ vật kia, việc ấy nên làm, việc kia không nên v.v.. những việc như thế nay tôi không còn bận tâm nữa. Tôi đã bỏ cái vui dục lạc, được cái vui giải thoát, đã chặt đứt gốc ái, đã đóng chặt cửa các nẻo, trừ ám chướng lớn, con đỏ ngày nay đối với tôi chẳng khác oan gia. Tôi nay đã như vậy thì làm sao về lại nhà được!

Người bạn thân của Ngài trở về báo tin cho con cháu Ngài biết. Toàn thể trai gái già trẻ trong nhà nghe Ngài không về liền kéo đi thăm. Lúc họ đến, chỉ thấy cha mình mặc pháp phục Sa-môn, bay bổng lên hư không. Đám con liền thưa: Nay vì việc gì mà cha lại chán ghét quyến thuộc? Từ trên hư không, Ngài nói lại bài kệ đó để đáp lời con cái. Nói kệ xong, Ngài bay thẳng vào Tuyết Sơn, cùng nhóm họp với vị Bích-chi Phật khác. Sau đó Ngài trở về lại nơi mình đã chứng đạo và xả thân nhập Niết-bàn. Bấy giờ, quyến thuộc của Ngài dựng một Bảo tháp, đương thời người ta gọi tháp này là tháp Đa Tử, Phàm là người trí, thiện căn đã thuần thục, chỉ cần một nhân duyên nhỏ, liền được khai ngộ.

2.Nhân duyên giác ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Ba-la-nại là Nguyệt Xuất.

Vợ con, bạn, của cải

Lo lắng trong sống chết

Ở yên với rừng sâu

Giải thoát như Tê giác.

Đức Thiện Thệ nói ra

Truyền mãi đến thầy tôi

Tôi được thầy truyền lại

Nay xin được diễn nói.

Xưa, vào thời Đức Phật Ca Diếp, có một vi Bích-chi Phật trong mười hai ngàn năm tu hành phạm hạnh, thường hành Nhẫn nhục thương xót chúng sinh, dù là giới nhỏ nhưng chưa hề phạm. Đến lúc mạng chung, Ngài sinh lên cõi trời. Tuổi thọ ở cõi trời hết, Ngài sinh xuống nhân gian, đầu thai trong nhà của Quốc vương nước Ba-la-nại. Ngài sinh vào đúng lúc trăng mọc, vì vậy có tên là Nguyệt Xuất.

Đến lúc trưởng thành, Ngài được lập làm Thái tử. Vua cha mất, Ngài lên kế thừa ngôi vua. Nhờ sức nghiệp thiện của đời trước, nên Ngài dùng chánh pháp để trị nước an dân, sai con của Phụ tướng quản lý mọi việc thống lĩnh nước nhỏ và gả con gái mình cho con của Phụ tướng.

Con trai của Phụ tướng là một người văn võ song toàn, có nhiều quyến thuộc nên thường cậy tài buông thả quá mức. Lúc này, con của Quốc vương rất thân với con của Phụ tướng, nhân đó con của Phụ tướng ngầm mở yến tiệc, mời Vương tử đến dự, đồng thời bàn mưu tính kế tranh ngôi và nói với Vương tử: Anh em trong dòng tộc của Ngài rất nhiều, mà người đời thường nghe lời của đàn bà, Phụ vương của Ngài một mai nằm xuống, thì những người mẹ kế của Ngài sẽ to nhỏ với nhà vua rồi đưa con mình lên ngôi. Từ đó mà xét, ngôi vua ắt sẽ không đến tay Ngài. Nay trong lúc ai nấy chưa biệt ta nên toan tính trước đi. Phàm ngôi vua là ngôi cao quý nhất trong thiên hạ, là nơi an vui chẳng khác cõi trời, tất cả thần dân đều phải kính phục. Nếu Ngài làm Quốc chủ, dùng chánh pháp trị nước, thì sau khi mạng chung, Ngài sẽ sinh lên cõi trời. Như miếng thịt ngon ai cũng muốn ăn, ngôi vua cũng như vậy, không ai chẳng mong muốn, và con của Phụ tướng nói kệ:

Thí như nước chưa đến

Nên lo làm cầu đường

Một mai nước dữ tới

Không thể nào làm kịp.

Ngôi vua cũng như vậy

Phải nên toan tính trước

Nắm chắc trong tay mình

Tức mới thấy yên tâm.

Anh em cùng ghét nhau

Ngày sau đâu dễ giành

Vương tử bèn suy nghĩ

Như vậy người bạn này

Đang muốn xô đẩy ta

Vào trong hầm lửa lớn

Hiện tại không an lạc

Đời sau chuốc khổ lớn.

Bấy giờ, Vương tử kể lại việc này cho vua cha nghe. Nhà vua nghe xong đùng đùng nổi giận, hai mắt trợn tròn, liền sai sứ giả tìm bắt con của Phụ tướng dẫn về khi mọi việc còn chưa ai biết. Lúc này, Vương tử nghe con của Phụ tướng đến, Ngài ra đón tiếp. Sau khi gặp xong, Ngài quá lo lắng và ngã bệnh. Sứ giả về tâu nhà vua rằng Vương tử bệnh nặng, tình trạng rất nguy ngập. Nhà vua nghe tin liền vội đến thăm. Thấy con mình bệnh tình quá nặng, mạng sống nguy khốn, toàn thân đau đớn, nhà vua liền suy nghĩ: Ngôi vua thật là họa lớn, thế mà con của Phụ tướng kia ngấm ngầm bày con ta làm nghịch mệnh trời, muốn làm kẻ trái đạo, nhưng ngôi vua của ta nói làm sao giành được. Con ta ngày nay, bệnh sắp mất mạng, tất cả thần dân đều sinh oán ghét. Từ đó mà xét, phải biết ngôi vua là nơi xấu ác vô cùng. Vì sao? Vì ngôi vua mà bỏ mất hạnh lành của mình, vì ngôi vua mà hại đến cha ông, những kẻ thân thích gây ra hoa lớn vì tranh giành, đánh mất tâm hổ thẹn, gây lớn lòng kiêu ngạo, vì một chút lợi nhỏ mà chẳng sợ quả báo đời sau, và nhà vua nói kệ:

Thiêu thân vào lửa dữ

Kẻ tham nước cũng thế

Xét kỹ được và mất

Việc nên làm, không làm.

Chìm vướng trong quốc sự

Chẳng được nơi an lạc

Lúc suy nghĩ như vầy

Thân tâm rất thanh tịnh

Liền được tâm nhàm chán

Chứng ngộ Bích-chi Phật.

Lại có thuyết nói: Nhà vua thấy con mình lâm bệnh nặng, liền buồn rầu trở về cung. Lúc đó, có một Quốc vương láng giềng rất thân

với nhà vua vừa bị giặc loạn bức bách nên cho sứ đến xin viện binh. Nhà vua nghe xong, liền dẫn tướng sĩ đến cứu Quốc vương kia. Hai bên giao chiến dữ dội, giết người không gớm tay, đến nỗi mổ bụng đàn bà có mang, lôi thai nhi ra và giết. Tận mắt chứng kiến cảnh ấy, nhà vua phát khiếp, sinh lòng nhàm chán, và nói kệ:

Tham chút lợi đất nước

Trầm luân trong bùn dơ

Ham muốn, giận dữ tăng

Đánh nhau sinh thị phi.

Cũng vì tham tài lợi

Mà giết hại lẫn nhau

Chẳng cầu thắng giải thoát

Lại tàn diệt ngôi vua.

Chẳng khác con thiêu thân

Đâm đầu vào lửa chết

Lạ thay! Trong sinh tử

Toàn làm việc điên đảo.

Chẳng đáp nghĩa sinh thành

Lại gây bao họa khổ

Như trên vách núi cao

Có một chút mật ngọt

Người ngu tham chút vị

Chẳng biết khổ rơi xuống

Tư duy như thế rồi

Ngài chứng Bích-chi Phật.

Lúc ấy, nhà vua nói với con: Con không nên nghe lời kẻ xấu, đừng nên làm cái việc phản nghịch. Nếu con trị quốc phải dùng chánh pháp dạy dỗ muôn dân. Nay cha sẽ đem vận nước giao phó cho con. Cha sắp đi đây!

Vương tử, Phụ tướng và hết thảy quyến thuộc nghe nhà vua nói vậy, đều buồn thương rơi lệ. Vương tử vòng tay hỏi vua cha: Bây giờ cha định đâu đâu?

Lúc ấy, nhà vua bay bổng lên hư không, đứng trên ngon núi cao, nói kệ như trên, thân mặc pháp phục, hiện mười tám tướng biến hóa. Muôn dân thấy vậy vui mừng khôn xiết. Thí như con ngựa đã thuần phục, chỉ cần thấy bóng roi là ngoan ngoãn thuận theo, người trí cũng như vậy, thấy người khác chịu khổ, trong tâm liền khiếp sợ mà lo sửa mình.

3.Nhân duyên chứng ngộ quả Bích-chi Phật của Quốc vương Câu-xá-di là Đại Đế.

Cha mẹ và vợ con

Lúa thóc, vải, tiền của

Người trí quán xét kỹ

Xem như kẻ qua đường.

Xả bỏ hết ái dục

Đi riêng như Tê Giác

Xưa tôi nhờ Thầy truyền

Mà nghe được việc này.

Thuở xưa, trong thời Phật Ca Diếp, có một vị Tỳ-kheo thông minh lanh lợi, nhu hòa nhẫn nhục, hàng ngày ngài thường quán sát thể tính chân thật của các pháp. Đó là quán các pháp khổ, không, vô thường, vô ngã, như cây chuối đến thời kỳ khô rục, như huyễn như mộng, như bọt nước nổi tan. Ngài thường khéo quán sát như vậy mà tu tâm mình. Đến lúc mạng chung, được sinh lên cõi trời. Phước thọ ở cõi trời hết, ngài sinh xuống nhân gian, đầu thai làm con của Quốc vương thành Câu-xá- di, tên là Đại Đế. Khi vua cha mất, Đại Đế nối nghiệp cha mình, kế thừa ngôi vua. Cũng như những vua trước, ngài chuyên tu giới hạnh, dùng chánh pháp cai trị muôn dân. Bấy giờ, trong thành có một Đại Trưởng giả, của cải vô lượng, vốn là bạn thân của ngài từ nhỏ.

Đại Trưởng giả ấy bỗng mang bệnh nặng, nhà vua nghe tin đích thân đến thăm. Thấy Đại Trưởng giả thân hình tiều tụy, nhà vua xót thương, cúi đầu buồn bã. Bấy giờ, Đại Trưởng giả dùng bình bằng bảy báu đựng đầy vàng ròng, dâng cho nhà vua. Vua bảo Trưởng giả: Ông bệnh năng, mạng sống nguy cấp phải chăng! Trưởng giả đáp: Xin nhà vua thương xót, hãy nghe tôi giải bày, và ông nói kệ:

Nhà tôi giàu có lớn

Chẳng khác Tỳ Sa-môn

Tiếng khen và của cải

Bạn thân đều đông vầy.

Vợ con cùng quyến thuộc

Nô bộc và tùy tùng

Tôi đều thương mến họ

Đãi ngộ rất hậu hỉ

Tôi nay bệnh sắp chết

Chẳng có ai làm bạn

Nhà vua liền an ủi

Lời này rất chân thật

Quyến thuộc và con ông

Của cải cùng kho tàng

Đến sức lực của ông

Voi, ngựa, xe, kẻ hầu

Dù nhiều tới như vậy

Chẳng ai cứu được ông

Chúng ta là bạn bè

Thấy ông chịu khổ nạn

Chỉ có lời an ủi

Ưu sầu rơi lệ thôi.

Dù mạng ông sắp mất

Cũng chẳng thể cứu được

Chỉ một người cứu ông

Đó là sức nghiệp thiện

Vua nhìn kỹ người bệnh

Trong tâm như được định

Tỏ ngộ các khổ hoạn

Chúng sinh đều phải chịu

Tất cả loài hữu tình

Đều bị bệnh bức bách

Bệnh thường làm khổ người

Chẳng có tâm thương xót

Hết thảy người thế gian

Đều phải vào đường chết

Nhưng chẳng ai nhàm sợ

Đến như vợ con ta

Là quyến thuộc của ta

Là tài sản của ta

Họ thân thiết với ta

Ta kết bạn với họ

Vì ngu mê thành bệnh

Nghĩ cặn kẽ như vầy

Thật họa lớn trước mắt

Kẻ ngu mà không thấy

Người thân khắp xưa nay

Chẳng ai cứu ta được

Suy nghĩ như thế rồi

Ngài chứng Bích-chi Phật

Hàng thân thích quyến thuộc của nhà vua khi thấy nhà vua đắc đạo, dứt bỏ việc đời, nỗi đau đớn của ái biệt ly khổ giày vò tâm can khiến ai nấy ưu sầu khổ não. Bấy giờ, vị Bích-chi Phật ấy, bay bổng lên hư không, hiện mười tám tướng biến hóa và nói lại bài kệ trên.

Lại có thuyết nói: Lúc nhà vua này còn làm vương tử, một hôm Ngài vào trong vườn thấy đám người mù đuổi bắt nhau. Nghe Vương tử đến nghĩ là sẽ có thức ăn, nên ai nấy tranh nhau chạy tới. Bên đường có vực thẳm, do không thấy đường nên đám người mù có người bị rơi hố sâu, chết ngay tại chỗ. Có người bể đầu, có người gãy chân gãy tay, thân thể nát nhừ. Vương tử thấy những cảnh tượng đau thương ấy. Ngài sinh tâm nhàm chán và suy nghĩ: Cảnh tượng này đã thức tỉnh ta, đám người mù này biết đâu đã từng là người giàu sang, do phóng túng nên nay phải chịu khổ. Ta nay chứng kiến cảnh tượng này rồi cần phải suy xét kỹ việc làm của mình, không nên phóng túng. Và Vương tử nói kệ:

Như lửa nung chảy vàng,

Kết thành chuỗi trang sức

Chuỗi vàng tuy quý thật

Trọn bị lửa nung chảy

Ngôi vua cũng như thế

Cẩn thận chớ phóng dật

Người mù thức tỉnh ta

hông nên dung túng mình

Không nên vì ngôi vua

Mà khởi tâm kiêu ngạo

Bức bách khiến muôn dân

Phải sinh lòng sầu não

Ngày sau tự chuốc khổ

Khổ gấp trăm ngàn lần

Đã thấy người chịu khổ

Làm sao mình thấy an

Họ là thầy của ta

Chỉ cho ta thống khổ

Suy nghĩ như thế rồi

Ngài chứng Bích-chi Phật.

Bấy giờ, Vương tử ban phát hết tiền bạc của cải cho đám người mù. Ngài mặc pháp phục của Sa-môn bay bổng lên hư không, hiện vô số thần biến và nói với đám quyến thuộc: Ta nay do không bị sân hận,

sợ hãi làm cho khổ não, cũng không ghét các ông, ta bỏ thân thích, quốc thành, muôn dân, của cải, vật báu không phải vì chán ghét quyến thuộc, và Vương tử nói lại kệ trên.

4.Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Câu-xá-di

Bỏ mọi thú vui đùa

Như ta bỏ đàm dãi

Nhẫn vui với xuất ly

Đoạn diệt mọi thống khổ

Dứt sạch tham ái si

Tâm ta được giải thoát

Do vì được giải thoát

Như Tê giác đi riêng

Từng được thầy chỉ dạy

Tôi nghe được việc này.

Vào thời Phật quá khứ, có một vị Bích-chi Phật tu tập các thiện căn, lần thọ sinh sau cùng, Ngài đầu thai làm con của Quốc vương thành Câu-xá-di. Năm đó, nước này gặp phải đại họa hạn hán, gió lốc thổi tràn, lại có sao rơi. Quốc vương liền triệu quan Thái sử coi việc bói đoán đến và dùng kệ hỏi:

Nạn này do duyên gì

Hạn hán chẳng có mưa

Bầu trời không đám mây

Mỗi ngày càng nắng gắt.

Loài chim ác ăn thịt

Như quạ, thứu, kên kên

Bay đầy trên bầu trời

Ai thấy cũng khiếp sợ.

Họ đều hỏi nạn này

Là do ai gây nên

Có thể khiến yêu dị

Tai họa kia như thế?

Thái sử tâu: Theo như thần biết, muôn dân trong nước ắt đang bị những việc khổ não bức bách. Quốc vương hỏi: Phải cầu cúng giải nạn ở phương nào? Thái sử tâu: Nếu nhà vua muốn đất nước an ổn, phải làm đúng như lời thần, và ông nói kệ:

Nếu nhà vua nhường ngôi

Cởi áo cho người khác

Trong vòng đúng sáu tháng

Áo rách mà xin ăn

Tai nạn liền tiêu trừ

Công đức cũng viên mãn.

Bấy giờ, nhà vua làm theo lời Thái sử, bỏ ngôi vua giả làm kẻ ăn xin và đi khắp nước. Dần dần Ngài đến thành Bà-sí-đa, gặp phải lúc Quốc vương của thành khác đem binh đến đánh. Vì sự an nguy của đất nước, Quốc vương Bà-sí-đa liền đem binh chống giặc. Hai bên giao chiến ác liệt, hai Quốc vương đều chết. Các vị Vương tử của thành Bà- sí-đa lại nổi lên tranh giành, dốc sức đánh nhau. Tỳ La Tiên vương thấy vậy, than: Lạ thay! Ngôi vua! Và Ngài nói kệ:

Ngôi vua tuy cao quý

An lạc thật mong manh

Tại sao phải làm vậy

Chịu đủ mọi tai ương.

Tranh giành rồi đánh nhau

Gây biết bao nghiệp ác

Như ruồi ham mật ngọt

Dính vào đều mất mạng.

Con người cũng như thế

Vì tham chút vui nhỏ

Đánh nhau tự hoại mình

Ngôi vua thật tai họa

Tích tụ bao khổ não

Họa hoạn và hủy diệt

Như uống nước nhiễm độc

Chất độc làm tan thân

Chỉ vì một thân mình

Làm hại bao kẻ khác

Kẻ ngu tham ngôi vua

Vui ít mà khổ nhiều

Ta từ nay về sau

Trọn chẳng cầu vui này

Lại trăm ngàn việc nước

Đầy dẫy sự lo sợ.

An vui chỉ chốc lát

Khổ lo lắng khôn cùng

Thí như nhà phết vàng

Bị lửa dữ thiêu trụi

Người trí sợ lửa dữ

Nên chẳng vào trong đó

Suy nghĩ như vậy rồi

Ngài chứng Bích-chi Phật

Do nhờ sức thần thông

Râu tóc tự nhiên rụng

Liền làm thân Sa-môn

Bay bổng lên hư không

Rồi từ hư không ấy

Ngài nói kệ như đây.

Nói kệ xong, Ngài bay thẳng vào trụ xứ của các Bích-chi Phật trong Tuyết sơn. Bấy giờ các vị Bích-chi Phật ấy hỏi vì nhân duyên gì mà Ngài chứng đạo? Quốc vương liền đọc bài kệ này mà đáp.

5.Nhân duyên chứng ngộ Bích-chi Phật của Quốc vương Ba-la-nại là Thân Quân.

Thú vui chơi ở đời

Cùng ái ngã, ngã sở

Cần phải buông bỏ hết

Tâm ý được giải thoát.

Các căn đều vắng lặng

Một mình như Tê giác

Xưa tôi nhờ thầy truyền

Mà nghe được việc này.

Thuở xưa, Quốc vương thành Ba-la-nại tên là Thân Quân, ông có hai người vợ. Quốc vương thương yêu cả hai người, hễ vợ muốn gì, ông đều chấp thuận. Ông say mê hai người vợ chẳng khác con voi cuồng ở Hương Sơn, nếu mùi hương trên núi này bay đến núi Ma Lê thì nó liền theo mùi hương chạy đến đó đập phá. Hai người vợ ông thường ganh ghét nhau, người này dòm ngó người kia. Người vợ thứ hai đưa thuốc độc cho kẻ thân tín, bảo hãy đem dâng cho bà vợ thứ nhất. Người vợ này uống phải thuốc độc, chất độc quá mạnh nên sau đó thì chết. Người vợ thứ hai thấy vậy giả bộ sầu não, bứt tóc đấm ngực than khóc thảm thương, cả cung ai cũng cảm động. Quốc vương nghe tin vợ mất rất ưu sầu khổ não. Tả hữu của người vợ thứ nhất có người rất trung thành, thấy chủ chết, người ấy bứt hết những đồ trang sức quý giá trên người vất đi,

rồi lấy bùn đất xoa khắp thân. Do khí độc ngấm vào tim, người ấy bỗng phát điên, lúc nào cũng hoảng sợ như có bầy chim két, chim ưng đuổi bắt mình, như Kim sí điểu, chim Thứu làm kinh động cả Long nữ. Thể nữ trong cung thấy chủ chết, ai nấy cũng khiếp sợ như vậy. Trong cung lúc này tang tóc chẳng khác nơi nghĩa địa, như bụi đen che phủ hết ánh sáng, tả hữu đều nơm nớp lo sợ. Quốc vương nghe nơi vương cung sầu não như vậy, lòng thấy hoảng sơ. Ông vất bỏ long bào, mũ miện cùng đồ trang sức nơi thân rồi vào bên quan tài. Thấy đám thể nữ vô cùng đau đớn, Quốc vương càng sầu não, ông suy nghĩ rồi nói kệ:

Ví như ánh mặt trời

Thiêu hoa tươi thành héo

Cái chết làm con người

Mặt mày đều u ám.

Môi miệng bụi bám đầy

Mắt sâu, mũi, tóc hôi

Ca múa hình dung đẹp

Bây giờ như gỗ đá.

Lúc sống hay khiến ta

Đam mê và vui sướng

Vì sao đến lúc chết

Lại làm ta hoảng sợ

Sống chết ôi! Đáng ghét

Hôi hám chẳng hề sạch

Hư huyễn như giấc mộng

Không thật như cây chuối

Không có tướng chắc thật

Giả tạm như bóng bọt

Tạm hiện như bóng nước

Người trí hay nhàm ghét.

Kẻ không biết xét suy

Thường sinh lòng đắm vướng

Ở ngay trong bất tịnh

Thường sinh ham thích thân.

Mê muội rồi chấp trước

Giống như kẻ ngủ mê.

Suy nghĩ thế rồi, Quốc vương cho thiêu xác vợ. Người vợ thứ hai giấu kín tội ác của mình, vẫn ăn ngon ngủ yên nhưng lại giả vờ sầu não, trá hiện buồn thương, bảo mình muốn tuyệt thực. Nhưng cứ lo sợ tội ác

của mình bị phát giác, nên trong lòng bà thường lo lắng. Do quá lo lắng như thế nên bà ăn không tiêu và mang bệnh nặng. Quốc vương thấy vậy càng khổ não muôn phần, sinh tâm nhàm chán. Tất cả thống khổ đều do hoạ hoạn sinh tử gây ra. Quốc vương nói kệ:

Người nữ hay sinh ái

Càng ngày ái càng nặng

Con người ai cũng vậy

Do ái sinh vui thích.

Trở lại sinh đại ác

Ái là gốc của khổ

Lúc thấy ái gặp nhau

Phải biết là vô thường

Người mà ta yêu thích

Đoan nghiêm và tráng niên

Một mai cái chết đến

Do vậy cần phải biết

Tại sao có ham thích?

Ai người có trí tuệ

Khi ân ái gặp nhau

Lại sinh lòng vui thích?

Sợ họa già, bệnh, chết

Vì thế ta hằng lìa

Suy nghĩ như vậy rồi

Ngài chứng Bích-chi Phật.

Nói kệ xong, Quốc vương mặc long bào, đeo anh lạc, bay bổng lên hư không. Từ trên hư không Ngài nói lại bài kệ này rồi biến thành Sa- môn, bay thẳng vào trú xứ các Bích-chi Phật trong Tuyết Sơn.

6.Nhân duyên chứng ngộ quả Bích-chi Phật của vị thái tử con út Chuyển Luân Thánh Vương.

Trong vô lượng kiếp về quá khứ, có một vị Chuyển Luân Thánh Vương sinh đủ ngàn người con. Đứa con út thấy cha ngồi Kim Luân Bảo bằng bảy báu, có bốn thứ lính tùy tùng, lại có đủ cờ xí, phướn lọng để trang sức, bèn hỏi mẹ: Khi nào con sẽ có đầy đủ những đồ trang sức đó?

Người mẹ đáp: Đến mục xương con cũng chẳng có được. Ngài lại hỏi mẹ: Tại sao chẳng có?

Mẹ ngài đáp: chín trăm chín mươi chín người anh con sẽ lần lượt

được truyền ngôi, cứ theo thứ tự như vậy, thì ngôi vua dễ gì đến tay con.

Ngài liền suy nghĩ: Ta đã không được những đồ trang sức ấy, thì chắc sống đến chết, thân rã xương khô. Cứ thế Ngài suy nghĩ vô số họa hoạn sống chết như vậy, và bỗng nhiên chứng đạo Bích-chi Phật. Ngài bay bổng lên không, hiện bày mười tám tướng biến hóa. Người mẹ thấy vậy cầu xin Ngài đừng đi xa, hãy ở nơi khu vườn trong cung để bà cúng dường.

Bấy giờ, vị Bích-chi Phật nhận lời thỉnh của mẹ và ở trong khu vườn sau, ngày ngày nhận sự cúng dường, cứ thế trải qua nhiều năm. Ngày nọ, Ngài nhàm chán vì còn có thân, nên Ngài liền xả thân nhập Niết-bàn. Bà mẹ luyến tiếc, liền dùng củi thơm hỏa thiêu thân Ngài, thâu lấy xá lợi dựng trong bình báu và dựng tháp lớn ở ngay vườn sau để an trí xá lợi. Lúc này, Chuyển Luân Thánh Vương đi tuần du bốn thành và hỏi, người giữ vườn thưa nhà vua: Con út của nhà vua chứng đắc quả Bích-chi Phật, nhập Niết-bàn ở đây, người mẹ đã dựng tháp này để cúng dường.

Nghe vậy, Chuyển Luân Thánh Vương liền mời người mẹ đến hỏi: Con ta vì sao chết và tại sao lại dựng tháp này?

Người mẹ bèn tâu rõ mọi chuyện cho vua nghe. Nhà vua trách: Con ta muốn vậy, sao nàng không nói ta biết. Nay tuy nó đã nhập Niết- bàn nhưng ta vẫn dùng đồ trang sức của vua an trí trên tháp.

Do nhân duyên đó, nên trong vô lương kiếp, nhà vua thường làm Chuyển Luân Thánh Vương, thức ăn tự nhiên có sẵn, phước ấy không khi nào cùng tận. Nếu ở trong sinh tử, nhà vua có hai ngàn năm trăm đời làm Chuyển Luân Thánh Vương và sau thành Phật, có đủ hai ngàn năm trăm lọng báu. Vua A-xà-thế cúng Phật năm trăm lọng báu, Tỳ- xá-ly Luật Xa Tử cúng Phật năm trăm lọng báu, Hải Long vương cúng Phật năm trăm lọng báu, A-tu-la vương cúng Phật năm trăm lọng báu. Thiên Đế thích cũng dâng Phật năm trăm lọng báu. Bấy giờ, Đức Thế Tôn chỉ không nhận một lọng báu. Vì sao? Vì chúng đệ tử đời sau nếu thiếu y phục, vật thực, thì nhờ phước lực của lọng báu này sẽ khiến cho Trời người tự nhiên phát tâm cúng dường. Do vậy, cần phải biết, phước điền của Thánh hiền rộng sâu vô lượng.