Đại Tập 150 · Bộ Luận Sớ V · Số 1823 (Quyển 1–30)

Luận Câu Xá Tụng Sớ Bổn - Quyển 13

LUẬN CÂU XÁ TỤNG SỚ BỔN

QUYỂN 13

1. Nói rộng về phân biệt tạo tác:

Tạo tác gọi là Nghiệp, phẩm này có nói rộng, nên gọi là phân biệt, giải thích bài tụng của phẩm này có ba môn:

1) Nói về thể tánh nghiệp.

2) Giải thích tên của các nghiệp.

3) Nói về các nghiệp:

Trong phần nói về thể tánh của nghiệp, có chia làm ba:

a. Nói về thể của nghiệp.

b. Nói rộng về các môn.

c. Nói rộng về biểu, vô biểu.

Trong phần nói về thể của nghiệp có chia làm hai:

Nói về nghiệp sở tạo.

Nói về đại chủng năng tạo.

Trong phần nói về nghiệp sở tạo có:

1. Nói về hai ba nghiệp.

2. Nói về năm thứ nghiệp.

Dưới đây thứ nhất là nói về hai ba nghiệp: là nhắc lại câu hỏi

Luận chép: Như trước đã nói về hữu tình thế gian và khí thế gian

đều có khác nhau rất nhiều. Sự khác nhau như thế do đâu sinh ra?

Tụng chép:

Thế biệt do nghiệp sinh

Tư sở tác của tư

Tư tức là ý nghiệp

Sở tác là thân ngữ.

Giải thích: Câu đầu là trả lời chung, câu kế nói về hai nghiệp, hai câu sau nói về ba nghiệp.

Thế biệt do nghiệp sinh.

Sự khác nhau của thế gian do nghiệp sinh ra chẳng phải do trời Tự Tại và Đại Thiên Vương làm chủ một nhân. Tạo tác nhân giác trước rồi

sinh ra các thế gian.

Ngoại đạo cho rằng tầng trời trước khởi dục quán, ham muốn cảnh thọ dụng, gọi là nhân cảm giác trước rồi sinh ra thế gian, đây là cách tính suông.

Nghiệp có thiện có ác, quả có tịnh có uế nghiệp thiện trong con người bị nghiệp ác xâm chiếm. Vì tạp nghiệp cho nên chiêu cảm thân bất tịnh, chiêu cảm vật dụng bên ngoài, uất, kim chiên đàn rất ưa thích.

Nghiệp thiện của các vị trời, nghiệp ác không thể xen lẫn, gọi là thuần nghiệp, vì nghiệp thuần thiện cho nên chiêu cảm bên trong và bên ngoài đều tốt đẹp.

Hỏi: Đây là do nghiệp vậy thể của nghiệp là gì?

Đáp: Tư và sở tác của tư: Đây là nói về hai nghiệp.

Trong Khế kinh nói có hai nghiệp:

1. Tư nghiệp; 2. Tư dĩ nghiệp.

Tư dĩ nghiệp là sở tác của tư, tư tức là sở tác của ý nghiệp.

Nói Thân ngữ: Là nói về ba nghiệp, tức là hai nghiệp trước chia làm ba thứ:

a. Tư là ý nghiệp.

b. Sở tác của tư: Là thân nghiệp ngữ nghiệp.

c. Vì do tư khởi nên gọi là sở tác của tư.

Nói Ý nghiệp: Y theo bình đẳng khởi mà lập, Nghiệp tức là tư, tương ưng với ý. Ý dẫn khởi gọi là ý nghiệp.

Thân nghiệp: Y theo sở y mà lập.

Thân: Là sắc thân, nghiệp nương vào thân mà khởi nên gọi là thân nghiệp.

Ngữ nghiệp: Y theo tự tánh mà lập. Vì tự tánh của lời nói chính là nghiệp.

Lại Luận chép: Nhưng tâm sở tư chính là ý nghiệp, Nghiệp sở tác của tư là thân nghiệp ngữ. Nghiệp là tư sở đẳng khởi (giải thích: tư gọi là đẳng khởi, tư đồng với tâm, có thể dẫn khởi thân nghiệp ngữ nghiệp).

2. Nói về năm nghiệp.

Dưới đây là thứ hai, nói về năm nghiệp:

a. Nói về biểu vô biểu

b. Nói về thân ngữ biểu

c. Chứng minh có vô biểu

- Biểu vô biểu:

Luận chép: lại thân nghiệp ngữ nghiệp tự tánh như thế nào?

Tụng chép:

Hai nghiệp thân ngữ này

Đủ tánh biểu vô biểu.

Giải thích: Vì thân ngữ đều có biểu và vô biểu, thân nghiệp và ngữ nghiệp đều có tánh biểu vô biểu.

- Nói về thân ngữ biểu.

Luận trước hỏi rằng: Lại thân ngữ biểu, tướng trạng thế nào?

Tụng chép:

Thân biểu nhận hình khác

Chẳng hành động là thể

Lấy các hữu làm pháp

Có sát-na dứt hết.

Lẽ ra không vô nhân

Nhân sinh đáng phải diệt

Hình cũng chẳng thật có

Nên hai căn chấp lấy,

Không có cực vi khác

Ngữ biểu nhận ngôn thanh.

Giải thích: Chín câu đầu nói về thân nghiệp. Một câu sau nói về ngữ nghiệp.

Một câu đầu Luận chủ nói về tông Nhất Thiết Hữu, cho hình là thân biểu.

Năm câu kế Luận chủ bác bỏ Chánh Lượng bộ, cho động gọi là Thân nghiệp.

Ba câu kế Luận chủ lại phá Tông Nhất Thiết Hữu Bộ cho rằng thật có hình sắt.

Thân biểu chấp nhận hình khác:

Tông Nhất Thiết Hữu Bộ chấp nhận thân biểu nghiệp, hình sắc là thể. Do năng lực của tư cho nên khởi riêng như thế, như thế, thân hình gọi là thân biểu nghiệp. Hình là hình sắc, giống như hình chắp tay v. v... hình tức là biểu vì tiêu biểu cho thiện ác. Biểu tức là nghiệp vì có tạo tác, hình sắc này y vào thân mà sạch khởi, gọi là thân biểu nghiệp, chẳng có hành động là thể: Chánh Lượng Bộ nói: Động gọi là thân biểu, là bác bỏ ở đây, nói chẳng có hành động là Chánh lượng bộ chấp. Trong pháp hữu vi, tâm vương và tâm sở đối với âm thanh, ánh sáng v. v... chấp nhận trong sát-na diệt, chắc chắn không có hành động. Sắc của thân biểu nghiệp chấp nhận có hành động trong sát-na không diệt. Như khi thân cử động lễ Phật v.v... nếu sự chưa hết thì sắc động này trong

sát-na không diệt. Khi thân này động vì biểu hiện thiện ác cho nên thân biểu nghiệp lấy hành động làm thể.

Vì các pháp hữu vi có sát-na tận: Là lập lý để bác bỏ, vì các pháp hữu vi có sát-na, chắc chắn không hành động, làm sao biết được đều có sát-na, vì có cùng tận, sau đã có tận, biết trước có diệt. Nên biết pháp hữu vi đều diệt trong sát-na. Cho nên hai chữ “vì tận” của bài tụng giải thích vì có sát-na. “Vì tận” đều này phải lập lượng. Tôn sắc của thân biểu nghiệp là pháp hữu, chắc chắn không có hành động nhân. Vì có sát-na.

Đồng dụ chép: Như tâm sở v.v... Đồng thời chép: tâm v.v... có sát-na, tâm v.v... không có hành động, thân biểu có sát-na, thân biểu không có hành động.

Cho nên Luận chép nếu chỗ kia sinh thì chỗ này diệt, không chấp nhận từ đây chuyển đến phương khác, không thể nói hành động là thân biểu nghiệp.

Tông kia chống chế rằng: Tôi chấp nhận thân biểu không có sát- na diệt cho nên có hành động, tức là hiển bày điều Luận chủ nói sát-na là nhân có lỗi bất thành.

Để bác bỏ điều này lẽ ra phải lập lượng rằng: Sắc của thân biểu nghiệp chắc chắn có sát-na. Vì có cùng tận, như tâm sở v.v... đồng thời nói: Tâm sở sau đó có cùng tận,tâm sở có sát-na. sau đó biểu nghiệp có tận, thân biểu có hai chữ sát-na vì có tận thành lập pháp hữu vi, đều có sát-na, lý ấy cực thành.

Cho nên luận chép: các pháp hữu vi đều có sát-na, lý ấy cực thành. Về sau sẽ cùng tận. Nghĩa là pháp hữu vi diệt mà không đợi nhân. Vì sao? Y theo nhân để gọi quả, diệt chẳng thể không có quả, cho nên không thể đợi nhân (giải thích: pháp quả y theo nhân, diệt là pháp vô, pháp vô không có quả, cho nên không y theo nhân, nên lập lượng rằng: Diệt không y theo nhân, vì pháp vô này như sừng thỏ. Đã là pháp hữu vi thì đều là sát-na diệt).

Vì chẳng thể vô nhân: là bác bỏ chuyền sang chống chế kia. Kia chấp nhận pháp diệt, đợi nhân mà diệt.

Nên Luận chép: Chẳng lẽ phải là hiện thấy củi ở nhân gian, vì hợp với lửa, chắc chắn không có lượng khác vượt ngoài hiện lượng. Cho nên chẳng phải pháp diệt đều không y theo nhân.

Vì phá điều này cho nên nói vì chẳng thể không có nhân. Ông chấp nhận củi. Y theo nhân diệt, lẽ ra tất cả diệt đều không y theo nhân, như sinh đợi nhân chẳng thể không có nhân.

Đồng thời nói: Pháp sinh nương vào nhân sinh, không có trường hợp không có nhân mà sinh. Pháp diệt y theo nhân diệt chẳng có trường hợp không có nhân mà diệt, hiện thấy giác biết ánh lửa v.v… không đợi nhân mà diệt. Biết rõ củi v.v… diệt cũng không nương vào nhân diệt.

Nên lập lượng nói lại củi v.v... tắt chắc chắn không đợi nhân, vì thuộc về hữu vi. Như biết, ánh lửa v.v... biết, lửa là hữu vi, không đợi nhân mà diệt, củi v.v... là hữu vi cũng không nương vào nhân mà diệt. Tâm và tâm sở đều gọi là biết vì rất dễ hiểu cảnh, ánh lửa là ánh đèn, sinh ra nhân lẽ ra là năng diệt y theo lý, nếu củi v.v… lửa hợp làm nhân. Có thể chín chuyển thành sinh hạ, trung, thượng khác nhau, chín bậc hạ thì màu vàng, chín bậc trung là màu đen, chín bậc thượng thì rất đen, nhưng cái chín bậc trung là sinh cái chín bậc hạ là diệt, hoặc cái chín bậc thượng là sinh thì cái chín bậc trung cũng diệt, đáng lẽ sinh ra cái chín bậc trung, bậc thượng thể của nhân tức là diệt, cái chín bậc hạ bậc trung là nhân, sinh diệt trái nhau, đâu dễ nhân của sinh có thể là diệt. Cho nên dùng lý này nói lên cái thành kia là sai.

Luận chép: cho nên không có nhân làm cho các pháp diệt. Pháp tự nhiên diệt là vì tánh hoại, vì tự nhiên diệt, mới sinh liền diệt, do mới sinh liền diệt nên nghĩa sát-na diệt được thành. Vì có sát-na diệt chắc chắn không có hành động. Thân biểu là hình lý được thành lập, hình cũng không thật có, là Kinh Bộ tông nêu để phá thật có hình sắc của Hữu Ttông. Cho nên Luận chép: Nhưng các sư Kinh Bộ cho rằng hình không thật có đó là nói về nhóm sắc. Một mặt đa sinh giả lập sắc dài, đợi sắc dài này đối với nhóm sắc khác.

3. Chủ trương của kinh bộ:

Một mặt thiểu trung giả lập sắc ngắn đối với bốn phương diện. Đồng thời trong nhiều đời giả lập sắc vuông ở tất cả chỗ. Khắp sinh trung giả lập sắc tròn, còn hình sắc khác cần nên biết, các hình sắc còn lại nghĩa là cao thấp v.v… đều là giả lập như thấy lửa sáng ở một phương, nhanh chống không ngừng bèn cho là dài thấy nó chu toàn cho là tròn, cho nên sắc thể khác loại hình không có thật.

Vì hai căn chấp lấy: là các sư Kinh Bộ lập lý để bác bỏ. Bộ Tát Bà Đa nếu cho rằng hình sắc loại khác thì lẽ ra một sắc hai căn có lỗi như sắc v.v...

1. Nhãn căn thấy.

2. Thân căn xúc chạm.

Vì khi thân xúc chạm thì biết được ngắn dài. Do đây lẽ ra thành lỗi hai căn chấp lấy. Trong mười hai xứ lý không có sắc, hai căn chấp

lấy. Nên biết hình sắc vốn không thật thể.

Luận chép: Như y vào xúc mà chấp tường dài v.v... như thế nương vào hiển để chấp lấy hình. (giải thích: Văn này Kinh Bộ lập chánh nghĩa. Có ý thức ở trong đó, nương vào thân căn xúc chạm chấp lấy cái giả dài v.v… cho nên nói nương vào xúc tức là ý thức, nương vào thân xúc chạm là chấp lấy dài v.v…).

Vì không có cực vi khác: Là nói lý do hình giả, đó là lìa hiển sắc không có tên cực vi khác là dài v.v... Nhưng do hiển sắc sắp đặt như thế, trong tướng khác nhau giả lập dài v.v… (tường vuông tròn v.v… gọi là khác nhau).

Nhưng Kinh Bộ tông nói hình là thân biểu, chỉ là giả chẳng thật, hình tuy là biểu nhưng chẳng phải nghiệp.

4. Nói về ba nghiệp:

Nói thân nghiệp: Là lấy tư làm thể, đó là tư có thể vận động thân, nương vào thân mà hiện hành thì gọi là thân nghiệp. Vì nghiệp của thân nên gọi là Thân nghiệp.

Ngữ nghiệp: Cũng lấy tư làm thể đó là tư phát ra lời nói. Nương vào lời nói để hiện hành, nên gọi là Ngữ nghiệp. Vì nghiệp của lời nói cho nên gọi là ngữ nghiệp.

Ý nghiệp: Là tư suy xét và tư quyết định là thể của ý nghiệp, cho nên ba nghiệp này đều lấy Tư làm thể, và tùy theo môn khác mà đặt tên khác nhau. Nương vào ý môn mà hiện hành nên gọi là ý nghiệp, nương vào thân để hiện hành nên gọi là Thân nghiệp, nương vào lời nói để hiện hành nên gọi là Ngữ nghiệp.

Gồm có bốn tư:

- Tư suy xét.

- Tư quyết định.

- Tư động thân.

- Tư phát ngữ.

Hai tư đầu thuộc về ý nghiệp, tư thứ ba thuộc về thân nghiệp, tư phát ngữ thuộc về ngữ nghiệp. Bộ Tông Kinh cho rằng vì sắc tánh của thân nghiệp ngữ biểu thuần thục nên chỉ có tánh vô ký. Không đồng với thân ngữ nghiệp mà Hữu tông nêu ra là lấy sắc làm thể.

Thân nghiệp là hình sắc, ngữ nghiệp là âm thanh, đều thuộc về sắc, cho nên Luận chép:

Gia hạnh trước là khởi lấy nghĩ rằng, ta phải làm như vậy như vậy v.v… việc nên làm gọi là Tư nghiệp, đã suy nghĩ rồi khởi tâm làm việc gọi là theo sự suy nghĩ mà làm việc, có thể phát ra thân, ngữ gọi là tư

dĩ nghiệp, giải thích: Kinh bộ giải thích hai nghiệp trong kinh, muốn nói về hai nghiệp, đều lấy Tư làm thể. tư duy là xét nghĩ tư, quyết định tư. Ngữ biểu chấp nhận ngôn thanh.

Đây là nói ngữ nghiệp, tức ngôn thanh là ngữ biểu nghiệp. Thân và ngữ nghiệp này đều có vô biểu, như phẩm Giới ở trước đã phân biệt rồi.

Dưới đây là thứ ba Chứng minh có vô biểu: Như phẩm Giới ở trước vì Kinh Bộ tông không chấp nhận vô biểu là thật có. Họ nói vô biểu là loại tư, đó là suy xét, phán quyết và phát, ra bốn tư hiện hành nay ở trong một sắc tâm huân tập thành hạt giống. Loại tư này ngăn quấy dứt lỗi giả lập vô biểu nhưng không làm ác gọi là vô biểu, lại không có thật khởi, cho nên Luận chép: Kinh Bộ cũng nói, tư này chẳng thật có do trước có thệ hạn, nhưng không làm, họ cũng nương vào đại chủng quá khứ mà lập bày. Nhưng đại chủng quá khứ thể không thật có. Lại các vô biểu không có sắc tướng.

Giải thích:

1. Do không làm gọi là vô biểu.

2. Vô biểu nương vào đại chủng quá khứ, đại chủng còn chẳng có, vô biểu há có ư?

3. Lại không có sắc tướng, do ba nhân này cho nên vô biểu chẳng thật có.

5. Tông Tát-bà-đa dẫn chứng:

Dưới đây là, tông Tát-Bà-Đa dùng tám nghĩa dẫn chứng vô biểu thật có.

Tụng chép: Nói ba sắc vô lậu, vì tăng chẳng tác thảy. Giải thích: Bài tụng này có tám chứng.

1. Nói ba sắc chứng; 2. Nói về Vô lậu sắc chứng; 3. Nói về Phước thêm lớn chứng; 4. Nói về phi tác thành nghiệp chứng; 5. Pháp xứ sắc chứng; 6. Bát đạo chi chứng; 7. Biệt giải thoát giới chứng; 8. Giới vi đề đường chứng.

Nói ba sắc vô lậu: Đây là nêu hai chứng:

- Nói về ba sắc chứng.

- Nói về vô lậu sắc chứng.

Tăng phi tác vân vân: Tăng là nói phước tăng trưởng, chứng thứ ba phi tác là nói không làm mà thành nghiệp thứ tư, Bốn chứng còn lại dùng Đẳng để gồm nhiếp.

Nói về ba sắc chứng: Khế Kinh nói sắc có ba thứ, ba thứ này là xứ nhiếp tất cả sắc.

1. Có sắc, có kiến, có đối (là sắc xứ).

2. Có sắc không kiến có đối năm căn (như mắt… thanh hương vị, xúc).

3. Có sắc, vô kiến, vô đối (vô biểu sắc).

Kinh này đã nói có vô kiến vô đối sắc, biết rõ thật có vô biểu.

- Vô lậu sắc chứng: Như khế kinh nói: Pháp vô lậu là gì? Là tất cả các sắc ở quá khứ, Vị lai, hiện tại, không khởi ái nhuế, cho đến thức cũng vậy, đó gọi là pháp vô lậu. Kinh này đã nói có sắc vô lậu, thì biết rõ thể của vô biểu phải là thật có, ngoài vô biểu không còn có sắc nên gọi là Vô lậu

Phước thêm lớn chứng:

Như Khế kinh nói: Có các tịnh tín, nếu có người thiện nam hoặc người thiện nữ thành tựu bảy việc phước hữu y. Hoặc đi, hoặc đứng, hoặc ngủ, hoặc thức, thường hằng nối tiếp các phước nghiệp sanh khởi, không chỗ nương cũng vậy. Kinh này nói phước nghiệp thêm lớn, phước nghiệp thêm lớn tức là vô biểu. Nghĩa là thí chủ kia sau khi làm việc bố thí hoặc khởi tâm ác và tâmvô ký, hoặc là vô tâm, nếu không có vô biểu thì y theo pháp nào mà nói phước nghiệp thêm lớn, nên biết vô biểu thật có thể.

Có bảy điều nương vào phước:

1. Bố thí cho người lỡ đường.

2. Bố thí khách đi đường.

3. Thí cho người bịnh.

4. Thí cho người chăm sóc bệnh.

5. Thí cho người coi vườn rừng.

6. Thí cho người thường khất thực.

7. Bố thí bất cứ lúc nào.

Bảy điều như vậy vì thiện nên gọi là phước, ví có làm nên gọi là nghiệp, nghiệp nương vào bảy thứ này nên gọi là Sự.

Không nương vào phước: Là không có vật bố thí, chỉ phát khởi tâm thí, tùy hỷ cung kính cũng sinh phước thù thắng.

Không làm mà thành nghiệp chứng: Lại tự mình không làm mà xúi giục người khác giết v.v… nếu không có vô biểu thì không thể thành nghiệp đạo. Sở dĩ như vậy gọi là phân phát ngữ xứ.

Sai người khác giết v.v… phát ngữ biểu này không thuộc về nghiệp đạo đó là sai những việc chưa làm như giết v.v… nếu người kia sai mà thực hành giết xong rồi thì ngữ biểu trước này lại không có dị tánh. Vì sao người dạy thành nghiệp đạo như sát v.v… biết rõ có vô biểu riêng như

sát v.v… vào trong thân cho nên có thể dạy người được thành nghiệp đạo: Cho nên nghiệp đạo này thuộc về vô biểu.

Pháp xứ sắc chứng:

Khế kinh chép: Tỳ-kheo nên biết! pháp là ngoại xứ là mười một xứ không thuộc về pháp, vô kiến vô đối. Kinh này đối với pháp. Xứ không nói Vô Sắc, cho nên biết trong pháp xứ thật có vô biểu sắc, nếu không có vô biểu sắc thì kinh này thiếu sót, trở hành vô dụng. Vì kinh này thiếu sót không nói về sắc, đã không nói Vô Sắc nên biết thật có vô biểu.

Bát đạo chi chứng: Nếu không có vô biểu thì lẽ ra không có tám chi đạo. Vì trong tám chánh đạo: Thì ba chánh đạo: Chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng là vô biểu. Cho nên Luận chép: lúc nhận định vì không có lời nói v.v...

(Giải thích: Nhập định không có lời nói là không có chánh ngữ, thân không vận động thực hành lễ Phật, là không có chánh nghiệp, không khất thực v.v… là không có chánh mạng. Đã ở trong định nói chánh ngữ v.v... vì ở trong định có chánh ngữ v.v… ba sắc vô biểu sau khi xuất định có thể khời ba đều chánh, không khởi ba tà cho nên ở trong định nói chánh ngữ. Đây là đối với nhân mà lập quả, nhân là vô biểu sắc, quả là chánh ngữ).

Biệt giải thoát giới chứng: Nếu không có vô biểu thì cũng không có giới biệt giải thoát. Vì sao khi thọ giới tuy sanh tâm ác vô ký, duyên khác mà gọi là Tỳ-kheo, biết rõ chỉ có vô biểu giới sắc gọi là giới biệt giải thoát. Trong ác vô ký nối tiếp chuyển gọi là Tỳ-kheo.

Giới là đê đường chứng: Lại Khế kinh nói: Lìa giới sát sinh v.v... gọi là giới ngăn dứt. Vì có thể nối tiếp trong thời gian dài, nên ngăn dứt lỗi pháp giới. Kinh này đã nói giới là ngăn dứt, biết rõ chỉ có sắc của giới vô biểu. Tông Tát Bà Đa dẫn chứng tám thứ trên chứng minh vô biểu thật có. Từ kinh bộ này, hiểu thông thuyết trước.

6. Tông Tát-bà-đa chứng minh:

Lại nói:

1. Ba sắc: Là sắc trong cảnh định, không có sắc vô biểu. Các sư phái Du-Già Hán dịch là Tương ưng, nghĩa là tâm cảnh tương ưng, nói: Lúc tu thiền định, năng lực của định phát sinh, sắc trong cảnh giới của định mắt không thể thấy được, nên gọi là vô kiến, không có sự chướng ngại nên gọi là Vô đối.

2. Sắc Vô lậu : Cũng là sắc của cảnh định, nương vào định vô lậu mà sinh ra sắc, gọi là sắc vô lậu.

3. Phước thêm lớn: Chỉ là bố thí, hiện hành khéo suy nghĩ, Huân tập thành hạt guống giả lập vô biểu, gọi là phước thêm lớn.

Cho nên Luận chép: duyên bố thí trước được tư huân tập, nối tiếp nhỏ nhiệm, dần dần chuyển biến, khác nhau mà sinh khởi. Do đây tương lai chiêu cảm nhiều quả, Ccho nên mật ý nói: Hằng thường thời nối tiếp, phước nghiệp tăng dần, phước nghiệp nối tiếp sanh khởi.

(Giải thích: 1. Huân tập; 2. Vi tế; 3. Nối tiếp; 4. Chuyển biến; 5. Khác nhau đều là tên khác của hạt giống).

4. Không làm mà thành nghiệp chứng: Tự thể cũng là hạt giống Tư.

5. Pháp xứ nhiếp sắc: Là sắc của cảnh giới định ở trước.

6. Tám chi Thánh đạo:

Luận chép: Tuy không có vô biểu, nhưng khi đối với đạo được như vậy, cũng là ý lạc y chỉ. Cho nên sau khi xuất định do đó mà có thể phát khởi ba chánh, không khởi ba tà, vì ở trong nhân đặt tên quả, nên an lập đủ tám chánh đạo.

(Giải thích: Theo Kinh bộ tông khi tạo đầy đủ Tư gọi là ý lạc. Sau khi xuất định nương vào ba chánh nên gọi là y chỉ. Đạo này đầy đủ tư, giả lập vô biểu gọi là đạo đủ vô biểu, vô biểu không có thật thể, đối với tư này lập chánh ngữ v.v… Văn còn lại rất dễ hiểu)

7. Giới Biệt giải thoát:

Cũng lấy hạt giống Tư làm thể, đối với loại tư này có công năng ngăn quấy dứt ác, giả lập vô biểu. Cho nên Luận chép: do nguyện lực của tư, trước lập nên sự cốt yếu, có công năng ngăn dứt hai nghiệp thân và ngữ. Do đây mà kiến lập luật nghi biệt giải thoát.

8. Giới là bờ đê:

Luận chép: Trước lập thệ nguyện chắc chắn không làm ác sau đó thường nhớ nghĩ, khởi tâm hổ thẹn, có thể tự giữ gìn, làm cho không phạm giới. Cho nên nghĩa bờ đê do tâm thọ trì, lượt nói về nghĩa của loại tư trong Kinh bộ. Lại như thọ giới, thệ nguyện dứt trừ bảy phi pháp. Đối với giai đoạn gia hạnh, huân thành bảy hạt giống tư của gia hạnh, sau đó đến thọ giới, yết ma lần thứ ba gặp duyên thù thắng theo gia hạnh này hạt giống tư tăng thượng lại huân thành hạt giống tư căn bản và hạt giống tư gia hạnh trước, đồng thời khởi niệm ban đầu hạt giống của bảy chi. Niệm thứ hai hạt giống mười bốn chi. Niệm thứ ba hạt giống của hai mươi mốt chi. Cho đến chưa gặp duyên xả, niệm niệm bảy chi thêm lớn. Nếu gặp duyên xả thì không thêm lớn giới ác cũng vậy.

Lại giải thích: Đối với hạt giống của một tư, sát-na, sát-na công năng, của bảy chi thêm lớn, Đại thừa cũng vậy. Huân tập thức thứ tám. Nếu Tông Kinh Bộ cho là huận tập sắc tâm tức là sắc tâm giữ gìn hạt giống. Đối với sắc tâm có công năng sinh ra quả, giả lập hạt giống, lìa sắc tâm thì không có tự thể riêng.

7. Nói về đại chủng năng tạo:

Dưới đây là thứ hai nói về đại chủng năng tạo trong đó có ba:

- Nói về biểu vô biểu đại chủng dị.

- Nói về năng tạo thời đồng dị.

- Nói về đại chủng y địa dị.

Về biểu vô biểu đại chủng dị.

Luận chép: Trước nói đại chủng sở tạo vô biểu là đại chủng sở tạo của biểu phải chăng? Có khác nhau không?

Tụng chép:

Đại chủng năng tạo này.

Khác với biểu sơ y.

Giải thích: Này là vô biểu này. Biểu và vô biểu do đại chủng khác sinh, vô biểu sắc này nhỏ nhiệm, biểu sắc thì thô, không thể một tứ đại chủng có thể sinh ra hai lớp thô tế. Cho nên phải khác.

8. Năng tạo thời đồng khác:

Dưới đây là thứ hai nói về năng tạo thời đồng khác.

Luận chép: Như biểu và đại chủng phải sinh đồng thời vô biểu và đại chủng có một phần thời dị.

Tụng nói:

Sau dục niệm vô biểu.

Nương chủng quá khứ sinh.

Giải thích: Dục: là phân biệt với định câu vô biểu của cõi Sắc. Định, câu vô biểu và đại chủng năng tạo chắc chắn đồng thời. Chỉ ràng buộc cõi Dục, sau một sát-na tất cả vô biểu. Nương vào đại chủng quá khứ sinh đó là vô biểu của niệm đầu đi chung với đại chủng. Đại chủng lúc này đến đời tương lai có nhiều vô biểu. Cho nên niệm thứ hai tất cả vô biểu. Nương vào đại chủng quá khứ mà sinh. Đại chủng quá khứ có thể tạo vô biểu. Cùng năm nhân: như sinh v.v… gọi là sở y, sở y này phát khởi vô biểu, lúc vô biểu khởi nương vào đại chủng hiện tại, đại chủng thân hiện tại, chỉ có thể làm ở nơi nương tựa, không phải sở y.

Luận chép:

Là chuyển nhân tùy chuyển

Như bánh xe lăn trên đất

Đất tây làm chỗ nương.

(Giải thích: Đại chủng quá khứ gọi là chuyển nhân. Chuyển là khởi vì vô biểu khởi, đại chủng của thân hiện tại, gọi là nhân tùy chuyển. Vì vô biểu chuyển theo đại chủng. Nhân tùy chuyển thuộc về y chú thích. Tay rờ mặt trời, mặt trời nhờ địa cầu mà chuyển mặt trời dụ cho vô biểu, tay dụ cho đại chủng thân hiện tại).

Hỏi: Đại chủng của niệm đầu tạo vô biểu ở niệm sau, tức là dụng, niệm sau tạo đại chủng vô biểu niệm đầu, hay khởi đại chủng khác tạo vô biểu ở niệm sau?

Đáp: Theo luận bà sa: Có ba giải thích.

a. Tức dụng tạo vô biểu của niệm đầu, đại chủng tạo vô biểu ở niệm sau.

b. Giải thích: Riêng khởi một đại chủng xa tạo rất nhiều vô biểu ở đời vị lai.

c. Giải thích lúc niệm ban đầu khởi nhiều đại chủng, xa tạo rất nhiều vô biểu ở vị lai, sát-na sát-na bốn đại tạo riêng.

9. Nói về năng tạo địa biệt sinh:

Dưới đây là thứ ba nói về năng tạo địa biệt sinh:

Luận chép: Địa nào là thân nghiệp ngữ nghiệp. Địa nào là sở tạo của đại chủng

Tụng chép:

Hữu lậu nương tự địa

Vô lậu tùy chỗ sinh.

Giải thích: Hữu lậu nương tự địa y: Là nói về đại chủng sở y của giới hữu lậu. Muốn biệt giải thoát và sắc định cộng, hai luật nghi này gọi là giới hữu lậu; đều tùy đương địa, sở tạo đại chủng. Vì pháp hữu lậu ràng buộc định địa. Cho nên Luận chép: Cõi Dục bị ràng buộc, hai nghiệp thân và ngữ, chỉ ràng buộc cõi Dục. Sở tạo đại chủng như thế cho đến thiền thư tư thân nghiệp và ngữ nghiệp chỉ là địa kia, sở tạo đại chủng. (Như trên là văn luận).

Vô lậu tùy chỗ sinh: Đây là nói đại chủng sở y của giới vô lậu, đạo cận vô biểu gọi là giới vô lậu. Giới vô lậu này tùy chỗ sinh của thân, sở tạo đại chủng. Nghĩa là sinh ở cõi Dục, vô lậu có hiện ra mặt, tức là sở tạo đại chủng của cõi Dục. Dục này vô lậu tuy nương vào Lục địa cõi Sắc mà sạch khởi, không nương vào sở tạo đại chủng của địa kia vì pháp vô lậu không rơi vào giới, lại không có các đại chủng là vô lậu. Lại không thể nói không ràng buộc đại chủng. Do thân làm sở y nên vô lậu sạch khởi. Cho nên tùy vào sở tạo đại chủng của sinh xứ. Như thế

cho đến thân sinh ở thiền thứ tư, vô lậu hiện ra. Chỉ là sở tạo đạichủng của Địa. Vì tùy chỗ sinh nghĩa y theo trước đã nói.

10. Nói rộng các môn:

Dưới đây là thứ hai phân biệt các môn, trong đó gồm:

1. Y theo loại.

2. Y theo địa giới tánh.

- Nói theo loại.

Luận chép: Biểu vô biểu này về loại thế nào, lại loại nào là sở tạo đại chủng.

Tụng chép:

Vệ biểu không chấp thọ

Cũng tình số đẳng lưu

Tán nương tánh đẳng lưu

Có thọ khác đại sanh

Định sinh nương nuôi lớn

Vô thọ chẳng khác đại

Biểu chỉ tánh đẳng lưu

Thuộc thân có chấp thọ.

Giải thích: Sáu câu đầu nói về loại dị biểu và đại chủng sở y. Hai câu sau nói về loại biểu và đại chủng sở y.

Vô biểu không chấp thọ: hoặc định, hoặc tán loạn, tất cả vô biểu vì không biến đổi ngăn ngại nên gọi là không chấp thọ.

Cũng tình số đẳng lưu: Là nói sắc vô biểu, do nhân đồng loại mà sinh là tánh đẳng lưu. Cũng nói là hiển bày đây có sát-na là khổ, nhẫn Câu, đạo cọng vô biểu, vì chẳng phải đẳng lưu nên gọi là có sát-na.

Nói tình số: Vô biểu này nương vào nội thân mà sạch khởi, thuộc về số hữu tình. Tán nương tánh đẳng lưu, có thọ dị đại chủng phát sinh là nói đại chủng sở y của vô biểu. Tán là cõi Dục là biệt giải thoát vô biểu.

Nương: là vô biểu, là đại chủng sở y.

Đại chủng tán loạn này từ nhân đồng loại mà sinh, chỉ có tánh đẳng lưu. Lại đại chủng này vì quả tâm tán loạn, gọi là hữu chấp thọ, chắc chắn có tâm ái chấp làm tự thể cho nên có chấp thọ.

Đại chủng khác sinh là nói: Thân có ba nghiệp, miệng có bốn là bảy chi vô biểu, mỗi pháp đều có bốn đại chủng tạo. Vì tẩn mát bảy chi xoay vần đối nhau, chẳng phải một quả, bởi vậy bảy chi này đều có đại tạo riêng.

Định sinh nương nuôi lớn

Không thọ, không đại khác.

Là nói đại chủng sở y vô biểu của định, định sinh vô biểu gồm có hai thứ:

Là giới định và giới vô lậu.

Hai vô biểu này là đại chủng sở y chỉ là tánh nuôi lớn, vì ở trong đinh có thể nuôi lớn bốn đại chủng, định sinh đại chủng chỉ là tánh nuôi lớn.

Lại đại chủng của định là không chấp thọ, vì ở trong định thì không có tâm ai chấp vào đại chủng này làm tự thể bên trong. Không chấp thọ không có đại chủng khác: là nói bảy chi vô biểu của định, đồng một tứ đại chủng tạo vì đại chủng này và tâm định đều đi chung. Vì tâm định là một nên đại chủng này cũng chỉ có một.

Lại bảy chi này xoay vần đối nhau, vì đồng một quả không có đại chủng khác tạo, biểu là tánh đẳng lưu. Nói thân, ngữ là nói lên cho sắc, do nhân cùng loại mà sinh. Chỉ có tánh đẳng lưu, thuộc thân có chấp thọ. trong đó thân biểu thuộc về thân nên gọi là hữu chấp thọ, vì ngữ biểu không thuộc về thân, cho nên không chấp thọ. Nhưng có đại chủng đẳng lưu mới sinh trụ ở khắp thân có tạo biểu nghiệp, không phá hoại bản thân, thân cũng không lớn, dị thục rỗng rang, vì có kẽ hở cho nên được dung nạp.

11. Nói về tánh giới địa:

Dưới đây là thứ hai nói về tánh giới địa.

1. Nói về tánh giới địa.

2. Nói về ba tánh.

Luận chép: Đã nói về hai nghiệp môn, ba nghiệp môn, năm nghiệp môn khác nhau, tánh giới địa này khác nhau thế nào?

Tụng chép:

Vô biểu ký dư ba

Bất thiện chỉ ở Dục

Vô biểu khắp sắc dục

Biểu chỉ hai hữu, tứ

Dục không có phú biểu,

Vì không có đẳng khởi.

Giải thích: Vô biểu ký dư ba: Nói rộng ba tánh, đó là vô biểu sắc, không có ở vô ký, chỉ có tánh thiện ác nên nói là ký.

Nói dư là biểu nghiệp: và với ý tứ có cả ba tánh.

Hỏi: thế nào là vô biểu không có vô ký?

Đáp: vì tâm vô ký, nên thế lực yếu kém, không thể dẫn phát

nghiệp vô biểu mạnh mẽ. Lúc nhân diệt, quả vẫn tiếp tục sạch khởi. Cho nên nghiệp vô biểu không phải vô ký.

Bất thiện chỉ ở Dục: Là tư của biểu và vô biểu, trong đó bất thiện chỉ ở cõi Dục, thiện và vô ký thì. Có khắp các địa. Vô biểu ở khắp cõi dục, cõi Sắc.

Ở đây nói vô biểu không cõiVô Sắc. Vì cõi Vô Sắc không có đại chủng. Đã không có đại chủng thì vô biểu đâu có. Lại có thân ngữ, mới có luật nghi. Trong cõi Vô Sắc không có thân ngữ hoạt động, nên không có luật nghi, lại sư Tỳ-bà-sa nói rằng: vì trị giới ác nên sạch khởi thi la, chỉ ở cõi Dục có các giới ác. Cõi Vô Sắc đối với dục đủ cả bốn thứ viễn.

1. Sở y viễn.

2. Hanh tướng viễn.

3. Sở duyên viễn.

4. Đối trị viễn.

Cho nên ở cõi Vô Sắc không có sắc vô biểu. Biểu chỉ có tứ hai: Sơ thiền của cõi Dục gọi là có tứ hai. Biểu sắc chỉ ở địa hữu tư, phải có tâm tứ, mới phát sinh được biểu, Nhị thiền trở lên, vì không có tầm tứ cho nên không có biểu nghiệp.

Cõi Dục không có hữu phú biểu vì không có đẳng khởi nói hữu phú biểu chỉ ở Sơ thiền. Nói về biểu nghiệp, y theo tâm Đẳng khởi, để phân chia thiện ác.

Đẳng khởi: Là tâm có thể phát sinh, vì trong cõi Dục không có tâm hữu phú có công năng phát sinh biểu nghiệp cho nên hữu phú biểu không có ở cõi Dục.

Cõi Dục tuy có thân kiến, biên kiến, là tâm hữu phú, là sở đoạn của kiến, không thể phát nghiệp:

Phát nghiệp chỉ ở tu thì dứt.

Hỏi: Vì sao gọi là hữu phú biểu nghiệp ở sơ thiền?

Đáp: Như Đại Phạm Vương đối với chỗ ngựa hơn, khởi tâm dua nịnh, phát ra thân ngữ nghiệp. Gọi là hữu phú biểu.

Luận chép: Lại vì sao mà từ thiền thứ hai trở lên đều không có biểu nghiệp, cõi Dục không có hữu phú vô ký biểu nghiệp. Vì không phát khởi tâm đẳng khởi của nghiệp cho nên có tâm tầm tứ, mới phát nghiệp được.

Từ nhị thiền trở lên đều không có tâm này. Lại phát tâm biểu chỉ tu thì dứt, kiến sở đoạn hoặc, vì bên trong chuyển nên ở cõi Dục quyết định thân có hữu phú vô ký. Hoặc tu sở đoạn, chính là biểu nghiệp, ba

địa trên đều không có. Cõi Dục không có biểu nghiệp hữu phú vô ký. (Như trên là văn luận, suy nghĩ sẽ biết).

Dưới đây là thứ hai, nói về lý do của ba tánh: Trong đó có hai:

1. Nói về lý do của ba tánh.

2. Nói về hai thứ đẳng khởi.

Nói về ba tánh: Luận chép bốn nhân năng thành ba tánh:

a. Do thắng nghĩa.

b. Do tự tánh.

c. Do tương ứng.

d. Do đẳng khởi.

Trong đây nên nói về pháp nào, tánh nào, do đâu mà thành.

Tụng chép:

Thắng nghĩa khéo giải thoát

Tự tánh gốc tàm quý

Tương ưng tương ưng kia

Đẳng khởi sắc nghiệp thảy

Trái đây là bất thiện

Hai thường hơn vô ký.

Giải thích: Thắng nghĩa khéo giải thoát: Niết-bàn gọi là giải thoát vì trong Niết-bàn rất an ổn, khổ đau không còn, giống như không bị bệnh, là thiện là thường nên gọi là thắng. Vì có thật thể nên còn gọi là nghĩa. Cho nên Niết-bàn này gọi là thắng nghĩa thiện.

Tự tánh gốc tàm quý: Gốc: Là ba gốc lành: vô tham, vô sân, vô si. Và hai thứ tàm, quý. Năm pháp này khởi tánh là thiện, giống như thuốc hay gọi là tự tánh thiện.

Tương ưng tương ưng kia: Tương ưng trên là nêu, tương ưng dưới là giải thích. Nói kia là năm thứ như: vô tham, vô sân, vô si, tàm, quý ở trước, còn lại là tâm và tâm sở, tự tánh bất thiện, tương ưng với vô tham vô sân v.v... mà được gọi là thiện gọi là tương ưng thiện. Như xen lẫn nước thuốc.

Đẳng khởi sắc nghiệp v.v… sắc nghiệp là thân, ngữ biểu nghiệp, vô biểu nghiệp v.v... Đằng là chấp bốn tướng trong bất tương ưng và đắc, hai định vô tâm, các pháp này gọi là Đẳng khởi thiện. Vì tự tánh và tương ưng thiện, sở đẳng khởi mà được gọi là thiện, như nước thuốc hay, như sữa làm cho sống còn.

Trái với tên này gọi là bất thiện, lập ra bốn pháp bất thiện.

a. Thắng nghĩa bất thiện: là pháp sinh tử. Do pháp sinh tử lấy khổ làm tự tánh, rất không an ổn, giống như bệnh tật.

b. Tự tánh bất thiện: Là không tàm quý và tham sân v…v. và ba gốc bất thiện, tánh là bất thiện, giống như thuốc độc.

c. Tương ưng bất thiện: Trừ vô tàm quý v. v… còn lại là tâm vương và tâm sở. Phải tương ưng với vô tàm, vô quý v. v… mới gọi là bất thiện. Như nước có lẫn chất độc.

d. đẳng khởi bất thiện: Là thân nghiệp ngữ nghiệp, bốn tướng và đắc trong bất tương ưng, vì là tự tánh tương ưng bất thiện đẳng khởi nên giống như nứơc thuốc độc, sinh ra sữa.

Hai thường hơn vô ký: Thắng nghĩa vô ký gọi là hư không phi trạch diệt, là hai pháp thường. Vì là thướng nên gọi là thắng nghĩa, vì không phải đạo sở chứng nên gọi là vô ký, thật ra hữu vi vô ký gọi là tự tánh vô ký. Luận này lược qua không nói, luận chánh lý đều nói rõ nên biết trong vô ký không có tương ưng, đẳng khởi vô ký.

Hỏi: nếu sức của đẳng khởi làm cho thân nghiệp, ngữ nghiệp thành thiện, bất thiện tức là đại chủng năng tạo của nghiệp này cũng sinh đẳng khởi, vì sao đại chủng chỉ có tánh vô ký?

Đáp: vì tâm người tạo ác vốn muốn khởi nghiệp, chẳng phải bốn đại chủng cho nên không thành ví dụ.

12. Nói về nghĩa Đẳng khởi:

Dưới đây là thứ hai nói về nghĩa đẳng khởi: Dẫn kinh nêu câu hỏi.

Cho nên Luận chép: như trên đã nói hoặc do kiến sở đoạn,không thể phát sinh biểu. Nếu như vậy thì vì sao trong Khế Kinh nói: do tà kiến mà khởi tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp và tà mạng.

(Giải thích: tà kiến là hoặc kiến sở đoạn, đã từ tà kiến phát ra tà ngữ vì sao kiến hoặc không sinh ra biểu), ở đây không trái (là đáp chung). Vì sao? (Là hỏi).

Tụng chép:

Đẳng khởi có hai thứ

Nhân và sát-na kia

Như thứ lớp nên biết

Gọi là chuyển gọi tuỳ chuyển

Kiến đoạn thức chỉ chuyển

Chỉ chuyển theo năm thức

Tu đoạn ý có hai

Vô lậu dị thục không

Đối tánh chuyển thiện thảy

Tùy chuyển đều có ba

Mâu ni thiện ắt đồng

Vô ký tùy hoặc thiện.

Giải thích: Một hàng đầu nói về hai đẳng khởi, hàng thứ hai y theo sáu thức nói về sự khác nhau. Một hàng sau y theo ba tánh để nói về đồng khác. Đẳng khởi có hai thứ là: nêu, biểu sắc, vô biểu sắc đẳng khởi có hai thứ:

Nhân và sát-na kia: là nêu danh.

1. Nhân đẳng khởi; 2. Sát-na đẳng khởi.

Phát ra nghiệp tâm ở trước gọi là nhân đẳng khởi, vì ở trước là nhân nên cùng nghiệp có tâm gọi là sát-na đẳng khởi. Vì đồng một sát- na.

Như thứ lớp nên biết gọi là chuyển tùy chuyển: Do tâm đẳng khởi mà gọi là chuyển, nghĩa là có khả năng chuyển nghiệp. Nói chuyển là khởi. Vì lúc sắp gây ra nghiệp có công năng dẫn phát, sát-na đẳng khởi gọi làtùy chuyển, nghĩa là tùy nghiệp chuyển. Chính lúc gây ra nghiệp không tương ưng.

Kiến đoạn thức chỉ chuyển: Bốn câu dưới này phân biệt câu đầu này. Là kiến đoạn, thức chỉ chuyển. Nhưng vì nhân xa giúp cho tâm tầm tứ. Có thể khởi biểu, không thể tùy chuyển, đối với tâm: ngoại môn chính lúc khởi nghiệp thì kiến đoạn không còn (Giải thích: ngoại môn là tu đoạn).

Chỉ chuyển theo năm thức: là câu thứ hai: là năm thức thân vì không phân biệt, không thể chuyển vì ngoại môn khởi nên có thể tùy chuyển.

Tu đoạn ý có cả hai: Nói đều là câu. Thức tu sở đoạn có phân biệt nên có khả năng chuyển vì ngoại môn khởi nên cũng là tùy chuyển.

Vô lậu dị thục không: là đều chẳng phải câu, đó là pháp vô lậu, vì chỉ ở trong định cho nên không thể phát nghiệp. Chẳng chuyển chẳng tùy chuyển, như tâm dị thục tùy ý sạch khởi, nên không thể phát nghiệp.

Chẳng chuyển chẳng tùy chuyển. Đối với các tánh như chuyển thiện v.v… tùy chuyển đều dung nạp ba tánh: là nói ba tánh chuyển, tùy chuyển khác nhau.

Các tánh như thiện v.v… là chấp vào bất thiện vô ký.

Nói ba: là ba tánh, là tâm chuyển, nếu thiện tùy chuyển mà dung nạp ba tánh, chuyển tâm, hoặc bất thiện tùy chuyển cũng dung nạp ba tánh. Tâm chuyển hoặc vô ký thì cũng dung nạp ba tánh.

Mâu ni thiện ắt đồng: là tâm Phật là tâm chuyển của Phật, hoặc

là tánh thiện. Sau đó tùy tâm chuyển, cũng phải là thiện, cho nên nói là đồng.

Vô ký tùy hoặc thiện: là tâm vô ký của Phật, nếu là chuyển thì tâm chuyển theo, hoặc là tánh thiện cũng có vô ký cho nên nói “hoặc”. Lúc Phật nói pháp, tâm thêm lớn không có thụt lùi cho nên tâm vô ký chuyển có cả tâm thiện tùy chuyển nên nói Phật có tâm vô ký.

Nếu theo tông Tát-Bà-Đa chấp nhận Phật có ba tâm vô ký dị thục, thông quả, oai nghi.

Nếu theo tông Đại chúng bộ nói Phật không có tâm vô ký, tâm chỉ là thiện vì Phật dị thường trụ trong định. Cho nên Khế Kinh nói: Na-già ở trong định, Na-già trụ trong định, Na-già ngồi trong định, Na-già nằm trong định. Na-già, (Hán dịch là Long đầu, chỉ cho Phật, Thế tôn).

■

Luận Câu Xá Tụng Sớ Bổn - Quyển 14

LUẬN CÂU XÁ TỤNG SỚ BỔN

QUYỂN 14

1. Nói rộng về biểu:

Dưới đây là thứ ba, nói rộng về biểu, vô biểu.

- Nói về ba vô biểu

- Y theo ba giải thích riêng.

Về ba vô biểu:

Luận chép: Nói phụ đã xong, lại nói về tướng của biểu vô biểu ở trước

Tụng chép:

Vô biểu ba luật nghi

Bất luật nghi chẳng hai.

Giải thích: Vô biểu có ba:

1) Luật nghi; 2) Bất luật nghi; 3) Phi luật nghi, phi bất luật nghi. Tụng nói: Chẳng hai: tức là phi luật nghi, phi bất luật nghi thứ ba.

Có công năng ngăn dứt, có công năng diệt giới ác nối tiếp nên gọi là luật nghi.

2. Y theo ba giải thích riêng:

Dưới đây là thứ hai y theo ba giải thích riêng: trong đó có năm:

1. Giải thích riêng về luật nghi.

2. Nói chung về thành tựu.

3. Nói về nhân duyên đắc giới.

4. Nói về sự khác nhau của xa.

5. Y theo xứ nói về thành tựu.

Trong giải thích riêng về luật nghi có hai:

1) Nói về ba luật nghi thiện.

2) Nói riêng về luật nghi đầu.

- Nói về ba luật nghi thiện:

Luận chép: Luật nghi này có mấy thứ khác nhau?

Tụng chép: Luật nghi biệt giải thoát.

Tĩnh lự và đạo sinh.

Giải thích: Đây là nêu ba luật nghi:

1. Luật nghi Biệt giải thoát (là giới triền cõi Dục).

2. Luật nghi Tĩnh lự sinh (Giới triền cõi Sắc).

3. Luật nghi Đạo sinh (giới vô lậu).

Y theo thứ hai nói riêng về sơ luật nghi đầu, gồm:

1. Nói về luật nghi đầu

2. An lập bốn giới

3. Giải thích riêng về tên khác

Luật nghi đầu:

Luận chép: tướng luật nghi đầu khác nhau thế nào?

Tụng chép:

Sơ luật nghi tám thứ

Thật thể chỉ có bốn

Hình chuyển là tên khác.

Đều khác Không trái nhau.

Giải thích: Câu đầu nói về tên, ba câu kế nói về thể.

Sơ luật nghi tám thứ: là nêu

1. Luật nghi Tỳ-kheo.

2. Luật nghi Tỳ-kheo-ni.

3. Luật nghi Chánh học: là sáu pháp của chánh học, (năm giới, thêm giới không ăn phi thời).

4. Luật nghi cần sách.

khuyến là được đại tăng khuyên bảo.

Xưa âm là: Sa-di.

5. Luật nghi cần sách nữ.

6. Luật nghi cận sự.

7. Luật nghi Cận sư nữ.

8. Luật nghi cận trụ.

Tám thứ như thế gọi là luật nghi biệt giải thoát.

Thật thể chỉ có bốn: là nói về thể, tên tuy có tám mà thật thể chỉ có bốn.

1. Tỳ-kheo.

2. Cần sách.

3. Cận sự.

4. Cận trụ.

Sỡ dĩ như vậy: Là vì lìa giới Tỳ-kheo không có Luật nghi Tỳ- kheo-ni riêng khác, lìa giới cần sách thì không có luật nghi chánh học cần sách nữ riêng.

Lìa giới cận sự không có luật nghi cận sự nữ riêng. Cho nên thể chỉ có bốn.

Vì hình chuyển tên khác: là giải thích lý do. Hình là hình tướng, tức là căn nam nữ, nhưng do hình chuyển vì tên có khác, giới thể không khác, đó là trường hợp chuyển căn, làm cho vốn là giới Tỳ-kheo-ni gọi là Luật nghi Tỳ-kheo-ni, hoặc giới Tỳ-kheo-ni nay gọi là Luật nghi Tỳ- kheo. Làm cho vốn là giới cần sách nay gọi là luật nghi cần sách nữ hoặc vốn là giới cần sách nữ và giới chánh học nay gọi là luật nghi cần sách, làm cho vốn là giới cận sự nay gọi là luật nghi cận sư hoặc giới cận sự nữ nay gọi là luật nghi cận sư . Cho nên Luận chép: Chẳng phải giai đoạn chuyển căn có xả đắc trước. Vì được nhân duyên luật nghi trước đây chưa đắc, Bốn luật nghi chẳng khác với ba thể.

(Giải thích: nhân duyên xả giới đều có bốn thứ xả. Nhân duyên đắc giới là thọ từ người khác. Nay trường hợp chuyển căn không thuộc về bốn loại xả. Cho nên không có nhân duyên đắc giới của trước xả.

Lại trường hợp chuyển căn không có nhân duyên đắc giới trước đây chưa đắc, nên biết bốn giới ni v.v… không khác ba thể của Tỳ- kheo).

Hỏi: Nếu từ cận sự thọ giới cần sách, lại từ cần sách thọ giới Tỳ- kheo. Ba luật nghi này do tăng đủ xa lìa phương tiện đặt từng tên riêng. Như một đồng tiền thêm một đồng tiền là hai đồng tiền hoặc năm đồng thêm năm đồng là mười đồng, mười đồng thêm mười là hai mươi ư? Là ba giới nảy thể đều khác sinh ngay đầy đủ ư?

Đáp: Ba thứ luật nghi thể tánh đều khác sinh ngay đầy đủ. Cho nên trong thân Tỳ-kheo có hai trăm sáu mươi lăm giới, cùng lúc mà chuyển.

Hỏi: Ba thứ luật nghi đồng không sát sinh v.v… đã thế đối nhau đồng loại khác gì?

Đáp: Do nhân duyên khác nên đối nhau có khác, nhân là cầu giới.

Tâm gọi là nhân. Vốn cầu năm giới v.v… nên tâm có khác.

Duyên là giới. Sư là duyên. Như năm giới thì thọ với một vị, mười giới thì theo hai sư thọ. Đại giới thì thọ với hai vị, duyên có khác nhau

Vì các xa lìa nương vào nhân duyên mà phát khởi, nhân duyên khác xa lìa cũng có khác. Giới gọi là xa lìa, là xa lìa điều ác.

Lại Luận chép: Nếu không có việc này, xả luật nghi Tỳ-kheo, bấy giờ lẽ ra ba luật nghi đều xả. Vì hai thứ trước thuộc về một thứ sau, đã không chấp nhận cho nên cả ba đều khác nhau nhưng ba thứ này không trái nhau, ở trong một thân cùng lúc mà chuyển, chẳng phải sau khi thọ

giới xả bỏ luật nghi trước chớ xả giới Tỳ-kheo lại chẳng phải cận sự v. v…

(Giải thích: khi xả giới Tỳ-kheo gọi là Cận sự, biết rõ ba giới chuyển cùng lúc).

3. An lập bốn luật nghi:

Dưới đây là thứ hai an lập bốn luật nghi:

Luận chép: Bốn thứ luật nghi Cận sự, Cận trụ, Cần sách, Tỳ-kheo an lập thế nào?

Tụng chép:

Thọ lìa năm tám mươi

Tất cả phải nên lìa

Lập Cận sự, Cận trụ

Cần sách và Tỳ-kheo.

Giải thích: Hai cầu đầu là nêu số giới, hai câu dưới là đặt tên giới. Nghĩa là nếu thọ lìa năm điều đáng xa lìa an lập luật nghi cận sự thứ nhất.

Năm điều đáng xa lìa:

1. Sát sinh.

2. Không cho mà lấy.

3. Dục tà hạnh.

4. Nói dối.

5. Uống các thứ rượu.

Nếu thọ lìa tám điều đáng xa lìa là an lập luật nghi cận trụ thứ hai. tám điều đáng xa lìa:

1. Sát sinh.

2. Không cho mà lấy.

3. Phi phạm hạnh.

4. Nói dối.

5. Uống các thứ rượu.

6. Trang sức hương hoa, xem nghe ca múa hát.

7. Ngủ giường đẹp cao rộng.

8. Ăn phi thời.

Nếu thọ lìa mười điều đáng xa lìa an lập luật nghi cần sách thứ ba. Đó là tám giới trước, trang sức hương hoa, xem nghe ca múa hát chia làm hai thứ: lại thêm thọ giới không cất chứa các thứ báu như vàng bạc, v.v…

(Giải thích: Vì hiềm chê là nặng nên khai một thành hai, trở ngại tu đạo nên cấm không cho giữ vàng bạc).

Nếu thọ lìa tất cả điều đáng xa lìa, thân ngữ nghiệp an lập Luật nghi Tỳ-kheo thứ tư.

4. Giải thích riêng tên khác:

Dưới đây là thứ ba giải thích riêng tên khác:

Luận chép: Luật nghi Biệt giải thoát tên khác nhau thế nào?

Tụng chép:

Đều đắc gọi thi la.

Luật nghi diệu hạnh nghiệp.

Chi sơ biểu vô biểu.

Gọi biệt giải nghiệp đạo.

Giải thích: Ở đây có sáu tên gọi:

1. Có công năng san bằng nghiệp hiểm ác nên gọi là Thi-la, dạy bảo giải thích ngôn từ đó là nghĩa mát mẻ như Đức Phật nói: thọ trì giới là vui, vì thân không phiền não, nên gọi là Thi-la.

2. Người hiểu biết khen ngợi: Nên gọi là Diệu hạnh.

3. Tự thể của việc làm nên gọi là Nghiệp.

Hỏi: Chẳng lẽ phải vô biểu cũng gọi là vô tác, vì sao nay nói tự thể của việc làm?

Đáp: Người có hổ thẹn thọ năng lực vô biểu, không gây ra các điều ác nên gọi là bất tác, là Sở tạo của biểu tư, nên gọi là sở tác.

4.Ngăn dứt được thân nghiệp, ngữ nghiệp, nên gọi là Luật nghi

Tên thứ năm, thứ sáu, tụng nói chỉ có sơ biểu vô biểu gọi là Biệt giải nghiệp đạo.

Gọi biệt giải thoát: là tên thứ năm. Nghiệp đạo là tên thứ sáu.

Sơ: Là niệm ban đầu, là khi thọ giới biệt biệt xả bỏ các điều ác y theo nghĩa sơ biệt xả mà đặt tên biệt giải thoát.

Niệm thứ hai tuy có thể xả ác vì không phải là cái xả ban đầu nên không được gọi là biệt giải thoát. Niệm thứ hai v.v… chỉ được gọi là luật nghi biệt giải thoát, vì có công năng ngừa quấy, nên được gọi là luật nghi, chung với trường hợp trước sau không có khác nhau.

Luật nghi biệt giải thoát: Là luật nghi về biệt giải thoát, y theo chú thích. Lại niệm ban đầu này cũng gọi là nghiệp đạo, là tên gọi thứ sáu. Vốn cầu giới tư, ngày nay rốt ráo, y vào nghiệp mở rộng nghĩa, đặt tên nghiệp đạo gọi là giới tiền tư, gọi đó là Nghiệp. Giới thể của niệm ban đầu gọi là Đạo, vì bị Tư che lấp, đạo của nghiệp gia nên gọi là Nghiệp đạo. Sát-na đầu gọi là biệt giải thoát vì trước bỏ ác cũng gọi là luật nghi biệt giải thoát. Vì có công năng ngừa quấy, nên cũng được gọi là nghiệp đạo căn bản. Vì mở mang tư khởi niệm thứ hai không gọi là

nghiệp đạo vì chẳng phải mở rộng tư, gọi là hậu khởi vì căn bản sau.

5. Nói chung về sự thành tựu:

Dưới đây là thứ hai nói chung về sự thành tựu, trong đó có hai:

1- Nói chung về thành tựu.

2- Y theo thế gian mà nói về thành tựu.

Nói chung về sự thành tựu lại, chia làm ba đoạn:

a. Nói về thành ba giới.

b. Nói về dứt luật nghi.

c. Hiểu hai luật nghi của kinh.

- Nói về thành ba giới: Luận chép: ai thành tựu luật nghi gì.

Tụng chép:

Tám thành biệt giải thoát

Đắc tĩnh lự bật Thánh

Thành tĩnh lự đạo sinh

Hai sau tùy tâm chuyển.

Giải thích: Câu đầu nói thành biệt giải thoát, hai câu cuối nói thành định đạo, câu sau nói về sự khác nhau.

Tám thành biệt giải thoát: Bắt đầu là Tỳ-kheo cuối cùng là Cận trụ, tám chúng này thành biệt giải thoát giới.

Đắc tĩnh lự: là đắc bốn tĩnh lự căn bản, và Vị Chí Trung gian gồm ba phần tĩnh lự ở trên đều gọi là Tĩnh lự. Các Cận phần địa gần tĩnh lự nên gọi là Tĩnh lự, như gần thôn ấp có tên thôn ấp, đắc bậc Thánh gọi là bậc Hữu học, Vô học. Nếu người đựơc tĩnh lự thành luật nghi tĩnh lự sinh , nghĩa là giới từ định sinh, hoặc nương vào định nên gọi là luật nghi định sinh. Nếu đắc bậc Thánh thì thành đạo luật nghi.

Sau hai tùy tâm chuyển: Chỉ có định đạo gọi là tâm tùy chuyển, nhập định thì có, xuất định thì không, và tâm định đều gọi là tâm tùy chuyển, giới biệt giải thoát không phải tâm tùy chuyển. Và dị tâm vô tâm cũng hằng chuyển. (Dị tâm là ác vô ký).

6. Nói về đoạn luật nghi:

Dưới đây là thứ hai nói rõ về đoạn luật nghi: Luận chép: Hai thứ luật nghi Tĩnh lự và vô lậu, vì sao gọi là dứt luật nghi?

Tụng chép:

Vị chí chín Vô gián

Hai tên đoạn câu sinh.

Giải thích: Vị Chí chín gián: là địa vị Chí, chín đạo Vô gián có đoạn luật nghi. Vô gián này không có đạo tĩnh lự và đạo vô lậu.

Câu sinh hai giới đoạn: hai là giới tĩnh lự vô lậu giới, giới này và

Vị Chí chín đạo Vô gián sinh khởi tùy thời nên gọi là câu sinh hai.

Câu sinh hai này vì dứt hẳn dục triền giới ác, và có thể khởi hoặc nên gọi là dứt luật nghi. Vô gián thứ chín, hai giới câu sinh có công năng đoạn dục, hoặc và dứt giới ác nên gọi là dứt luật nghi. Vì giới ác này là duyên ràng buộc bị cắt đứt. Phải dứt năng duyên, chín phẩm hoặc hết mới gọi là dứt. Cho nên tám phẩm trước không dứt giới ác, chỉ có địa Vị Chí có thể dứt dục hoặc. Vì chấp vào Vị Chí.

Đạo Vô gián được hoặc, đạo giải thoát chứng diệt, cho nên chỉ có Vô gián nên gọi là dứt luật nghi. Có luật nghi tĩnh lự, không dứt luật nghi lẽ ra có bốn trường hợp:

1. Trừ định Vị Chí chín đạo Vô gián, luật nghi hữu lậu, chấp vào hữu lậu đạo giải thoát luật nghi của địa Vị Chí khác. Và địa trên luật nghi hữu lậu tĩnh lự. Vì là hữu lậu gõi là luật nghi tĩnh lự không dứt hoặc, chẳng phải đoạn luật nghi.

2. Y vào định Vị Chí chín đạo Vô gián luật nghi vô lậu. Vì vô lậu nên không phải luật nghi tĩnh lự. Vì đạo Vô gián nên gọi là dứt luật nghi.

3. Định vị chí, chín đạo Vô gián luật nghi hữu lậu. Vì hữu lậu nên gọi là luật nghi tĩnh lự, vì đạo Vô gián nên gọi là dứt luật nghi.

4. Trừ định Vị Chín chín đạo Vô gián luật nghi vô lậu, chấp lấy Địa Vị Chí còn lại, đạo vô lậu giải thoát và tất cả địa trên luật nghi vô lậu. vì vô lậu nên không phải luật nghi tĩnh lự, vì không phải đạo Vô gián nên không phải đoạn luật nghi. luật nghi vô lậu không phải đoạn luật nghi. Cũng có bốn trường hợp, y theo bốn trường hợp trước sẽ biết.

7. Giải thích hai luật nghi của kinh:

Dưới đây là thứ ba giải thích hai luật nghi của kinh:

Luận chép: Như vậy, như lời Thế tôn nói lược giới tụng rằng:

Thân luật nghi lành thay! Lành thay ngữ luật nghi.

Ý luật nghi lành thay, lành thay khắp luật nghi.

(Khắp luật nghi là khen chung ba nghiệp).

Lại Khế kinh chép:

Phải khéo giữ gìn, nên khéo an trú nhãn căn luật nghi.

Hỏi: Ý hai kinh trên và nhãn căn, hai luật nghi này lấy gì làm tự tánh ?

Đáp: Hai tự tành này chẳng phải sắc vô biểu, như vậy là thế nào?

Tụng chép:

Chánh tri chánh niệm hợp

Gọi ý căn luật nghi.

Giải thích: Chánh tri chánh niệm hợp gọi là ý căn luật nghi.

Hợp: Hai thứ chánh tri và chánh niệm ở trước, gọi là ý căn luật nghi. Chánh tri là tuệ. Chánh niệm là niệm. Vì niệm và tuệ này có công năng ngăn dứt tội lỗi, cho nên hai luật nghi tuệ và niệm là Thể.

8. Y theo thế gian nói về sự thành tựu:

Dưới đây là thứ hai y theo thế gian nói về sự thành tựu, gồm:

a. Thành tựu vô biểu.

b. Thành tựu biểu.

c. Nói về tên giới ác.

d. Thành biểu, vô biểu.

Trong phần thành tựu vô biểu gồm:

1. Y theo thế gian nói về thành tựu.

2. Y theo thế gian thành tựu xử trung.

3. Trụ trong thiện ác thành tựu.

- Y theo thế gian nói về thành tựu:

Luận chép: Nay phải suy nghĩ chọn lựa, biểu và vô biểu, ai thành tựu cái gì, ngang với thời phần nào? (là hỏi) Hãy nói về thành luật nghi vô biểu và bất luật nghi. Tụng chép: (là đáp, biểu có nói ở văn sau, ở đây chỉ nói vô biểu, nên nói là lại).

Trụ biệt giải vô biểu

Chưa xả thường thành hiện

Sát-na sau thành lỗi

Bất luận nghi cũng vậy

Luật nghi đắc tĩnh lự

Thường thành quá, vị lai

Thánh trước trừ quá khứ

Trụ định đạo thành trung.

Giải thích: Ba câu đầu nói về biệt giải thoát vô biểu. Câu kế nói về bất luật nghi vô biểu, hai câu kế nói về định cộng vô biểu, một câu kế nói về đạo cộng vô biểu. Một câu sau nói cả Định và đạo. Trụ biệt giải thoát vô biểu chưa xả thường thành hiện: Biệt giải vô biểu nếu chưa xả thì thành hiện tại. Chưa xả này cho đến câu định đạo sau cùng, vì nói thành tựu nên hẳn là chưa xả. Sát-na sau thành quá khứ. Đây là nói biệt giải thoát vô biểu đầu, sát-na sau cũng thành quá khứ. Vì pháp đắc sau thành quá khứ. Do niệm đầu này chỉ thành đời hiện tại, niệm thứ hai thành cả hai đời, không có pháp để đắc trước nên không thành

vị lai.

Hỏi: vì sao không có pháp đắc trước?

Đáp: vì không tùy tâm, vì thế lực của sắc yếu kém. Không có pháp đắc trước. Bất luật nghi cũng vậy. Đây là nói về bất luật nghi vô biểu, y theo sự thành tựu của thế gian, như giới biệt giải thoát, cho nên nói cũng vậy. Nghĩa là chưa xả bỏ giới ác nên thành hiện tại. Sát-na đầu, sát-na sau cũng thành quá khứ.

Luật nghi đắc tĩnh tự thường thành tựu quá khứ, vị lai:

Thường thành tựu quá khứ: Là đời sống quá khứ mất đi giới tĩnh lự, nay sát-na đầu lại được định giới quá khứ.

Thường thành vị lai: Tùy tâm chuyển sắc, vì thế lực mạnh, nếu chưa xả thì thành vị lai.

Bậc Thánh đầu tiên trừ quá khứ: chỗ bậc Thánh ở là luật nghi vô lậu, đối với sát-na đầu về pháp khổ nhẫn vị sẽ thành vị lai, không thành quá khư. Loại Thánh đạo này, vì trước chưa khởi, quá khứ đã không có cho nên không nói thành tựu. Nếu niệm thứ hai thường thành tựu quá khứ, vị lai, đồng với định giới.

Trụ định đạo thành trung:

Trụ là hiện trú.

Trung: Là hiện tại. Vì quá khứ vị lai hiện tại đang ở trong định nên gọi là Trụ. Nếu ở giai đoạn quán thì thành giới hiện tại gọi là thành Trung. Nếu lúc xuất quán thì không thành hiện tại, vì định đạo giới tùy tâm chuyển.

9. Y theo thế gian mà thành xử trung:

Dưới đây là thứ hai y theo thế gian mà thành xứ trung: Luận chép: Đã nói an trụ luật nghi thiện ác, trụ Trung là gì?

Tụng chép:

Trụ trung có vô biểu

Trước thành trung sau hai.

Giải thích: Trụ trung: là phi luật, phi bất luật.

Có vô biểu: Ở đây trụ trung, chưa hẳn tất cả đều có vô biểu, hoặc có vô biểu cho nên nói có, nếu có vô biểu tức là giới thiện, hoặc là giới ác thuộc về chủng loại.

Trước thành trung sau hai: là trụ trung vô biểu trước thành hiện tại, sát-na đầu, sát-na sau thành quá khứ hiện tại.

10. Nói về trụ thiện ác thành Trung:

Dưới đây là thứ ba nói về trụ thiện ác thành trung:

Luận chép: Trụ luật nghi, bất luật nghi cũng có hai thành ác thiện,

vô biểu, không nhất thiết có thành tựu, là trải qua mấy thời:

Tụng chép:

Trụ luật, bất luật nghi

Khởi nhiễm tịnh vô biểu

Trước thành trung sau hai

Đến thế nhiễm tịnh hết.

Giải thích: Hai câu trên trả lời câu hỏi trước, hai câu dưới trả lời câu hỏi sau. Nếu trụ luật nghi khởi nhiễm vô biểu: như các Tỳ-kheo khởi các phiền não mạnh, làm việc sát sinh v.v…

Trụ bất luật nghi khởi tịnh vô biểu: Như kẻ giết mổ khởi tâm thanh tịnh, lễ Phật v.v… Nhưng hai tâm này chưa dứt được, tất cả vô biểu thường nối tiếp. Cho nên vô biểu này đến thế nhiễm tịnh thì hết. Niệm đầu chỉ thành hiện tại, niệm sau thành hai đời; quá khứ và hiện tại.

11. Nói về thành tựu biểu:

- Nói về thành tựu biểu: Luận chép đã nói về vô biểu rồi, thành biểu là thế nào?

Tụng chép:

Biểu chánh tác thành trung

Sau thành quá, chẳng vị

Hữu phú và vô phú

Chỉ thành tựu hiện tại.

Giải thích: Hai câu đầu nói về thành thiện ác biểu, hai câu sau nói về thành vô ký biểu.

Biểu chánh tác thành trung: Biểu này chính là luật nghi, bất luật nghi và biểu của xứ trung, đang thực hành biểu nghiệp này thường thành hiện tại gọi là Thành trung.

Sau thành quá khứ, chẳng thành vị lai: Biểu nghiệp trên đây sát- na đầu sát-na sau chỉ thành quá khứ, không thành vị lai. Không tùy theo tâm sắc, vì thế lực kém nhỏ. Hữu phú và vô phú chỉ thành tựu hiện tại là nói vô ký biểu chỉ thành hiện tại: là vô ký biểu chỉ pháp và đắc mới thành đời hiện tại, không có đắc trước sau lần lượt nên không thành quá khứ và vị lai. Vì năng lực của pháp yếu kém, vì tánh vô ký biểu này mê muội, nương vào cái khác mà sạch khởi nên chỉ thành hiện tại. Hữu phú vô ký là tâm năng phát. Dù là vô ký nhưng không theo tha khởi, thành cả ba đời, đó là tâm vô ký gọi là tâm yếu kém, biểu nghiệp vô ký từ tâm vô ký mà khởi, năng lực nó kém gấp bội tâm năng phát, cho nên biểu thành tâm hiện tại, thành ba đời có khác nhau.

12. Nói về tên khác của giới ác:

- Dưới đây là thứ ba, về tên khác của giới ác: Luận chép: Bất luật nghi này tên khác nhau.

Tụng rằng:

Ác hánh giới ác nghiệp

Nghiệp đạo bất luật nghi.

Giải thích: Đây có năm tên gọi, về sự khác nhau của bất luật nghi. Người hiểu biết đều nhàm chán vì quả là phi ái, nên đặt tên là hành ác, vì ô nhiễm thi la nên gọi là giới ác, do thân nghiệp, ngữ nghiệp tạo ra, nên gọi là Nghiệp, thuộc về cản bản nên gọi là nghiệp đạo, không cấm thân, ngữ nghiệp gọi là bất luật nghi. Nhưng tên gọi nghiệp đạo chỉ gọi niệm ban đầu, có ở cả giai đoạn trước và sau, đặt bốn tên khác.

13. Nói về thành biểu và vô biểu:

Dưới đây là thứ tư thành biểu và vô biểu:

Luận nói: Hoặc thành biểu nghiệp, không phải vô biểu, lẽ ra có bốn trường hợp việc ấy thế nào?

Tụng chép:

Thành biểu chẳng vô biểu

Trụ trung kém tư tác

Xả chưa sinh biểu Thánh

Thành vô biểu chẳng biểu.

Giải thích: Hai câu đầu là trường hợp một, hai câu dưới là trường hợp hai.

Thành biểu chẳng vô biểu: là nêu.

Trụ trung kém tư tác: là giải thích.

Trụ luật nghi, phi bất luật nghi là trụ trung, đó là người trụ trung, vì tâm kém cỏi làm thiện gây ác, chỉ phát biểu nghiệp, vì tâm khinh, không phát vô biểu

Xả chưa sinh biểu Thánh, thành vô biểu chẳng thành biểu: là bậc Thánh trong thai tạng biểu nghiệp chưa sinh, Điều quá khứ sinh, đời này đã xả. Cho nên không thành biểu, chẳng thành vô biểu.

Hoặc bậc Thánh cõi Dục, cõi Sắc thành định đạo vô biểu ở quá khứ, vị lai, hoặc bậc Thánh cõi Vô Sắc thành đạo cộng vô biểu của quá khứ, vị lai.

Câu cú: là trụ trung, trong tâm gây ra nghiệp, và chưa trải qua thời kỳ sinh, bậc Thánh cũng thành biểu, thành vô biểu gõi là câu cú.

Câu phi: các chúng sinh trụ trong thai không thành biểu và vô biểu.

14. Nói về duyên đắc giới khác nhau:

Dưới đây là thứ ba, nói về duyên đắc giới khác nhau:

a. Nói về đắc ba luật nghi.

b. Nói vế giới hạn của thời gian.

c. Nói về giới cận trụ.

d. Nói về giới cận sự.

e. Nói về đắc ba giới biệt.

- Đắc ba luật nghi:

Luận chép: Các luật nghi này do đâu mà được?

Tụng chép:

Định sinh đắc định địa

Thánh kia đắc đạo sinh

Luật nghi biệt giải thoát

Đắc do giáo khác thảy.

Giải thích: Định sinh đắc định địa: là nói đắc định giới, hữu lậu Vị Chí Trung gian, bốn thiền căn bản và ba cận phần tĩnh lự cõi trên, gọi là định địa. Định này sinh ra giới cùng đi chung với định tâm, cho nên đắc định địa, đắc định giới.

Thánh kia đắc đạo sinh: Kia là tĩnh lự trước kia.

Lại nói Thánh ngôn là giảng nói chấp lấy sáu địa, gồm Vị Chí Trung gian. Bốn định căn bản, chỉ có sáu địa này có đạo vô lậu. Cho nên nói lời Thánh, phân biệt với sáu tĩnh lự địa vô lậu, đắc Thánh đạo kia, đắc đạo sinh giới, vì cùng với tâm.

Luật nghi biệt giải thoát, đắc do giáo khác v.v… là đắc giới biệt giải thoát.

Nói giáo khác: là thọ từ thầy, ở đây có hai thứ:

1. Từ tăng già mà được. Tăng già Hán dịch là Chúng. Tỳ-kheo và ni chánh học, nương vào chúng mà phát sinh giới gọi là từ Tăng già mà được.

2. Y vào bổ-đặc-già-la mà được: là người khác, Còn cần sách v. v… năm thứ giới như không: Từ chúng mà phát sinh, gọi là từ bổ-đặc- già-la được.

Tụng nói: Đẳng, Sư Tỳ-bà-sa nói có mười pháp đắc giới túc nên nói là Đẳng:

1. Do tự nhiên tức là Phật, Độc giác, tự nhiên là trí, vì không từ thầy mà chứng trí này, đắc giới cụ túc.

2. Do chứng nhập chánh tánh ly sinh: Là năm Tỳ-kheo như Kiều- trần-như v.v… lúc kiến đạo sanh, đắc giới cụ túc.

3. Do Phật dạy: lành thay Tỳ-kheo bấy giờ đắc giới, như Da-xá

v. v…

Luận Chánh lý chép: Do bổn nguyện lực, nhờ uy lực Phật.

4. Do tin nhận Phật là Đại sư đắc giới cụ túc: như Đại Ca-diếp

5. Do đối đáp khéo léo: đó là Tô-đà-di mới bảy tuổi.

Phật hỏi: nhà con ở đâu? Tô-đà-di đáp: ba cõi không nhà, xứng với tâm Phật. Tô-đà-di chưa đủ hai mươi tuổi Phật cho phép trong tăng yết-ma truyền giới cho.

6. Do kính thọ tám chép tôn trọng:

Là Đại sinh chủ. Tiếng Phạm là Ma-ha Ba-xa-bà-đề. Đại Phạm Thiên Vương gọi là Đại Sinh chủ, vì sinh ra nhiều chúng sinh, xin được từ Phạm vương, lấy chỗ xin làm tên.

Phật bảo A-Nan: Nói tám pháp cho họ, họ nghe, sinh tâm cung kính liền đắc giới.

7. Do sai sứ: Đó là ni Pháp Thọ. Vị ni này xinh đẹp, sợ giữa đường gặp nạn, nên không ở trong Tăng mà Tăng sai sứ ni, truyền pháp đến trao giới cho họ, người kia liền đắc giới, vì Ni đắc giới, đặc biệt khai duyên này.

8. Do trì luật là người thứ năm: Ở biên địa tăng ít, cho phép thọ với năm vị, cần phải có một người trì luật yết-na, nên nói là thứ năm.

9. Do chúng mười vị mà đắc giới: Đó là nơi có văn minh lưu hành.

10. Do ba lần nói quy y Phật pháp tăng: Đó là sáu mươi Hiền bộ

cùng nhóm hợp thọ giới cụ túc. Như trên đắc luật nghi biệt giải thoát chẳng chắc chắn. Y vào biểu nghiệp mà phát.

15. Nói về giới hạn thời gian:

Dưới đây là thứ hai nói về giới hạn thời gian:

a. Nói về giới Biệt giải thoát.

b. Nói về bất luật nghi.

Đây là nói giới hạn thời gian. Luận chép: lại đây nói giới biệt giải thoát nên chia ra mấy thời, thời kỳ quan trọng mà thọ.

Tụng chép: Luật nghi biệt giải thoát

Trọn đời hoặc ngày đêm.

Giải thích: Bảy chúng như Tỳ-kheo v. v… phải trọn đời, chỉ có giới cận trụ thọ một ngày đêm, bờ mé của giới thời có hai thứ.

1.Trọn đời; 2. Một ngày đêm cho nên thời chắc chắn như vậy.

Nếu theo Kinh Bộ, hoặc một ngày đêm, hoặc nhiều ngày đêm. Đều cho thọ luật nghi cận trụ. Các sư Tỳ-bà-sa nói: Không nghe Khế kinh có dạy rằng thọ giới cận trụ quá một ngày đêm hay sao? Bởi vậy

tông ta không chấp nhận nghĩa này.

16. Nói về thời ác giới.

Dưới đây là thứ hai nói về thời giới ác: Luận chép: nương vào đâu mà được bất luật nghi?

Tụng chép:

Giới ác không ngày đêm

Là chẳng bằng khéo thọ.

Giải thích: Phải trọn đời gây ra các nghiệp ác, đắc bất luật nghi chẳng phải một ngày đêm. Nghĩa là vì đây không phải thọ thiên giới, không có lập hạn đối trước sư. Tôi một ngày đêm thô bất luật nghi. Đây là người hiểu biết nhàm chán nghiệp, vì không đối trước sư, do hoàn toàn hoại thiện ý lạc, đắc bất luật nghi.

17. Nói về giới cận trụ:

Dưới đây là thứ ba, nói về giới cận trụ trong đó có ba:

1. Nói về phương pháp thọ.

2. Nói về đủ tám chi.

3. Không thọ cận sự đắc cận tru.

Về Phương pháp thọ: Luận chép: nói luật nghi cận trụ một ngày đêm lúc muốn thọ chánh thọ phải thọ thế nào?

Tụng chép:

Cận trụ ngay sáng sớm

Xuống tòa thọ với thầy.

Tùy dạy nói đủ chi

Lìa trang sức ngày đêm.

Giải thích: Ở đây có bảy ý:

1. Vào sáng sớm: là thọ giới này lúc mặt trời mọc. Vì giới này phải trải qua một ngày đêm. Nếu sáng có duyên làm trở ngại thì thọ trai rồi cũng được thọ.

2. Phải xuống tòa: Ở trước thầy, ở chỗ xấu kém, hoặc ngồi hoặc quỳ, cúi mình chắp tay, chỉ trừ bị bệnh. Nếu không cung kính thì không sinh luật nghi.

3. Thọ với thầy: Phải thọ với thầy, không được tự thọ. Sau này nếu gặp các duyên phạm giới, vì sợ giới sư, có thể không trái phạm.

4. Tùy giáo thuyết: người thọ giới này phải vâng theo lời thầy dạy bảo. Người thọ nói sau không được nói một nói trước lượt, sự truyền và trao này thì cả hai đều không thành.

5. Thọ đầy đủ tám chi mới thành cận trụ, hễ có thiếu sót chi nào thì cận trụ không thành.

6. Lìa trang sức, kiêu căng, buông lung, những vật thường đeo trên mình thì không cần lìa, vì người ấy không thể sinh buông lung.

7. Ngày đêm: Là đến sáng sớm lúcmặt trời mọc, nếu không theo như cách thọ như thế thì chỉ sinh diệu hạnh không đắc luật nghi.

Cận trụ: Ở gần bậc A-la-hán, vì học với người ấy, hoặc thọ giới cận trụ trọn đời, hoặc gọi là nuôi lớn, nuôi lớn yếu kém, hữu tình có gốc lành, vì làm cho gốc lành của họ thêm lớn dần, như có bài tụng rằng:

Do đây năng nuôi lớn

Mình người tâm thiện tịnh

Cho nên Bạc-già-Phạm

Gọi đó là nuôi lớn.

18. Nói đủ tám chi:

Dưới đây là thứ hai nói đủ tám chi: Luận chép: vì sao thọ giới này phải đủ tám chi.

Tụng chép:

Chi giới không buông lung.

Bốn một ba thứ lớp

Vì ngăn các tánh tội

Thật niệm và kiêu dật.

Giải thích: Hai câu đầu là lìa bốn giới như sát sinh v.v… gọi là giới chi. Vì ngăn dứt tánh tội. Lìa uống rượu gọi là chi không buông lung. Rượu chắc chắn là buông lung. Vì phạm tánh giới. Lìa ba giới như trang sức v.v… gọi là chi cấm ước vì có thể thuận theo tâm chán lìa, hai câu dưới giải thích ba chi lập ở trên.

Sở dĩ lập chi giới thứ nhất vì ngăn dứt tánh tội, bốn giới như: sát sinh v.v… gọi là tánh tội. Lập chi không buông lung thứ hai vì ngừa thất niệm, lập chi cấm ước thứ ba vì ngừa kiêu mạng buông lung. Nhưng nói tám chi này gọi là tám chi trai.

Theo Tông Kinh Bộ, tám thứ này gọi chung là là Trai, gọi riêng là Chi. Chi là phần, vì riêng mà thành chung. Vì được tên chi, cho nên tên trai giả không phải thật.

Như xe nhiều phần (do nhiều phần mà thành gọi là xe) và bốn chi quân: Do bốn chi: Voi, ngựa, xe, bộ mà thành gọi là quân.

Năm chi tán vân vân (do năm phần thuốc mà thành gọi là Tán).

Xe quân tán ấy đều là giả danh.

Như Tông Tát-Bà-Đa nói: lìa giới ăn phi thời là thể của trai, vì một trong tám cũng là chi trai, bảy chi còn lại một trong tám chi là chi trai, không lìa ăn phi thời là chẳng phải trai.

19. Nói về không thọ tận sự đắc cận trụ:

Dưới đây là thứ ba nói về không thọ cận sự đắc cận trụ:

Luận chép: là chỉ có cận sự liền được thọ cận trụ hay ngoài ra cũng có trường hợp khác được thọ cận trụ ư?

Tụng chép:

Ngoài Cận trụ cũng có

Không thọ ba quy vô.

Giải thích: ngoài ra cũng có: ngoài ra là ba quy y, không thọ cận sự, chỉ thọ ba quy y cũng đắc cận trụ. Nói ngoài ra cũng có là không thọ ba quy y chắc chắn không đắc cận trụ, nên nói không thọ ba quy y vô.

Hoặc có người không biết phải thọ ba quy y mới phát giới hoặc lại quên nhầm, thọ thẳng cận trụ cũng đắc giới, vì năng lực của ý ưa thích mà phát luật nghi.

- Nói về giới cận sự:

a. Nói về lúc phát giới

b. Hiểu văn kinh

c. Nói về ba phẩm giới

d. Nói về thể của ba quy y

đ. Nói về lìa tà hạnh.

e. Cưới vợ không phạm

g. Nói về lìa nói dối

h. Nói về ngăn uống rượu.

20. Nói về luật nghi sự:

Dưới đây thứ nhất nói về luật nghi cận sự. Theo tông Kinh Bộ thọ ba quy y gọi là ba quy y cận sự. Sau đó nói tướng của năm giới gọi là ngữ giơi cận sự. Lúc thọ ba quy y, chưa phát năm giới, ngay năm giới này, tùy theo thọ bao nhiều giới đều đắc giới. Như Tông Tát-bà-đa: Thọ ba quy y xong liền phát năm giới, phải có năm giới mới gọi là Cận sự. Cho nên Luận chép: Như Khế Kinh nói: Phật bảo Đại Danh. Có những người nam tại gia bạch y nam căn thành tựu, quy y Phật pháp tăng, khởi tâm thành kính thanh tịnh, phát lời chân thật: tự xưng con là ổ- ba-sách ca (Hán dịch là cận sự) nguyên tôn trong nhớ nghĩ thọ trì, xin từ bi hộ niệm. Đây gọi là ổ-ba-sách ca là chỉ thọ ba quy y liền thành cận sự. (Dẫn kinh nêu câu hỏi).

Các sư nước ngoài nói chỉ có thế liền thành là kinh bộ tông đáp, chỉ cần quy y này liền thành cận sự.

Các Luận sư nứơc Ca-Thấp-Di-la nói: lìa luật nghi cận sự thì không phải cận sự (là nghĩa của Hữu tông, phải thọ năm giới mới gọi

là cận sự)

Nếu vậy lẽ ra trái với kinh này. (Kinh bộ thì khó, kinh đại danh này chỉ nói ba quy y không nói năm giới.

Điều này không trái nhau, vì đã phát giới, là Hữu tông đáp phát giới lúc nào (là Kinh bộ hỏi, như trên là văn luận).

Tụng chép:

Xưng cận sự phát giới

Nói như Tỳ-kheo thảy.

Giải thích:Xưng cận sự phát giới: là trả lời lúc phát giới, trong Kinh Đại Danh, xung cận sự lúc này phát giới nghĩa là kinh nói: tự xung ta là ổ-ba-sách ca. Nguyện tôn trọng, nhớ nghĩ thọ trì, xin từ bi hộ niệm. Lúc này liền phát năm giới cận sự, xưng cận sự v. v…bèn phát luật nghi, tâm vốn cầu giới. Vì kinh lại nói con từ ngày nay đến trọn đời là lời xả sinh, Ý kinh này nói xả bỏ sát sanh, v.v… lược bỏ sát, v.v… Chỉ nói xả sinh, cho nên lúc trước đã phát năm giới

Nói như Tỳ-kheo thảy

Là nêu ví dụ giải thích thành.

Nói: là kinh nói xả sát sinh v. v…giống như Tỳ-kheo, một lần bạch ba lần yết ma xong phát giới Tỳ-kheo. Sau đó nói bốn giới trọng, làm cho biết giới trước mà giữ gìn. Giới cận sự cũng vậy, trước thọ ba quy y rồi, phát giới cận sự, sau đó nói xả bỏ sát sinh v. v…làm cho biết giới để giữ gìn. Bởi vậy cận sự phải đủ luật nghi.

21. Nói về hiểu văn kinh:

Dưới đây là thứ hai hiểu văn kinh:

Tụng chép: Nếu đều đủ luật nghi

Sao nói một phần thảy,

Là nói theo năng trì

Giải thích:Hai câu đầu dẫn kinh để gạn hỏi, một câu sau giải thích chung.

Sư của Kinh Bộ nói: nếu đủ luật nghi mới gọi là Cận sự, vì sao Đức Thế tôn nói có bốn thứ:

1. Một phần của năng học (là một giới)

2. Phần ít của năng học (là hai giới)

3. Nhiều phần của năng học (là ba giới, bốn giới)

4. Trọn phần của năng học (là năm giới).

Là y theo năng trì mà nói, hữu tông giải thích chung, lý thật là Cận sự, phải đủ năm giới, là y theo năng trì mà nói một phần vân vân. Vì năng trì trước sở thọ cho nên nói năng học, nếu không như vậy thì lẽ

ra nói thọ một phần v.v... Kinh đã không nói thọ một phần v.v… biết rõ năng học, y theo năng trì để nói.

22. Nói về ba phẩm giới:

Dưới đây là thứ ba, nói về ba phẩm giới:

Luận chép: cận sự này v.v… tất cả luật nghi, làm sao mà được thành phẩm hạ, trung, thượng?

Tụng chép: Hạ trung thượng tùy tâm.

Giải thích: Tâm phẩm thượng thọ giới thì đắc giới phẩm thượng. Cho đến tâm phẩm hạ thọ, thì đắc giới phẩm hạ. Cho nên giới tùy theo tâm. Có ba phẩm khác nhau, vì lý do này, hoặc có bậc La-hán thành giới phẩm hạ, hoặc có chúng sinh thành giới phẩm thượng.

23. Nói về thể của ba quy y:

Dưới đây là thứ tư nói về thể của ba quy y:

Luận chép: Có người quy y Phật, pháp tăng là quy y những gì?

Tụng chép:

Quy y thành Phật tăng

Hai thứ pháp Vô học

Và Niết-bàn trạch diệt

Là nói đủ ba quy.

Giải thích: Quy y Phật: không quy y thân Phật, chỉ quy y pháp Vô học của Phật. Vì pháp Vô học có công năng thành Phật. Lại đắc pháp Vô học của Phật vì là thù thắng. Lại đắc pháp Vô học của Phật có thể giác ngộ tất cả. Do ba nghĩa này nên nói là quy y.

Pháp Vô học: Là trong thân Phật, tận trí vô sinh, năm uẩn vô lậu là thể.

Quy y tăng: Là quy y hai thứ pháp của tăng, gọi là pháp Hữu học và pháp Vô học. Hai thứ pháp này có thể thành tăng bốn hướng bốn quả cho nên quy y.

Quy y pháp: Chỉ quy y Niết-bàn, Niết-bàn tức là trạch diệt, trong thân của tất cả chúng sinh chứng được trạch diệt. Là thiện là thường, vì một tướng vắng lặng nên quy y chung.

Nếu theo Luận chủ quy y Phật: Không phải quy y pháp Vô học của Phật, cũng quy y thân Phật, vì tổn hại thân, thành tội Vô gián, nên biết thân Phật cũng là thể Phật chân chánh, cho nên phải quy y.

Quy y tăng, cũng quy y thân của tăng, vì thân của tăng là Tỳ-kheo. Cho nên quy y chung. Điều này có thể quy y, ngữ biểu là thể.

Hỏi: Quy y là gì?

Đáp: Là cứu vớt, nhờ quy y Tam Bảo mà giải thoát khỏi khổ. Như

Thế Tôn nói: mọi người sợ ép ngặt phần nhiều quy y các thần núi) vườn rừng và tòng lâm (cũng là tên vị thần) Cô Thọ, Chế-Đa v.v… (cô thọ là thân cô thọ, chế-đa là tháp của ngoại đạo). Quy y như thế không tốt, quy y này không phải tối tôn, không thể nhờ quy y này mà giải thoát các khổ.

Có quy y Phật, quy y pháp, quy y tăng, đối với Bốn Thánh Đế hằng dùng tuệ quán sát biết khổ, biết khổ tập, biết vượt hẳn các khổ, biết tám Thánh đạo, hướng đến Niết-bàn an ổn. Quy y như vậy thật trên hết, tối tôn, quy y như vậy có công năng giải thoát các khổ, cho nên quy y, nơi tất cả chỗ họ luật nghi là môn phương tiện.

24. Nói về xa lìa tà hạnh:

Dưới đây là thứ năm nói về xa lìa tà hạnh.

Luận chép: Vì sao Thế tôn đối với luật nghi khác lập ra lìa phi phạm hạnh nhưng đối với luật nghi cận sự làm cho họ xa lìa dục tà hạnh (lìa dục tà hạnh: là vợ mình không phải phi thời).

Tụng chép:

Tà hạnh rất đáng quở

Dễ lìa được bất tác.

Giải thích: Ở đây có ba ý ngăn dứt dục tà hạnh:

a. Dáng quở trách vì cướp vợ người, vì chiêu cảm đường ác, không phải phi phạm hạnh.

b. Vì dễ xa lìa nên nói là tà hạnh dễ xa lìa, tại gia đam mê dục, lìa phi phạm hạnh vì khó nên không chế lìa phi phạm hạnh.

c. Vì đắc bất tác: các bậc Thánh đối với dục tà hạnh chắc chắn không thực hành, được bất tác luật nghi. Bậc Thánh trải qua nhiều đời tánh giới thành tựu, tuy trải qua nhiều đời cũng không phạm, lìa phi phạm hạnh thì không như thế. Đó là bậc Thánh một đời, hai đời thì có vợ, có phi phạm hạnh. Từ ba nhân này, cho nên cận sự, là ngăn dứt dục tà hạnh, nếu không như vậy, thì lẽ ra bậc Thánh trải qua nhiều đời phạm giới cận sự, vì có vợ.

25. Nói về cưới vợ không phạm.

Dưới đây là thứ sáu, nói về cưới vợ không phạm:

Luận chép hỏi: Có người trước thọ luật nghi cận sự, về sau cưới vợ, đối với người vợ kia, trước lhi thọ giới có đắc luật nghi, (là hỏi) lẽ ra là đắc, chẳng phải chỉ một phần, đắc luật nghi Biệt giải thoát (là đáp) nếu thế vì sao, về sau không phạm giới? (Là hỏi).

Tụng chép:

Đắc luật nghi như thệ

Chẳng đều đối nối tiếp.

Giải thích: Đắc luật nghi như thệ.

Như vốn nhận lời thệ thì đắc luật nghi. Vốn nhận lời thệ rằng: Con đối với tất cả hữu tình thệ dứt tội dục tà hạnh,chẳng phải đều đối với nối tiếp: Nghĩa là thệ không nói ta đối với tất cả hữu tình nối tiếp lìa phi phạm hạnh, Cho nên đối với hữu tình lìa được giới tà hạnh. Không được lìa giới phi phạm hạnh, cho nên sau này cưới vợ không hủy phạm giới trước đây.

26. Nói về lìa nói dối:

Dưới đây là thứ bảy nói về lìa nói dối:

Luận chép: Vì sao chỉ cấm nói dối, không cấm nói lời chia rẽ. Vì giới cận sự cũng do trước đây nói ba thứ nhân. Nói nói dối vì đáng quở trách, lại có nhân khác.

Tụng chép:

Để khai giới nói dối

Bèn vượt các học xứ.

Giải thích: Học xứ: giới gọi là học xứ, là những điều đáng học Việt: Là vượt xa, nếu khai cho nói dối thì vượt học xứ, lúc bị xót hỏi, thì ngay nơi giới phạm bèn nói con không làm. Do đây đối với giới phần nhiều vượt trái. Cho nên Phật muốn chúng sinh giữ gìn, đối với tất cả luật nghi đều chế giới cấm nói dối.

27. Nói về lìa uống rượu:

Dưới đây là thứ tám nói về lìa uống rượu: Luận chép: Vì sao trong các điều ngăn tội không chế lìa thứ khác mà chỉ ngăn uống rượu?

Tụng chép:

Trong ngăn chỉ lìa rượu.

Vì giữ luật nghi khác.

Giải thích: Ngăn tội tuy nhiều, nhưng uống rượu lỗi nặng. Người uống rượu tâm thường buông lung, chắc chắn phạm luật nghi, vì giữ luật nghi cho nên ngăn uống rượu. Rượu không có hạn lượng, chắc chắn, uống ít cũng say. Cho nên Phật cấm dù cho mảy may ở đầu lưỡi cũng không cho uống. Rượu không phải tánh tội, nhưng Phật ngăn cấm, không cho uống, trái với điều ngăn thì phạm, nên gọi là già tội. Như sát sinh v.v… lúc chưa chế giới, các bậc Thánh chắc chắn không phạm, cho nên gọi là tánh tội. Vì tánh là tội. Lại tánh là tướng tội, chỉ nhiễm tâm hành, lúc bệnh uống rượu không được say loạn, cho phép không tâm nhiễm, nên thuộc về chẳng phải tánh tội.