Đại Tập 166 · Bộ Chư Tông VI · Số 1888–1910

Số 1906- Bồ Tát Giới Bản Tông Yếu

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 166

BỒ TÁT GIỚI

BẢN TÔNG YẾU

1906

HỘI VĂN HOÁ GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1906

LỜI TỰA

PHÁP SƯ ĐẠI HIỀN NGHĨA KÝ

Tăng Đạo Phong Chùa Đại Tiến Phước soạn.

Tôi thấy mọi loài nhung nhúc luôn tạo trần nghiệp mà tăng thêm lậu căn, mọi người vội vàng lăng xăng, vịn lấy cấu duyên mà làm bến mê lầm. Ví như hoa đốm ẩn hiện, vòng lửa quay tròn, cho nên đấng Chân Phạm thương xót, chở chuyên thì dùng bè báu, Đấng Thế Hùng giáo hóa thì dùng kim chương. Nếu sâu xa tinh vi, mờ thiếu bí mật thì vượt biết bể, vọng quyên mịch phân, nhà thần linh khanh, trạch dụng điềm chỉ. Từ khi trống trời mới tấu ở quang diệu, đạo thật chánh chân, mắt đời mới mất ở kiên lâm, lý chỉ một ngộ, đến ngàn năm sau hai tông hưng thạnh, chấp có thì sót không, chấp không thì sót có, đều y cứ vào bờ bến chưa lội xuống giữa nguồn. Than ôi! Đức phong hết xông, sương tiên mất vị. Đại nghĩa sắp chết, cái gì là giồng mối, thì năm mặt trời truyền chiếu ở năm trời, hoàn thư lệ cảnh, ngàn bộ tiếng bay ở ngàn xưa, tái thọ hồng huân. Người tin thì nối đuốc truyền đèn, xuân lan thu cúc, phải đến năm trăm mà kiệt khởi, thì đó là ai, tức là Pháp Sư Đại Hiền người Đông Quốc. Huyền phong thanh mạo, đạo khí riêng hùng, dáng đẹp Long chương phụng sồ, lượng thì Hà quan Nhạc Tửng, tới tuổi trưởng thành mới biết cây ở Thanh khưu đến tuổi thành lập, mong thuyền từ nơi lục hải mà dấu vết rất xa xôi, bèn ngầm dùng nghĩa che giấu ánh sáng, rừng tươi khô, khan cầu pháp bị rơi rụng. Nhân thuật Dugià Toản Yếu ba quyển, soạn Duy Thức Quyết Trạch một quyển, Bồ-tát Giới Bản Tông Yếu, một quyển và Bản Mẫu Tụng, một trăm hàng để truyền cho đời sau, đều là lời đẹp lý sâu, văn gọn nghĩa nhiều. Bưu Bính

mà mặt trời trí tuệ thêm sáng, Thái sát mà núi giác càng đẹp, khuyên kẻ mê nơi đường rẽ mà thấy rõ chỉ nam cho xe, không biết hình dáng mặt mày thì xin xem gương Tây Tần.

SỐ 1906

BỒ-TÁT GIỚI BẢN TÔNG YẾU

Sa-môn Thanh Khưu Đại Hiền soạn.

Dũng sĩ đánh trận chết như về. Trượng phu hướng đạo có từ gì, mới vào luôn khó ắt chẳng dễ. Do khó nếu lui kiếp nào thành? Trượng phu muốn làm vua ba cõi, quơ gươm trí tuệ dứt chúng ma, ta ở biển khổ thể không sợ, trang nghiêm thuyền giới với mười phương.

Nay y theo kinh này giải thích trì Phạm, lược có ba môn:

1. Môn nêu ý kinh.

2. Môn năng sở thành.

3. Môn tu hành khác nhau.

1. Môn Ý kinh:

Kinh chép: Kinh Phạm Võng, Phật Lô-giá-na nói phẩm Bồ-tát Tâm Địa. Phạm là nghĩa năng tịnh, Võng là nghĩa nhiếp hữu tình, tức là kinh này cho đến trời Hữu Đảnh trong biển lớn sinh tử mà thâu nhiếp hữu tình hoàn toàn khiến đến bờ vắng lặng, Vô thượng, làm gì ích vô tận các loài đói khát như cái lưới đời. Do đó, Thế Tôn nhân nói Phạm Võng một bộ tông tâm, sinh trưỡng muôn đức gọi là Tâm Địa (đất tâm)

2. Môn Năng sở thành:

Lược có hai thứ:

1. Tướng Năng thành.

2. Tướng Sở thành.

1. Năng thành:

Như kinh nói tất cả người có tâm đều phải giữ giới Phật, tức là vô thượng thừa rất rộng rất sâu, vì rất sâu nên tột là vô thượng thừa rất sâu rộng. Vì rất sâu nên rất khó, do rất rộng nên tất cả thành nhân. Một vi trần bé nhỏ là gốc của núi biển. Do đây chư Phật chế giới vô ngại chỉ cần hiểu lời mà phát tâm, do năng lực chủng tánh nên đều thành nhân. Đây là sao? tức như có một người quyết định mong cầu dứt tất cả điều ác, tu tất cả điều lành, hết cõi hữu tình đều đến hạnh trượng phu. Bấy giờ, ở phân tâm giải thoát này do duyên Yết-ma mà được giới Bồ-tát,

tất cả điều ác tức là từ mới phát tâm cho đến Bồ-đề đã dứt bỏ tất cả tạp nhiễm. Tất cả điều lành là từ mới phát tâm cho đến Bồ-đề, đã sinh và được tất cả cõi hữu tình thanh tịnh, là cùng đời vị lai đã gánh vác, tất cả cầu đạo chẳng gì lớn hơn đây, phụng hoàng tuy chưa nở mà thế tự tại vượt cảnh, tâm mới phát tuy còn buộc ràng trong đó mà lại có tánh cận vật, ruồi muỗi vỗ cánh mà không có dạng che trời. Nhị thừa ra khởi nhiễm mà không có công đức che chở chúng sinh, như kinh nói Bồ-tát Ca-diếp tụng rằng: Phát tâm rốt ráo không hai không khác, hai tâm như thế trước hỏi tâm, mình chưa được độ trước độ người, cho nên ta lễ mới phát tâm. Mới phát xong là thầy trời người, hơn cả Thanh văn và Độc giác, như thế phát tâm hơn ba cõi cho nên được gọi Tối vô thượng.

2. Sở thành:

Như kinh nói, tất cả Bồ-tát đã học, tất cả Bồ-tát sẽ học, tất cả Bồtát nay đang học, đã lược nói tướng trạng Ba-la-đề-mộc-xoa, tức là giới Bồ-tát y theo thật mà lấy bỏ, chẳng đồng các giới khác của Phật. Phải biết thời nghi nói khinh là trọng, nói trọng là khinh, cho nên ở ba giới tướng quyết định rồi mới so nhìn Thanh văn, lược có ba thứ phân tướng khác nhau. Phần tướng Thọ giới khác nhau: Nghĩa là giới Bồ-tát trừ đủ bảy giá, tất cả đều thọ được giới chỉ hiểu lời thì được giới chẳng mất. Phật tử trong ba đời kiếp, tất cả Phật thường nói như thế. Do đây cũng có pháp tự thọ. Lại tuy phạm trọng, nếu chẳng phải bảy giá thì hiện đời được thọ, chẳng đồng với giới khác, như bản nghiệp chép:

Mười trong có phạm mà không hối thì được cho thọ lại, Du-già cũng thế. Song trong kinh này ước phạm bảy giá, mật ý nói chung người phạm mười giới trọng thì hiện đời chẳng được giới.

Phần tướng Phạm khác nhau: Luận nhiếp Đại thừa chép: Bồ-tát tánh tội chẳng hiện lành, hơi giống với Thanh văn vì giá tội có hiện hành nên cùng nó chẳng ở chung, chỗ này có Thanh văn Phạm mà Bồ-tát không phạm. Bồ-tát có đủ giới thân, ngữ, tâm; Còn Thanh văn chỉ có hai giới thân và ngữ, nghĩa là người và hành đều có bốn câu. Người bốn câu là:

1. Trong tà ngoài chánh.

2. Ngoài nhiễm trong tịnh.

3. Trong ngoài đều tịnh.

4. Trong ngoài đều nhiễm.

- Hạnh có bốn câu là:

1. Hợp phước nhỏ mà rộng lớn.

2. Thuận với sâu xa mà trái với cạn gần.

3. Đều thuận.

4. Đều trái.

Trong đây cũng có tánh hội hiện hành, như Du-già chép: “Thiện quyền phương tiện vì lợi tha, đối với các tánh tội có phần ít hiện hành mà không phạm lại sinh công đức, cho đến nói rộng”. Do đó mà biết chỉ có cảnh giới Phật là tùy phần, vì tất cả do tâm, chẳng thế thì thế nào? Tựa xếp vào địa ngục, vì các Thánh đã dứt nó.

Như Khế kinh chép: “Bồ-tát biết dùng nhân duyên phá giới mà khiến người thọ trì ưa thích Đại thừa thì được phá giới. Bồ-tát khi ấy nên nghĩ rằng: Ta thà một kiếp hoặc dưới một kiếp đọa địa ngục Vô gián chịu tội báo này, chỉ cốt khiến người ấy chẳng lui sụt Bồ-đề.”

Văn-thù bạch Phật: “Vì người hủy giới này bị đọa địa ngục A-tỳ thì không có việc đó, Phật khen lành thay! Du-già cũng đồng như thế.”

Hỏi: Đã sinh công đức vì sao gọi là tánh tội.

Đáp: Ý vui tuy tốt nhưng phương tiện là ác, nhưng chỗ nào cũng nói chẳng nhiễm thì chẳng phạm, chỉ do ý vui, chẳng do phương tiện vì khi dùng phương tiện thì có nhiễm. Như nói tại gia từ tâm là dâm, xuất gia chẳng như thế vì hộ Thanh văn.

Hỏi: Đồng thọ ba nhóm giới chi phải đồng nhau, vì sao một việc phạm mà một sự lại chẳng phạm khác nhau.

Đáp: Giới chi tuy đồng mà tu có giới hạn, như tánh bất định là sở tri chướng tánh, tùy vào chỗ trông, thấy nhiễm mà chẳng nhiễm.

Phần tướng bỏ khác nhau: Tỳ-kheo có năm duyên, Bồ-tát có bốn duyên, như luận nói rộng. Lại Tỳ-kheo ba phẩm phạm tội trọng đều bỏ tịnh giới, Bồ-tát phải do thượng phẩm triền xả như Từ Tông nói. Nếu Bồ-tát hủy phạm bốn pháp tha thắng xứ, thì thường hiện hành đều không hổ thẹn, lại càng ưa thích thấy công đức ấy, phải biết nói tên thượng phẩm triền phạm, không phải các Bồ-tát tạm một hiện hành pháp tha thắng xứ, liền bỏ Bồ-tát tịnh giới luật nghi như các Bí-sô. Lại giới Tỳkheo phải thọ trì chung, phạm một giới trọng liền mất tất cả. Bồ-tát tịnh giới luật nghi như Du-già nói trong giới Bồ-tát không có phạm Vô-dư, cho đến nói rộng, nghĩa là thượng phẩm triền tuy phá một giới trọng thì chẳng mất các thứ khác. Cũng như cận sự chung thọ trì một, tuy gọi là phạm giới mà thành tánh, như Khế kinh chép:

Có mà phạm, hơn là không có mà chẳng phạm, có phạm gọi là Bồ-tát, không phạm gọi là ngoại đạo. Lại như khi mới dạy giới do có một phần thọ, cũng có một phần trì. như Thế Tôn nói thọ một giới gọi

là một phần Ưu-bà-tắc. Bồ-tát cũng thế, là giới gọi tùy phần như Khế kinh nói: Có thọ một phần giới gọi là một phần Bồ-tát, cho đến mười phần gọi là thọ giới đầy đủ. Lại, giới Tỳ-kheo qua đời liền xả. Bồ-tát chẳng phải như thế, dù chuyển sang đời khác nhưng giới vẫn theo rộng nói như luận.

Lại như kinh nói: “Tất cả giới Bồ-tát phàm Thánh đều tận tâm làm thể, cho nên tâm tận thì giới cũng tận, tâm không tận nên giới cũng không tận.”

Hỏi: Cũng có thể thọ trì được không?

Đáp: Như chi không lồi, chỗ chế mà thọ. Thời cũng phải thế, thà quá giới hạn (biên tế), như Quán Kinh chép: “Đại vương hằng ngày thọ tám giới.” Hỏi: Nếu thế thì đúng như thời, cần phải đủ chi, hoặc lại như chi cũng có lúc giảm, thời thì trái kinh.

Như nói: Có một lúc Ta ở bên bờ sông Hằng, Ca-chiên-diên đến nói rằng: Bạch Đức Thế tôn, con dạy chúng sinh khiến họ thọ trai pháp, hoặc một ngày, hoặc một đêm, hoặc một lúc hoặc một niệm, người như thế người thành trai chẳng? Con nói: Tỳ-kheo là người được thiện, chẳng gọi là trì trai. Các đệ tử con nghe nói như thế chẳng hiểu ý con, bảo rằng Như Lai nói tám giới tai phải thọ đủ mới được.

Đáp: Một ác nên ngăn thì một chi thành giới. Muốn tiến đến Định tuệ thì chẳng giảm thời. Bồ-tát bảy chúng thuận theo Thanh văn, tám giới cũng thế, thọ riêng như thế.

Như kinh Niết-bàn có bài tụng rằng: Nếu vì đạo vô thượng, trong một ngày một đêm, thọ trì tám trai giới, thì sinh cõi Bất Động.

3. Tu hành khác nhau:

- Lược có bốn thứ:

1. Gần gũi thiện sĩ.

2. Lắng nghe chánh pháp.

3. Như lý tác ý.

4. Đúng như lời dạy mà tu hành.

1- Gần gũi thiện sĩ:

Như Thế tôn nói tất cả chúng sinh là nhân duyên gần của đại Bồ-đề, không có bạn lành trước, nghĩa là bạn có bốn:

a. Thuận thiện trái ác.

b. Thuận ác trái thiện.

c. Thiện ác đều thuận.

d. Thiện ác đều trái.

Trong đây cái đầu thì đồng với sự, tùy điều ác ấy đã sửa đổi, làm thầy, chẳng phải bạn đồng tâm mà đoạn vàng, mở hạt châu trên trán khiến thành pháp khí Bồ-đề. Có ai chẳng bằng vào thẳng gần gũi tốt mà lập công, cho nên gần gũi thiện sĩ làm đầu.

2- Lắng nghe chánh pháp:

Như Khế kinh nói nếu lửa đầy khắp thế giới, thì cần phải nghe pháp, tức là nhờ một câu có thể dứt được vòng khổ, nghe nửa bài kệ thì hồn chìm núi tuyết. Song ở bốn chỗ mà an trụ chánh niệm, sau mới thưa hỏi. Như luận nên biết, sảng nghe chưa chiều, cần phải lưu thông, lấy chánh hạnh người khác làm muôn hạnh của mình. Nếu lầm chánh niệm thì đọa địa ngục A-tỳ, lợi một chúng sinh thì cam tâm chịu khổ như Khế kinh nói: Với một chúng sinh mà ức kiếp tu hành khiến vô lượng chúng thoát khỏi biển khổ.

3- Đúng như lý tác ý:

Nghĩa hóa là quán bốn việc trước trị bốn đảo:

a. Các hạnh vô thường, có sinh phải có diệt, có thạnh phải có suy, không phải rốt ráo.

b. Hữu lậu đều khổ, do ba khổ, nhưng do lưới ái mà bị cột trói trong sinh tử. Họp ly là mủi nhọn độc cắt xé, tên lửa buồn khổ bắn ra, nói rộng như trong luận.

c. Cõi bất tịnh tạp nhiễm, giống như tịnh hiện, như oán giả thân, các tưởng bất tịnh như luận nói rộng.

d. Các pháp vô ngã, hai ngã đều không tức là các uẩn pháp sinh diệt làm thân, khởi chẳng nói khởi, diệt không tưởng diệt. Các pháp một tướng gọi là vô tướng, như huyễn duyên sinh, không có tự tánh, vì tánh không tánh, tức tánh các pháp. Tuy không ra khỏi tướng mà chẳng thấy thân nó tuy ở trong lời chưa nói hình trạng nó.

4- Đúng như lời dạy mà tu hành:

Thề khởi mười địa, chí xa mong Bồ-đề, xuất gia từ biệt người thân, qui y lường bát đúng pháp thọ trì. cây trăm họ xem là của cải giới định tuệ, đúng như lời dạy mà tu hành. Lại nói thế này là bốn môn khéo léo. Bồ-tát thực hành tịnh giới, đủ tư lương nhiệm mầu:

1. Môn chánh niệm giữ gìn.

2. Môn Ba-la-mật cao siêu.

3. Môn tánh khinh trọng.

4. Môn tướng Trì Phạm.

1- Môn giữ gìn chánh niệm:

Những gì đáng yêu thích thì nghĩ rằng: Các dục không thể no, như

xương khô, cho đến ách như cây thẳng nát quả, như cô gái La-sát, ít mùi vị mà nhiều tai ương, hai khắp các nghĩa lợi thế gian va xuất thế gian. Ở đây mà không nhịn được làm sao hết khổ. Nếu đối trái nhau, phải nghĩ mê tâm minh, chấp làm khác nên vọng sinh mừng giận. Chết chìm trong biển khổ, từ nghiệp chịu quả, dẫn người khác làm duyên khiến đọa vào đường ác, lời mình rất sâu. Con từng cầu việc vô nghĩa lợi, sự chẳng sợ phải chịu khổ lớn lâu dài địa ngục, huống là Bồ-đề khổ nhỏ tạm thời mà chẳng chịu được hay sao?

Nếu ở trong dung phải nghĩ rằng: Mạng sống nhanh chóng như tên bắn, cúi ngước một đời, ngày nay sắp hết có nghĩa lợi gì đâu. Vô thỉ cung cấp cho thân nay thân trở lại hại, vô biên sinh tử không chỗ kiềm chế.

Như Đức Thế tôn nói: Đất đai không thật có, các ông đêm dài chẳng chịu vô lượng khổ sinh tử, một người một kiếp chỗ chịu tân xương, chẳng hư hoại thì chắt đầy như núi cao bên thành Vương-xá, còn sửa đã uống thì nhiều như nước bốn biển, máu do thân chảy ra, lại nước mắt khóc cho yêu thương mà phải xa lìa thì nhiều hơn nước bốn biển. Tất cả cỏ cây trên đất liền đều chặt ra làm thẻ để đếm số cha mẹ cũng chẳng thể hết. Từ vô lượng kiếp đến nay ở trong địa ngục, hoặc ở trong súc sinh hoặc ở trong ngạ quỷ chịu các hành khổ chẳng thể đếm kể. Như thế suy nghĩa nhiều đêm không biếng lười. Cho đến nằm nghiêng không phải trụ vào tưởng ánh sáng, phiền não sâu không đáy, biển sinh tử không bờ, thuyền độ khổ chưa dừng làm sao được ngủ nghỉ.

2- Thuộc về môn Ba-la-mật-đa: Lược có hai môn là:

1. Thuộc về tánh chung.

2. Thuộc về tướng riêng.

Một thứ đầu các hạnh, do làm và chẳng làm, phải làm, bốn câu bảy thứ nhiếp thọ tối thắng nên gọi là Đáo Bỉ Ngạn, nói rộng như trong luận. Nhưng Đáo Bỉ Ngạn đều có chín tướng như Du-già nói, phải nên khéo léo. Sau có ba thứ:

1. Nhân quả, nhiếp trước làm y sau nên thuận câu nhiếp trước, tịnh sau trì trước nên thuận câu nhiếp sau. Tuy khác biệt tu, tuy tu khác nhau nhưng do dần trì nên mỗi mỗi tự nhiên tu khắp tất cả.

2. Thể nhiếp tu việc mỗi nhiếp hạnh, tất cả vô sân nhẫn tánh, tất cả tu nghiệp giới tánh, tất cả vô sân nhẫn tánh, tất cả tánh tinh tấn mạnh mẽ, tất cả chuyên chú tịnh tự tánh, tất cả chánh kiến hậu ngũ tánh, cho một hạnh này mà tu tát cả hạnh thì phải tương ưng.

Dùng nhiếp các pháp vô tham:

Mỗi mỗi có đủ vô ứng thí, cho đến thành tựu trí hữu tình cùng giúp nhau mở mang quyến thuộc, đều dùng tất cả các hạnh công đức làm tự tánh. Do đây tất cả hạnh làm tất cả hạn. Cho nên một niệm tu tất cả hạnh, đâu chỉ A-tăng-xí-da về sau. Lại vô số kiếp thật ở một niệm. Như toàn hạnh thật hướng tự hạng, vì đời vị lai, hạng cùng bối nhau vì đời quá khứ không đầu không đuôi qui về một niệm. Nên có bài tụng rằng: Ở mộng bảo cả năm thức rồi chỉ chốc lát cho nên thời vô lượng nằm trong một sát-na.

3- Môn tánh khinh trọng:

Chỗ lấy và bỏ tuy nhiếp tất cả tạp nhiễm thanh tịnh nhưng đối với gia hạnh nghiệp chế các giới cấm, lược có mười trọng và bốn mươi tám khinh nhưng giới Bồ-tát ý địa làm gốc, nếu thấy thắng lợi thì buông lung thân ngữ, không điều ác nào chẳng do tham sân si, đều là dẫn tốt suy ra xấu. Do đó bốn thứ sau là căn bản trọng. Trong giới nhiếp thiện, cực trái có hai một là tu phước bỏ trí, hai là bỏ Đại theo Tiểu. Tham riêng dẫn đầu, ngu si dẫn khắp, hai thứ kia dẫn sau vì trái Đại thừa. Trong nhiếp hữu tình cực trái có hai:

1. Trước mình sau người.

2. Có tưởng oan thân, chỉ ác dẫn đầu, tham sân dẫn sau, ngu si tà kiến dần chung tất cả.

Do đây tùy ưng là gốc ba tụ

4- Môn tướng Trì Phạm:

Lược có ba môn:

a. Môn tướng chung.

b. Môn tướng riêng.

c. Môn rốt ráo.

a- Môn tướng chung:

Nếu làm thì phạm, dù phạm cũng làm, bốn câu phân biệt, hoặc có làm mà chẳng phạm. Tức là trong giới kiến thắng lợi của Bồ-tát cho đến hạ phàm có tâm lành mà làm đều là không phạm. Hoặc có khi chẳng làm mà phạm, tức là tùy hỷ (thấy làm mà vui theo). Các câu khác nên biết, nếu phạm thì nhiễm, nếu nhiễm thì nhất định phạm, nghĩa là có bốn câu: Câu một là vô phú vô ký, vô tri buông lung. Tội này giúp ác vời lấy quả ấy. Câu hai là, tức muốn dứt nó mà sinh khởi ý vui phát siêng tinh tấn, phiền nào hứng lấy che mờ tâm ấy, lúc nào cũng khởi. Các câu khác nên biết. Nếu phạm thì tội, nếu tội cũng phạm, tức là thuận câu trước. Vì phạm loạn v.v... mà không hề biết, cho nên có tư nghiệp, nếu có trọng khinh thì cũng có nghiệp đạo, nếu có nghiệp đạo

thì cũng là tội trọng, bốn câu phân biệt, hoặc có khi là trọng mà chẳng phải nghiệp đạo, tức như bán rượu v.v... và một phần khác, hoặc có khi là nghiệp đạo mà chẳng thuộc trọng, như là ỷ ngữ, v.v… các câu khác nên biết. Nếu là trọng nghiệp đạo cũng sẽ xả giới, nếu xả giới thì cũng là trọng nghiệp phải chăng? Nên làm bốn câu:

1. Trung hạ phẩm triền, phạm tha thắng xứ, tức là có hổ thẹn, cũng chẳng có kiến chấp sâu là công đức.

2. Tự mình và hướng về người khác, bỏ nguyện Bồ-đề.

3. Thượng triền, chung riêng phạm tha thắng xứ, khởi tội căn bản.

4. Trừ tướng này là câu thứ tư.

Hỏi: Nếu thế vì sao kinh bản nghiệp chép: Giới Bồ-tát có phép thọ mà không có phép xả bỏ, có phạm mà chẳng mất, hết mé vị lai. Đáp: Hạ thừa hướng Đại thì có phép xả, bỏ giới Bồ-tát, không phải như thế. Hoặc giới Bồ-tát không phạm vô dư, không có hết tất cả, như trước đã nói.

b- Môn tướng riêng:

Nếu ở mình người khen chê thì tội, nếu chê khen cũng là phước hay sao? Tức có bốn câu hoặc có khen chê tội hoặc khen chê phước. Như đối với người mà làm tổn hại hoặc làm lợi ích. Hoặc có khen chê phước, khen chê tội. Vì dẹp tà, vì tài dẫn lợi, hoặc có khi khen chê vừa phước cùng tội. Khen chê cũng như thế, tức là thuận cạn nhỏ trái sâu rộng, hoặc có khen chê, chê khen, không tội không phước, tức như tâm tăng thượng phạm loạn, hoặc trọng khổ bức, hoặc chưa thọ giới vô ký mà làm. Nếu khen chê tội thì là tha thẳng xứ. Nếu tha thắng xứ thì cũng khen chê hay sao? Nghĩa là tướng khinh trọng khó thể quyết định, tùy vị trì phạm rất sâu kín. Nhưng y cứ nghiệp đầu bốn câu phân biệt, tức có khen chê mà chẳng phải trọng tội. Tuy có yêu ghét mà chẳng làm lợi. Tuy nhiễm phạm tội mà chẳng phải trọng. Các câu khác nên biết, trong đây lại nói giới khen chê, các loại trì phạm khác ở đây nên biết, tức là giới Bồ-tát cùng các hạnh tâm rộng mênh mông không bờ bến, không hề trở ngại. Có người làm nhiều hơn cát bụi, muôn hạnh mỗi hạnh cả ngàn muôn, ứng theo trần cơ mà tu mỗi việc. Tánh tội phước khó biết khác? Một hạnh ứng trần, tướng tà chánh dễ lạm. Tuy vô số cơ nhưng đều nhập đạo Bồ-đề, cao sinh tình hẹp mà chê đều là nhân, khen sâu vào tuệ rộng, tuy đồng mặt người đâu hợp một tướng, tuy đi đường xa đâu chỉ dùng chân. Như Khế kinh nói: Đối với thừa chậm bèn gọi là chậm. Ở giới chậm thì chẳng gọi là chậm. Bồ-tát Ma-ha-tát đối với Đại

thừa này tâm không phải mạn, đó gọi là vâng giữ giới, vì hộ chánh pháp dùng nước Đại thừa để tự tắm gội. Cho nên Bồ-tát tuy hiện phá giới mà không gọi là chậm.

c- Môn Rốt ráo:

Tức dùng hai không, mất tướng ba luân, như Khế kinh chép: Phải dùng Bất Hộ viên mãn tịnh giới Ba-la-mật-đa, phạm tướng không phạm chẳng thật có nên gọi là ba luân tướng giới, tội, nhân. Vì chẳng tức duyên nền tướng chẳng phải có tức. Trung gian đều chẳng thật có. Tánh chẳng phải thật có, nên vật tăng có thể trì. tướng chẳng phải không nên chẳng bác không phạm. Không mà chẳng bát, nên chẳng mất giới tướng. Có mà chẳng thêm nên không phạm giới tánh. Tuy nói tướng khinh trọng, phải quấy mà thấy ba luân chẳng phải hạnh rốt ráo. Các pháp nghĩa như nên gọi Như Lai, do tu vô ngã mà được hạnh vô tướng này, dứt bỏ hai tướng, đầy đủ hai lợi nên gọi là rốt ráo. Vì sao? Vì trong một niệm ba đời viên dung gọi là Bồ-đề chẳng lìa phát tâm. Tăng thượng ý lạc từ đây mà sinh. Như Khế kinh chép: Đương quả chư Phật, xoa đảnh nói pháp, một pháp không thì tất cả vô sinh. Liền bảo tự tâm có ra sáu đường. Đồng thể đại Bi từ đây mà khởi, như Khế kinh nói tức pháp thân này có vô lượng phiền não quấy động, tới lui sinh tử nên gọi là chúng sinh. Hộ trì đã thế, xuất ly cũng thế. Như có bài tụng rằng:

Tất cả biển nghiệp chướng.

Đều từ vọng tưởng sinh

Nếu người muốn sám hối

Ngồi thẳng quán thật tướng.

Các tội như sương mù

Mặt trời tuệ làm tan

Cho nên phải dốc lòng.

Siêng sám hối sáu căn. Ba tụ giới này lìa bờ khổ vui, chứng đoạn trí ân, ba thân đức Bản. Khuyên như so dây đàn phải lấy ở mức trung bình. Như Khế kinh nói Bồ-tát vì đạo mà thọ bốn thứ cúng dường, thân chẳng bền chắc thì chẳng chịu khổ, chẳng chịu được khổ thì chẳng thể tu hành. Đối với khổ sinh giận ghét, thì đối với vui sinh tham, cho đến nói rộng: Ta vì hỏi khắp tất cả Luận tông, trong khoảng đốm báu, tuổi nhỏ vị đủ. Nay sao tu tập vết xưa. Như Du-già ký và tụng đều bày ý vui của mình như Duy-thức phán một quyển, may có kẻ đồng thú rõ mà lấy quyết, đã mở Thánh điển vi mật yếu. Gương tròn treo trên hư không chiếu xa. Thân người Thánh giáo khó thể gặp, kẻ có tâm muốn xuất trần đã kịp thời.

Số 1907- Bồ Tát Giới Bản Trì Phạm Yếu Ký

SỐ 1907

BỒ-TÁT GIỚI BẢN TRÌ PHẠM

YẾU KÝ

Sa-môn Nguyên Hiểu nước Tân-la (Triều-tiên) soạn.

Giới Bồ-tát là bến lớn ngược dòng về nguồn, là yếu môn bỏ tà về chánh. Nhưng tướng tà chánh dễ lạm, tánh tội phước khó phân. Sao lại trong ý thật tà, mà tính ngoài giống chánh, hoặc biểu nghiệp đồng nhiễm mà trong tâm lại thuận tịnh, hoặc có tạo nghiệp họp với ít phước mà lại gặp nạn lớn, hoặc có tâm làm thuận sâu xa mà trái với cạn gần. Đó là đạo nhân chuyên uế, Sa-môn khắc tư. Vì mãi chuyên giống như dấu vết mà quên mất chánh nhân. Thường khắc giới sâu mà cầu hạnh gần. Nay đem việc trái cạn mà toàn sâu, bỏ giống dấu vết mà theo thật. Vì tự chóng quên nên ghi riêng cốt yếu, mong những kẻ đồng thú biết rõ mà lấy quyết, yếu Trì Phạm có ba môn:

1. Môn khinh trọng.

2. Môn cạn sâu.

3. Môn trì phạm rốt ráo.

1/ Trong môn đầu lại có hai câu:

1. Xếp chung vào nặng nhẹ.

2. Bày riêng khác nhau.

Phán chung:

1- Là trong tội cấu nặng nhẹ luận nói khác nhau, loại đầu có tám mươi bốn ngàn, nêu tổng quát các yếu, có ba loại riêng, hoặc bốn mươi bốn như Đạt-ma giới bổn nói. Hoặc có bốn mươi tám như Đa-la giới bổn đã nêu, hoặc có hai trăm bốn mươi sáu khinh, như Kinh Biệt giải thoát giới đã lập. Trong phần thứ hai này có cộng và Bất cộng. Tướng

cộng và Bất cộng y theo văn sẽ hiểu. Trong giới trọng, nói chung có mười, nói về loại riêng thì có ba thứ, hoặc có trọng của cộng Tiểu, tức là bốn thứ khác, hoặc có trộng của Bất cộng, tức là bốn thứ sau. Hoặc lập trọng và bất cộng của tại gia Bồ-tát; phán chung nghĩa loại khinh trọng là như thế.

2- Nói khác nhau thì nay y theo giới bổn Đạt-ma mà nói về tánh tướng khác nhau. Văn nói: Đối với có trái phạm là nhiễm và chẳng nhiễm. Nhuyến Trung thượng phẩm cần phải hiểu rõ. Dục và Bi tuy là nghiệp đồng mà có phạm và không phạm. Nói có phạm, là do bốn nhân phạm các việc. Còn không trái phạm là do ba duyên mà làm các việc. Ba duyên là gì? Tức là nếu tâm tăng thượng cuống loạn hoặc bị trọng khổ ép bức, hoặc chưa hề thọ tịnh giới luật nghi ba thứ không phạm này chung cho tất cả giới, nói riêng về không phạm như nghĩa nói rộng, trong có phạm thì có hai tụ, trong trọng phải biết nhuyến trung thượng phẩm, trong khinh phải biết là nhiễm, chăng nhiễm mà nói chung. Trong bốn nhân, nếu do không biết và do buông lung thì các tội đã phạm là chẳng nhiễm ô. Nếu phiền não mạnh và khinh mạn thì các tội đã phạm là do nhiễm ô. Nói riêng về nhiễm và chẳng nhiễm thì cũng y vào bản văn có thể biết. Tuy nói như thế, một, hai mà luận là ở giới đầu để bày tướng. Ở một khen chê có bốn thứ khác nhau, nếu vì khiến nó đến tín tâm, tự khen chê người khác, khen mình chê người là phước chẳng phạm. Nếu do tâm buông lung vô ký tự khen chê người khác là phạm chẳng nhiễm. Nếu ở người khác có tâm yêu giận, tự khen chê người khác là nhiễm chẳng nặng. Nếu vì tham cầu lợi dưỡng cung kính mà tự khen chê người khác là trọng, chẳng phải khinh. Trong cái thứ tư có ba phẩm thành ba, nguyên do cùng có hai đường tức là do sự và do triền, nếu triền hiện hành chẳng phải rất mạnh mẽ, hoặc phát sanh hổ thẹn là nhuyến phẩm. Tuy rất mạnh mẻ không có xấu hổ, chưa thấy làm đức và ở trung phẩm đều không hổ thẹn mà càng ưa thích, thấy là công đức, ấy là thượng phẩm. Do sự nếu chê người khác ấy là nhuyến phẩm. Trong thượng phẩm tội chẳng phải một mối, tùy nó khó biết, lược bày ba cặp. Người trong Phật pháp phần nhiều đều y theo ba học mà khởi việc ma, giống như Phật đạo, cũng như giòi trong thân sư tử mới ăn thịt sư tử, các loài khác không thể ăn được, là y vào tâm học thì có hai loại sâu ăn diệt Phật pháp: Một là tham; hai là mạn.

Do tham thì như có một loại nhàn cư tịnh lự (Tịnh lự ở chỗ vắng) lìa các tán loạn nhiếp tâm thiền môn do tâm trừng tịnh mà phảng phất có thấy, hoặc do tà thần gia sức cho biết. Lúc đó, do ít học, tùy chỗ thấy

biết (kiến thức) khiến người nghe biết. Người tài giỏi ở đời đều nghi là Thánh. Đây là do bày riêng dấu vết giống Thánh, khắp đè các tăng làm không chỗ về để phá Phật pháp, cho nên bị trọng tội, ấy là tên giặc nguy hiểm trong chư tăng. Do mạn là như có một loại ở lâu trong núi sâu có chỗ tâm đắc, tu nghiệp vắng lặng. Ma biết tâm ấy có thể làm động hoại, bèn phát tâm trên hư không có tiếng nói khen việc làm ấy, người này do đó khởi tâm trị cao, đè khắp chư tăng ở nhân gian: Ai đáng khen ngợi việc làm đó, người này tội nặng hơn trước, ấy gọi là Bồ-tát Chiênđà-la. Cặp thứ hai là y theo giới học, có hai loại sâu ăn diệt Phật pháp: Một là theo tà giới; hai là theo chánh giới.

Tà giới là như có một loại tánh không ngay thẳng, hoặc theo giới tà, hoặc tự nghĩ tà, chẳng mặc áo quần, chẳng ăn cơm khoai, ấy là muốn tham cầu lợi dường cung kính, tự khoe khoang không ai sánh bằng để dối gạt người ngu, mong đám ngu đều kính trọng đức của mình, lấn át khắp tất cả không dấu vết. Do đó trong làm tổn thương chân, ngoài làm loạn người, tội thương loạn là nặng nhất. Về Chánh giới, như có một loại tánh là cạn gần, ở đời đại vận nhiều người biếng trễ thì riêng chánh thân mình oai nghi đầy đủ, liền khởi tâm tự cao mà khinh chê đại chúng, thừa gấp giới chậm. Người này hoàn toàn bất thiện vì hủy đại cấm, chuyễn phước thành hoa chẳng gì nặng hơn.

Hỏi: Tội tà giới phải như đã nói, trì chánh giới đâu có gì là tội, sở dĩ như thế, là như có một loại trong không có các triền, chẳng xem người khác làm và chẳng làm, chỉ xét tâm mình riêng trì chánh giới. Như thế Bồ-tát do đầu thành phạm?

Đáp: Nếu không tâm nhiễm chẳng ở trước nói, mà đối với người này cũng phải phân biệt. Nếu do riêng tịnh khiến người đời đối với các tăng không cho là ruộng phước, lợi dưỡng tôn trọng qui về riêng mình, tuy thuận theo tự độ, tâm giới Thanh văn mà trái với tâm giới rộng lớn của Bồ-tát, như giống vô thường... Các quán của Thanh văn tuy đối với sự cạn là không điên đảo mà đối với pháp thân tức là điên đảo. Phải biết trong đây thuận nghịch cũng như thế. Nếu do tịnh riêng khiến các người thế gian chưa tin thì tin tăng trưởng, khắp đối các tăng cúng dường bình đẳng, chẳng phải chỉ không phạm mà còn sinh ra nhiều phước. Nhưng nếu do riêng tịnh mà ở chỗ tạp nhiễm dùng đây để so với chúng chẳng lấn áp các nhiễm, lại muốn cho người khác sinh tâm cung kính, cũng như đầu đội mặt trăng mặt trời mà làm mà muốn cho chẳng mờ tối. Tự chẳng phải biết cơ đại Thánh làm sao được như thế. Vì cớ ấy nên các đại hiền xưa khuyên con rằng: Cẩn thận, chớ làm lành. Người con hỏi:

Phải làm ác ư? Cha nói: Điều lành còn chẳng làm huống là làm ác? Cặp thứ ba là y vào Tuệ học.

Cũng có hai nhóm tự khen chê người khác: Một là do tăng ích, hai là tổn giảm do tăng ích: là như có một loại tánh là nghe tà, vì hơn người khác nên nhóm họp nhiều các luận, mà chẳng hiểu các pháp đều lìa nói năng chấp có, như nói tự tánh khác nhau, vì được danh lợi mà nói thế này: Ta được ý của chư Phật ba đời, nếu khác đây thì đều là mạn thuyết. Người này ở một khen chê có bốn điên đảo, vì loạn Phật pháp nên thành tội trọng, nghĩa là vọng chấp có chỗ được thấy, cách xa ý Phật như trời với đất, mà bảo ta gần ý Phật là một điên đảo.

Ý Phật sâu xa, dứt hết các lý luận, đối với tất cả pháp đều không hề được mà dẫn là vọng thấy đồng với mình, là điên đảo thứ hai. Bày dẫn là vọng thấy đồng với mình là điên đảo thứ ba, lấn áp các thuyết lìa biên, đặt dưới thiên chấp là điên đảo thứ tư. Do tổn giảm là như có một loại bản tánh thấp hẹp, chẳng gần bạn lành, chẳng học hỏi rộng, học tập riêng một phần kinh luận sâu xa mà chẳng hiểu ý sâu, theo lời lấy nghĩa, bài bác các pháp y theo đạo lý khác nhau khởi kiến chấp như thế mà nói rằng: Ba tánh ba đế chỉ là giáo môn, trong không có gì lập bày giả danh, hiểu như thế bèn cho là chân thật, khác với lời nói này, thì đều là lý luận. Do riêng mình tự thấy không nhận lời người khác nói, nếu gặp kẻ độn căn ít học rơi vào chỗ phá theo lời người ấy nói, liền bảo người này rất sáng suốt, ngay thẳng, nếu gặp kẻ thông minh hiểu văn nghĩa thì chỗ khéo lập nghĩa chẳng rơi vào chỗ phá liền nói thoát thất, tức là tâm mê lầm chưa biết tự giải các sự tối tăm ám độn, chẳng thể theo ý phá, nghĩa là tâm ấy chẳng chánh, chưa bằng ý ta, ở đây giống như chó nhà đuổi? Trông chẳng thể lịp liền bảo đã vượt qua, ngừng mà nhìn lại. Người tổn giảm này lược do hai ngu, mất hoại Phật pháp cho nên thành tội trọng: Một là ngu thấp chê cao; hai là ngu ít chê nhiều.

Ngu một kiến tổn giảm này ở trong các kiến là thấp nhất, cũng chẳng bằng ngã kiến của ngoại đạo. Vì sao? Vì người này uống thuốc quá nhiều nên biến thành bệnh nặng. Hình dạng bệnh nặng rất giống như không bệnh, cho nên không có cách trị bệnh nầy, cũng nào có người tự biết là tai nạn. Cũng như căn bản vô minh rất tối cùng sáng Bát-nhã mà dạng nó rất giống nhau không có năng sở, vì đều không có năng sở. Cho nên vô minh đó sáng rất khó diệt. Phải biết bệnh này khó trị, cũng giống như thế. Như kệ nói: Vì trừ chấp có nên Như Lai nói không, nếu người chấp không, chư Phật chẳng thể độ, lại cái thấy này do hiểu mê lầm, mạn khởi tín tâm. Nếu y vào cái thấy này thì tu tâm sáng danh ắt

bác tín tâm mà rơi vào tà kiến vô số kiếp chịu khổ Vô gián, cho nên Bồtát rất thương người khác theo nó, cho nên khuyên răn mà nói: Tất cả người có trí đồng phạm hạnh chẳng nên ở chung. Tất cả ngoại đạo khởi ngã kiến, tuy có trái lý mà không phải họa ấy. Như kệ nói rằng:

Thà khởi chấp ngã như núi Tu-di

Chẳng khởi chấp không dù như hạt bụi.

Do hai duyên này ở thấp nhất mà chẳng dứt khởi tăng thượng mạn, giống như Sa-di thấp nhất mà bảo là ở trên Hòa thượng. Do gọi là nêu thấp làm cao ngu. Ngu thứ hai, nhưng Phật đạo rộng thênh thang vô ngại, vô phương, không có chỗ nêu mà đều đúng. Cho nên nói tất cả nghĩa khac đều là nghĩa Phật. Nói trăm nhà không chỗ nào chẳng phải là tám muôn môn, đều có thể nhập lý mà nó tự ít học nên chỉ thấy hẹp hòi. Đồng cái thấy ấy chính là phải được. Khác với kiến ấy đều gọi là thoát thất. Cũng như trong ống đều chẳng thấy trời xanh, ấy gọi là ngu riêng ít mà chê nhiều.

Hỏi: Như kinh nói: Thí như kẻ nghèo đi ăn xin, ngày đêm đếm tiền cho người khác, chẳng thể như lời dạy mà thực hành. Học nhiều cũng giống như thế. Lại nói: Nếu có người phân biệt dâm si và đạo, người ấy cách Phật rất xa cũng như trời và đất. Là biết học nhiều có chỗ thấy được, gần với người xin ăn, cách xa Phật đạo, tuy nói được ý mà chẳng quên lời, thường cầu danh lợi còn hơn người tục. Rơi vào chấp nghiêng lệch, sự quá rõ ràng. Nay đám học trò của ta chẳng khác với kia, chẳng màng danh lợi, bỏ hết việc đời, tin sâu Phật pháp, chuyên cầu vắng lặng. Chỉ vui tùy phần, chẳng phải tà là chánh. Lại chấp có là thêm, chấp không là tổn. Chỗ thú tông của ta có không đều bỏ, lặng im. Không chỗ y cứ, quán hình dạng như thế, đâu được gọi là tai nạn. Đáp: Kẻ đuổi theo danh lợi là trái đạo theo tục, ấy là mất lý, có gì đáng tiếc. Dứt hẳn lưới đời đến với đạo, uống thuốc thành bệnh rất là đáng thương. Lại biết mình mê là không phải mê lớn, tự biết mình tối là không phải cực tối. Nếu như tâm hạnh của ông chẳng trái pháp tướng, thật chẳng bài bác y theo đạo lý khác. Chẳng chấp có mà chẳng rơi vào không. Ông tự lìa biên, khéo hội Trung đạo chẳng ở loại khác, bỗng trốn chạy. Tuy nhiên tự ở trong ống mà chẳng ở người khác, còn rơi vào chấp một bên, cùng chẳng phải tịnh trí.

Như bài kệ trong kinh chép:

Chẳng chịu nhận pháp khác.

Ấy gọi là người ngu.

Có các nói suông đều là người rất ngu, nếu y vào thấy ấy mà sinh

ra các ký luận. Nếu đây là tịnh trí thì đều là tịnh trí. Nếu kiến giải của ông rơi vào ác chấp không, bài bác duyên có, cũng bác không có, rất là tổn giảm mà chẳng tự biết. Chỉ ông rất xa đạo, bèn gần với kẻ ăn xin, như kẻ ăn xin nói: Nhiều báu là giàu, ít tiền là nghèo, ta không nhiều báu, cũng không ít tiền, an nhiên vô cứ, ta không phải biết không nhiều không ít la rất nghèo cùng. Bác có bác không là rất tổn giảm. Nhưng chí đạo mê mờ, đúng sai chẳng phân, tâm hạnh nghiêm mật, được mất khó biết. Chỉ có gốc lành đời trước, bẩm tánh ngay thẳng, điều phục ngã mạn. Gần thiện tri thức: kính nương Thánh điển, xem là gương tâm, từ trong quán xét thật chín tâm hạnh. Nếu người như thế, may mắn trị bệnh chấp không sai lầm. Vừa nói chỗ chư Phật chẳng thể dạy, là vì muốn khiến người ấy tự sợ sệt sửa đổi, cho nên lại được chư Phật hóa độ, vì nói chẳng hóa là khiến tự hóa.

Hỏi: Nếu muốn ở đây tự xét tâm bệnh thì y vào những sách nào là gương sáng nhất?

Đáp: Như kinh Thâm Mật chép: Nếu các tánh hữu tình không phải ngay thẳng, không phải loại ngay thẳng. Tuy có sức chọn lựa phế lập, mà tự an trụ vào chỗ mình thấy mực trung, thấy nghe chỗ nói mật ý sâu xa mà không có khả năng hiểu như thật. Đối với pháp đó tuy sinh tín hiểu, mà nghĩa thì chấp trước lời nói: Tức là tất cả pháp quyết định đều không tự tánh, quyết định chẳng sinh chẳng diệt, xưa nay vắng lặng, tự tánh Niết-bàn. Do nhân duyên này mà đối với tất cả pháp ba thứ tánh tướng đều vô tướng, bài bác ba thứ tánh tướng của các pháp. Vì sao? vì có tướng y tha khởi và tướng Viên thành thật, cho nên: Biến kế sở chấp mới lập bày được. Nếu thấy hai tướng là vô tướng thì nó cũng bác bỏ tướng biến kế sở chấp. Cho nên nói nó bác bỏ ba tướng. Nó tuy ở pháp khởi tín hiểu nên phước đức thêm lớn. Nó tuy đối với pháp khởi tín hiểu, nên phước đức thêm nhiều. Nhưng đối với chẳng phải nghĩa mà khởi chấp trước nên lui mất trí tuệ, trí tuệ lui nên mất pháp lành vô thượng rộng lớn.

Luận Du-già chép: Như có một loại nghe nói khó hiểu tương ưng với tánh không, chưa hiển bày rõ nghĩa của mật ý kinh điển sâu xa, chẳng thể như thật giải thích lời nói, mà khởi luống dối phân biệt chẳng đúng lý. Do chẳng khéo léo suy nghĩ chỗ trích dẫn mà khởi kiến chấp như thế, lập luận như thế tất cả chỉ là giả, ấy là chân thật. Nếu thực hành quán như thế thì gọi là chánh quán, đâu phải được có tất cả chỉ là giả, ấy là chân thật do đào lý này, nên nó đối với hai thứ chân thật và hư giả đều chê, là đều không thật có, phải biết đó là rốt ráo không. Không

như thế thì tất cả người có trí đồng phạm hạnh, chẳng nên ở chung Thế tôn y theo mật ý này mà nói rằng thà như một loại khởi chấp ngã kiến còn hơn, một loại chấp không sai lầm. Thế nào là chấp không sai lầm, nghĩa là có Sa-môn, hoặc Bà-la-môn do đó nên cũng chẳng tin nhận không, đối với không cũng chẳng tin nhận nên gọi là ác thủ không. Vì sao? Vì không ấy thật là không, ở đây mà không thì thật này là có. Do đạo lý này có thể nói là không. Nếu nói tất cả đều không thật có thì vì sao nói không. Cũng chẳng nên nói do đây ở tức nói là không. Cho nên gọi là ác thủ không, cho đến nói rộng. Lại chỉ bàn luận, lại kết bản tông, trì phạm khinh trọng lược tướng như trước.

2/ Nói Trì Phạm cạn sâu:

Nhân trước nói khen chê giới để hiển bày tướng cạn sâu của trì phạm. Như Đa-la giới bản chép: Thường thay thế chúng sinh chịu các hủy nhục, việc xấu về mình, việc tốt về người khác, nếu tự khen khoe đức mình mà che giấu điều tốt của người khiến người bị hủy nhục ấy là phạm tội Ba-la-di. Y theo văn này thì cạn sâu có thể hiểu, chê mình khen người thì là phước nghiệp, khen mình chê người nhất định là phạm tội. Như thế một mực theo lời chấp mà tu phước thì phước hạnh ít mà tội nghiệp nhiều. Muốn bỏ tội ấy thì tội một mà trừ phước ba.

Đó gọi là biết cạn lỗi Trì phạm kẻ thượng sĩ nghe liền hiểu ý thú, nêu một góc liền biết ba góc kia, mà biến ở một văn đều dùng bốn câu mà phán. Do đó xem xét không lạm, không có phước mà sót, không có tội mà biện. Đó gọi là hiểu sâu đức trì phạm. Nói bốn câu mà phán, là hoặc có tự chê mình khen người là phước, khen mình chê người là tội. hoặc có tự chê mình khen người là tội, tự khen mình chê người là phước. Hoặc có khi chê khen hoặc khên chê, hoặc tội hoặc phước, hoặc có chẳng chẳng chê khen chẳng khen chê, hoặc phước hoặc tội.

Câu một là như người thương xót chúng sinh chịu nhục, muốn dẫn người khác chịu nhục về mình, suy mình đáng nhận mình cùng người khác. Ý chê mình khen người này là phước. Nếu muốn mình nhận vinh khiến người chịu nhục thì ý khen mình chê người này là tội.

Câu hai như biết thời thế, phong tục quen dần nhiều ghét, tự khen mình chê người, thường kính mình gồm khoe người khác. Lại biết chê nó thì nó ắt chê ta, nếu ta khen nó thì nó sẽ nói tốt ta. Do đây mà biết khéo cầu tự cao thì chê mình khen người ấy là phi lý đáng bỏ, mà tự hiểu đó là đạo, phải nên tu trồng, muốn kiến lập Phật pháp lợi ích hữu tình mà tự khen mình chê người thì là phước lớn.

Câu ba như có một loại tánh nhiều dối trá, vì muốn gạt lừa mê

lầm thế gian mà chê chỗ tốt của người khác, giấu chỗ xấu của mình. Do ý này mà nói lời kiêu loạn, bỏ điều tốt nhỏ của mình là lỗi, khen chỗ xấu của người là công, nói lên điều xấu của mình là đức, vì muốn mở mang dẫn dắt người thế gian biết thiện biết ác, bỏ tội tu phước. Do ý muốn này mà nói thẳng không che giấu, thấy ác mình thì phải chê, nghe thiện người thì phải khen. Biết đức mình mà lại khen đều là phước ngay thẳng.

Câu bốn như có người tánh cao sĩ, là ý rộng thầm mở bao gồm, chẳng biết đoan nghê, lẫn lộn họa, phúc, mà không về một, quên kia đây là không hai, là chỗ thần thức thường dạo chơi. Cùng chẳng tự chê mình khen người, cùng chẳng tự khoe mình đè người. Lại có kẻ hạ ngu bẩm tánh ám độn, chẳng biết phải trái, không phân biệt đậu lúa, chẳng biết thiện là thuận, làm ác là ác ý tứ thường mê, quên ca yêu ghét, cũng không tự nhún mình mà nói tốt người khác, lại không khen mình chê người.

Đây là tội của kẻ quá ngu độn, kia là phước của bậc thượng trí thuần phác. Đó là bốn câu để nói tội phước, y theo hai câu trước thì phước nghiệp biến thành nạn lớn, tội hạnh lại làm đại thiện. Xem hai câu sau thì lời nói dối và lời nói trung không cách nhau, kẻ thượng trí và hạ ngu đồng dấu vết, cho nên biết cốt yếu người tu trì phạm chỉ phải tự xét kỷ đúng sai, chẳng nên vội nói Đức hoạn của người, trì phạm cạn sâu ý thú như thế.

3/ Nói trì phạm rốt ráo:

Tuy ý pháp môn đã nói như trước, nên biết được tánh trọng khinh, gồm biết dạng cạn sâu mà ở giới tướng chẳng hiểu như thật đối với tội và chẳng tội. Người chưa lìa hai bên chẳng thể rốt ráo trì mà không phạm, chẳng ở giới thanh tịnh Ba-la-mật. Vì sao thế? Vì giới chẳng tự sinh, phải nhờ các duyên, cho nên quyết không có tự tướng, tức duyên phi giới, lìa duyên không có giới. Trừ tức trừ lìa, chẳng được khoảng giữa như thế mà cầu giới thì chẳng bao giờ có. Có thể nói tự tánh vì chẳng thành tựu mà nhờ các duyên cũng chẳng không giới, chẳng phải như sừng thỏ vì không nhân duyên. Như nói tướng giới tướng tội cũng thế. Như tướng giới tội, tướng người cũng như thế. Nếu ở trong đây y chẳng phải có mà thấy đều không, tuy nói không phạm mà mất hẳn giới. Bác bỏ giới chỉ là sự tướng. Lại ở trong đây y theo chẳng không mà tính là có, thì tuy nói năng trì, mà trì tức là phạm. Vì giới trái nghịch với tướng như thật. Bồ-tát tu giới thì chẳng phải như thế. Tuy chẳng có tính năng trì, sở trì, mà chỉ việc chẳng bác bỏ giới. Cho nên không hề có lỗi

lớn mất giới. Tuy chẳng thấy vô tội cùng chẳng phải tội, mà chẳng trái nghịch tướng thật của giới, cho nên lìa hẳn tội nhỏ phạm giới.

Do phương tiện khéo léo trí sâu ấy mà quên hẳn ba luân, chẳng vào hai bên, nói là đầy đủ giới Ba-la-mật như kinh nói: Tội, chẳng phải tội, chẳng thật có, mà phải đầy đủ giới Ba-la-mật. Giới bổn chép: Ánh sáng giới từ miệng ra. Có duyên chẳng phải không nhân, chẳng phải sắc, chẳng phải tâm, chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải nhân quả, là nguồn gốc chư Phật, là nguồn gốc Bồ-tát. Trong đây nói ánh sáng giới là hiển bày giới và ánh sáng chẳng hai, chẳng khác, vì Minh tịnh và tạp nhiễm đồng một vị. Cho nên duyên với ánh sáng giới để hiển bày thật tướng giới. Giới không tự tánh, phải nhờ duyên khác nên nói có duyên. Nói có duyên, không phải cứ là có mà hiển thẳng nó từ nhân chẳng phải không, nên nói chẳng phải không nhân. Tánh giới chẳng phải không có nhân, chẳng phải chất ngại cũng chẳng phải duyên lự, nên nói là chẳng phải sắc, chẳng phải tâm, tuy chẳng phải sắc tâm mà lìa sắc tâm thì không thật có. Tuy chẳng thật có mà chẳng phải không có giới, nên nói là chẳng thật có, chẳng phải không. Tuy chẳng phải không giới mà lìa quả thì không nhân. Giới là tánh nhân, tuy chẳng thể được mà các quả Phật phải nhờ nhân giới, tuy chẳng thật có mà giới phải nhờ nhân tâm Bồ-đề, nên nói là nguồn gốc Bồ-tát.

Hỏi: Giới tướng như thế, sâu xa khó hiểu, hiểu còn khó huống chi là tu. Cho nên biết như hành tướng nói trước, chỉ là chỗ tu của Đại địa Bồ-tát, chẳng quan hệ gì đến chỗ làm của người mới phát tâm?

Đáp: Trong kinh chánh đáp như ông hỏi, nói Bồ-tát từ khi mới phát tâm đến nay thường thực hành pháp vô sở đắc (không thật có). Vì pháp vô sở đắc mà tu bố thí trì giới cho đến nhân pháp vô sở đắc nên tu trí tuệ. Đáp ý này nếu khiến kia làm cho chừa từng tu thì khó thể làm. Cho nên nay người chẳng tu, chẳng tập thì sau cũng chẳng tu tập. Như thế lâu dần thì lại càng khó. Cho nên khiến từ đầu mà quen với tập khó, tập làm càng ngày càng tăng thì sẽ thành dễ. Đó gọi là đại ý phát thú hạnh mới. Rốt ráo trì phạm nói lược như thế.

Kính nương Thánh điển hiểu nghĩa văn, noi theo giới tạng mở yếu môn.

Khắp vì pháp giới đốt ngọn đèn,

Nguyện để truyền đèn khắp mười phương

Bốn câu, ba tụ giới đầy đủ

Xa lìa hai biên diệt các tội

Nói qua giới tạng mở yếu môn

Sáu ý năm tu đều làm thành

Ăn đồng một vị dạo phương ngoài

———

Niên hiệu Khoan Nguyên Năm thứ 2, Giáp Thìn Ngày 24 Tháng 11 Công đức đã xong Khuyến Tấn, Tăng Tín Nhẫn chùa Đại An. Chuyển pháp luân tạng Chùa Bát-nhã. Niên hiệu Khoan Vĩnh thứ 16, lúc du học ở Nam kinh, dùng Cổ Bản tại Viện Thượng Sinh ở chùa Đông Đại viết ra Chiên Bối Khiến Luật Đính Truyền chư vô cùng. Ngụ tại Tuyền Dũng, Tiểu Tỳ-kheo, kính ghi.

Số 1908- Đại Thừa Lục Tình Sám Hối

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 166

ĐẠI THỪA LỤC TÌNH

SÁM HỐI

1908

HỘI VĂN HOÁ GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN

SỐ 1908

ĐẠI THỪA LỤC TÌNH SÁM HỐI

(SÁM HỐI SÁU CĂN THEO ĐẠI THỪA)

Thích Nguyên Hiểu soạn.

Nếu y pháp giới bắt đầu du hành, ở bốn oai nghi không một đường du, nghĩ nhớ đức không nghĩa bàn của chư Phật, thường nghĩ thật tướng tiêu tan nghiệp chướng, khắp vì vô biên chúng sinh sáu đường mà quy mạng vô lượng chư Phật mười phương. Chư Phật chẳng khác mà cũng phải chẳng một, một tức tất cả, tất cả tức một. Tuy không chỗ trụ mà không chỗ nào chẳng trụ, tuy không chỗ làm mà không chỗ nào chẳng làm. Mỗi tướng hảo, mỗi mỗi lỗ chân lông, khắp vô biên thế giới, hết cả đời vị lai, không chướng không ngại, không có khác nhau. Giáo hóa chúng sinh không hề ngừng nghỉ. Vì sao? Vì mười phương ba đời, một trần một niệm, sinh tử Niết-bàn không hai không khác.

Đại Bi Bát-nhã chẳng lấy chẳng bỏ, vì được pháp Bất cộng tương ưng. Nay ở thế giới Liên Hoa tạng này, Phật Lô-xá-na ngồi trên đài hoa sen phát ra vô biên ánh sáng, nhóm hợp vô lượng chúng sinh, chuyển bánh xe pháp Đại thừa không thể chuyển, Bồ-tát đại chúng đầy đủ khắp hư không, nhận Đại thừa pháp lạc không thể nhận, mà nay chúng con đồng lòng ở chỗ Tam-bảo nhất thật không lỗi này, chẳng thấy chẳng nghe như đui như điếc không có Phật tánh. Vì sao? Vì Vô minh điên đảo vọng làm ngoại trần, chấp ngã, ngã tạo ra các thứ nghiệp. Do đó che lấp chẳng được thấy nghe, cũng như quỷ đói đến bờ sông chỉ thấy lửa. Nên nay con rất tủi thẹn phát tâm Bồ-đề, thành tâm sám hối. Con và chúng sinh từ vô thủy đến nay do vô minh khiến cho say mê mà tạo vô lượng tội, năm nghịch mười ác không gì chẳng tạo, tự làm xúi giục người làm, thấy làm vui theo. Như thế các tội chẳng thể kể hết. Chư Phật, Thánh

Hiền đều chứng biết tội đã làm nên càng rất hổ thẹn, việc chưa làm thì chẳng dám làm. Các tội này thật không hề có, các duyên hòa hợp giả gọi là Nghiệp, tức duyên không nghiệp, lìa duyên cũng không, chẳng trong chẳng ngoài, chẳng ở khoảng giữa. Quá khứ đã mất, vị lai chưa sinh, hiện tại không trụ. Cho nên việc làm vì không trụ nên cũng không sinh.

Trước có chẳng sinh, trước không thì cái gì sinh. Nếu nói xưa không mà nay có, hai nghĩa hòa hợp gọi là sinh, khi xưa vốn không thì không có nay có, cái nay đang có chẳng phải có xưa không. Trước sau chẳng kịp, có không đều chẳng được. Hai nghĩa không hợp thì chỗ nào có sinh. Nghĩa hợp đã mất thì tán cũng chẳng thành, chẳng hợp chẳng tan, chẳng có chẳng không. Lúc không, không đối với gì làm không? Lúc có, không không, đối với cái gì làm có. Trước sau có không đều chẳng thành. Phải biết nghiệp tánh xưa nay không sinh, từ xưa đến nay chẳng thật có sinh, thì ở chỗ nào mà có được không sinh. Có sinh, không có sinh đều chẳng thật có. Nói chẳng thật có cũng chẳng thật có. Nghiệp tánh như thế, chư Phật cũng thế. Như kinh nói: Thí như chúng sinh gây ra các nghiệp hoặc thiện hoặc ác, chẳng trong chẳng ngoài, nghiệp tánh như thế chẳng có chẳng không cũng giống như thế.

Xưa không nay có chẳng phải không có nhân sinh, không làm không chịu, thời tiết hòa hợp cho nên được quả báo. Người tu nếu thường suy nghĩ như thế mà thật tướng sám hối bốn tội trọng năm tội nghịch, không có năng làm và sở làm, cũng như hư không chẳng bị lửa đốt. Như nguời buông lung không biết hổ thẹn, chẳng thể suy nghĩ nghiệp thật tướng, tuy không tội tánh mà sẽ vào Nê-lê, cũng như cọp huyễn an thịt huyễn sư. Cho nên ở trước, chư Phật mười phương rất hổ thẹn mà thực hành sám hối, khi thực hành sám hối chớ cho là làm, tức phải suy nghĩ sám hối trước Phật tướng, tội sở hối đã không thật có thì làm sao có năng sám hối được. Năng hối sở hối, đều chẳng thật có, thì chỗ nào có pháp sám hối. Đối với các nghiệp chướng mà sám hối như thế rồi cũng phải sám hối sáu căn buông lung. Con và chúng sinh từ vô thỉ đến nay chẳng hiểu các pháp xưa nay không sinh, vong tưởng điên đảo chấp ngã, ngã sở, trong lập sáu căn y theo đó mà sinh ra thức, ngoài làm sáu trần chấp là thật có.

Chẳng biết đều là tâm mình tạo ra, như huyễn như mộng, không bao giờ có. Ở trong đó mà vọng chấp các tướng nam nữ, khởi các phiền não để tự cột trói mình, mãi lặng chìm trong biển khổ, chẳng cầu thoát ra. Khi tịnh lự thì thật đáng sợ. Cũng như khi ngủ, vì ngủ che tâm nên

vọng thấy thân mình bị nước lớn cuốn trôi, chẳng biết chỉ là tâm mộng làm ra, bảo là thật bị trôi chìm mà rất kinh sợ. Khi chưa thức lại làm mộng khác, bảo chỗ ta thấy là mộng chẳng phải thật. Tâm tánh thông minh nên trong mộng biết là mộng, tức ở chỗ trôi chìm mà không sợ, mà chưa biết thân mình đang nằm trên giường lắc đầu quơ tay mong cầu thức dậy. Khi thức rồi thì tìm duyên mộng trước nước và dòng sông, thân mình đều không, chỉ thấy trước nay mình nằm im trên giường. Mộng lớn cũng giống như thế, bị vô minh che tâm, vọng có sáu đường trôi lăn trong tám khổ. Trong nhờ sự huân tập bất tư nghì của chư Phật, ngoài y Đại Bi nguyện lực của chư Phật, phảng phất tin hiểu mình và chúng sinh chỉ ngủ say trong giấc mộng lớn mà vọng chấp là thật, trái thuận sáu căn, hai tướng nam nữ đều là ta mộng thấy, hoàn toàn không thật. Sao lại lo mừng, sao lại tham sân, thường luôn suy nghĩ như thế mà quán mộng, sẽ dần dần tu được như mộng Tam-muội. Do tam-muội này mà được Vô sinh nhẫn. Từ giấc mộng lớn bỗng nhiên tỉnh dậy, liền biết xưa nay vốn không trôi lăn. Chỉ là một tâm nằm trên giường như một. Nếu lìa được như thế, thường luôn suy nghĩ, tuy duyên với sáu trần mà chẳng cho là thật phiền não, hổ thẹn chẳng thể tự dứt. Đó gọi là Sám hối sáu căn theo Đại thừa.