Những Truyện Duyên Khởi Trong Luật Ngũ Phần

PHỎNG TAY TRÊN

Lúc bấy giờ có một số đông Cư sĩ trong thành Vương-xá muốn thỉnh Phật và Tăng chúng để cúng dường, nhân đó được nghe pháp. Tại một địa điểm thuận lợi, họ chia nhau công việc, người bữa củi, kẻ xách nước, người quét dọn rưới nước làm sạch sẽ không bụi, kẻ trải toạ cụ, người rải hoa, trải phu cụ ở tòa ngồi, nhất là lực lượng trai soạn rất đông đảo...

Buổi sáng sớm hôm đó, Bạt-nan-đà đắp y, bưng bát đến trước ngôi nhà mà mọi người đang chuẩn bị mọi việc để cung thỉnh Phật và Tăng. Tùy theo công việc của mỗi người mà Bạt-nan-đà khéo lời tán dương, cổ vũ. Bạt-nan-đà tán thán:

- Việc làm của quí vị hôm nay rất tốt, là điều thiện, là niềm vui, quý vị thật xứng đáng là người Phật tử.

Mọi người đáp lại như để khoe khoang:

- Chúng con thật lấy làm vui mừng với việc làm cúng dường này. Ngoài việc cúng dường đồ ăn, thức uống, thứ nào cũng đặc sắc thơm ngon, chúng con còn cúng dường y vật cho chúng Tăng nữa.

Bạt-nan-đà nghe thế lại bảo:

- Các vị làm việc dư thừa, y vật chúng Tăng được nhiều người cúng dường quá thừa thải rồi! Các vị cúng tiếp nữa thì hoá ra chất thành đống trong kho, có ai ngó ngàng đến đâu, có quý cũng trở thành vô dụng, không còn tác dụng phước đức nữa! Ừ nhĩ! Sao quí vị lại không cho tôi?! Nếu cho tôi, tôi thường đắp mặc bên mình, nhìn thấy y là liền nhớ nghĩ đến quý vị, để rồi sự ốm đau, việc quan yếu lại được cùng nhau lo liệu giải quyết.

Mọi người nghe, thấy hữu lý quá nên họp lại lấy ý kiến, có người nói:

- Nếu Tăng không cần thì nên cho vị này để sự cúng dường của chúng ta có tác dụng phước đức.

Có người lại phản đối:

- Với bản nguyện của chúng ta là cúng cho chúng Tăng, tại sao nay lại tập trung cúng cho một người?!

Bàn qua tính lại, số đông cúng cho một người chiếm đa số. Toàn bộ y vật được trao cúng cho Bạt-nan-đà.

Bấy giờ, Bạt-nan-đà vác cả một bao nặng y vật, trở về trú xứ Tỳ-kheo, các thầy khen:

- Thầy là người có phước đức! Xin hỏi, mới ra đi có một lát mà sao đầy thắng lợi như thế?

Bạt-nan-đà trả lời rất thực như vầy:

- Khéo miệng mới được, chứ chẳng phải do phước đức nào cả.

Bạt-nan-đà liền kể lại chuyện phỏng tay trên của mình rồi cười một cách đắc chí...

Sáng ngày ấy, sau khi thiết dọn trai bàn đầy đủ đâu vào đấy. Các Cư sĩ trong ban tổ chức cho người đến thỉnh Phật. Đức Thế Tôn mặc y, trì bát đi giữa Tỳ-kheo Tăng về địa điểm thiết lễ cúng dường kia... Ngài và Tăng, uy nghiêm ngồi vào tòa. Tiếp theo là nghi thức tác bạch cúng dường và trong khi thọ thực, các Cư sĩ đích thân hầu hạ thật chu đáo. Thọ thực rồi, chư Tăng nhận nước rửa tay và nước uống. Đáng ra có vật cúng dường thì cũng được dâng cúng luôn, song phần này bị hụt hẩng... Chư Tăng, qua một số Phật tử trách hờn, nghe được lời than vãn như vầy: “Bữa cơm cúng dường hôm nay, đâu phải chúng ta không chuẩn bị đầy đủ, tại các người ấy không xét kỹ y vật định cúng cho Tăng, lại nhẹ dạ đem cúng riêng cho một người nên mới xảy ra tình huống đáng hổ thẹn và thiếu phước đức này”.

Việc này, sau đóù được kiểm vấn lại, Bạt-nan-đà thú nhận tội giữa Tăng và nhận sự quở trách của đức Phật... Ngài kiết giới cấm Tỳ-kheo tìm cách xoay xở vật cúng cho Tăng về cho riêng mình. Giới này đức Phật nói tại thành Vương-xá.

HÓA CỎ THÀNH VÀNG

Bấy giờ, đức Thế Tôn lưu trú tại thành Vương-xá. Đệ tử của Ngài là Tất-lăng-già-bà-ta hiện sống tại núi Lăng-cầu-la. Ngày ấy, Tất-lăng-già-bà-ta làm công việc vệ sinh phòng ốc bằng cách bay lên cao, rồi dội nước xuống để rửa sạch. Vào lúc ấy, vua Bình-sa dạo đến núi này. Trông thấy vua đến, lập tức trở về lại mặt đất, đến trước vua, Tất-lăng-già-bà-ta ngỏ lời chào:

- Lành thay đại vương mới đến! Xin mời đại vương tạm ngồi vào nơi này.

Ngồi xuống chỗ ngồi rồi, vua hỏi:

- Ngài phải tự làm lụng như vậy sao? Không có người giúp việc à?!

- Chẳng có ai cả. - Tất-lăng-già-bà-ta đáp.

Thấy hoàn cảnh “neo đơn” như thế, nhà vua liền ra lệnh cho một vị cận thần:

- Nên cung cấp người giúp việc cho Tỳ-kheo này.

Tất-lăng-già-bà-ta nghe thế, can rằng:

- Đức Phật không cho phép chúng tôi nuôi người giúp việc.

Nhà Vua bảo:

- Nên bạch đức Phật việc này.

Sau khi về lại cung, nhà vua đến bạch Phật. Sau đó, nhân việc này, đức Phật tập hợp Tỳ-kheo Tăng. Ngài khen hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người gìn giữ giới, rồi Ngài bảo các Tỳ-kheo: “Từ nay Ta cho phép các Tỳ-kheo nuôi người giữ vườn (giúp việc)”.

Được đức Thế Tôn cho phép, vua Bình-sa ra lệnh cho vị đại thần điều người đến giúp Tỳ-kheo Tất-lăng-già-bà-ta, nhưng vì không ưa gì Phật pháp, vị đại thần không cấp người theo lệnh vua. Bởi thế, Tất-lăng-già-bà-ta, trước sau gì cũng chỉ có Tất-lăng-già-bà-ta. Bẳng đi một thời gian, Tất-lăng-già-bà-ta đắp y, trì bát vào thành khất thực. Như không hẹn mà gặp, nhà vua và quần thần từ lầu cao vọng nhìn thấy Tất-lăng-già-bà-ta... nhà vua liền sực nhớ, tự hỏi: “Không rõ trước đây ta hứa cung cấp người giúp việc cho Tỳ-kheo Tất-lăng-già-bà-ta, việc này đã thực hiện chưa?”. Nhà Vua liền hỏi vị đại thần lúc trước đã nhận lệnh.

Vị đại thần tâu:

- Chưa cấp, thưa đại vương.

Nhà Vua lại hỏi:

- Lệnh của ta đến nay được bao nhiêu ngày rồi?

Vị thần ấy tâu:

- Đã 500 ngày, thưa đại vương.

Nhà Vua bảo vị đại thần:

- Tùy theo số ngày này mà cung cấp người giúp việc cho Tỳ-kheo Tất-lăng-già-bà-ta.

Vị đại thần này rờ gáy, liền ra lệnh lấy người giúp việc từ 500 nhà, mỗi nhà một người, đến trú xứ Tất-lăng-già-bà-ta để lau quét phòng ốc, nhà cửa, trông nom vườn tược trú xứ và những công việc khác...

Bấy giờ, trong thôn nọ đến ngày tiết hội, nam nữ trang sức thật xinh đẹp, thi đua phô bày quần áo đẹp, vòng vàng rất nhiều... đến với lễ hội. Song không hoàn toàn phải thế, có một hình ảnh ngược lại, đó là một người con gái vì nhà quá nghèo nên tủi thân vừa đi vừa khóc. Hôm ấy, vào xóm khất thực thấy cô gái khóc, Tất-lăng-già-bà-ta hỏi bà mẹ cô gái:

- Con gái bà vì sao lại khóc bù lu, bù loa như thế?

- Hôm nay, mọi người ăn mặc đẹp đẽ để dạo chơi. Nhà tôi nghèo khổ, không lấy gì chưng diện như người ta, nên con gái tôi tủi thân khóc!

Nghe thế, nhân cạnh ấy, có con bò đang gặm cỏ, Tất-lăng-già-bà-ta bảo với bà mẹ con gái rằng:

- Bà đến lấy ít cọng cỏ nơi con bò đang ăn kia đem đến đây.

Tất-lăng-già-bà-ta nhận cỏ từ tay bà ta rồi kết lại và nhanh chóng biến hóa nó thành hai tràng hoa bằng vàng, đưa cho bà mẹ, nói:

- Trong thiên hạ có hai loại vàng tốt hơn hết, là vàng Diêm-phù-đàn ⁹⁶ và loại vàng do Thần túc biến hóa. Bà cầm lấy hai tràng hoa này đưa cho con gái bà mang vào đi dự hội.

Đeo hai tràng hoa bằng vàng, người con gái ấy vui mừng, hãnh diện, thong dong đi dạo chơi. Mọi người trông thấy đều trầm trồ khen ngợi, rồi lòng ham muốn và đố kỵ cứ xen lẫn nhau.

Một khi điều kỳ lạ này diễn ra trước mắt thì người ta không bao giờ chịu để yên, nhất là lòng ganh ghét biến họ trở thành người cộng tác đắc lực với triều đình và có người đến tâu lên Vua Bình-sa rằng:

- Thôn đó, gia đình đó, phát hiện được một kho báu vật. Đứa con gái của họ mang tràng hoa bằng loại vàng cực kỳ quý hiếm, trong thiên hạ không thể sánh kịp, hậu cung của đại vương cũng chưa hề có được loại vàng như thế.

Được sự tâu báo này, nhà Vua ra lệnh điều người đàn bà ấy đến cửa vua. Vua trực tiếp hỏi bà ta:

- Ngươi được kho tàng báu vật ấy ở chỗ nào? Có thể chỉ chỗ ấy cho ta?

- Tâu đại vương, thật sự tôi chẳng được kho tàng nào cả!. - Bà ta thưa.

Nhà vua lại hỏi:

- Vật trang sức mà con gái người mang đó là từ đâu có?

- Thưa đại vương, do Tất-lăng-già-bà-ta kết cỏ biến hóa thành, rồi đem cho con gái tôi mang. - Bà ta đáp.

Nghe nói thế, nhà vua hết sức kinh ngạc, lại giận dữ trước sự vô lý này, quát:

- Tại sao cỏ lại biến hóa thành tràng hoa bằng vàng?

Nhà vua cho rằng bà ta xúc phạm, ra lệnh quân bắt trói, hạ ngục.

Một thời gian sau, Tất-lăng-già-bà-ta lại đến thôn ấy. Vừa gặp Tỳ-kheo, người con gái bật khóc nức nở... và than oán:

- Do Đại đức cho hai tràng hoa bằng vàng mà mẹ của con bị tra khảo, ngồi tù!

- Thôi đừng khóc nữa, ta rõ rồi. Mẹ của con rồi sẽ được thả ra mà!. - Tất-lăng-già-bà-ta nói thế.

Tất Lăng liền đến thẳng quan giữ ngục. Quan giữ ngục cung kính chào hỏi:

- Đại đức có việc gì, phải hạ cố đến đây?

- Người giúp việc của ta bị nhốt nơi ngục tù này, nên ta mới đến đây. Nay ông có thể thả bà ấy ra được không?. - Tất-lăng-già-bà-ta hỏi.

- Người này được kho tàng quí báu mà không khai báo, không chỉ cho vua, nếu chỉ cho vua thì bà ta được thả ra liền. - Quan cai ngục đáp lời.

Tất-lăng-già-bà-ta nói:

- Ta kết cỏ làm thành, chứ chẳng phải là của kho tàng đâu!

- Kết cỏ mà làm thành vàng là điều không thể xảy ra. - Quan cai ngục nói.

Tất-lăng-già-bà-ta liền biến chỗ ngồi của quan cai ngục thành cái giường bằng vàng và hỏi:

- Nay ông có nhìn thấy mình ngồi trên cái giường gì không?

Rõ ràng là ngồi trên giường vàng và chính cái sang trọng này làm người cai ngục thất kinh hồn vía, liền xuống giường, cúi đầu thưa:

- Lạy ngài giải tha cho con được nhờ! Nếu nhà Vua mà biết con ngồi trên giường vàng thì chắc chắn bị trọng tội!

Tất-lăng-già-bà-ta ra điều kiện:

- Thả người giúp việc của ta ra, rồi ta mới giải phép cho ngươi.

Quan giữ ngục thưa:

- Việc này không phải thuộc thẩm quyền của con!

- Vậy thì quyền của ai? - Tất-lăng-già-bà-ta hỏi.

- Dạ thưa, quyền của vua. - Quan giữ ngục đáp.

Tất-lăng-già-bà-ta liền giải phép xóa mất giường vàng, rồi bay đến chỗ nhà vua, đứng trên hư không.

Khi ấy, nhà vua từ trên lầu cao nhìn thấy, liền đảnh lễ thưa:

- Đại đức có việc gì cần mà đến đây?

Tất-lăng-già-bà-ta nói:

- Người giúp việc của tôi bị ngồi tù nên tôi đến đây, xin nhà vua thả họ ra cho!

Nhà Vua nói:

- Người kia được kho tàng bảo vật, nếu chỉ cho tôi thì tôi mới thả họ ra.

Tất-lăng-già-bà-ta nói:

- Tôi kết cỏ làm thành, chứ chẳng phải của báu trong kho tàng đâu!

Nhà Vua nói:

- Việc này không thể xảy ra, không phải sự thật.

Lập tức, Tất-lăng-già-bà-ta lấy cây gậy gõ vào trụ cột lầu, thì cả toà cao lầu biến thành lầu vàng, rồi hỏi rằng:

- Cao lầu của vua được xây cất bằng vật liệu gì đây?

Chứng kiến việc này, nhà vua rất hoan hỷ, ra lệnh thả ngay người đàn bà kia.

Tất-lăng-già-bà-ta cứ như vậy biến hiện bốn thần túc từ nơi này sang nơi khác khắp trong thiên hạ.

Một khi toàn dân đều nghe biết sự biến hóa mầu nhiệm này, thì lòng kính tin Phật pháp đối với họ lớn lắm. Họ mang vật thực đến cúng dường Tăng không thiếu thứ gì. Điều này gây ra sự khủng hoảng thừa. Đồ ăn, thức uống, các vật dụng cá nhân thừa thãi vất bỏ lung tung, dẫn đến mất vệ sinh chung... Các Cư sĩ chỉ trích sự thừa thải:

- Đây là những thứ Sa-môn Thích tử chứa cất. Tự nói là tiết chế sự ăn uống, mà bo bo cất giữ như thế này thì tha hồ ăn nuốt. Những người này vì cầu giải thoát, xa lìa, sanh, lão, bệnh, tử mà nay lại cầu thức ăn mỹ vị, cao sang như thế này ư? Họ chẳng có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn..v.v...

Chính vấn đề này dẫn đến Phật kiết giới cấm cất giữ thức ăn một cách nghiêm nhặt đến nổi các dạng thuốc uống để chữa bệnh, để xoa bóp, cũng quy định rõ thời gian được dùng, để quá không xả là phạm tội.

GIẶC THÁNG TÁM

Bây giờ là tháng tám, tháng của bọn giặc tế trời. Họ thường rình rập bắt người giết để tế. Cho nên tháng này trở thành nổi khiếp sợ của nhân dân và các Tỳ-kheo. Không ai là không đề phòng, cẩn thận việc đi lại, làm ăn.

Đã gần đến ngày tế, nhưng chưa bắt được ai, bọn giặc cùng họp lại bàn bạc như vầy: “Ở A-lan-nhã có Tỳ-kheo, bắt họ không khó”. Thế là bọn giặc tiến đến một A-lan-nhã nọ. Nghe được thông tin này, các Tỳ-kheo, ai nấy đều tìm cách lẫn tránh. Kế hoạch bị thất bại, họ lại bàn với nhau: “Ta sẽ đến nơi khác, ngày tế sắp đến rồi, không được trể nãi, biếng nhác”.

Trong bọn có một người tu xuất, khi ấy nói với đồng bọn rằng:

- Tôi được biết đức Phật dạy không cho phép Tỳ-kheo rời y một đêm, chúng ta phải phục sẵn quanh đây, chắc mờ sáng họ phải quay về thôi.

Cả bọn nói:

- Nếu họ không về thì sẽ giết ngươi. Nếu ngươi không bị ân hận, hối tiếc, thì bọn tao ở lại đây mai phục.

Người ấy trả lời:

- Tốt lắm, tôi xin thế mạng.

Được cam kết như vậy, bọn giặc bố trí, rình rập...

Đối với Tỳ-kheo, lời Phật dạy luôn tuân thủ. Cho nên để khỏi phạm tội rời y ngủ thì phải về A-lan-nhã trước lúc mặt trời ló dạng, nên gà vừa gáy sáng, các Tỳ-kheo rời nơi ẩn náu quay về trú xứ và rơi vào ổ phục kích của bọn giặc. Bọn giặc liền bảo:

- Các ông tưởng bọn tôi đã đi rồi phải không?

Các Tỳ-kheo trả lời:

- Chúng tôi biết các ông còn ở lại, nhưng đức Phật không cho phép chúng tôi lìa y ngủ, cho nên rơi đúng vào ý đồ của các ông.

Bọn giặc liền bắt giết ngay, cần máu, lấây máu, cần thịt lấy thịt, bọn giặc có đủ máu thịt để tế trời.

Các Tỳ-kheo tránh được cuộc tàn sát này đã có suy nghĩ: “Nếu đức Thế Tôn cho phép chúng ta, khi chưa hết các ngày của tháng tám được gởi một loại y nào nơi nhà Cư sĩ trong phạm vi cương giới, thì đâu có gặp phải tai nạn khủng khiếp này”.

Như vậy, giới điều rời y ngủ không phạm, được Phật chế định và sau đó được bổ sung để trở thành hoàn chỉnh. Giới điều này được Phật chế định tại thành Xá-vệ.

CHÍN LỜI NGUYỆN CỦA BÀ TỲ-XÁ-KHƯ

Bà Tỳ-xá-khư Lộc Tử Mẫu ⁹⁷ là một cận sự nữ rất mực sùng mộ đức Thế Tôn. Ngày ấy, bà cho thiết lễ trai phạn để thỉnh Phật và Tăng đang lưu trú trong thành Xá-vệ để cúng dường.

Hôm ấy như sắp giao mùa, giông tố nổi lên rồi trút mưa xối xả, như có cánh tay lực sĩ nào đó liên tục trút nước ầm ầm từ trên trời xuống. Khắp nơi trong thành, nước lênh láng tưởng chừng như một bát nước đầy tràn, nhưng nước lại rút ngay vào lòng đất như những giọt dầu thấm vào đống cát nóng. Trong tịnh xá Kỳ-hoàn, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Xem trận mưa trong Kỳ-hoàn hôm nay thì rõ được sức mưa cả Diêm-phù-đề cũng vậy. Các ông có thể tranh thủ đi tắm đi. Đây là trận mưa cuối mùa, ở đâu cũng thế cả.

Các Tỳ-kheo mình trần trùng trục ùa ra tắm mưa. Trong lúc ấy, vì trai phạn đã thiết lễ xong, bà Tỳ-xá-khư sai nô tỳ đến Kỳ-hoàn mời. Đến nơi, nô tỳ thấy một số đông người đang loã hình tắm mưa, lòng ái ngại, nghĩ rằng: “Đây là ngoại đạo chứ không phải Tỳ-kheo!”. Cô ta thôi không vào mời, mà quay trở về báo lại cảnh mắt thấy nơi Kỳ-hoàn. Tỳ-xá-khư có ý nghĩ: “Chắc là Tỳ-kheo tắm giữa đất trống, đứa tớ ngu không biết cho đó là ngoại đạo”. Bà lại bảo rằng:

- Mi đến cửa Kỳ-hoàn thưa lớn như thế này: “Thưa Đại đức Tăng, thức ăn đã sửa soạn xong, mời quí ngài đến thọ trai”.

Lúc nô tỳ quay trở lại Kỳ-hoàn thì các Tỳ-kheo đã tắm xong, các vị về lại phòng mình. Chẳng thấy có ai, muốn thưa lớn nhưng lại e ngại, nghĩ bụng: “Vừa rồi, trong sân đầy cả ngoại đạo, bây giờ chẳng thấy người nào. Thôi, khỏi mời về trình lại là ổn”.

Nghe nô tỳ báo như vậy, Tỳ-xá-khư nghĩ: “Chắc tắm xong, các Tỳ-kheo vào phòng nghỉ ngơi”.

Bà lại sai nô tỳ:

- Mi đến một lần nữa, có thể vào trong cửa, đứng giữa sân thưa lớn lời bà đã dặn.

Đứa nô tỳ làm y như lời chủ dạy và đức Phật nghe rõ. Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Tỳ-xá-khư mời thọ trai. Các ông nên mặc y, mang bát đến phó trai.

Các Tỳ-kheo vâng lời, tập hợp nơi giảng đường. Nô tỳ đến trước giảng đường bạch Phật:

- Trai bàn đã thiết cúng xong, xin cung thỉnh quí ngài đến dự.

Đức Phật bảo người tớ gái:

- Ngươi có thể về trước, chư Tăng sẽ đến sau.

Bấy giờ, đức Thế Tôn và các Tỳ-kheo, trong thoáng chốc đã biến mất khỏi giảng đường, rồi xuất hiện tại nhà bà Tỳ-xá-khư, đâu đó ngồi vào tòa ngồi một cách thứ lớp mà y phục không ướt. Tỳ-xá-khư chứng kiến hình ảnh này, lòng bà đầy cảm phục, thầm nghĩ: “Ta được nhiều thiện lợi nên được cúng dường đầy đủ cho bậc Thánh sư và các đệ tử của Thánh sư. Các Ngài đến trong mưa lớn mà không hề ướt y phục”. Bà rất lấy làm vui mừng và toại nguyện. Bà đích thân mời Phật và Tăng dùng cơm và hầu ăn một cách trân trọng, đúng phép. Ăn xong, bà dâng nước rồi kính cẩn chấp tay đứng qua một bên, bạch Phật:

- Cúi xin đức Thế Tôn cho con được phép nói lên lời ước nguyện.

Đức Phật bảo Tỳ-xá-khư:

- Phật đã vĩnh viễn rời bỏ mọi ước nguyện của thế gian.

Tỳ-xá-khư lại thưa:

- Cúi xin Ngài cho con phát những lời nguyện thanh tịnh.

Đức Phật dạy:

- Rất lành thay!

Tỳ-xá-khư bạch Phật, bà trình bày lý do chư Tăng tắm lõa hình như ngoại đạo, mà nô tỳ đã chứng kiến sáng nay, bà thưa:

- Tại sao các Tỳ-kheo phải lõa hình tắm trước Hòa thượng, A-xà-lê?! Cho nên, cúi xin đức Thế tôn cho phép các Tỳ-kheo sử dụng y tắm mưa ⁹⁸. Con nguyện trọn đời cung cấp y tắm mưa cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Gần đây, con có chút việc đến nơi sông A-di-la ⁹⁹, thấy các Tỳ-kheo ni lõa hình tắm rửa trong dòng sông. Khi ấy, có người thấy hình ảnh này đều chê cười rằng: “Người nữ mặc áo che thân còn coi không được, huống là người nữ xuất gia mà lại lõa thể”. Cúi xin Phật cũng cho Tỳ-kheo ni sử dụng y tắm. Con nguyện trọn đời cung cấp y tắm cho các Tỳ-kheo ni trong thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Thế tôn dạy có ba loại bệnh: Một loại uống thuốc hay không uống thuốc cũng chết. Loại thứ hai uống thuốc hay không uống thuốc đều thoát khỏi bệnh. Loại thứ ba, uống thuốc thì sống, không uống thuốc thì chết. Cúi xin Phật cho phép các Tỳ-kheo được uống các thứ thuốc. Con cũng xin nguyện trọn đời cung cấp thuốc cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Đức Phật dạy có ba loại bệnh: Một, tùy theo bệnh được ăn thức ăn, hay không được ăn thức ăn, tùy theo bệnh đều chết. Loại thứ hai, tùy theo bệnh được ăn thức ăn, hay không được ăn thức ăn, tùy theo bệnh đều sống. Loại thứ ba, tùy theo bệnh được ăn thức ăn thì lành, không được ăn thức ăn, tùy theo bệnh chết. Cúi xin Phật cho phép các Tỳ-kheo được ăn thức ăn tùy theo bệnh. Con nguyện xin trọn đời cung cấp thức ăn tùy theo bệnh cho các Tỳ-kheo tại thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Người nuôi bệnh, nếu phải đi khất thực thì không chu toàn việc chăm sóc người bệnh. Cúi xin Ngài cho phép các Tỳ-kheo nuôi bệnh được ăn thức ăn để nuôi bệnh. Con cũng nguyện trọn đời cung cấp thức ăn cho các vị nuôi người bệnh trong thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Khách Tỳ-kheo từ các nơi xa xôi đến đây quá mệt mỏi, hơn nữa không biết chỗ nào để khất thực. Cúi xin Ngài cho phép các Tỳ-kheo nhận thức ăn từ nơi con, để Tỳ-kheo khách dùng trong thời gian nghỉ ngơi vì mệt mỏi và chưa biết chỗ khất thực. Con nguyện trọn đời cung cấp cho quí Tỳ-kheo khách trong thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Nếu có Tỳ-kheo nào đi xa mà phải vào thôn khất thực nên không theo kịp bạn đồng hành, hoặc gặp phải bọn giặc tháng tám, hay bị lạc đường. Con cúi xin Phật cho phép các Tỳ-kheo đi xa nhận thức ăn đi xa của con. Con nguyện trọn đời cúng dường lương thực đi đường xa cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ này.

Bà lại thưa:

- Con nghe đức Thế Tôn cho phép các Tỳ-kheo ở nước A-na-tần-đầu ăn cháo. Cúi xin Ngài cho phép các Tỳ-kheo được dùng cháo nơi con cúng dường. Con cũng xin nguyện trọn đời cúng dường cháo cho các Tỳ-kheo trong thành Xá-vệ này.

Bà lại bạch Phật:

- Nguyện đức Thế Tôn, trọn đời nhận y phục, ẩm thực, thuốc thang của con.

Đức Phật hỏi bà Tỳ-xá-khư:

- Với hiểu biết ý nghĩa lợi lạc như thế nào mà bà phát chín lời nguyện như trên?

Tỳ-xá-khư thưa:

- Với đất nước này, luôn luôn có các Tỳ-kheo ở khắp nơi về vấn an, thăm hỏi đức Thế Tôn, hoặc có trường hợp Tỳ-kheo nào đó ở địa phương nào đó qua đời mà đắc quả Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán, con sẽ tìm hiểu, hỏi xem Tỳ-kheo ấy đã từng về thành Xá-vệ này không? Nếu được trả lời rằng vị ấy đã từng đến đây, thì trong con sẽ có suy nghĩ như vầy: “Vị Tỳ-kheo ấy chắc chắn đã từng nhận nơi con, ít nhất là một món cúng dường”. Chỉ chừng ấy thôi cũng đủ để con vui mừng với căn lành con đã gieo được đơm hoa kết trái.

Với thiện tâm như vậy, đức Thế Tôn nói với bà Tỳ-xá-khư rằng:

- Cho phép con thực hiện 8 lời nguyện, còn một lời nguyện sau cùng là không thể chấp nhận được.

Liền khi ấy, bà Tỳ-xá-khư lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi trước đức Phật, đức Phật vì bà nói bài kệ tùy hỷ:

Lòng vui dâng ẩm thực

Cúng dường Phật, Thánh Tăng

Phước lập xan tham diệt

Thọ báo lại an vui

Sanh cõi trời trường thọ

Sanh cõi trần lìøa nhiễm

Pháp cúng dường, quả lớn

Ở đâu cũng mãi vui.

Tiếp theo, đức Thế tôn lại nói về các diệu pháp. Tỳ-xá-khư rất đổi vui mừng vì các điều thiện đầy lợi lạc được tiếp thu một cách trọn vẹn.

Nội dung 8 lời nguyện này, sau đó về lại Kỳ-hoàn, đức Phật đã chế thành giới điều, quy định một cách chặt chẽ.

HỨA CUỘI

Thành Xá-vệ có một thôn nhà buôn. Lục quần Tỳ-kheo một bữa nọ đến thôn này. Khách buôn thưa:

- Xin Trưởng lão an cư ở nơi đây, sau chuyến buôn, chúng tôi sẽ về cúng dường phẩm vật an cư.

Lục quần Tỳ-kheo nói:

- Muốn chúng tôi ở lại đây an cư thì phải cúng cho chúng tôi, trong thời gian an cư chúng tôi may y, an cư xong chúng tôi mặc y này đến thăm viếng đức Thế tôn.

Khách buôn cùng nhau bàn tính:

- Chúng ta nên cúng trước vật phẩm an cư để các Tỳ-kheo ở lại, như vậy là gia đình chúng ta lớn, nhỏ đều được nghe pháp, thọ 8 phần giới, giữ gìn trong sạch thân, khẩu, ý.

Khi nhận được phẩm vật an cư rồi, và sau khi các nhà buôn lên đường thì Lục quần Tỳ-kheo cũng ra đi nơi khác. Một thời gian sau, các nhà buôn thu được lợi nhuận trở về, nghĩ về các Tỳ-kheo, nên hăm hở nói với người trong nhà rằng:

- Tuy trước đây, ta đã cúng phẩm vật an cư cho các Tỳ-kheo rồi, nay ta buôn có lãi, an ổn trở về, nên phải cúng dường thêm, các người cứ an tâm nghe pháp.

Người nhà trả lời:

- Các Tỳ-kheo họ ra đi ngay sau khi nhận phẩm vật.

Các nhà buôn bất mãn không nói ra, song để sự cúng dường được mãn nguyện, họ đi ngay đến một trú xứ Tỳ-kheo gần đó mời các Tỳ-kheo khác. Các Tỳ-kheo ấy nói:

- Các vị nên cúng dường cho các Tỳ-kheo đã thỉnh trước đây, chúng tôi không được phép nhận phẩm vật cúng dường của các vị ấy.

Nghe thế, sẵn lòng bất mãn, các nhà buôn nổi giận mắng:

- Bổn ý cúng dường là giữ Lục quần ở lại thôn an cư để họ hàng chúng tôi nhờ, chứ ngờ đâu họ lại ăn cuội, hứa cuội như thế! Họ cùng với kẻ trộm đâu có khác gì?!

Các Trưởng lão nghe được bằng mọi cách quở trách rồi bạch lên Phật. Đức Phật dùng nhiều nhân duyên quở trách, sau đó bảo các Tỳ-kheo: “ Từ nay không được phép nhận phẩm vật trong khi an cư, nếu nhận phạm Đột-kiết-la”.

Bấy giờ, nơi biên giới có giặc, Vua Ba-tư-nặc sai Ất-sư-đạt-đa và Phú-lan-na cầm quân ra biên ải dẹp giặc. Hai vị cùng nhau bàn bạc: “Nay chúng ta lên đường hành quân sống chết không thể lường được, chúng ta nên đem phẩm vật cúng dường Tỳ-kheo”.

Hai vị liền thực hiện việc này.

Trước các Tỳ-kheo hai vị thưa:

- Nay chúng tôi đi dẹp giặc, sợ không về được, xin được cúng dường vật phẩm này, mong quí thầy nhận cho.

Trước sự cúng dường đột xuất này, các Tỳ-kheo rất phân vân vì sự việc trước đây đã dẫn đến Phật cấm: “Trong lúc an cư không được nhận phẩm vật an cư”. Chẳng biết giải quyết sao, các Tỳ-kheo trình việc này lên Phật.

Xét việc cúng này còn cách ngày Tự tứ là 10 ngày, nên Ngài cho phép các Tỳ-kheo, tiền an cư hay hậu an cư ¹⁰⁰ được thọ y cấp thí ¹⁰¹.

CŨNG TẠI TỲ-KHEO

Biết là không phải lúc, nhưng Bạt-nan-đà vẫn đến một nhà buôn để xin bát. Bạt-nan-đà ngõ lời:

- Nay tôi cần bình bát, xin được cúng cho bát này.

Nhà buôn nói:

- Đại đức! Xin đợi cho một thời gian ngắn. Hiện các nhà buôn có phiên họp, nếu ai không đến họp đúng giờ phải bị phạt 500 tiền vàng.

Bạt-nan-đà nói:

- Tôi được nghe người rất tinh tấn trong việc cung cấp phương tiện hành đạo, tại sao nay bỏ việc làm công đức này, lại ưu tiên coi trọng việc đời!?

- Nghe lời như vậy, người nhà buôn như được đánh thức, nghĩ ngợi: “Thôi, dù có bị phạt, việc quan trọng này ta cũng phải thực hiện trước”.

Người nhà buôn liền đi mua bát cúng cho Bạt-nan-đà rồi mới đến họp. Việc đi mua bát về cúng đã chiếm mất thì giờ, nên đến họp trễ theo điều ước. Các nhà buôn bảo:

- Đến họp trễ giờ, phải nộp phạt thôi!

Người nhà buôn phân trần:

- Tôi không phải vì việc riêng mà vi phạm quy chế chung! Có một Sa-môn đến tôi xin bình bát, không thể không cho, tôi phải tìm mua bát cúng, nên đến họp trể, xin mọi người thông cảm cho!

Người không ưa gì Sa-môn, không ưa gì Phật pháp liền phát biểu:

- Vì một Sa-môn mà ông phạm qui chế chung của chúng ta, phải phạt thật nặng là thích đáng.

Họ buộc nhà buôn kia phải thi hành nộp phạt, không chút thông cảm.

Bị phạt quá nặng, người nhà buôn bực tức, đổi ân thành oán, nói lớn:

- Sa-môn Thích tử chẳng biết điều chút nào, bảo chờ cho cũng không chịu, để đến nỗi tôi phải bị phạt nặng như thế này!

Nghe thế, hạng người không có cảm tình với đạo, liền hùa theo mắng:

- Bọn Sa-môn Thích tử này mở miệng ra xem như biết điều lắm, nào là thiểu dục, tri túc, mà nay đợi lúc người ta kẹt việc, lại cưỡng chế xin cho được cái này, cái nọ, họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.

Do tánh tham đi xin như vậy, Bạt-nan-đà nhận được nhiều bát, mỗi cái dùng 5, 6 ngày là thải ra, xếp xó. Bát cũ để trong phòng, chỗ nào cũng ngổn ngang. Các Trưởng giả thấy vậy, hỏi “Bát của ai lại chất đống ở đây?”.

Có ai đó trả lời: “Còn của ai nữa, của Bạt-nan-đà đấy”.

Các Trưởng giả phê phán:

- Sa-môn Thích tử thường nói thiểu dục, tri túc mà nay chẳng biết chán ngán là gì! Thu góp chất chứa như người buôn bát. Họ chẳng có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.

Lời chỉ trích này đến tai các Trưởng lão Tỳ-kheo... Trước Tăng, Phật quở trách Bạt-nan-đà và kiết giới cấm Tỳ-kheo giữ hơn một bát qua một đêm.

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo độc cư, nhận được hai cái bát. Sợ phạm lời Phật dạy, đem một bát cho Tỳ-kheo khác. Sau khi cho, chiếc bát giữ lại bị bễ, do đó, không có bát để du hành.

Việc này, sau đó được bạch lên Phật. Và do Tỳ-kheo đương sự cho biết: 10 ngày sau khi cho bát, bát mới bễ. Do vậy điều giới được bổ sung, Phật cho phép giữ thêm một bát trong vòng 10 ngày. Quá thời gian đó phải xả.

Giới này Phật chế tại thành Xá-vệ.

TƠ TẰM ƠI! SAO KHỔ THẾ!

Bấy giờ, đức Phật đang lưu trú tại ấp A-trà-bệ ¹⁰², lúc ấy, các Tỳ-kheo làm ngoạ cụ bằng kiều-xa-da (tơ tằm). Có Tỳ-kheo đích thân làm nhiều công đoạn... Tự mình gánh kén, cũng khiến người khác gánh kén, đích thân nấu kén cũng sai bảo người khác nấu... Các Cư sĩ thấy thế, nói:

- Chúng ta ươm kén, kéo tơ, Tỳ-kheo cũng ươm kén, kéo tơ. Sa-môn Thích tử với chúng ta có khác chi đâu nào?! Họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.

Lại có một Tỳ-kheo tự mình quay tơ, rồi nhờ Tỳ-kheo khác may ngọa cụ. Vì thiếu tơ nên Tỳ-kheo đến nhà người sản xuất tơ, nói:

- Tôi đang may cái ngọa cụ mà thiếu tơ, ít nhiều có thể cho tôi xin được chứ?

Người ấy nói:

- Tôi chưa ươm thành tơ.

Tỳ-kheo lại nói:

- Có thể vì tôi mà ươm cho vậy!

Người ấy nghe thế liền nấu kén trước mặt Tỳ-kheo. Tiếng nhọng khua động trong kén, làm kén trồi lên mặt nước đang nóng dần. Tỳ-kheo thấy thế, bảo người kia nhận nó xuống nước sôi. Người ươm tơ tỏ vẻ bực mình, liền mắng:

- Thầy thường nói không sát sanh, mà nay lại bảo người sát sanh, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn...

Đức Phật cấm Tỳ-kheo không sử dụng tơ tằm để may ngọa cụ là vậy.

CỦA QUÝ, LÔNG DÊ ĐEN

Bạt-kỳ là một xứ thuộc thành Câu-xá-di. Xứ này nổi tiếng là nơi ăn chơi của các nhà hào tộc. Các Bạt-kỳ tử dùng lông dê đen tuyền làm đồ phục sức, hay làm dụng cụ nằm, ngồi. Họ coi đây là đặc điểm tài tử, giàu sang phú quý của họ, là sức hấp dẫn mọi thú vui của riêng họ.

Khốn nỗi! Các Tỳ-kheo Bạt-kỳ cũng bắt chước làm như vậy. Ngày nọ, bất chợt các Cư sĩ vào phòng Tỳ-kheo thăm thú, thấy y áo lông dê đen treo lủng lẳng, liền tưởng các hào tộc Bạt-kỳ tập trung lại để vui chơi. Nhân có người đi qua, các Cư sĩ hỏi:

- Đây là phục sức của quý nhơn nào?

Người ấy trả lời:

- Không phải đồ dùng của quý nhơn mà là kiểu học đòi của Tỳ-kheo Bạt-kỳ đó thôi!

Nghe thế, các Cư sĩ cơ hiềm, chê trách rằng:

- Các Tỳ-kheo mà lại ăn mặc như nhà vua, như đại thần, như hào tộc khi họ cần chưng diện lên xe, xuống ngựa sao? Tôi nghe Tỳ-kheo mặc y cắt rọc, cạo đầu vô vi, mà nay lại lo chăm chuốc theo kiểu sang trọng này ư?! Họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn...

Do đó, đức Phật cấm làm ngọa cụ bằng lông dê đen tuyền ¹⁰³, song các Tỳ-kheo Bạt-kỳ chơi ngẳng, làm ngọa cụ bằng thứ lông dê pha trộn gồm đen, trắng và loại lông dê xấu, trong đó lông đen nhiều hơn. Nhân việc này đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay cho phép các Tỳ-kheo làm ngoạ cụ với hai phần lông dê toàn đen, phần thứ ba màu trắng, phần thứ tư màu hạ ¹⁰⁴(xám). Nếu làm quá thì phạm Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề.

TỰ ĐEO CÁI KHỔ

Chưa hết, Tỳ-kheo Bạt-kỳ có suy nghĩ như vầy: “Đức Phật đã cho phép chúng ta dùng hai phần lông dê đen, phần thứ ba lông màu trắng, phần thứ tư màu xám để làm ngọa cụ, như vậy là có thể vận dụng sự cho phép này”. Thế là Tỳ-kheo Bạt-kỳ tìm xin được nhiều ba loại lông dê ấy, rồi đích thân làm ngọa cụ, hay nhờ vã người khác làm. Bởi thế, trong trú xứ không chỗ nào là không có việc làm này. Các Cư sĩ đến thăm chơi, thấy ngổn ngang các thứ nguyên vật liệu, lại một phen chê trách gay gắt, không kém phần độc ác.

Việc này dẫn đến Phật chế giới quy định thời gian Tỳ-kheo sử dụng một ngọa cụ mới là sáu năm. Tuy nhiên, nếu cần có sự thay đổi nào đó thì phải đến giữa Tăng trình bày lý do để xin.

LẠI CHUYỆN LÔNG DÊ

Lông dê hình như có chỗ đặc dụng lúc bấy giờ, cho nên các Tỳ-kheo tìm được nhiều lông dê đành phải tự gánh hay vác về trú xứ, dù đường có xa mấy. Người đi đường thấy thế, bỉu môi cơ hiềm:

- Chúng ta vì gia đình, vì miếng cơm manh áo nên phải còng lưng gánh lông dê, các Tỳ-kheo cũng làm như vậy, hóa ra hạng người mặc y hoại sắc cắt rọc, cạo đầu, khất thực với ta đâu có khác gì? Họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.

Có một Tỳ-kheo ở trên núi, ham lông dê nên thường gánh lông dê đi đường. Hôm đó, gánh nặng quá, mệt lã người, khi về đến trước sân Tăng phường thì liền xỉu té xuống đất.

Các Tỳ-kheo thấy thế, tưởng là ma quỉ nhập vào, liền lấy nước tiểu xối lên mặt.

Tỳ-kheo kia hỏi:

- Tại sao các Trưởng lão lại dội nước tiểu lên mặt tôi?

Trưởng lão đáp:

- Tôi sợ ma quỷ nhập vào thầy nên mới xối nước ấy chứ!

Vị Tỳ-kheo lại phân bua:

- Đâu phải ma quỷ nhập, tại tôi gánh rất nhiều lông dê, nặng quá đâm ra mệt lả ngất xỉu thôi!

Các Trưởng lão nói:

- Đức Phật chế: “Tỳ-kheo chỉ thọ trì 3 y và bình bát giống như đôi cánh chim, nhờ thế mới bay được”. Thầy không biết hay sao, mà lại gánh chi những thứ này?!

Vào một dịp khác, vì Tỳ-kheo, Cư sĩ làm một cái phòng với tâm niệm: “Tỳ-kheo nào đến ở phòng này thì ta cúng dường và cung cấp y”.

Sau đó, có một Tỳ-kheo đến ở, Cư sĩ bèn cúng lông dê. Tỳ-kheo không nhận, Cư sĩ nói:

- Con để dồn lông dê với bổn ý là cúng cho Tỳ-kheo, chứ không vì nhu cầu bản thân.

Tỳ-kheo nói:

- Đức Phật cấm không cho gánh lông dê đi đường thì nhận để làm chi?!

Việc này dẫn đến Phật cho phép mang vác lông dê, nhưng đi với khoảng cách không quá 3 do-tuần ¹⁰⁵.

PHẦN 04 MẮC LỪA LÀ PHẢI

Thời Phật, người thành Xá-vệ coi việc đổi chác mọi thứ như một hình thức kinh doanh. Có lẽ trong Tăng, Bạt-nan-đà cũng rất rành việc này. Bao giờ lợi lộc cũng thuộc về Bạt-nan-đà trong việc đổi chác đó.

Ngày ấy, có một ngoại đạo nhận được một xấp vải đem đến nhà người bạn nói:

- May thành y cho tôi.

Người bạn ngoại đạo nói thế này:

- Nhà tôi nhiều việc, không thể may được. Sa-môn Thích tử nhàn công rỗi việc, lại nhận được nhiều y bố thí, có thể đến đó nhờ may, hay có thể trao đổi y cho họ, song ông phải cẩn thận, Sa-môn rất dẻo mồm, nổi tiếng là một nhà buôn, không khéo là bị mắc lừa ấy.

Theo lời hướng dẫn, ngoại đạo mang đến nơi Tăng đang cư ngụ, dò hỏi:

- Ai có thể nhận may y cho tôi không?

Các Tỳ-kheo nói không thể may được. Đương sự lại hỏi ngay Bạt-nan-đà:

- Tôi nghe Đại đức có nhiều y đã may xong, có thể đổi cho tôi một chiếc được không?

Bạt-nan-đà vốn không ưa gì ngoại đạo, nói:

- Các ngoại đạo của ông, tâm không dứt khoát, thay đổi xoành xoạch, đổi được rồi lại nói tốt, xấu lôi thôi. Nếu sau khi thỏa thuận đổi rồi, không được ì xèo thì tôi đổi cho.

Ngoại đạo nói:

- Người ta thì có thể đổi ý, còn tôi thì khác, chẳng phải nói tới, nói lui làm gì cho phiền!

Như đắc ý vì ngoại đạo rơi đúng vào bẫy của Bạt-nan-đà. Bạt-nan-đà lấy ngay chiếc y cũ được làm mới bằng cách nhuộm lại trong nước nhớt kiếp-bối ¹⁰⁶, rồi nghè nén thật láng sát mặt, trông như y mới may. Ngoại đạo nhìn thấy ưng ý, chịu đổi vải lấy y. Đem về trong chúng ngoại đạo, liền được đồng bạn hỏi:

- Đã may thành y chưa? Sao nhanh thế ông bạn?

Đương sự trả lời:

- Đã đổi được y rồi.

- Đâu, đưa chúng tôi xem với?. - Đồng bạn hỏi.

Đương sự liền đưa mọi người xem. Những người ngoại đạo xem qua đều lên giọng trách:

- Ối cha! Đem tấm vải quý giá mà đổi lấy cái y xấu tệ thế này, khờ sao là khờ! So ra chênh lệch 5, 6 lần giá trị, đừng để bị thiệt, đổi lấy vải thôi. Chúng tôi sẽ cùng nhau bỏ công may cho bạn.

Thế là người ngoại đạo kia liền mang y trả lại, nói với Bạt-nan-đà:

- Ông là con nhà Thích tử, tại sao lừa dối tôi, đem cái thứ y xấu tệ thế này đánh tráo cho người ta? Đổi lại cho tôi ngay! Nếu không, tôi rao truyền tiếng xấu của ông đó.

Bạt-nan-đà cười, nói:

- Tôi biết tâm ngoại đạo không dứt khoát! Hay nói tới, nói lui, tôi đã không muốn đổi kia mà! Vì ông đã một lời dứt khoát, cho nên tôi mới theo ý ông mà đổi. Tại sao bây giờ lại nuốt lời như vậy?! Ông về đi, tôi không đổi lại đâu!

Ngoại đạo liền la lớn, rêu rao báng bổ Bạt-nan-đà. Các Cư sĩ nghe, hỏi:

- Tại sao thế?

Ngoại đạo đem sự thể đã xảy ra phân bua cùng mọi người để chứng tỏ sự mạt sát của mình là đúng.

Nghe chuyện, các Cư sĩ đều cơ hiềm, chỉ trích thẳng thừng rằng:

- Người đời mua bán qua sáu bảy ngày còn đổi được. Tại sao Sa-môn mới trong chốc lát lại không cho người ta đổi lại là sao? Hình thức ăn mặc có khác với người đời, song mua bán thì quá hơn người! Thật khốn nỗi!

Tiếng xấu ấy lan ra khắp nơi... Lại một lần nữa, Bạt-nan-đà nhận tội và đức Phật chế giới cấm các Tỳ-kheo không được kinh doanh mậu dịch dưới mọi hình thức.

Giới điều này được Phật nói ra tại thành Xá-vệ.

KẺ ĂN, NGƯỜI CHỊU

Thời Phật, tại thành Vương-xá lưu thông các loại tiền bằng vàng, bằng bạc, bằng tạp vật. Bấy giờ Nan-đà, Bạt-nan-đà đem các loại tiền mua bán các vật dụng để thu lấy các loại tiền vàng, bạc này...Thành Vương-xá lúc ấy cũng là nơi bọn cướp dung thân. Họ thường hay lân la, dò tìm, rình rập các nhà giàu. Việc làm của Nan-đà, Bạt-nan-đà không qua được mắt họ. Bọn cướp đi đến kết luận: “Quan sát kỹ nơi ấp lý này thì không ai giàu hơn Sa-môn Thích tử. Nhưng ở đây cướp được họ không dễ gì! Chi bằng đến nơi A-lan-nhã cướp của cải Thích tử, chắc dễ thôi!”

Bọn cướp đến A-lan-nhã vào hôm sau. Họ rình rập rồi khủng bố, bắt các Tỳ-kheo nơi đây tra khảo để mong lấy được vàng bạc và các loại tiền.

Các Tỳ-kheo nói:

- Chúng tôi đã xa lìa vàng bạc và tiền, không thu giữ cất chứa các thứ bất tịnh ấy.

Bọn cướp nói:

- Các ông nói láo. Chính tôi thấy Tỳ-kheo dùng nó để mua bán. Họ tra khảo Tỳ-kheo một trận nên thân rồi lấy hết y, bát bỏ đi.

Sau đó, các Tỳ-kheo A-lan-nhã chuyển lời quở trách Nan-đà và Bạt-nan-đà như vầy:

- Tại sao hai thầy cất chứa bảo vật làm chi, để đến nỗi gây tai họa cho chúng tôi!

Sự việc này dẫn đến Phật chế cấm: “Tỳ-kheo không được dùng vàng bạc và các loại tiền để trao đổi mua bán”. Sau đó, có vấn đề xảy ra gián tiếp là nhờ người khác, kể cả mống tâm cất giữ tiền, vàng cũng được Phật chế cấm bổ sung.

ĐÂU PHẢI TAY VỪA [107]

Tỳ-kheo Sa-lan là một Pháp sư tầm cở, thông minh, biện tài. Người trong bốn chúng, kẻ ngoại đạo không ai có thể sánh nổi. Khẩu nghiệp của thầy rất linh hoạt, có thể biến điều trái thành điều phải và ngược lại, biết thì nói chẳng biết và ngược lại, nhất là để hơn người. Thầy không ngại xảo ngôn để thắng, dù vấn đề có thật hay không thật. Các Tỳ-kheo không ai là không thán phục và trong chỗ đạo tình, các thầy hỏi:

- Thầy cùng người biện luận lấy cái sai làm cái trúng, như vậy trong thâm tâm thầy có cho đó là đúng hay sai?

Pháp sư Sa-lan nói:

- Thật ra tôi biết điều đó là bậy, nhưng vì sĩ diện, sợ rơi vào chỗ thua nên phải khéo nói dối thôi.

Trước sự thật như thế, như để khuyên bảo, các Trưởng lão nhắc lại lời Phật dạy:

- Đức Phật thường khen ngợi người không nói dối, chỉ bảo người không nói dối. Nay thầy lại nói dối vì muốn hơn người là điều không nên, là điều sai trái, không thể chấp nhận.

Sự việc này sau đó được đưa ra trước Tăng, đức Phật quở trách Sa-lan và Ngài kiết giới cấm không được cố ý nói dối. Đức Phật nói giới này taiï thành Xá-vệ.

LỜI ÁC ĐAU LÒNG NGƯỜI

Lúc bấy giờ, đức Phật đang lưu trú tại thành Xá-vệ. Các Tỳ-kheo sống dưới sự chỉ dẫn trực tiếp của Hòa thượng ¹⁰⁸, A-xà-lê ¹⁰⁹ hay bậc tương đồng với Hòa thượng, A-xà-lê, nên siêng năng học hỏi, tiếp thu không biết mệt mỏi, sớm khuya tu tập. Nhìn thấy sự tiến bộ này, Lục quần Tỳ-kheo sốt ruột, nhận định vấn đề: “Nay các Tỳ-kheo sống trong ý thức tiến bộ này, chắc chắn không bao lâu họ sẽ hơn ta. Từ đó, họ thấy rõ tội lỗi của ta, tỳ vết của ta không sao che lấp trước sở học của họ. Chúng ta phải cùng nhau làm cản trở việc này để họ phế bỏ việc học tập kia”. Thế là Lục quần trực tiếp quậy phá. Lục quần chia nhau xúc não các Tỳ-kheo rằng: “Thầy là hạng hà tiện, thuộc giai cấp tiểu nhơn, hạng thợ thuyền. Các thầy từng làm những việc đại gian ác, không nhân từ, không có hạnh lành”. Các yếu điểm như bị đánh trúng, các Tỳ-kheo kia đâm ra thoái chí, ưu não, sống trong mặc cảm, phế bỏ việc học hành. Nhìn thấy việc làm của mình có kết quả, Lục quần dương dương tự đắc với mọi người rằng: “Chính chúng tôi đã phá hoại được việc đọc tụng, tọa thiền, hành đạo của họ”.

Trước sự việc này, các Trưởng lão hết sức nghiêm khắc phê phán Lục quần. Sau đó các vị trình lên đức Phật. Trước Phật và Tăng, Lục quần thú nhận việc làm của mình. Đức Phật quở trách họ và nhân đó, Ngài kể một câu chuyện để giáo hóa Tăng:

Xưa kia có một thành, tên gọi là Đắc-xoa-thi-ca ¹¹⁰. Bấy giờ, trong thành ấy có một người Bà-la-môn nuôi một con bò đực, sức khỏe của nó thật tốt, đi rất nhanh. Lại có một Cư sĩ cũng nuôi một con bò, thể trạng của nó giống như bò kia. Hai nhà đem bò đấu sức nhau. Họ thỏa thuận, con nào thua phải chung 50 tiền vàng. Người Bà-la-môn được 50 tiền vàng vì bò họ thắng. Để rửa nhục, người Cư sĩ tìm mua con bò khác, dáng vóc sức khỏe hơn hẳn bò trước. Lại đem đấu với bò của Bà-la-môn, tiền cược bây giờ đặt gấp bội. Trước khi thỏa thuận, Bà-la-môn hỏi con bò của mình rằng:

- Mi có thể địch nổi với con bò của Cư sĩ kia có sức gấp bội mi không?

- Có thể. Con bò trả lời.

Khi bò của hai nhà vào cuộc đấu, Bà-la-môn ngu, sợ bò mình thua liền đem lời động viên phản tâm lý rằng:

- Sừng của mi cong cong sao khổ sở thế?! Cổ của mi sao mà yếu đuối! Thắng sao nổi, vứt đi thôi! Giờ thì dáng kéo mất cả oai phong rồi!

Con bò nghe lời chủ phê phán như thế, sức lực liền suy sụp, dẫn đến thua con bò của cư sĩ. Ngậm đắng trao 100 tiền vàng cho Cư sĩ rồi, gã gằn hỏi bò:

- Bảo có thể, giờ thì thua, vì sao vậy?

Con bò đáp:

- Thật sự tôi đủ khả năng thắng, nhưng cái kiểu động viên nhục mạ của ông làm tôi mất hết khí thế, nên nhanh chóng kiệt sức, kéo hết nổi. Bây giờ thì có thể thách đấu lại, tiền cược gấp đôi vừa rồi. Khi tôi dốc toàn sức kéo trăm xe ngược lên triền núi cao thì ông khéo lời khuyến vỗ tôi, như khen cặp sừng tôi cong vút phi thường, dáng kéo của tôi ngoạn mục, thể hình tôi lẫm liệt oai phong, dư sức kéo trăm xe vượt dốc núi như chơi, và điều này sẽ làm cho ông thắng cuộc. Và quả thật, người Bà-la-môn sau cùng đã thắng cuộc, bởi khéo dùng lời động viên đầy khích lệ kia. Nhân việc này, đức Phật liền nói kệ:

Lời thiện vừa lòng nhau

Lời ác đau lòng người

Súc sanh nghe lời khéo

Vui kéo nặng lên đồi

Vô địch sức này thắng

Thắng cuộc rạng lòng vui

Huống chi đối với người

Khen chê quyết thành bại

Này các Tỳ-kheo! Loài súc sanh kia nghe lời hủy báng còn mất sức kéo, huống là đối với người. Nay Ta chế giới: nghiêm cấm sự báng bổ nhau.

ĐÂM BỊ THÓC, THỌC BỊ GẠO

Lúc bấy giờ, đức Phật vẫn còn lưu trú nơi thành Xá-vệ. Cũng với tâm địa ích kỷ, Lục quần cứ lo sợ số đông Tỳ-kheo siêng năng tu học kia, ngày gần đây sẽ hơn mình về nhiều mặt, cho nên tìm cách gây trở ngại. Lục quần tìm cách đâm thọc, ly gián. Họ đến Tỳ-kheo này nhỏ to rằng:

- Thầy với tôi là chỗ quen biết thân tình, cho nên tôi cảm thấy xấu hỗ khi Tỳ-kheo kia bảo thầy là hạng hạ tiện, con nhà thợ thuyền, thấp hèn nhỏ mọn, từng làm việc gian ác, không nhân từ, không có bản chất tốt. Đánh giá thầy như vậy, chẳng khác nào họ đánh giá tôi...

Sau đó, Lục quần đến kết thân với Tỳ-kheo ấy cũng kích đọâng những lời như vậy. Hai bên nghe như thế, đâm ra hoang mang, giao động, xao nhãng ngay việc học hành, tu tập. Các Tỳ-kheo này bắt đầu giận nhau, không buồn đếm xỉa ngó mặt nhau... Nhìn thấy cảnh lạnh lùng đột biến này, Tỳ-kheo này hỏi Tỳ-kheo kia:

- Tại sao thầy xa lánh, không thích nói chuyện với tôi?

Tỳ-kheo kia trả lời rằng:

- Có người cho biết, thầy bảo tôi là người xấu đủ điều.

Vị này gằn hỏi lại:

- Ai nói vậy?

- Lục quần bảo thế. - Tỳ-kheo kia đáp lời. Vị kia liền bảo:

- Lục quần Tỳ-kheo cũng nói rằng các thầy nói tôi xấu chẳng ra chi!

Các Trưởng lão nắm được sự việc này, liền khiển trách Lục quần Tỳ-kheo. Sau đó, vấn đề được bạch lên Phật. Trước Phật và Tăng, Lục quần thú nhận sự thật ly gián của mình. Đức Phật quở trách:

- Các ông là người ngu si, tại sao cùng sống trong một giáo pháp mà lại đâm thọc để gây chia rẽ, ly gián nhau?

Nhân đó, để giáo hóa kẻ ngu, Ngài dẫn chuyện xưa, Ngài nói:

- Thuở đời quá khứ có một sư tử tên là Thiện Nha và một con cọp tên là Thiện Trảo, cùng nhau kết bạn thân tình... Có một con chồn rừng thường đi theo đôi bạn kia để ăn đồ thừa, nhưng chẳng bao giờ sư tử và cọp nói chuyện với nó. Một thời gian sau, chồn có nhận xét: “Hai con thú này rất ái trọng nhau, ta phải tìm cách gây rối để thừa hưởng thức ăn dư của hai bên được nhiều hơn”. Chồn thực hiện kế hoạch bằng cách lân la đến cọp, nói kệ rằng:

Thiện Trảo, ông hùng mạnh

Sắc tướng lại oai phong

Thiện Nha nói ông xấu

Tôi nghe chẳng vui lòng.

Sau đó, chồn cũng đến bên sư tử nhỏ to vần kệ:

Thiện Nha, ông hùng dũng

Sắc tướng lại oai phong

Thiện Trảo nói ông xấu

Tôi nghe không vui lòng.

Hai con thú sau khi nghe lời chồn, đâm ra lạnh lùng với nhau, nhưng Thiện Nha thông minh hơn, nhìn thấy vấn đề, nên có suy nghĩ: “Thiện Trảo không chắc đã nói như vậy. Biết đâu chồn rừng muốn gây đấu loạn nội tình để thủ lợi?”. Thiện Nha thử khai thác tìm hiểu. Ngày ấy, Thiện Nha bắt được con trâu nghé, mang đến cho Thiện Trảo. Thiện Trảo im lặng không nhận ăn. Hiểu được vấn đề, Thiện Nha nói trắng âm mưu ly gián của chồn để Thiện Trảo hiểu được sự thâm độc kia, nhằm bảo tồn tình thân ái, bằng lời kệ như sau:

Mồi ngon tôi đem biếu

Cớù sao bạn không dùng?!

Tình thân không hề lỗi

Sao xoay mặt buồn ngơ?!

Lời chồn, kẻ vô tín

Cốt ly gián tình ta

Tin theo, ôm tình hận

Rồi ra thành oán cừu

Việc này chẳng ai khác

Chính chồn rừng gièm pha

Kẻ hèn mọn rối ta

Nay phải tìm giết vậy.

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Súc sanh còn coi việc gây rối, ly gián là tội ác, huống chi con người, sao lại làm việc này?! Từ nay, Ta vì các Tỳ-kheo kiết giới cấm không được nói lời gây rối, đâm thọc.