Những Truyện Duyên Khởi Trong Luật Ngũ Phần

VẬT BẤT LY THÂN [77]

Lúc bấy giờ đức Phật lưu trú tại thành Xá-vệ. Có nhóm Tỳ-kheo ⁷⁸ người, an cư xong muốn đi du hành, lại có ý nghĩ: “Chúng ta sẽ trở về lại đây, đem theo một y là đủ, không phải đem theo nhiều phiền lắm!”.

Nghĩ sao làm vậy, các Tỳ-kheo lấy khăn gói y còn lại đem để trên giá, rồi nhờ các Tỳ-kheo trú xứ trông hộ và lên đường.

Kẻ ra đi, người lại đến. Lục quần Tỳ-kheo trở về, bảo các Tỳ-kheo trú xứ rằng:

- Cung cấp phòng cho chúng tôi.

- Có, phòng của 17 Tỳ-kheo vừa đi, các vị vào nghỉ ở đó. - Tỳ-kheo trú xứ hướng dẫn.

Vào phòng, thấy ngay một gói y trên giá, Lục quần hỏi:

- Tại sao các thầy cất chứa các y dư này?

- Đây là y của nhóm 17 Tỳ-kheo, các thầy ấy đi du hành sau an cư, không thể mang theo được nên lưu lại, gửi cho tôi đó. - Tỳ-kheo trú xứ bảo thế.

Được cớ, nhóm 6 Tỳ-kheo tha hồ la rầy, quở trách rồi đem vấn đề lên thưa với Phật.

Nhân việc này, sau đó, Phật cho tập hợp Tỳ-kheo Tăng.

Nhóm Tỳ-kheo 17 người xác nhận đúng sự việc như vậy. Đức Phật liền quở trách:

- Các ông ngu si, không nghe ta dạy: Vật bất ly thân của Tỳ-kheo là 3 y và bình bát, giống như con chim bay được là nhờ hai cánh của nó đó sao?

Quở trách rồi đức Phật kiết giới, nhưng sau đó được bổ sung bởi việc xảy ra có liên hệ.

Bấy giờ, có một Tỳ-kheo muốn đi về ấp Sa-kiệt-đà, nhưng y phấn tảo lại khá nặng khó mang theo, muốn xả nhưng không biết nên như thế nào, bạch các Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo đưa đương sự lên trình Phật để xin sự chỉ giáo. Phật dạy: “Phải xin Tăng Yết-ma không mất y”. Và Ngài đã hướng dẫn cụ thể pháp làm Yết-ma này đối với đương sự cũng như đối với Tăng.

Y PHI THỜI

Lúc bấy giờ, ngoài 3 y đã đủ và y Ca-thi-na đã xả, các Tỳ-kheo lại được y phi thời. Tự thấy việc này là sai trái, xấu hổ, bởi đức Phật chưa cho phép nhận y phi thời. Việc này được các Trưởng lão bạch lên Phật. Đức Phật cho tập hợp Tỳ-kheo Tăng... Sau khi sự việc được các Tỳ-kheo đương sự xác nhận sự thật, đức Phật bằng nhiều hình thức khen ngợi hạnh thiểu dục tri túc, khen giới, khen người trì giới, tiếp đó Ngài chỉ giáo các Tỳ-kheo: “Từ nay cho phép nhận y phi thời”.

Sau đó Tỳ-kheo Lục quần lợi dụng sự cho phép này lại mặc tình nhận y phi thời. Nhận thì nhiều mà đắp mặc thì ít, không cho ai, cũng không làm pháp tịnh thí [79]. Các Tỳ-kheo thấy vậy hỏi:

- Các thầy không nghe đức Thế Tôn chế giới không được chứa để y dư thừa hay sao?

Lục quần liền đáp lời:

- Tuy đức Phật chế cấm cất y dư nhưng Ngài cho phép nhận y phi thời.

- Có phải lúc nào các thầy cũng cất giữ y phi thời, lại không mặc đúng phép tắc, không cho người, không tịnh thí như thế hay sao? Các Tỳ-kheo hỏi.

Lục quần đáp:

- Thưa các vị đúng như vậy!

Ngoài việc quở trách, các Trưởng lão đưa sự việc lên đức Phật. Trước các Tỳ-kheo, đức Phật quở trách nghiêm khắc Lục quần:

- Các ông là kẻ ngu si. Không nên ham hố cầu xin quá nhiều như thế. Đối với pháp của ngoại đạo, người nhận, nhận mấy cũng không chán, kẻ cho lại so lường tính toán. Trong chánh pháp của Ta thì lấy điều ít ham muốn, biết vừa đủ làm đầu, người cho tuy tích cực rộng rãi, nhưng kẻ nhận chỉ nhận ít mà thôi.

Quở trách rồi, đức Phật lại kiết giới ngăn cấm.

Sau đó, có một trú xứ nọ, các Tỳ-kheo nhận được nhiều y, ngoài việc nhận giữ, cho người, tịnh thí, còn dư ra một đoạn vải. Không Tỳ-kheo nào nhận lấy đoạn vải này, bởi vì đức Phật không cho phép nhận vải không đủ để may y. Tỳ-kheo cho vải lại nói:

- Cứ nhận đi, cần đủ vải thì sẽ có ngay.

Khi ấy có Trưởng lão Già-tỳ nhận được miếng vải vừa hẹp vừa ngắn, hằng ngày cứ kéo ra hy vọng miếng vải dài rộng hơn trước.Theo thường lệ cứ 5 ngày, đức Phật đi xem xét các phòng, thấy Già-tỳ kéo vải, Ngài hỏi:

- Thầy làm gì vậy?

- Bạch Thế Tôn, con nhân được miếng vải này nhưng không thọ trì được.

- Vậy thầy có hy vọng nhận được chỗ nào nữa không?

- Thưa có.

- Thời gian lâu mau nữa sẽ nhận được?

- Thưa trong vòng một tháng.

Nhân việc này, đức Phật khen ngợi hạnh thiểu dục tri túc, Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay cho phép cất giữ vải phi thời, nếu không đủ, chờ cho đủ trong vòng một tháng.

Việc này lại xảy ra trường hợp không cất giữ mà lại mang vải đi du hành quá một tháng, cho nên sau đó giới điều này được Phật chế bổ sung cụ thể.

PHẦN 03 CUỘC ĐỜI CỦA TỲ-KHEO LIÊN HOA SẮC

Đức Phật đang lưu trú tại thành Xá-vệ, bấy giờ trong ấp Ưu-thiện-na có một Cư sĩ ở tuổi thiếu niên, trên đường du lịch vui chơi gặp một người con gái tên là Liên Hoa Sắc, sắc đẹp mơn mỡn như hoa đào, dáng vẻ cực kỳ xinh đẹp. Hợp tình hợp tánh, yêu nhau thắm thiết, trở thành vợ chồng xứng đôi vừa lứa nhất thiên hạ. Sau thời gian ngắn, người vợ mang thai. Gần ngày sanh, cô ta về lại nhà cha mẹ mình. Ở đây, cô sanh một bé gái.

Vì người vợ nằm nơi nên người chồng không thể gần gũi được. Anh ta lại vụng trộm tư thông với mẹ vợ của mình... Liên Hoa Sắc biết được, muốn vất bỏ tất cả, cắt đứt đạo vợ chồng, nhưng lại sợ liên lụy đến cha mẹ; hơn nữa, vì thương con nên phải ôm sầu, nuốt hận, chịu tủi nhục để nuôi con, nhằm che mờ cái điều khốn nạn kia...

Về lại nhà chồng, cúi đầu nuôi con được một thời gian 8 năm rồi bỏ nhà ra đi để lại đứa con lên 8. Đến được thành Ba-la-nại ⁸⁰ trong sự đói khát lã người, Liên Hoa Sắc ngồi nghỉ bên mé nước. Trong lúc ấy, có ông Trưởng giả nọ du ngoạn qua đây, trông thấy Liên Hoa, ông ta say đắm, đem lòng sủng ái và ngõ lời hỏi thăm:

- Cô ở đâu, dòng họ cha mẹ cô thế nào? Hiện nay cô có bị ai ràng buộc không? Hay còn độc thân?

Liên Hoa Sắc đáp:

- Tôi là đứa con gái thuộc dòng họ... nay tôi không thuộc sở hữu của ai.

Ông Trưởng giả lại hỏi:

- Nếu không thuộc sở hữu của ai thì có thể vì tôi làm chánh thất được không?

Liên Hoa Sắc nói:

- Người con gái lấy chồng, tại sao không được?!

Ông Trưởng giả liền đưa cô ta lên xe trở về nhà, rồi tấn phong làm vợ cả. Liên Hoa Sắc sắp đặt chu toàn mọi việc trong nhà. Từ lớn đến nhỏ hòa thuận, sung túc, vợ chồng tương kính, nặng nghĩa lẫn nhau. Sau 8 năm, bấy giờ ông Trưởng giả nói với vợ rằng:

- Tôi có đầu tư vốn tại ấp Ưu-thiện-na, theo sổ sách, kiểm tra số nợ lãi 8 năm qua, thống kê cho đến nay lãi sanh từ vốn ấy lên đến con số cả ức. Hôm nay tôi muốn đến đó thu lãi về, chúng ta tạm thời xa nhau, chắc em đồng ý chứ?

Người vợ nói:

- Phong tục tại ấp đó người nữ thích phóng dật, anh đến đó coi chừng bị mất tiết tháo của người trượng phu. Của cải như phân, như đất, sao lại bận lòng tính toán làm chi?!

Người chồng trả lời:

- Tôi tuy biết rõ nhược điểm của mình, nhưng không đến nỗi bị cám dỗ, mê loạn.

Người vợ lại nói:

- Nếu anh quyết định cần phải đi thì nên suy nghĩ kỹ và cho em nghe một lời thề.

Người chồng nói:

- Tốt lắm, anh thề rằng: “Nếu anh có mống tâm yêu thương nhăn nhít, thì khi trở về, anh sẽ chết với tà tâm đó ngay tại cửa ngõ”.

Với lời thề như thế, người chồng đến ấp Ưu-thiện-na. Vì phải thu lãi nhiều nơi, nên thời gian kéo dài đến cả năm. Xa nhà càng lâu ngày, nhớ nhà càng gấp bội, cái thiếu tình lại sanh nọ, kia, nên muốn tìm của lạ, nhất là tiền bạc dư giả mua tiên cũng được. Trưởng giả nảy ra ý nghĩ: “Ta nên giải quyết thế nào để không đi ngược lời thề với vợ, mà vẫn thỏa tình hiện nay?”. Trưởng giả lại tính: “Nếu ta tà dâm thì trái lời thề với vợ, thôi thì tạo một nhà riêng là êm chuyện, khỏi kẹt vào lời thề”.

Thế rồi, ông ta lân la dò tìm cái của riêng ấy. Gặp một người con gái dung nhan tao nhã, dịu dàng, nét người đoan chánh toát ra một sức hấp dẫn lạ kỳ. Ông ta đem lòng yêu thương cô bé này một cách say đắm. Ông thẳng tiến tìm đến nhà cầu hôn.

Cha người con gái thấy ông Trưởng giả tiền tài loang loáng, lại rất hào phóng. Vớ được người giàu sụ như thế, người cha hoan hỷ nhận lời cầu hôn của Trưởng giả. Cô gái bây giờ trở thành người vợ trẻ của kẻ trọc phú. Thu nợ xong, ông Trưởng giả cùng với người vợ trẻ quay về cố quốc. Ông đưa người vợ đến an nhàn ở trong một tổ ấm riêng biệt. Êm ấm đâu đấy, ông mới về nhà cũ. Coi như chẳng có việc gì xảy ra. Từ đó, sáng đi, chiều về, khác hẳn với ngày trước. Liên Hoa Sắc cảm nhận được sự bất thường, âm thầm, cô ta theo dõi rồi hỏi người tùy tùng của chồng. Người ấy bảo rằng: “Ngoài ấy có một thiếu phụ nên mới đi - về như vậy”.

Chiều hôm đó, người chồng về, Liên Hoa Sắc hỏi thẳng vấn đề:

- Anh đã có người hầu sao lại giấu em, không cho em thấy?!

Ông Trưởng giả thú nhận:

- Sợ em biết sự thật lại hận anh, nên phải giấu ngoài ấy.

Người vợ nói:

- Em không ghen ghét hiềm hận đâu! Thần minh chứng giám cho em điều này, anh nên gọi cô ấy về để cùng em lo liệu việc nhà.

Nghe lời vợ, Trưởng giả đưa cô em về nhà...

Thời gian sau, nhân lúc gội đầu, để ý kỹ tướng mạo, Liên Hoa Sắc mới nghi là con gái mình, bà ta khéo léo hỏi rõ lý lịch, và thiếu phụ trả lời cặn kẽ về cha mẹ, dòng tộc, làng xã của mình. Thế là vỡ lẽ! Liên Hoa Sắc kinh hoàng nói:

- Xưa kia mẹ và con đồng một chồng! Nay con với mẹ cùng một chàng rể! Sanh tử mê loạn đến nổi này ư?! Nếu không đoạn ái dục, xuất gia học đạo thì sự điên đảo, mê hoặc này làm sao chấm dứt được?!

Liên Hoa Sắc liền vất bỏ tất cả ra đi và lần lữa đến cửa Kỳ-hoàn ⁸¹ trong sự đói khát, mệt lã. Bà ta ngồi tựa vào gốc cây.

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn giữa một rừng người vây quanh. Liên Hoa Sắc thấy hàng hàng, lớp lớp người vào ra tấp nập, nghĩ bụng: “Tiết hội chắc có thức ăn”, bèn đi lần vào tịnh xá. Thì ra Thế Tôn đang thuyết pháp trước số đông người đang lắng nghe. Liên Hoa Sắc lắng nghe pháp, lãnh hội được vấn đề, và sự đói khát ngay lúc ấy cũng xua tan đâu mất. Bấy giờ, Thế Tôn quan sát khắp hội chúng xem ai có thể độ được. Ngài thấy rõ chỉ có Liên Hoa Sắc là người sẽ đắc đạo quả, nên liền nói pháp bốn chân đế: Khổ, Tập, Tận, Đạo. Từ nơi chỗ ngồi Liên Hoa Sắc rũ bỏ được mọi trần cấu, sở đắc con mắt pháp thanh tịnh. Khi đắc quả rồi, Liên Hoa Sắc một lòng chấp tay đứng hướng về đức Phật.

Đức Phật nói pháp xong, hội chúng ra về. Liên Hoa Sắc đến trước đức Phật, kính lễ sát chân Ngài, quỳ gối, chấp tay bạch Phật:

- Con xin nguyện được xuất gia trong Chánh pháp của đức Phật.

Đức Phật chấp nhận rồi bảo Tỳ-kheo ni Ba-xà-ba-đề ⁸²:

- Này Tỳ-kheo ni, nên độ người nữ này tu tập hành đạo.

Ma-ha Ba-xà-ba-đề vâng lời dạy, liền độ cho xuất gia thọ giới. Liên Hoa Sắc siêng năng tinh tấn hành đạo, nhanh chóng thành bậc La-hán.

Sau khi thành La-hán, nhờ thú vui trong các cảnh thiền giải thoát, nên dung nhan, tướng mạo Liên Hoa Sắc càng sáng rỡ bội phần hơn trước.

Ngày ấy, vào giờ trì bát, Liên Hoa Sắc vào thành khất thực. Một người Bà-la-môn trông thấy, ông ta đắm say ngay sắc đẹp của Liên Hoa, liền có ý nghĩ: “Đây là Tỳ-kheo ni, ta không thể chiếm đoạt ngay được mà phải khôn khéo tìm cách tiếp cận, rồi dồn vào thế có thể hành sự được...”

Khất thực xong, Liên Hoa sắc trở về vườn An-đà ⁸³, rồi vào trú phòng của mình. Người Bà-la-môn kia theo sau theo dõi, nắm vững chỗ ở và nếp sống của Liên Hoa. Hôm sau, khi đến giờ khất thực, lợi dụng lúc vắng vẻ không người, ông ta đột nhập phòng Liên Hoa qua ngã sau, rồi chui xuống gầm giường nằm yên đợi chờ. Suốt ngày ấy, các Tỳ-kheo ni tập trung nghe pháp và nghe xong thời pháp thì trời đã tối. Về đến phòng, vì mỏi mệt nên Liên Hoa Sắc đặt mình xuống là thiếp đi. Ngay lúc ấy, Bà-la-môn dưới gầm giường bò ra làm chuyện bất tịnh. Tỳ-kheo ni Liên Hoa liền thức dậy, rồi vụt bay lên hư không. Còn đối với người Bà-la-môn thì ngay trên giường ông đã bị đọa thẳng vào địa ngục. Liên Hoa Sắc nhân đó bay đến chỗ đức Phật, đầu mặt đảnh lễ sát chân Ngài, rồi bạch lên Phật vấn đề vừa xảy ra.

Đức Phật hỏi:

- Vào lúc ấy tâm cô thế nào?

Liên Hoa Sắc thưa:

- Lúc ấy như lưới sắt nung đỏ rực, áp vào thân con.

Đức Phật dạy:

- Như thế là vô tội.

Liên Hoa Sắc lại bạch Phật:

- Ngủ một mình có phạm tội hay không?

Đức Phật dạy:

- Người đắc đạo thì không phạm.

Vào thời gian ấy, có bọn giặc tập trung tại một địa điểm rồi thảo luận: “Vật dụng mà chúng ta đoạt được nên trao đổi như thế này... để có thức ăn ngon và gái đẹp”. Đa số bọn chúng đều đồng ý rằng: “Vườn An-đà kia là trú xứ của Tỳ-kheo ni, chắc chắn có sắc đẹp và cũng sẽ có nhiều thức ăn ngon cung cấp cho ta, ta đến đó phân chia trao đổi vật dụng, đương nhiên chúng ta sẽ được như ý muốn”. Trong lúc ấy, tên cầm đầu bọn giặc lại có lòng kính tin Phật pháp, nghe nói như vậy, lấy làm lo lắng, trong ý tưởng ông ta: “Bọn chúng chắc sẽ đến gây não loạn các Tỳ-kheo ni. Ta nên âm thầm cho người đến báo trước”. Tên cầm đầu bọn giặc liền thực hiện việc mật báo. Tỳ-kheo ni nhận được với lời cảnh báo: “Tối nay sẽ có bọn người ác đến đây khủng bố, ắt sẽ sanh náo loạn, Chư ni nên đi tránh để có được sự an toàn”.

Trong thành Xá-vệ có một nơi dành riêng cho Tỳ-kheo Tăng trạm trú, ngôi nhà này do một đại thần phát tâm xây dựng cúng dường. Ngày hôm ấy không có Tăng trạm trú ở đây, nhân đó, các Tỳ-kheo ni, sau khi được mật báo đã vội vã về đây lúc xế chiều và tạm trú ngụ tại ngôi nhà này.

Tối hôm ấy, bọn giặc đến vườn An-đà, chúng chẳng tìm thấy một ai cả. Trước sự thất vọng của bọn giặc, người chủ tướng lại vui mừng, tâm niệm rằng: “Các Tỳ-kheo ni đã thoát được cảnh sĩ nhục, không gì vui bằng, ta nên làm việc cúng dường”. Chủ tướng lấy một xấp vải rất tốt, gói đầy đủ đồ ăn, thức uống thuộc loại cao sang mỹ vị rồi treo lên nhánh cây với tâm niệm rằng: “Nếu Tỳ-kheo ni nào đắc đạo Thần thông thì đến lấy gói thức ăn này ”.

Tâm niệm này liền được cảm ứng, Tỳ-kheo ni Liên Hoa Sắc nhanh như cánh tay co duỗi của lực sĩ, từ thành Xá-vệ đến vườn An-đà, lấy gói thức ăn trên nhánh cây.

Sáng hôm sau, đến giờ ăn, thay vì ăn, Liên Hoa Sắc thiết dọn rồi mời hai Trưởng lão Ưu-bà-tư-na và Bạt-nan-đà đến cúng dường. Hai vị nhận sự cúng dường này, và sau khi thọ thực xong, Liên Hoa Sắc ngồi trên chiếc ghế nhỏ đối diện, thỉnh cầu nhị vị Trưởng lão thuyết pháp. Trưởng lão Ưu-bà-tư-na nói diệu pháp xong liền đứng dậy ra về, còn Bạt-nan-đà nán lại, hỏi Liên Hoa Sắc:

- Sư cô được thức ăn hảo hạng này từ đâu?

Liên Hoa Sắc trình bày lại sự việc từ đầu đến cuối như đã xảy ra.

Bạt-nan-đà nói:

- Có thể cho tôi xem tấm vải ấy được không?

Yêu cầu này được thỏa mãn và Bạt-nan-đà nhìn thấy xấp vải giá trị kia thì lòng tham nổi dậy, muốn trưng dụng nên nài nỉ xin cho được.

Liên Hoa Sắc nói:

- Điều này không thể được, tại sao vậy? Bởi người nữ phước mỏng nên cần phải sắm giữ 5 y ⁸⁴.

Bạt-nan-đà nói:

- Như người đem voi, ngựa bố thí mà lại không cho dây cương, sư cô cũng như vậy: Tại sao cúng dường thức ăn mỹ vị cao sang thì được, mà lại tiếc chi một tấm vải không cho là sao?

Bạt-nan-đà bằng tài ăn nói của mình đã tìm cách thuyết phục cho kỳ được. Trong thế chẳng đặng đừng, Liên Hoa Sắc đành trao cho Bạt-nan-đà tấm vải giá trị này.

Được tấm vải này rồi, Bạt-nan-đà trở về lại trú xứ. Các Tỳ-kheo thấy tấm vải đẹp nói:

- Thầy là người phước đức nên mới được tấm vải tốt này.

Bạt-nan-đà nói:

- Tôi đâu có phước đức gì, năn nỉ muốn gãy cả lưỡi, Tỳ-kheo ni mới cho tôi đó!

Các Tỳ-kheo nghe thế liền quở trách:

- Tại sao thầy lại cưỡng bức bằng lời nói để thu đoạt vải y của Tỳ-kheo ni?

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn không muốn 4 chúng tới lui ồn ào, nên bảo các Tỳ-kheo:

- Nay Ta muốn vào tịnh thất ba tháng, đừng để ai đến chỗ Ta đang trú, chỉ trừ Tỳ-kheo đem cơm. Các thầy nên lập ra quy định này.

Vâng lời Phật dạy, các Tỳ-kheo lập ra định chế ghi rõ:

“Từ nay không ai được đến chỗ Phật ở, chỉ trừ Tỳ-kheo đem cơm. Nếu người nào vi phạm, phạm Ba-dật-đề ⁸⁵”.

Qui chế này, Trưởng lão Ưu-bà-tư-na không hay biết, sau khi đến thành Xá-vệ, hỏi một Tỳ-kheo để biết đức Phật ở phòng nào. Theo chỉ dẫn của Tỳ-kheo này, Ưu-bà-tư-na-đến trước cửa phòng Phật, đưa tay gõ cửa. Đức Phật mở cửa. Ưu-bà-tư-na kính lễ sát chân Phật rồi ngồi lui ra một bên. Đức Phật hỏi Ưu-bà-tư-na:

- Chúng của thầy thanh tịnh, rất mực oai nghi, thầy giáo hóa cách nào mà được như vậy?

Tỳ-kheo ấy thưa:

- Nếu có người nào đến con cầu xin xuất gia thì con dạy họ 12 hạnh Đầu-đà. Con bảo họ: “Phải trọn đời làm Tỳ-kheo ở A-lan-nhã, khất thực, nhất tọa thực, tuần tự khất thực, ở nơi gò mả, mặc y phấn tảo, ba y, phu tọa tùy thân, ngồi dưới gốc cây, ngồi chỗ đất trống. Kính bạch đức Thế Tôn! Nếu người nào nói trọn đời có thể phụng hành pháp này thì mới được vào chúng của con, con làm thầy họ.

Đức Phật khen:

- Hay lắm! Hay lắm! Như vậy, có thể gọi thầy là hạng người khéo giáo dục đồ chúng.

Đức Phật lại hỏi:

- Thầy có biết trong Chúng tăng ở đây có đề ra qui chế gì hay không?

Trưởng lão Ưu-bà-tư-na thưa:

- Con không hề hay biết việc này. Vì con từng nghe Phật dạy: “Những gì Phật chưa chế, không được tự ý lập ra; những gì Phật đã quy định, nên trân trọng làm theo”.

Đức Phật nói lại quy chế trên cho thầy này nghe. Trưởng lão Ưu-bà-tư-na thưa:

- Con không tùy theo quy chế của Tăng mà sám hối tội Ba-dật-đề được.

Đức Phật dạy:

- Hay lắm! Thầy nhận xét như thế là đúng!

Trong lúc đó, Tỳ-kheo sống lâu năm ở đây đứng trước phòng, chờ Ưu-bà-tư-na đi ra rồi bảo:

- Thầy phạm quy chế của Tăng, nên tác pháp sám Ba-dật-đề.

Trưởng lão Ưu-bà-tư-na hỏi:

- Tôi phạm Ba-dật-đề nào vậy?

Các Tỳ-kheo trình bày đầy đủ nội dung quy chế trên. Trưởng lão Ưu-bà-tư-na trả lời:

- Tôi không thể thực hiện theo quy chế của Tăng để sám hối được! Tại sao thế? Bởi chính tôi nghe Phật dạy: “Nếu Phật không chế cấm thì Tăng không được phép chế cấm. Nếu Phật đã chế rồi Tăng không được trái phạm”.

Lúc ấy, đức Phật bước ra nói với các Tỳ-kheo:

- Từ nay nếu có Tỳ-kheo A-lan-nhã nào như Ưu-bà-tư-na thì cho phép đến chỗ Ta.

Các Tỳ-kheo ghi nhận lời dạy, lại có ý nghĩ: “Chúng ta nên trân trọng tu theo hạnh Đầu-đà này để đến được chỗ đức Thế Tôn”. Thế là các Tỳ-kheo đua nhau tu hạnh Đầu-đà...

Bấy giờ, các Cư sĩ xây dựng các phòng xá để cúng dường, nhưng chẳng có Tỳ-kheo nào nhận sự cúng dường này. Vấn đề này được các Tỳ-kheo Trưởng lão bạch lên Phật. Đức Phật dạy các Tỳ-kheo:

- Từ nay cho phép 4 chúng tự do đến thăm Ta.

Tỳ-kheo ni Ba-xà-ba-đề nghe Phật cho phép như vậy, liền cùng 500 Tỳ-kheo ni lên đường về thăm đức Phật. Trên đường đi, gặp Trưởng lão Ưu-bà-tư-na. Trong chúng của Ưu-bà-tư-na có một Tỳ-kheo mặc y thô rách, thấy vậy Ba-xà-ba-đề hỏi:

- Tại sao Trưởng lão mặc chiếc y rách nát như vậy?

Vị ấy trả lời:

- Chẳng còn chiếc nào khác nữa!

Tỳ-kheo ni chỉ vào chiếc y mình đang mặc, nói:

- Thầy có thể mặc chiếc y của con không?

- Có thể được.

Ba-xà-ba-đề lại hỏi:

- Trưởng lão có thể cho con chiếc y mà ngài đang mặc không?

- Có thể. - Trưởng lão đáp.

Hai bên trao đổi y cho nhau.

Khi đến trước đức Phật,Tỳ-kheo ni Ba-xà-ba-đề đảnh lễ sát chân Phật, rồi ngồi lui ra một bên. Đức Phật hỏi Cù Đàm di:

- Tại sao cô mặc chiếc y rách bươm như thế?

Cù-đàm di trình bày sự việc như trên. Đức Phật nói pháp cho Cù-đàm di nghe, rồi bảo về trở lại trú xứ.

Sau đó, đức Phật cho tập hợp Tỳ-kheo Tăng và trước Tăng, Tỳ-kheo đương sự xác nhận việc trao đổi y kia là sự thật. Đức Phật quở trách vị này là thiếu sáng suốt, nhiều ham muốn. Nhân đó, sự việc của Bạt-nan-đà được bạch lên Phật và Bạt-nan-đà cũng thú nhận sự thật này. Phật quở trách và chế cấm như vầy:

- Tỳ-kheo nào nhận lấy y từ Tỳ-kheo ni, phạm Ni-tát-kỳ Ba-dật-đề ⁸⁶

Tuy nhiên về sau, Phật cho phép nhận y của Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni bà con mà không phạm điều chế cấm trên.

CHUYỆN GIẶT NHUỘM

Khi đức Phật ở tại thành Xá-vệ, bấy giờ lúc trời vừa sáng, Tỳ-kheo Bạt-nan-đà mặc y, bưng bát đến chỗ cư trú của Tỳ-kheo ni Thâu-la-nan-đà... Cách ngồi bất cẩn của ni cô này để lộ ra chỗ kín. Bạt-nan-đà nhìn thấy, dục thịnh quá đổi, đến nỗi xuất bất tịnh. Tỳ-kheo ni biết, khẻ bảo:

- Trưởng lão, thay y cho tôi giặt.

Bạt-nan-đà trao y thay cho cô ni. Nhìn thấy thứ bất tịnh này, cô ta lại có tác ý không nghiêm, lấy thứ bất tịnh đặt vào chỗ kín của mình...

Lại có Tỳ-kheo khác đưa y cho Tỳ-kheo ni giặt, nhuộm, đập. Việc này làm ảnh hưởng lớn đến việc tu tập, vì thời gian đọc tụng, tọa thiền, hành đạo của chư ni bị phí lãng vào việc giặt giũ kia. Người thế gian thấy thế, lại lắm lời chê trách, mỉa mai: “Các Tỳ-kheo ni lấy việc giặt, nhuộm, đập y làm sự nghiệp; người tu hành với kẻ tại gia nào có khác gì đâu?!”

Vào dịp ấy, Tỳ-kheo ni Ma-ha Ba-xà-ba-đề cùng với 500 Tỳ-kheo ni đến chỗ của đức Phật ở trong thành Xá-vệ. Sau khi đầu, mặt đảnh lễ sát chân Ngài, chư ni ngồi lui sang một bên. Đức Phật hỏi Cù Đàm di:

- Tại sao tay chân của các Tỳ-kheo ni lại dính đầy sắc màu nhuộm như thế?!

Chư ni nhân đó bạch lên Phật vấn đề Tỳ-kheo sai giặt, nhuộm y, làm lãng phí việc tu học.

Đức Phật vì họ nói diệu pháp xong, bảo họ trở về lại trú xứ.

Sau đó, đức Phật cho tập hợp Tỳ-kheo Tăng... Trước Phật và Tăng, Tỳ-kheo đương sự thú nhận việc sai ni giặt, nhuộm y là sự thật, và sự thật về Bạt-nan-đà, nhân đó, cũng được làm sáng tỏ. Đức Phật đã nghiêm khắc quở trách Tỳ-kheo vi phạm là kẻ ngu si, tiếp theo Ngài kiết giới cấm Tỳ-kheo ni giặt, nhuộm y cho Tỳ-kheo. Về sau có Tỳ-kheo già, yếu bệnh tật nhờ Tỳ-kheo ni bà con trong thân tộc giặt, nhuộm. Việc này cũng được trình lên Phật và vì là thân tộc nên đây là trường hợp ngoại lệ, đức Phật cho phép.

KÍNH PHẬT, TRỌNG TĂNG...

Trong thành Xá-vệ, có một Trưởng giả rất thích mặc các loại áo sang trọng. Ông ta có lòng tin kính Phật pháp một cách thuần thành, mỗi khi đức Phật lưu trú ở thành này thì ông thường đến nghe pháp. Hôm ấy, ông Trưởng giả mặc trong, ngoài hai sắc áo tốt, cùng với các vị khách và tuỳ tùng ra ngoài thành, đến viếng thăm đức Thế Tôn và các Tỳ-kheo. Đức Phật vì họ nói pháp, họ lấy làm hoan hỷ vì được nghe Phật chỉ dạy những điều lợi ích. Họ đảnh lễ Phật rồi ra về.

Ra khỏi trú xứ của Phật, họ gặp ngay Bạt-nan-đà. Bạt-nan-đà lại vì họ thuyết pháp và trước khi ra về họ ngỏ lời mời:

- Ngày mai, mời Trưởng lão đến nhà con thọ một bữa cơm đạm bạc.

Bạt-nan-đà nói:

- Tôi không thiếu ăn, mà lại khổ vì thiếu mặc. Trưởng giả có thể cho bớt tôi chiếc áo hiện ông đang mặc không?

Ông Trưởng giả nói:

- Sẽ cúng cho Ngài, nhưng bây giờ thì không thể được, về nhà tôi sẽ tính liệu sau.

Bạt-nan-đà bảo:

- Tôi nghe Trưởng giả rất vui làm việc bố thí, tại sao riêng đối với tôi lại thiếu tích cực như thế?

Bạt-nan-đà lại tác động:

- Tôi nói pháp khiến ông có thể xa lìa sanh, lão, bệnh, tử, ưu sầu khổ não để làm công việc cứu độ mà xả bỏ tất cả, bản thân không mưu cầu điều gì. Ấy thế, nay ông lại keo kiết chiếc áo này mà không chịu bố thí!

Nghe phải, ông Trưởng giả liền cởi áo cho Bạt-nan-đà...

Tưởng chẳng ai để ý đến mình, không ngờ lúc trở về đến cửa thành, người giữ cửa hỏi Trưởng giả:

- Lúc ra đi, ông mặc hai lớp áo rất đẹp, sao về lại bay đi đâu mất một áo? Phải chăng, vì người đẹp mà “thương nhau cởi áo cho nhau”?

Ông Trưởng giả nói:

- Tôi không cho người đẹp nào cả, cũng không bị ai cướp giật, mà lại bị Sa-môn Thích tử cưỡng bức xin cho kỳ được, tôi đành cởi cho!

Người canh cửa nói:

- Ông đừng nói như vậy! Tôi nghe Sa-môn Thích tử ít ham muốn, biết vừa đủ, dâng cúng còn không nhận, huống chi lại cưỡng đoạt thì còn mặt mũi nào?

Ông Trưởng giả kể lại sự cưỡng bức xin áo kia cho người giữ cửa nghe. Đối với người có lòng đố kỵ Phật pháp, nghe thế liền lớn tiếng miệt thị: “Đây chính là loại cướp đoạt, những ai gần gũi họ cũng sẽ bị trấn lột như thế. Đích thị bọn Sa-môn Thích tử, miệng thường khen việc bố thí, chê việc không cho mà lấy, nay cưỡng đoạt lấy y vật của người, thì họ đâu có khác gì bọn cướp?”.

Ông Trưởng giả về đến nhà cũng phân trần với người nhà lý do cho chiếc áo kia.

Sự việc này lọt đến tai các Trưởng lão Tỳ-kheo. Các vị quở trách Bạt-nan-đà, rồi đưa Bạt-nan-đà đến chỗ Phật, bạch lên Ngài sự vệc trên.

Đức Phật cho tập hợp Tăng, trước Tăng và Phật, Bạt-nan-đà thú nhận sự thật đã xảy ra, đức Phật nghiêm khắc quở trách Bạt-nan-đà và Ngài chế giới cấm việc làm này.

Giới này được bổ sung bởi các việc xảy ra sau đây:

Lúc bấy giờ có nhiều Tỳ-kheo mặc y xấu tệ, rách rưới, các người bà con thấy vậy hỏi:

- Tại sao thầy lại mặc loại y vứt đi như thế này? Hãy đến con cúng cho y khác.

Các Tỳ-kheo bảo:

- Đức Phật không cho chúng tôi đến nam, nữ Phật tử xin y. Nếu đem cúng cho Tăng, rồi tôi nhận y từ Tăng thì được.

Các người bà con nói:

- Con chỉ muốn cúng cho thầy, chứ không muốn cúng cho Tăng, vì sợ vị khác nhận được.

Các Tỳ-kheo nói:

- Nếu đức Phật cho phép chúng tôi đến nam, nữ Phật tử bà con xin y thì đâu đến nỗi chúng tôi phải mặc y rách rưới như thế này!

Các người bà con thưa:

- Trong chỗ bà con với nhau thì biết lúc nào nên nhận, không nên nhận, xin thầy bạch lên đức Phật việc này.

Đức Phật khi biết được việc này, Ngài kiết giới bổ sung, xem việc đến bà con thân tộc xin y là một ngoại lệ, Tỳ-kheo được phép.

Lại một chuyện cắc cớ khác:

Lúc ấy, có nhiều Tỳ-kheo đi theo đoàn khách buôn để về Kỳ-hoàn song lại lạc đường, Tỳ-kheo bị bọn cướp đoạt sạch sẽ y, bát, đành mình trần,thân trụi đến thành Xá-vệ. Người đi đường cứ ngỡ Tỳ-kheo cải đạo, theo đạo lõa hình, vặn hỏi mới biết sự thể nghiệt ngã như thế.

Khi đến Kỳ-hoàn, các Tỳ-kheo ở đây sợ sứ giả cũng vặn hỏi rồi trắc nghiệm hư thật:

- Nếu các ông là Tỳ-kheo thì thọ giới, Bố tát, Tự tứ phải như thế nào?

Sư lõa hình trả lời:

- Thọ giới như vậy... Bố tát như vậy... Tự tứ như vậy...

Dù biết không phải sư giả, song các Tỳ-kheo ở Kỳ-hoàn vẫn không cho y để mặc.

Không cho thì cứ để vậy, các Tỳ-kheo gặp nạn, bình thản đến chỗ Phật. Đức Phật quở trách:

- Tại sao các ông lõa hình đến thăm Như Lai?! Đến nỗi nào các ông không thể lấy lá cây hay cỏ để tạm che thân được hay sao?

Đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay lõa hình đến thăm Như Lai là phạm tội Đột-kiết-la ⁸⁷.

Các Tỳ-kheo bạch Phật:

- Ngài không cho phép chúng con đến nam, nữ Phật tử chẳng phải bà con xin y. Trong khi đó, bà con của chúng con ở cách đây rất xa thì làm sao có y để mặc trong trường hợp bị nạn cướp này?

Đức Phật lại hỏi:

- Các thầy đã đến nơi ở của Tỳ-kheo cựu trú chưa?

- Thưa Ngài đã đến rồi, đã bị chất vấn, trắc nghiệm đủ điều, song dù biết rõ chúng con bị nạn, Tỳ-kheo cựu trú vẫn không cho y để mặc.

Đức Phật nghiêm khắc quở trách Tỳ-kheo cựu trú và khen ngợi các Tỳ-kheo bị nạn. Ngài kiết giới bổ sung, tức là gặp phải nạn bị cướp y, bị mất, bị cháy, bị nước cuốn trôi, bị rách thì Tỳ-kheo có thể đến nam, nữ Phật tử xin y để mặc.

TRANH THỦ

Lúc bấy giờ đức Phật ở tại thành Xá-vệ. Vào dịp nọ, có nhiều chúng Tỳ-kheo từ ấp Ba-lợi về thăm Phật. Trên đường đi, họ gặp bọn cướp, bị cướp hết y mang theo, các thầy bảo nhau:

Có 5 trường hợp được Phật cho phép đến Cư sĩ hay vợ Cư sĩ không phải bà con để xin y. Dù vậy chúng ta cũng chẳng biết ai để đến xin bây giờ!

Lục quần Tỳ-kheo nghe được sự việc này, chớp ngay cơ hội, liền đến các Tỳ-kheo mất y đề nghị đi xin hộ y cho, nếu còn dư thì lấy.

Các Tỳ-kheo mất y rất hoan hỷ, tán dương:

- Hay lắm! Tốt lắm! Thầy giúp cho.

Được sự đồng ý như vậy, Tỳ-kheo Lục quần đi khắp trong thành, đến Cư sĩ hay vợ Cư sĩ trình bày: “ Có các Tỳ-kheo từ ấp Ba-lợi về hầu thăm đức Thế Tôn, không may bị bọn cướp, cướp mất y. Quý vị có thể giảm bớt chỗ may mặc, cùng nhau đem y ⁸⁸ đến cúng dường quý thầy”.

Nghe thế, các nam nữ Phật tử đóng góp y, kẻ ít người nhiều, được một số y khá lớn đem đến cúng. Các Tỳ-kheo mất y, sau khi được đầy đủ y, bảo các Tỳ-kheo Lục quần:

- Chúng tôi đủ rồi, không phiền các thầy phải xin nữa.

Lục quần Tỳ-kheo nói:

- Các thầy có lý do chánh đáng để xin y, còn chúng tôi thì đâu được phép. Chúng tôi dựa vào nhân duyên của quý thầy mới có lý do để xin. Xin được tiếp tục.

Các Tỳ-kheo mất y nói:

- Điều đó tùy ý các Trưởng lão, miễn sao đúng pháp là được.

Như thế là Lục quần Tỳ-kheo lại đi đến các nơi để xin nữa, thu được rất nhiều y.

Nhìn thấy các thầy cứ đi xin mãi, các Cư sĩ sinh nghi, họp lại, có ý kiến: “Số Tỳ-kheo mất y không có bao nhiêu vị, trong thành hầu hết Phật tử đều đem cúng y, như vậy còn thiếu chỗ nào nữa mà các thầy ấy cứ đến xin tiếp? Phải chăng mấy ông này lợi dụng xin, tích chứa y cho nhiều để mua bán, đổi chác. Không tu phạm hạnh?

Nghe được việc làm này, các Tỳ-kheo Trưởng lão bằng nhiều cách quở trách rồi đưa Tỳ-kheo Lục quần đến chỗ Phật, bạch lên Phật sự việc đã xảy ra.

Trước Tăng, đức Phật hỏi Lục quần Tỳ-kheo:

- Thật sự các ông có làm như vậy không?

- Bạch đức Thế Tôn, thật sự đúng như vậy.

Đức Phật bằng mọi cách quở trách Lục quần Tỳ-kheo rồi chế giới, giới hạn việc xin y.

KẺ THAM NÀY KHÔNG ĐỦ TỒN TẠI

Mối liên hệ giữa Bạt-nan-đà và Cư sĩ xem ra rất khắn khít. Ngoài việc nói pháp ra, Bạt-nan-đà còn lo liệu cho Cư sĩ lúc ốm đau hay khi hữu sự.

Bữa nọ, có một Tỳ-kheo sáng sớm đắp y, bưng bát vào thành khất thực. Khi đến gia đình thường ngày được Bạt-nan-đà lui tới, nghe chuyện vợ chồng nhà này bàn định, họ bảo nhau: “Bạt-nan-đà là ân nhân của ta, nên sử dụng một số tiền may y như thế cúng cho Ngài”.

Tỳ-kheo này, sau khi trở về khen Bạt-nan-đà:

- Thầy có nhiều phước đức!

Bạt-nan-đà hỏi:

- Phước đức gì mà có? Thử nói cho tôi biết nào?

Tỳ-kheo kia tình thật, đem điều tình cờ nghe được như trên kể lại cho Bạt-nan-đà biết rồi bảo:

- Nay thầy đến đó, chắc chắn sẽ nhận được y mà không gì trở ngại.

Sáng sớm hôm sau, đến giờ khất thực Bạt-nan-đà mặc y, bưng bát đến nhà Cư sĩ thân tín kia. Thấy thầy đến, Cư sĩ vội vàng ra đón chào. Bạt-nan-đà liền hỏi:

- Có phải Phật tử định sử dụng số tiền như thế để may y như thế phải không?

- Bạch thầy đúng như vậy. - Cư sĩ thưa.

- Phật tử dư biết là tôi không mặc y xấu chứ? Nếu may tốt thì tôi sẽ mặc. Phật tử hãy nhớ cho, lúc ốm đau hay có việc chi tôi đều lo liệu giải quyết tốt cho Phật tử. Nếu y không tốt thì tôi cho đệ tử hay đem cất mà thôi. Như vậy, vật này vất đi. Việc cho của Phật tử chẳng có tác dụng phước đức gì!

Bất bình trước lời nói này của thầy, Cư sĩ kia nói với người xung quanh rằng:

- Bạt-nan-đà quá tham lam, ai cung cấp cho nổi, làm sao thỏa mãn theo ý ông ta. So với chỗ phát tâm tôi đã dành cúng gấp 5, 6 lần rồi, ấy vậy mà vẫn không đáp ứng lòng tham của ông ta. Trước đây tôi có lòng tốt như vậy, còn bây giờ thì tiêu tan cả rồi! Thôi, tôi không cúng nữa!.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão nghe được sự việc này đã hết lời quở trách Bạt-nan-đà rồi đưa sự việc lên trình đức Phật.

Trước Phật và Tăng, Bạt-nan-đà thú nhận sự thật do mình đã gây ra, làm mang tiếng xấu kia. Đức Phật quở trách rồi kiết giới cấm vấn đề này.

Tánh nào tật nấy, Bạt-nan-đà thường lui tới các nhà Cư sĩ để gia ân. Ân đã kết thì nghĩa phải đền, có hai gia đình Cư sĩ nọ, vợ chồng cùng nhau bàn định: “Chúng ta mỗi gia đình cùng nên vì thấy Bạt-nan-đà sử dụng chừng số tiền như thế để may y như thế cúng cho ngài Bạt-nan-đà”.

Việc bàn tính này, tình cờ Tỳ-kheo khất thực nghe được, về thông tin cho Bạt-nan-đà biết. Bạt-nan-đà liền đến nhà hỏi 2 cặp vợ chồng kia:

- Tôi nghe quí Phật tử, mỗi vị đều vì tôi, sử dụng số tiền tương đương như vậy để may y như vậy cúng cho tôi phải không?

- Thưa thầy quả thật như vậy. - Họ thưa.

Bạt-nan-đà bèn khuyên họ:

- Quý vị có thể chung tiền lại để may một cái y cho thật tốt. Nếu thật tốt, tôi sẽ mặc bên mình để luôn nhớ đến quý vị, bằng như không tốt, tôi xếp bỏ vào một chỗ, chẳng biết đến. Vật như thế là vất đi, chẳng còn tác dụng phước đức gì cả!

Khi ấy, Cư sĩ và vợ Cư sĩ của hai gia đình đùng đùng nổi giận, mắng mỏ rằng:

- Ông này tham lam quá! Làm sao có thể cung cấp nổi, có thể làm thỏa mãn nổi?! Tuy yêu cầu chung lại may thành một y, song so với chỗ phát tâm của chúng ta đã gấp 5, 6 lần rồi. Ấy thế, vẫn không thỏa lòng kẻ tham. Kẻ ác này không đủ để tồn tại. Từ nay chấm dứt không để đến đây nữa!

Sự thật tai tiếng này được các Tỳ-kheo Trưởng lão bạch lên Phật. Phật nặng lời quở trách Bạt-nan-đà, rồi kiết giới cấm Tỳ-kheo hành động như vậy.

ĐỪNG LÀM KHỔ CƯ SĨ

Lúc bấy giờ đức Phật lưu trú tại thành Vương-xá, nơi đây có một vị đại thần rất trọng Bạt-nan-đà. Ngày ấy, vị Đại thần này sai người hầu việc mang một số tiền may y đến cúng cho Bạt-nan-đà. Người hầu cận đem lời vị Đại thần thưa với Bạt-nan-đà rằng:

- Bạch Ngài, vị Đại thần tên đó... có lời thăm hỏi sức khỏe Ngài, và xin cúng Ngài một số tiền may y. Xin Đại đức nhận cho số tiền này.

Bạt-nan-đà nói:

- Tôi không được phép nhận số tiền may y này, nếu được tịnh y (y hợp pháp) thì có thể nhận để mặc.

Sứ giả hỏi:

- Đại đức, ngài có người chấp sự ⁸⁹ chứ?

- Vâng, người chấp sự của tôi hiện ở nơi kia...- Bạt-nan-đà chỉ chỗ.

Đến người chấp sự, cận thần sứ giả kia thưa:

- Đại thần..., cho tôi đem số tiền may y này đến cúng ngài Bạt-nan-đà, ông là người chấp sự của Đại đức Bạt-nan-đà, xin nhận giữ hộ số tiền này. Khi nào Đại đức đến lấy thì trao cho Đại đức.

Người chấp sự nhận tiền, sau đó người hầu cận kia quay lại chỗ Bạt-nan-đà thưa:

- Người chấp sự của Ngài đã nhận tiền rồi, khi nào Đại đức cần y thì đến đó lấy. Con xin về.

Sau một thời gian, Đại thần lại sai người đến hỏi Bạt-nan-đà:

- Gần đây tôi có sai người đem tiền may y đến gởi nơi người chấp sự của ngài. Đại đức đã sử dụng để may y mặc chưa?

Bạt-nan-đà nói:

- Tôi chưa lấy y ở người chấp sự để sử dụng.

Sau khi người hầu cận về cho biết như thế, Đại thần có suy nghĩ: “Ta thực hiện đúng cách cúng y, sao đã lâu rồi chưa thấy nhận để mặc, chắc y của ta không đáng giá nên Bạt-nan-đà không buồn nhận mặc!”

Đại thần sai người hầu cận quay trở lại, nói với Bạt-nan-đà:

- Đại thần cúng y lâu rồi, sao không thấy Ngài mặc? Nếu không cần thì xin trả lại cho Đại thần.

Bạt-nan-đà đáp lời:

- Xin lỗi vậy! Tôi rất cần y.

Sau đó, Bạt-nan-đà vội đến chỗ người chấp sự không đúng lúc, yêu cầu:

- Nay tôi cần y, có thể cho tôi nhận.

Người chấp sự thưa:

- Xin ngài chờ cho, ngay lúc này tôi phải tham dự buổi họp cùng với mọi người, không thể đến trễ, đến họp trễ sẽ bị phạt 500 tiền vàng ⁹⁰ theo quy định.

Bạt-nan-đà nói:

- Đối với việc đạo pháp, ông thường vui vẻ hết lòng sốt sắng, tại sao nay lại coi trọng việc thế tục?

Nghe lời này, lòng tự trọng như bị tổn thương, người chấp sự liền có suy nghĩ: “Dù có bị phạt vẫn phải giao y cho xong rồi mới đến họp”.

Người chấp sự tất bật xử lý nhanh chóng cho có y để giao, song cũng mất quá nhiều thời gian. Giao xong, đến họp, bị mọi người chất vấn ngay:

- Tại sao đến họp trễ thế?!

Tình thật, người chấp sự nói:

- Bạt-nan-đà đến đòi nhận y, tôi phải lo liệu giao cho xong, nên đến họp trễ như thế này.

Mọi người đều nói:

- Coi trọng một Tỳ-kheo, mà xem nhẹ quy chế của nhiều người. Theo điều ước, không thể tha thứ, phải nộp phạt vậy.

Đương sự nộp phạt rồi, nổi giận nói:

- Sa-môn Thích tử tự nhận có đạo lý, làm lợi ích cho mọi người, nay ngược lại, Sa-môn đã làm cho ta bị phạt.

Người không có lòng tin kính Phật pháp lại đồng tình nói:

- Ông kính tin Sa-môn để đến nỗi bị phạt nặng như vậy, nếu lại cứ gần gũi nữa sẽ bị phạt nặng hơn nữa.

Người thành Xá-vệ hầu như nghe biết việc không mấy tốt đẹp này. Các Tỳ-kheo Trưởng lão lại càng nắm vững vấn đề hơn, và đã nghiêm khắc quở trách Bạt-nan-đà. Sau đó vấn đề được nêu lên giữa Phật và Tăng chúng. Bạt-nan-đà đã xác nhận sự thật. Đức Phật lại quở trách và Ngài kiết giới hướng dẫn cách thức đến người chấp sự nhận y một cách cụ thể, tránh việc không hay đã xảy ra.

ĐỔI NGHỀ

Hồi ấy, chúng Tăng trong thành Xá-vệ nhận được nhiều tơ sợi của Phật tử đem đến cúng. Các Tỳ-kheo được phân chia tơ để tùy nghi sử dụng. Các vị thuê dệt để may y Tăng-già-lê ⁹¹, Ưu-đa-la-tăng ⁹², hay y An-đà-hội ⁹³, cũng như làm dây lưng, dây ngồi thiền, cho đến dây cột cửa mà vẫn không hết tơ. Lục quần Tỳ-kheo sau khi thuê thợ dệt may một y vẫn còn dôi ra một số tơ, chỗ dư này lại lỡ cỡ, dệt thêm một chiếc chiếu thì không đủ. Lục quần lại đi xin thêm tơ. Trưởng giả, Cư sĩ hoan hỷ cho. Thấy việc xin dễ dàng mà có lợi tốt như thế nên “Nhất dạ sanh bách kế”, Tỳ-kheo Lục quần liền có ý nghĩ chuyển đổi nghềø, rằng: “Từ nay, ta chỉ nên làm theo nghề này”.

Lục quần ra sức đi xin thật nhiều tơ, rồi thuê thợ dệt khắp nơi dệt cho hết số tơ quá nhiều kia. Thợ dệt khắp thành bận hợp đồng với Lục quần, nên từ chối không nhận dệt cho khách hàng. Có một Cư sĩ cần vải, đến khắp xưởng dệt đều không nơi nào nhận dệt, vì kẹt phải hợp đồng với Tỳ-kheo Lục quần. Ức quá, nói cho hả dạ, người Cư sĩ kia chữi đổng:

- Sa-môn Thích tử, tự xưng là ít ham muốn, biết lúc vừa đủ, nay lại đi khắp, thuê tất cả thợ dệt, ham hố, bao nhiêu cũng không vừa. Lòng tham lợi của họ đâu có khác gì với kẻ ở chợ?! Họ không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn!

Việc này, sau đó, Phật chế giới cấm hành động phi pháp ấy trước Tăng chúng.

THÔI RỒI ÂN NHÂN!

Như đã biết, Bạt-nan-đà có tài xử lý việc của nguời. Trong thành Xá-vệ, có một người khách buôn, Bạt-nan-đà thường lui tới nhà ông ta để nói pháp và chữa bệnh. Đối với ân này, người khách buôn nói với vợ:

- Bạt-nan-đà là ân nhân của ta, có thể dùng số tơ này thuê dệt thành y, sau khi về, ta sẽ đem cúng cho thầy.

Người chồng lên đường buôn bán, người vợ đem tơ sợi đến xưởng dệt thuê dệt thành y. Bà ta nói với người thợ dệt:

- Ông tính cho đủ tơ, đừng để dư, đừng để thiếu.

Thông tin này không biết đến từ đâu, Bạt-nan-đà đến ngay nhà Phật tử khách buôn. Người vợ ra đón chào thăm hỏi và thưa:

- Chồng con bảo con thuê thợ dệt y để cúng cho Đại đức, thợ dệt đang dệt, thưa thầy.

Bạt-nan-đà hỏi:

- Thuê dệt ở xưởng nào?

Người vợ khách buôn thưa:

- Con thuê thợ tên đó..., ở đó...

Bạt-nan-đà đến ngay xưởng dệt này nói với người thợ:

- Ông có biết không? Y này họ thuê dệt để cúng cho tôi. Ông dệt cho tốt, cho dài, cho rộng. Riêng phần tôi, ít nhiều sẽ trả ơn ông.

Người thợ dệt nói:

- Bà ấy bảo tôi tính toán vừa đủ, đâu vào đó rồi, nay làm sao có thể làm theo đề nghị của thầy được!

Bạt-nan-đà bảo:

- Cứ dệt cho thật đẹp như tôi yêu cầu, nếu chỉ sợi không đủ, ông đến nói với bà ta cho tôi xin thêm sợi. Đảm bảo bà ấy sẽ đưa cho thôi.

Người thợ dệt nghe theo, dệt hết chỉ, đến xin thêm.

Bà vợ khách buôn nói:

- Trước đây đã tính toán đầy đủ rồi, nay tại sao lại đến lấy thêm sợi?

Người thợ dệt trình bày lại lời dặn của Bạt-nan-đà. Nghe thế, người vợ bèn đưa thêm chỉ.

Khi người khách buôn trở về, hỏi vợ chuyện dệt y cúng cho thầy Bạt-nan-đà. Người vợ liền lấy y cho chồng xem. Thấy chiếc y quá tốt về hình thức cũng như chất lượng, người chồng hỏi:

- Với số tơ dự trù ít, sao dệt được y dày và tốt như thế này?

Bà vợ nói:

- Bạt-nan-đà bảo thợ đến lấy thêm sợi, cho nên mới được như thế.

Người khách buôn nghe vậy, bực tức nặng lời:

- Bạt-nan-đà, túi tham không đáy, không ai cung cấp, thỏa mãn nổi cho ông ta đâu! Với y như thế này là gấp đôi số tơ ta dự định ban đầu. Tuy trước kia là ân nhân, nhưng bây giờ thì xin tuyệt giao là vừa, thôi đừng cúng y này cho Bạt-nan-đà nữa.

Tiếng xấu này cứ lan rộng, đến tai các Tỳ-kheo Trưởng lão rồi đến Phật đang lưu trú tại thành Xá-vệ. Đức Phật đã chế giới cấm hành động phi pháp này của Tỳ-kheo coi như ngăn chận lòng tham của người xuất gia ở trong thế gian này.

THẦY TRÒ QUÁ BIẾT NHAU

Bạït-nan-đà và Đạt-ma là hai thầy trò. Một hôm Thầy bảo trò:

- Nay ta muốn cùng ông đi du hành đến nước Câu-tát-la ⁹⁴, ông có muốn cùng đi không?

Đạt-ma thưa:

- Nước đó lạnh, thiếu y, con không thể đi được!

Bạt-nan-đà bảo:

- Nếu ông có thể cùng đi, thì tôi sẽ cho ông y.

Như không tin, Đạt-ma thưa:

- Thầy cho y con trước rồi con mới đi.

Bạt-nan-đà lấy y đưa cho đệ tử. Được y của thầy cho rồi, để tử lại đổi ý không đi cùng thầy.

Bạt-nan-đà trách:

- Ông bảo có cho y mới đi, nay nhận được y rồi sao không chịu đi? Nếu không đi thì trả lại y cho tôi.

Đạt-ma phủ nhận điều kiện, thưa:

- Thầy đã cho rồi, tại sao đòi lại y, là thế nào?

Bạt-nan-đà lập luận:

- Chẳng phải tôi cho ông, nhưng vì tôi muốn cùng ông du hành nên mới cho. Nay ông không đi thì không có lý do gì mà không trả lại y cho tôi.

Thế là Bạt-nan-đà cưỡng bức lấy lại y. Đạt-ma vừa khóc vừa lớn tiếng. Tỳ-kheo Trưởng lão nghe, hỏi:

- Tại sao thầy khóc?

Đạt-ma thưa:

- Thầy con cưỡng đoạt y của con.

Các Tỳ-kheo trách Bạt-nan-đà rằng:

- Tại sao gọi là Tỳ-kheo mà lại tước đoạt y của kẻ khác?

Bạt-nan-đà trình bày sự việc, rồi kết luận:

- Ông ta nhận được y rồi, lại không cùng đi, nên tôi lấy lại, chứ không hề cưỡng đoạt.

- Các Tỳ-kheo nghe thế, lại khiển trách Đạt-ma:

- Tại sao ông dối trá với thầy ông, đòi cho y để đi, được y rồi lại không đi?!

Qua sự việc này, trước Tăng, hai đương sự đã bị chê trách. Đức Phật lại kiết giới và nội dung của giới này là đã đem cho y, dù dưới hình thức nào đi nữa cũng không được phép đòi lại. Đức Phật chế giới này tại thành Xá-vệ.

Nhìn thấy kẽ hở của điều luật, Tỳ-kheo Lục quần “chơi ngẳng” như vầy: Đem y cho các Tỳ-kheo rồi bảo Sa-di hay người giữ vườn đoạt lấy lại. Các Tỳ-kheo hỏi Tỳ-kheo Lục quần:

- Thầy há không nghe Phật kiết giới cấm làm việc này hay sao?

Lục quần nói:

- Có nghe chứ! Nhưng nay tôi bảo Sa-di hay người giữ vườn đoạt lại, nên không trái với lời Phật cấm.

Các Tỳ-kheo hỏi Lục quần:

- Tự mình đoạt lại, hay chỉ bảo người, xúi giục người khác đoạt lại có khác gì đâu?!

Qua sự việc này, giới điều được Phật nói bổ sung cụ thể hơn.

Tuy nhiên có sự việc xảy ra không dừng ở thế, chẳng hạn như có trường hợp các Tỳ-kheo gởi y cho Tỳ-kheo tại trú xứ rồi đi bặt, lâu lắm mới trở về. Sợ phạm giới cấm đã nêu trên, nên không dám đòi lấy lại.

Lại có các Tỳ-kheo trên lộ trình du hành, đem gởi y cho Tỳ-kheo ở một trú xứ nào đó. Sau một hành trình dài trở về, sợ phạm điều cấm đã nêu, nên cũng không dám đòi nhận lại y, hoặc đã đòi lại rồi lòng lại ray rứt phân vân: không biết làm như thế có phạm tội xả đọa ⁹⁵?

Những vấn đề trên, các Tỳ-kheo bạch lên Phật, được đức Phật khen ngợi hạnh thiểu dục tri túc và làm sáng tỏ vấn đề trên ở trong điều luật bổ sung.