Những Truyện Duyên Khởi Trong Luật Ngũ Phần

PHẦN 07 ĐỐI TRỊ TẤT ĐÀN[219]

Lúc bấy giờ, đức Thế Tôn bảo các Tỳ-kheo:

- Các ông, mỗi người nên chia đều ra để vào nhân gian du hành. Các bậc Hiền thiện khắp nơi có thể nhận được sự giáo giới của các ông. Riêng Ta, bây giờ sẽ đến xứ Ưu-vi ²²⁰, chỗ Uất-tỳ-la Ca-diếp ²²¹ để khai hóa.

Các Tỳ-kheo vâng lời Phật dạy, chia nhau lên đường. Đức Thế Tôn đi về chỗ Ca-Diếp đang trú ngụ. Ở đây, Ca-diếp thờ một con độc long trong một ngôi nhà vắng, tách biệt; không ai dám bén mảng đến gần, chỉ trừ Ca-diếp. Đức Phật cố ý đến vào buổi chiều vừa xẩm tối và xin Ca-diếp ở lại đêm trong nhà có con rồng.

Ca-diếp nói:

- Không thể chấp nhận lời yêu cầu này, vì trong nhà có con độc long, sợ e làm hại Ngài.

- Không can chi, rồng không thể hại Tôi đâu. - Đức Phật trả lời.

- Nếu Ngài không sợ thì cứ tùy ý vào nghỉ. - Ca-diếp chấp thuận.

Đức Phật đem cỏ vào nhà, trải cỏ ra ngồi, với ý nghĩ: “Ta sẽ làm cho thân con rồng nhỏ lại như que đũa, để trong bình bát, điều phục nó”.

Ngồi chưa được bao lâu, con rồng nổi giận, cả thân tuôn ra khói, đức Phật cũng tuôn ra khói. Cả thân rồng liền biến thành một đống lửa cháy rực, lập tức cả thân đức Phật tuôn ra lửa. Cả hai ngọn lửa hừng hực cháy, làm cho cả gian nhà rồng tung tóe ánh sáng chói lòa. Khi ấy, Ca-diếp và các đệ tử đến, đi quanh nhà con rồng, nuối tiếc than:

- Đại Sa-môn không chịu nghe lời ta, để bây giờ bị con rồng hại mất!

Sáng ngày, đức Phật cầm bình bát đựng con rồng bước ra ngoài thì gặp ngay Đại Ca-diếp, Ngài nói:

- Điều làm cho mọi người khiếp sợ thì bây giờ nằm gọn trong bình bát này. Nay Ta đã hàng phục độc long của ông rồi đó.

Với ý nghĩ cố chấp, Đại Ca-diếp nghĩ: “Đại Sa-môn này tuy có thần lực nhưng không bằng chơn đạo của ta”.

Đức Phật liền vận thần lực, chỉ trong chớp nhoáng, đem con rồng đặt ở Trung gian thế giới, rồi về lại chỗ Ca-diếp. Ca-diếp hỏi Phật:

- Để con rồng chỗ nào rồi?

- Trung gian thế giới. - Đức Phật trả lời.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đại Sa-môn này thần lực rất lớn nên chỉ trong thoáng chốc đem cả con rồng bỏ vào Trung gian thế giới. Tuy vậy cũng không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Ca-diếp thưa:

- Xin mời Đại Sa-môn ở lại đây để tôi được cúng dường.

Đức Phật nói:

- Nếu hằng ngày ông đến mời Tôi, thì Tôi có thể nhận lời.

- Tốt thôi! - Ca-diếp đáp lời.

Cách chỗ ở của Ca-diếp không xa, có một khu rừng rậm, đức Phật tạm nghỉ ở nơi đây. Ban đêm, Tứ Thiên Vương từ trời xuống hầu Phật, nghe pháp. Ánh sáng từ bốn vị Thiên Vương như bốn đống lửa. Ca-diếp đang đêm thức dậy, thấy chỗ Phật có bốn khối sáng rực mà không rõ đó là hiện tượng gì. Sáng ngày, Ca-diếp đến thỉnh Phật:

- Thức ăn đã xong rồi, mời Ngài đến dùng.

Ca-diếp lại hỏi:

- Đêm rồi, nơi đây có bốn khối sáng lớn, ánh sáng như lửa mà không phải lửa, ánh sáng này là thế nào?

- Đêm qua Tứ Thiên Vương xuống cúng dường và nghe pháp, ánh sáng của họ đấy. - Ngài trả lời.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đại Sa-môn này có đại oai thần nên khiến cho Tứ Thiên Vương tự xuống cúng dường. Tuy vậy cũng vẫn không bằng ta, bởi ta đã được A-la-hán đạo”.

Đức Phật bảo Ca-diếp:

- Ông về trước, Tôi sẽ đến sau.

Ca-diếp vừa đi, đức Phật chớp nhoáng như lực sĩ co duỗi cánh tay đến cây Diêm-phù ²²² lấy trái đem về. Ca-diếp chưa về đến nơi thì đức Phật đã đến ngồi vào chỗ ngồi rồi. Ca-diếp về sau, thấy Phật, hỏi:

- Tôi không đi đường nào khác trở về, cũng không ghé ở đâu, không thấy Đại Sa-môn, vậy Đại Sa-môn đi đường nào đến đây?

- Sau khi ông vừa ra về, Tôi liền đến cây Diêm-phù hái trái đem về đây. Trái này thơm ngon, có thể ăn được, Tôi biếu ông ăn thử xem sao! - Đức Phật nói.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đại Sa-môn này có đại thần lực, nhưng không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Đức Phật thọ trai xong, trở về lại khu rừng. Đêm sau, Thích-đề-hoàn-nhơn đích thân xuống hầu Phật, nghe pháp. Ánh sáng trời Đế Thích chiếu khắp khu rừng, sáng gấp bội ánh sáng Tứ Thiên Vương. Ca-diếp ban đêm thấy, cũng không rõ là ánh sáng gì. Sáng ngày đến thỉnh Phật thọ trai và hỏi về ánh sáng đêm rồi. Đức Phật bảo:

- Đêm rồi Thích-đề-hoàn-nhơn xuống cúng dường và nghe pháp, ánh sáng ấy là ánh sáng của họ.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đại Sa-môn này là hạng thần lực khuôn mẫu của thần lực, nên khiến trời Đế Thích tự xuống cúng dường, song cũng không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Đức Phật bảo ông Ca-diếp:

- Ông về trước, Tôi sẽ đến sau.

Ca-diếp vừa về, đức Phật đến ven biên Diêm-phù-đề ²²³ ở rừng Ha-lê-lặc ²²⁴ , hái trái đem về chỗ Ca-diếp, đến ngồi vào tòa. Ca-diếp về liền sau đó, cũng hỏi như trên. Đức Phật bảo:

- Ông vừa đi, Tôi đến cạnh biên Diêm-phù-đề, nơi rừng Ha-lê-lặc hái trái đem về đây. Trái này thơm ngon, có thể ăn được, giờ thì biếu ông ăn thử.

Ca-diếp lại nghĩ như trước đã nghĩ. Đức Phật thọ trai xong, về lại khu rừng...

Đêm thứ ba, Phạm Thiên vương chủ thế giới Ta-bà xuống hầu Phật, nghe pháp. Ánh sáng trời Phạm Thiên sáng gấp bội ánh sáng trời Đế Thích. Ban đêm, Ca-diếp thấy không biết là ánh sáng gì. Sáng ngày, Ca-diếp đến thỉnh Phật thọ trai, rồi cũng hỏi ý nghĩa ánh sáng đêm rồi. Đức Phật bảo:

- Đêm rồi, Phạm Thiên vương đến cúng dường và nghe pháp, ánh sáng ấy là của họ.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đây là Đại Sa-môn thuộc hạng thần lực khuôn mẫu của thần lực, nên khiến trời Phạm Thiên đến cúng dường, song cũng không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Đức Phật bảo Ca-diếp:

- Ông về trước, Tôi sẽ đến sau.

Ca-diếp vừa đi, đức Phật đến cạnh biên Diêm-phù-đề, nơi rừng A-ma-lặc ²²⁵ hái trái đem về... (như trước)

Đức Phật thọ trai xong, trở về lại khu rừng...

Bấy giờ, đức Thế Tôn cần nước để rửa, sông Ni-liên-thiền ²²⁶ liền vòng quanh lại, chảy qua trước mặt Ngài, Ngài dùng nước để rửa. Sáng ngày, Ca-diếp lại đến thỉnh Phật thọ trai, thấy khúc sông chảy quanh, liền hỏi:

- Ai đào khúc sông này?

- Vừa rồi Tôi cần nước, nước sông tự chảy quanh đến. - Đức Phật trả lời.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đây là hạng Sa-môn có thần lực khuôn mẫu của thần lực, nên móng ý niệm cần nước, nước liền chảy đến, song không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Đức Phật bảo Ca-diếp:

- Ông về trước, Tôi sẽ đến sau.

Ca-diếp vừa đi, đức Phật đến nơi Câu-da-ni lấy sữa bò đem về... (diễn tiến như trước).

Đức Phật thọ trai xong, trở về lại khu rừng.

Bấy giờ, người tớ gái gia đình Bà-la-môn Tư-na chết, bỏ chiếc áo nơi gò mả, đức Phật lấy đem về, với ý nghĩ: “nên giặt nó như thế nào?”. Vừa nghĩ như thế, Thích-đế-hoàn-nhơn liền đến lấy ngón tay chỉ xuống đất, thì ở dưới nước vọt lên thành ao, rồi bạch Phật:

- Ngài có thể giặt áo nơi ao này.

Sơn thần A-tỳ-thích-ca ²²⁷ đưa đến một cái bồn bằng đá lớn, bạch Phật:

- Ngài có thể dùng cái bồn này để giặt.

Đức Phật lại nghĩ: “Ta đứng dựa thế vào cái gì để giặt y này?”. Cách ao không xa, có cây Kha-hầu ²²⁸, vị thần cây liền bẻ cong một nhánh cây xuống sát Phật để Phật vin vào đó. Đức Phật giặt y rồi, phơi y nơi hư không. Ca-diếp sáng ngày đến thỉnh Phật thọ trai, thấy khung cảnh phục vụ cho việc giặt y của Phật, hỏi không sót thứ gì. Đức Phật lần lượt kể rõ mọi việc. Tuy vậy, Ca-diếp vẫn giữ tâm niệm cao ngạo như trước. Đức Phật bảo Ca-diếp:

- Ông về trước, Tôi sẽ đến sau.

Ca-diếp vừa đi, đức Phật đến xứ Uất-đơn-việt ²²⁹ lấy loại lúa tự nhiên ²³⁰ đem về... (như trước)

Đức Phật thọ trai xong, trở về lại khu rừng.

Sáng ngày hôm sau, nhân lúc có tiết hội, Ca-diếp nghĩ rằng: “Nay ta không thỉnh Phật thọ trai, vì thỉnh Ngài đến chắc mọi người sẽ bỏ rơi ta mà tranh nhau phụng sự Ngài”. Do vậy, Ca-diếp không đi thỉnh Phật.

Đức Phật biết ý đồ Ca-diếp, nên đến Uất-đơn-việt lấy thức ăn để ăn. Ngày ấy qua rồi, Ca-diếp lại đến thỉnh Phật thọ trai và hỏi:

- Ngày hôm qua tôi không đến thỉnh, Ngài ăn thứ gì?

- Ngày hôm qua ông nghĩ: “Nhân ngày tiết hội mà thỉnh Phật, mọi người thấy Ngài sẽ bỏ ta, tranh nhau phụng sự Phật”? Cho nên Ta đến xứ Uất-đơn-việt lấy thức ăn để dùng. - Đức Phật trả lời.

Ca-diếp lại nghĩ: “Đây là Đại Sa-môn thần lực thuộc hạng thần lực khuôn mẫu, nên mới biết ý niệm của người khác, song cũng không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Hôm ấy, đức Phật cùng đi với Ca-diếp về nhà thọ trai, rồi trở về khu rừng.

Ngày ấy, đệ tử Ca-diếp gồm 500 người làm công việc bửa củi. Họ bửa xuống nhưng không giở búa lên được. Đệ tử thưa với thầy chuyện quái lạ này. Thầy nghi, nói:

- Sợ Đại Sa-môn làm việc này. Các ông đến hỏi Ngài thử sao!

Họ kéo đến hỏi Phật việc khó hiểu này. Đức Phật hỏi:

- Các ông có muốn giở búa lên không?

- Thưa muốn. - Đệ tử của Ca-diếp đáp.

- Các ông cứ về đi thì cái búa tự giở lên. - Đức Phật bảo họ.

Khi búa đưa lên được rồi, nhưng bửa xuống lại không được. Họ lại thưa với thầy. Thầy bảo đệ tử đến hỏi Phật. Đức Phật hỏi:

- Muốn để búa xuống không?

- Thưa muốn.

- Các ông hãy đi về thì búa sẽ tự để xuống.

Nhưng, khi búa bửa xuống, búa dính luôn vào củi, không thể bửa được. Đệ tử lại thưa thầy, thầy bảo họ đến hỏi Phật. Đức Phật hỏi:

- Muốn búa bửa được phải không?

- Thưa muốn.

- Thôi, cứ đi về đi, búa sẽ sử dụng được.

Búa sau đó sử dụng bình thường.

Đệ tử của Ca-diếp muốn nhen lửa, lửa không chịu cháy. Đệ tử lại thưa với thầy. Thầy bảo đệ tử đến hỏi đức Phật. Đức Phật hỏi:

- Muốn lửa cháy phải không?

- Vâng! - Họ thưa.

- Thôi, cứ về đi lửa sẽ tự cháy. - đức Phật bảo.

Họ về, lửa liền phụt cháy và cứ cháy mãi không dập tắt được. Họ lại hỏi thầy. Thầy lại bảo họ hỏi Phật. Phật bảo họ đi về, lửa liền tự tắt.

Họ muốn dập tắt lửa than bằng bình đựng nước, nhưng nước trong bình không chảy ra. Họ thưa thầy, thầy bảo họ đến hỏi Phật. Phật bảo họ đi về thì nước tự chảy ra. Nước tự chảy ra và chảy mãi không dừng lại. Họ thưa thầy, thầy bảo họ đến hỏi Phật. Phật dạy họ cứ đi về thì nước trong bình tự dừng lại. Họ về, nước trong bình tự nhiên thôi chảy ra.

Bấy giờ trời mây u ám, mưa lớn suốt bảy ngày. Khu vực nhà ông Ca-diếp thành một biển nước mênh mông. Đức Phật ở trong rừng, ông Ca-diếp sợ Phật bị nước cuốn trôi, đi thuyền đến xem, thấy đức Thế Tôn đang kinh hành trên dòng sông Ni-liên-thiền. Ca-diếp lại nghĩ: “ Đại Sa-môn này có thần lực cao siêu nên nước lớn như vậy mà không bị cuốn trôi, lại kinh hành trên nước, song vẫn không bằng ta, ta đã được A-la-hán đạo”.

Khi ấy, đức Thế Tôn bay lên hư không, bảo ông Ca-diếp rằng:

- Ông không phải là La-hán, tại sao cứ hư dối tự xưng là đắc đạo?!

Ca-diếp thú nhận:

- Bạch Thế Tôn, thật vậy! Bạch Thế Tôn thật vậy!

Ông ta lại bạch Phật:

- Xin Thế Tôn cho con được xuất gia, thọ Cụ túc giới.

- Ông đã báo cho đệ tử chưa? - Đức Phật hỏi.

- Thưa chưa. - Ca-diếp đáp.

- Nên báo cho họ biết trước. - Đức Phật bảo.

Ca-diếp vâng theo, liền trở về nói với hàng đệ tử:

- Các ông biết chăng? Ta muốn tu phạm hạnh nơi Đại Sa-môn. Các ông, người nào theo ta thì tốt, bằng không vui theo thì tùy ý.

Năm trăm đệ tử đồng thanh nói:

- Khi chúng con thấy Phật hàng phục con rồng thì đã sanh lòng tin, chỉ đợi ý kiến của thầy mà thôi. Chúng con xin được đi theo con đường của thầy.

Thế là thầy trò cùng nhau đến chỗ đức Phật, thưa:

- Bạch Thế Tôn, thầy trò chúng con đều muốn xuất gia thọ Cụ túc giới.

Đức Phật dạy:

- Lành thay! Các Tỳ-kheo đến đây thọ Cục túc giới. Ở trong pháp luật khéo nói của Ta để tịnh tu phạm hạnh, thì có thể chấm dứt tất cả khổ.

Ông Ca-diếp với 500 đệ tử râu tóc tự rụng, áo ca-sa mặc vào thân, bình bát bưng nơi tay. Sau khi thọ giới, thầy trò đem những dụng cụ, y phục thờ lửa trước đó bỏ xuống sông Ni-liên-thiền. Như vậy, Ca-diếp và 500 đệ tử đã thực hiện xong việc thọ giới Cụ-túc.

Ông Ca-diếp có hai người em, người lớn tên là Na-đề Ca-diếp, người nhỏ tên là Già-da Ca-diếp. Người em lớn có 300 đệ tử, người em nhỏ có 200 đệ tử. Cả hai ở cách anh mình một do-tuần ²³¹ về phía hạ lưu sông Ni-liên. Ngày ấy, hai người em thấy dụng cụ thờ lửa của anh mình trôi theo dòng sông, hoảng kinh, sợ anh mình đã bị kẻ ác sát hại, bỏ trôi theo dòng nước. Hai người em liền dẫn 500 đệ tử ngược dòng lên đến chỗ anh để tiếp cứu, nhưng thấy cả thầy lẫn trò đều làm Sa-môn... Lấy làm lạ, hai em hỏi:

- Tại sao thế này?

Ca-diếp nói:

- Pháp của đạo này nói lên được yếu tố thù thắng tối thượng, không có ai hơn được.

Nghe thế, hai người em cùng 500 đệ tử bàn bạc, thảo luận: “Trí tuệ đệ nhất như anh mình mà nay vui sống với đạo này, thì chắc đạo này là tối thắng”. Sự thảo luận này dẫn đến việc hai em theo gót người anh, họ liền đưa 500 đệ tử đến chỗ đức Phật, đảnh lễ sát chân rồi bạch:

- Xin cho chúng con xuất gia thọ Cụ túc giới.

Đức Phật dạy:

- Lành thay! Các Tỳ-kheo đến đây!... (như trước).

Trước thực tế này, đức Phật có suy nghĩ: “Phải giáo giới một ngàn Tỳ-kheo Tăng Phạm-chí mới xuất gia này. Nơi nào có đủ ẩm thực, ngọa cụ cho Tỳ-kheo để thực hiện việc giáo giới?”. Đức Phật nghĩ ngay đến núi Già-da ²³², vì ở đây hội đủ yếu tố trên. Đức Phật liền đưa một ngàn Tỳ-kheo đến núi này. Nơi đây, ba việc giáo giới được đức Phật đề ra: Một là giáo giới thần túc. Hai là giáo giới thuyết pháp. Ba là giáo giới Giáo sắc.

Thế nào là giáo giới thần túc? - Như trong mục thần thông đã nói rõ.

Thế nào là giáo giới thuyết pháp? - Như nói: Tỳ-kheo nên suy nghĩ thế này, không nên suy nghĩ thế này. Nên nhớ nghĩ thế này, không nên nhớ nghĩ thế này. Nên tu thế này, nên đoạn thế này... Nên y theo như vậy mà tu hành.

Thế nào là giáo giới giáo sắc? - Như nói Tỳ-kheo đốt cháy tất cả. Thế nào là đốt cháy tất cả? - Đốt cháy nhãn, đốt cháy sắc, nhãn thức, nhãn xúc, nhân duyên sanh thọ cũng đốt cháy. Đốt cháy cái gì? - Đốt cháy lửa dục, đốt cháy sân dục, si dục... cho đến ý pháp cũng đốt cháy như vậy. Đệ tử của bậc Thánh nghe pháp như vậy, sanh tâm nhàm chán thế gian, yểm ly thế gian, không có nhiễm trước thì được giải thoát. Giải thoát thì trí sanh, việc đã làm xong, phạm hạnh đã lập, không còn tái sanh.

Khi nói pháp như vậy, một ngàn Tỳ-kheo hết lậu hoặc, tâm được giải thoát.

Bấy giờ, đức Thế Tôn nhớ lại lời hứa với vua Bình-sa là sau khi đắc đạo sẽ độ nhà vua. Đức Phật cùng với một ngàn đệ tử Tỳ-kheo, kẻ trước người sau vây quanh Ngài, lần lượt du hành về thành Vương-xá.

Vua Bình-sa nghe Phật sau khi thành đạo, độ ba anh em Ưu-vi Ca-diếp và một ngàn đệ tử, nay đến ấp này; vua liền ban lệnh cho 42.000 tụ lạc trong nước, mỗi tụ lạc chọn hai vị hào kiệt về thành để cung nghinh đức Phật và tám vạn bốn ngàn người cỡi voi, ngựa, xe nối tiếp nhau đón mừng. Bấy giờ, vào tháng cuối mùa Xuân, khí hậu nóng bức, mọi người thầm nghĩ: “Làm sao có được chút bóng mát?!”. Biết được ý nghĩ này, liền khi ấy, trời Thích-đề-hoàn-nhơn hóa một cái lọng báu bằng mây che khắp, lại có gió mát phe phẩy và tự thân hóa làm Phạm thiên, mặc áo màu vàng, cầm cây trượng bằng bảy báu, một tay cầm phất trần cũng khảm bằng bảy báu, cách đất một khủy tay đi trước hướng dẫn. Lúc ấy, người nước Ma-kiệt muốn lấn đi trước Phật, bị trời Đế Thích đuổi chạy. Họ cơ hiềm, ngâm lời kệ:

Hình ai giống Phạm thiên Cầm trượng đi cách đất

Miệng nói lời dễ thương Vì ai làm cấp sử (thừa sự)?

Thích-đề-hoàn-nhơn nói kệ đáp:

Giải thoát mọi trói buộc

Điều ngự sĩ tối thượng

Ứng cúng, bậc Thiện thệVì Ngài, tôi cấp sử.

Vua Bình-sa trong lúc đón nghinh, lại nghĩ: “Chỗ nào đức Phật nghỉ ngơi thì ta đem chỗ ấy cúng Phật để lập tinh xá”. Đức Phật biết ý này nên chiều tối Ngài đến nghỉ lại ở vườn trúc Ca-lan-đà.

Bấy giờ, quần chúng đều hoài nghi: “Không biết đức Phật với Ưu-vi Ca-diếp, ai là đệ tử?”. Biết được ý nghĩ này của quần chúng, đức Phật liền hướng đến Ưu-vi Ca-diếp nói bài kệ:

Ưu Vi, ông thấy gì

Mà bỏ pháp thờ lửa?

Nay chính Ta hỏi ông

Ông cần như thật đáp.

Ưu-vi Ca-diếp liền đáp kệ:

Thường tham những mỹ vị

Tâm chạy theo thanh sắc

Con thấy nhơ nhớp này

Nên bỏ nghiệp thờ lửa.

Quần chúng tuy nghe đức Phật cùng Ca-diếp nói kệ, song chưa rõ được ý, vẫn còn hồ nghi. Biết được tâm trạng này, đức Phật lại nói kệ hỏi:

Ngũ vị ngọt miệng người

Sắc thanh vui lòng người

Ông thấy nhơ nhớp này

Được không bởi do đâu?

Ưu-vi Ca-diếp kệ đáp:

Con thấy đạo, liền bỏ

Tất cả không đắm trước

Không khác, không thể khác

Do vậy, bỏ thờ lửa.

Dù đã nghe đối đáp hai lần kệ, tâm đại chúng vẫn còn lưỡng lự, hoài nghi. Phật biết tâm họ, bèn bảo Ca-diếp:

- Ông lấy quạt, quạt cho Ta.

Ca-diếp nghe theo, lấy quạt hầu Phật. Đức Phật lại bảo Ca-diếp:

- Hiện thần thông biến hóa của ông xem nào!

Ca-diếp liền thị hiện các loại thần biến, phân thân thành trăm ngàn ức, rồi hiệp lại thành một thân, đi xuyên qua vách đá, vào trong đất như vào trong nước, đi trên nước như đi trên đất, ngồi nằm trong không trung như chim bay lượn, cả thân bừng cháy chói sáng, tuôn khói, vượt lên mây, lấy tay rờ mặt trời, mặt trăng, đứng thẳng đến trời Phạm Tự Tại vô ngại. Hoặc trên thân tuôn ra nước, dưới thân tuôn ra lửa; hoặc thân trên tuôn ra lửa, thân dưới tuôn ra nước. Rồi từ trên không giáng xuống, cúi đầu đảnh lễ sát chân Phật, đi quanh bên phải ba lần, Ca-diếp quỳ gối, chấp tay bạch Phật:

- Thế Tôn là thầy của con, con là đệ tử của Thế Tôn.

Thưa như vậy ba lần, rồi Ca-diếp nói với đại chúng rằng:

- Những sự hiểu biết cho đến những thần biến của tôi đều do ân của Đại sư mà được.

Đại chúng sau khi biết rõ Ca-diếp là đệ tử Phật, nên đối với đức Phật họ hết sức hoan hỷ, cung kính Ngài vô lượng.

Thường pháp của chư Phật là khi nhân tâm chưa cảm động, chuyển đổi thì không vì họ nói pháp, nhưng bây giờ thì đại chúng đã hoan hỷ, cung kính, nên Ngài nói các diệu pháp, chỉ bày sự lợi ích để họ được an vui và nói các pháp mà chư Phật thường thuyết, đó là Khổ, Tập, Tận, Đạo. Vua Bình-sa và 8 vạn 4 ngàn người ngay chỗ ngồi xa lìa trần cấu, được con mắt pháp trong sạch, thấy pháp đắc quả, rồi thọ tam quy và năm giới.

Sau đó, vua Bình-sa cúi đầu thỉnh Phật và Tăng sáng ngày mai thọ trai, đức Phật im lặng nhận lời. Nhà vua vui vẻ trở về cung, ra lệnh chuẩn bị đầy đủ các thức ăn ngon bổ. Sáng ngày, vua cho trải tọa cụ nơi vườn trúc và đích thân đến mời Phật thọ trai. Đức Phật cùng Đại chúng theo thứ tự mà ngồi. Nhà vua tự tay sớt thức ăn, ngài rất vui vẻ và không biết mệt mỏi. Phật và Tăng thọ thực, rửa tay xong, nhà vua đứng qua một bên, bạch Phật:

- Con xin dâng cúng vườn trúc này lên Ngài.

Đức Phật dạy:

- Nên cúng cho Tăng, phước điền nhiều hơn.

Nhà vua lại thưa:

- Cúi xin Ngài nạp thọ.

Đức Phật dạy:

- Nên cúng cho Tăng, trong đó có Tôi.

Nhà vua nghe theo và dâng cúng vườn trúc Ca-lan-đà cho bốn phương Tăng. Sau đó nhà vua lấy chiếc ghế nhỏ ngồi trước đức Phật nghe pháp. Đức Phật nói pháp tùy hỷ, chú nguyện bài kệ như bài kệ chú nguyện công đức cho Tỳ-lan-nhã. Tiếp theo, đức Phật nói các diệu pháp rồi bảo vua lui về cung. Nhà vua từ chỗ ngồi đứng dậy, đảnh lễ sát chân Phật, nhiễu quanh bên phải ba vòng rồi lui về.

HỘI ĐỦ CON SỐ MỘT NGÀN HAI TRĂM NĂM MƯƠI

Bấy giờ, đức Thế Tôn trú tại tinh xá Trúc viên ²³³ thành La-duyệt-kỳ ²³⁴ có một ấp tên là A-la-đà. Phạm chí Sa-nhiên ²³⁵ cư ngụ nơi ấp này, có 250 đệ tử theo học đạo. Trong số đó có hai môn đồ cao túc: một người tên là Ưu-Ba-đề-xá ²³⁶, người thứ hai tên là Câu-luật-đà ²³⁷.

Một hôm, Tỳ-kheo Át-bệ ²³⁸ vào thành khất thực, Ưu-Ba-đề-xá dạo chơi thấy Át-bệ có nhan sắc vui vẻ, hòa nhã, các căn tịch định, y phục chỉnh tề, bưng bát nhìn đất mà đi. Với phong độ giải thoát như vậy, khiến Ưu-Ba-đề-xá lưu ý và lần theo Át-bệ quan sát từng oai nghi một. Như có một lực hút mạnh, Ưu-Ba-đề-xá tiến lên, đến trước Át-bệ hỏi thăm:

- Pháp tượng này ở đâu, y phục lại khác thường như thế? Có thể cho tôi biết quý danh bậc Tôn sư của tôn giả?

Át-bệ trả lời:

- Sa-môn Cù Đàm là Đại sư của tôi. Chúng tôi tôn thờ Ngài, theo học với Ngài, là đệ tử của Ngài.

- Đại sư của tôn giả nói những pháp gì? - Ưu-Ba-đề-xá hỏi.

- Tôi còn trẻ, mới học đạo chưa được bao lâu, đâu có thể nói được nghĩa lý rộng lớn về pháp của thầy tôi. Nhưng, nay tôi có thể vì ông nói các nghĩa yếu lược. Thầy tôi dạy: “Các pháp từ duyên sanh, cũng từ duyên mà diệt. Tất cả các pháp là không, không có chủ thể”. - Át-bệ giải đáp.

Ưu-Ba-đề-xá nghe chừng ấy lời, bỗng tâm ý sáng ra, hiểu rõ vấn đề đã bị đóng kín từ lâu, được ngay con mắt pháp trong sạch, tỉnh ngộ. Ưu-Ba-đề-xá cúi chào Át-bệ, quay về.

Đến gặp ngay người bạn tâm giao là Câu-luật-đà, Ưu-Ba-đề-xá nói lại lời pháp kia cho Câu-luật-đà nghe. Nghe qua như người ngủ được đánh thức, Câu-luật-đà bừng ngộ, xa lìa trần cấu, đắc pháp nhãn thanh tịnh, liền hỏi Ưu-bà-đề-xáù:

- Đức Như Lai du hoá, hiện giờ đang ở đâu?

- Hiện Ngài ở tại Trúc viên Ca-lan-đà.

- Đức Như Lai là thầy của chúng ta, chúng ta nên cùng đến đó kính lễ, thăm hỏi.

- Còn 250 huynh đệ thì sao?

- Khi thầy gần qua đời, di chúc cho chúng ta là cần phải dìu dắt, chỉ bảo cho nhau để dẫn đến mọi thành tựu. Bây giờ đâu lẽ nào không thông báo cho nhau, ra đi, bỏ họ lại sao?!

Hai người đi ngay đến chỗ huynh đệ, trước họ, Ưu-Ba-đề-xá nói:

- Tôi và Câu-luật-đà hôm nay muốn theo Sa-môn Cù Đàm để tu phạm hạnh. Các ông mỗi người tùy ý thích mà tự chọn con đường.

Và con đường lựa chọn của 250 huynh đệ là quyết theo con đường của hai cao túc mình đã chọn. Hai người đưa 250 môn đệ đến thẳng vườn Trúc. Đức Thế Tôn từ xa đã trông thấy, Ngài bảo các Tỳ-kheo:

- Hai người sắp đến kia là Ưu-Ba-đề-xá và Câu-luật-đà. Hai người này sẽ là bậc tối thượng thủ trong hàng đệ tử của Ta, trí tuệ vô lượng, thần túc vô biên.

Họ đến gặp Phật và đức Phật vì tất cả họ, tuần tự nói pháp, luận về bố thí, trì giới và sanh thiên, chê trách dục bất tịnh, khen ngợi hạnh xuất ly. Từ nơi chỗ ngồi, họ liền hết các lậu hoặc, tâm ý sáng ra, nhận thức được mọi vấn đề một cách đúng đắn. Họ đến trước Phật xin xuất gia tịnh tu phạm hạnh. Đức Phật dạy:

- Lành thay, các Tỳ-kheo đến đây! Ở trong pháp của Ta tịnh tu phạm hạnh, thì nguồn gốc khổ sẽ được diệt trừ. Như vậy được gọi là xuất gia thọ Cụ túc giới.

Như vậy, ở thời điểm này, chúng Tỳ-kheo của Phật lên đến 1.250 vị.

ÂN ẤY NÊN TRẢ

Bấy giờ, có một Ma-nạp ngoại đạo muốn xuất gia thọ cụ túc giới trong chánh pháp, bèn đến Xá-lợi-phất xin:

- Cho con xuất gia thọ Cụ túc giới.

Xá-lợi-phất không cho thọ. Ma-nạp tuần tự đi khắp chỗ 500 Tỳ-kheo để xin, nhưng không vị nào cho thọ. Ma-nạp tủi thân buồn khóc, ra về.

Đức Phật với thiên nhãn, Ngài nhìn thấy tấm lòng Ma-nạp, hỏi Xá-lợi-phất:

- Ma-nạp ấy tại sao khóc lóc ra về?

Xá-lợi-phất trình bày đầy đủ sự việc không cho thọ giới. Đức Phật lại hỏi:

- Người này đã từng có một lần nói lời lành đối với Tỳ-kheo không?

- Thưa có. - Xá-lợi-phất trả lời.

- Lời nói lành ấy như thế nào?. - Đức Phật hỏi.

- Thưa Thế Tôn, trước đây con đi khất thực, Ma-nạp này khen con: “Sa-môn Thích tử này thiện hảo, có đức, nên cho thức ăn”. - Xá-lợi-phất bạch.

- Ân ấy nên trả. Ông có thể độ họ.

Xá-lợi-phất ghi nhận lời dạy và cho Ma-nạp thọ giới Cụ túc.

BỐN ĐIỀU NƯƠNG TỰA

Lại có một Ma-nạp ngoại đạo phước mỏng nên khất thực khó được, lại có suy nghĩ: “Sa-môn Thích tử khất thực dễ được, đau ốm có người giúp đỡ thuốc men. Nay ta nên đến đó xuất gia thọ Cụ túc giới”. Làm theo ý nghĩ, Ma-nạp đến Tăng phường bạch các Tỳ-kheo:

- Cho con xuất gia thọ giới Cụ túc.

Các Tỳ-kheo chấp thuận cho Ma-nạp thọ giới. Ma-nạp do nghiệp nặng, phước mỏng nên theo thứ tự mời đi thọ thực bị Tăng gác lại. Các Tỳ-kheo nói:

-Thầy có thể mặc y, bưng bát đi khất thực.

- Thưa Đại đức, tôi sợ đi khất thực lắm! Vì thế mới xuất gia trong giáo pháp Phật. Nay tại sao lại bảo tôi đi khất thực?! - Ma-nạp thưa thế.

Các Tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật dạy:

- Không nên độ hạng người này, nếu độ phạm Đột-kiết-la. Khi độ, phải hỏi trước: “Người vì lý tưởng nào mà xuất gia?”. Nếu nói vì ẩm thực thì không nên độ. Nếu nói vì cầu thiện pháp, nhàm chán sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não thì nên độ. Trước khi trao giới Cụ túc, nên nói rõ bốn việc phải nương tựa, đó là: “Mặc y phấn tảo ²³⁹, đi khất thực, nương ngồi dưới gốc cây, thọ dùng tàn khí dược ²⁴⁰. Ngươi có thể trọn đời nương theo bốn việc này hay không?”. Nếu nói có thể, thì nên cho thọ. Nếu nói không có thể, thì không nên cho thọ.

XIN MỘT LẦN CUỐI

Bấy giờ, thọ giới Cụ túc xong, một tân Tỳ-kheo gặp tình nhân cũ là một dâm nữ. Dâm nữ nói với người tình cũ rằng:

- Anh không thể sinh sống được nên mới vào đạo, phải không?

- Tôi nhàm chán sanh, lão, bệnh, tử, ưu bi, khổ não, muốn hết gốc khổ nên vào đạo, phụng hành chánh pháp, rộng tu phạm hạnh. - Tân Tỳ-kheo trả lời.

- Như lời anh nói thì việc giao hội không còn có nữa rồi. Nay anh có thể cùng em hành dục một lần cuối đi! - Dâm nữ đề nghị.

Người mới thọ giới kia, nghe hợp lý thuận tình, hành dục, mãi chiều tối mới về Tăng phường. Các Tỳ-kheo hỏi:

- Tại sao thầy ở lại sau?

Tân Tỳ-kheo trả lời đúng sự thật đã diễn ra. Các Tỳ-kheo liền xua đuổi:

- Thầy đi đi! Thầy cút đi! Trong pháp của Tỳ-kheo, nếu hành sự như vậy thì chẳng phải Sa-môn, chẳng phải Thích tử.

Tân Tỳ-kheo nghe vậy, buồn rầu nói:

- Nếu khi thọ giới, nói với tôi việc này thì dù có mất mạng tôi đâu có phạm phải tội đuổi đi.

Các Tỳ-kheo bạch Phật, đức Phật dạy:

- Thọ giới Cụ túc rồi phải nói mười hai pháp ²⁴¹, bốn pháp đọa ²⁴², bốn pháp ví dụ ²⁴³, bốn pháp nương tựa ²⁴⁴.

NUÔI ĐỆ TỬ ĐÚNG PHÁP

Tỳ-kheo Ưu-ba-tư-na, khi ấy mới được hai tuổi hạ, dẫn đệ tử một tuổi hạ đến kính lễ hầu thăm đức Phật. Kính lễ xong, Ưu-ba-tư-na ngồi lui qua một bên, sau đó, người đệ tử lễ Phật. Trong lúc đầu mặt cúi xuống thì cái đãy mang theo rơi lên đầu gối đức Phật.

Đức Phật hỏi thầy Ưu-ba-tư-na:

- Thầy này là đệ tử của ai?

- Bạch Thế Tôn, đệ tử của con. - Ưu-ba-tư-na thưa.

- Thầy bao nhiêu tuổi (hạ)? - Đức Phật hỏi.

- Con hai tuổi, bạch Thế Tôn.

Đức Phật nghiêm khắc quở trách:

- Thầy làm điều phi pháp. Tại sao chính mình chưa rời khỏi bầu sữa, lại làm bầu sữa cho kẻ khác?!

Quở trách rồi, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Không nên trao giới Cụ túc cho người, khi tuổi hạ của mình chỉ từ một đến chín tuổi. Phải đủ mười tuổi (hạ) như pháp mới được phép trao giới. Nếu chưa đủ mười tuổi và không như pháp mà trao giới Cụ túc cho người thì phạm Đột-kiết-la.

PHẢI THÀNH TỰU MƯỜI PHÁP

Trong thành Vương-xá, hồi ấy có một ngoại đạo lõa hình, ông ta rất thông minh, uyên bác; người trong nước Ma-kiệt gọi ông là kẻ biết nhiều, thấy rộng. Ngày ấy, ông đến Tăng phường ²⁴⁵ như muốn thách thức đức Phật, ông ta hỏi:

- Sa-môn Thích tử nào dám cùng ta luận nghị?

Vào thời gian ấy, các Tỳ-kheo đang vui dạo trong các thiền định, không ai chịu bàn luận, cũng không ai chuyện vãn nhau. Tôn giả Xá-lợi-phất lại có suy nghĩ: “Ngoại đạo kia rêu rao như vậy, nếu không có vị nào luận nghị, Phật pháp chắc bị hủy nhục. Nay ta có thể cùng họ luận nghị. Hơn nữa, Ni-kiền ²⁴⁶ này được người trong nước Ma-kiệt tôn kính, nếu ta dùng một cú nghĩa để hỏi mà không thông hiểu, thì danh tiếng của họ chắc mất sạch và không thể trở thành một pháp lớn ở đời. Bây giờ, nên định thời gian bảy ngày để ta cùng họ luận nghị”.

Tôn giả Xá-lợi-phất cho công bố thời gian bảy ngày luận nghị với ngoại đạo.

Bấy giờ, trong thành Vương-xá, Trưởng giả, Cư sĩ, Bà-la-môn, Sa-môn hồi hộp nghĩ: “Sa-môn Thích tử Xá-lợi-phất là đệ nhị sư, hẹn cùng Ni-kiền đệ nhất sư, sau bảy ngày luận nghị chắc hấp dẫn lắm, cùng nhau đến nghe”.

Trong thời gian diễn ra luận nghị, từ ngày thứ nhất đến ngày thứ sáu, bao vấn đề Ni-kiền-tử đều“thắt lưỡi”. Đến ngày thứ bảy, Xá-lợi-phất đặt vấn đề: “Dục từ tư tưởng sanh?”. Ni-kiền liền đáp: “Dục từ đối cảnh sanh”. Để chỉ ra sự sai lầm này, Xá-lợi-phất liền nói kệ khẳng định:

Thế gian dục là gốc

Đều từ tư tưởng sanh

Gốc dục thế gian trụ

Nên sanh tâm nhiễm trước.

Ni-kiền kệ vấn:

Dục do tư tưởng sanh

Do đó sanh nhiễm trước

Tỳ-kheo quán rõ ác

Bèn mất ngay phạm hạnh.

Xá-lợi-phất đáp lại rằng:

Tư tưởng không sanh dục

Mà từ đối tượng sanh

Thầy ông thấy các sắc

Tại sao không thọ dục?

Ni-kiền nghe kệ này rồi, không thể trả lời thêm gì được nữa, bèn sanh thiện tâm, muốn xuất gia học đạo trong giáo pháp đức Phật.

Trong chúng, Bạt-nan-đà là người có tướng mạo cao đẹp nhất, còn Xá-lợi-phất có hình dung nhỏ thấp. Ni-kiền thấy vậy so sánh: “Tỳ-kheo thấp nhỏ này, tài trí còn như vậy, huống là người đường đường dung mạo kia!”. Với ý nghĩ ấy, Ni-kiền đến chỗ Bạt-nan-đà thưa:

- Cho con xuất gia thọ Cụ túc giới.

Bạt-nan-đà liền độ Ni-kiền.

Xá-lợi-phất luận nghị xong, đến chỗ đức Phật, đầu mặt kính lễ sát chân rồi ngồi lui qua một bên. Đức Phật hỏi:

- Thầy cùng với Ni-kiền bảy ngày luận nghị, kết quả như thế nào?

Xá-lợi-phất trình bày đầy đủ diễn tiến sự việc, đức Phật khen:

- Lành thay! Lành thay! Xá-lợi-phất! Thầy có nhiều lòng lân mẫn và đầy lợi ích.

Tỳ-kheo Ni-kiền hỏi Bạt-nan-đà về kinh luật. Bạt-nan-đà không trả lời trôi, Ni-kiền bèn khinh khi Phật pháp và cho các Tỳ-kheo đều không biết gì. Ni-kiền thôi tu, bỏ về lại ngoại đạo. Các Tỳ-kheo Trưởng lão quở trách, hỏi:

- Tại sao Tỳ-kheo mười tuổi hạ mà không biết pháp? Không thể vì đệ tử giải quyết được những nghi hoặc cho họ để họ trở về lại ngoại đạo?!

Sự việc này được các Trưởng lão bạch lên đức Phật, Ngài dạy:

- Nếu chính mình không biết pháp, mà cho người xuất gia thọ Cụ túc giới, phạm Đột-kiết-la.

Tỳ-kheo nào thành tựu mười pháp mới được trao giới Cụ túc cho người: Thành tựu giới, thành tựu oai nghi; Cẩn thận sợ tội nhỏ; Đa văn, có khả năng thọ trì pháp Phật thuyết; Tụng rành hai bộ Luật, phân biệt được nghĩa lý; Đủ khả năng dạy đệ tử tăng giới học, tăng tâm học, tăng tuệ học; Có khả năng trừ nghi cho đệ tử, cũng khiến người khác trừ nghi hoặc của họ; Có khả năng trị bệnh cho đệ tử, cũng khiến người khác trị bệnh cho họ; Đệ tử sanh ác tà kiến có thể dạy cho họ bỏ, cũng có thể khiến người khác dạy cho đệ tử bỏ; Nếu đệ tử quốc độ nào có sự hiểu biết còn nông cạn, mơ hồ, thì có khả năng xoay ý hướng cho họ, cũng có khả năng khiến người khác tác động, xoay chuyển việc đó; Đủ mười tuổi hạ, hay hơn mười tuổi hạ.

Lại phải thành tựu mười pháp khác, nên trao giới cho người: Biết tội nặng; Biết tội nhẹ; Biết thô tội; Biết chẳng phải thô tội; Biết tội hữu dư; Biết tội vô dư; Biết tội có Yết-ma; Biết tội không Yết-ma; Biết nhân duyên của tội; Đủ mười tuổi hay hơn mười tuổi hạ.

Lại phải thành tựu năm pháp khác, nên trao giới Cụ túc cho người: Có khả năng dạy đệ tử tăng giới học; Tăng tâm học; Tăng tuệ học; Xét kỹ việc làm của mình; Buộc niệm trước mắt.

Lại phải thành tựu năm pháp khác, ngoài ba pháp trên: Thông minh; Biện tài.

Lại thành tựu năm pháp khác, là: Giới thành tựu; Định thành tựu; Tuệ thành tựu; Giải thoát thành tựu; Giải thoát tri kiến thành tựu.

Lại phải thành tựu năm pháp nữa, là: Có khả năng dạy đệ tử Tăng thượng giới, tăng thượng phạm hạnh. Biết phạm, biết không phạm. Biết sám hối, chưa sám hối. Đủ mười tuổi, hoặc hơn mười tuổi hạ, nên trao giới Cụ túc cho người.

PHẢI THƯA ĐỂ TĂNG BIẾT

Bấy giờ, có một cậu bé được cha mẹ gửi đến nhà một thầy để học chữ và các kỹ thuật. Ông thầy sai cậu bé làm đủ việc, lại thường bị đánh đòn. Cậu bé bỏ ông thầy về lại nhà. Cha mẹ lại la rầy, buộc con phải trở lại nhà thầy. Trước cảnh này, cậu bé nghĩ: “Ông thầy hành hạ ta, cha mẹ lại không bênh vực ta. Nay ta nên tìm cách nào để thoát khỏi cái nạn này?! Chỉ có một cách xuất gia thọ giới Cụ túc là yên”. Thực hiện ngay ý định, cậu bé đến Tăng phường thưa với Tỳ-kheo:

- Cho con xuất gia thọ Cụ túc giới.

Các Tỳ-kheo chấp thuận và độ cậu bé này. Ông thầy giáo mất học trò, đến hỏi cha mẹ. Cha mẹ cậu bé nói:

- Tôi bảo nó trở lại thầy mà, chắc bỏ đi rồi!?

Thế là cha mẹ cậu bé và ông thầy dạy học tìm kiếm khắp nơi... Đến Tăng phường hỏi các Tỳ-kheo, các Tỳ-kheo đều trả lời không thấy. Thầy giáo và cha mẹ cậu bé đành bó tay trở về.

Sau đó, cậu bé này vào thành khất thực. Thầy giáo biết, cơ hiềm:

- Sa-môn Thích tử thường dạy không nói dối, tại sao độ người làm lại là học trò của tôi, lại bảo là không thấy?!

Việc này được các Trưởng lão quở trách, rồi bạch lên Phật. Ngài dạy: “Không được độ người làm của kẻ khác”.

Ngài lại dạy: “Từ nay nếu độ người nên dẫn đến từng phòng để lễ Tăng, tự xưng tên họ để Tăng biết”.

KHÔNG ĐƯỢC ĐỘ NGƯỜI MANG TRỌNG BỆNH

Bấy giờ, người nước Ma-kiệt mắc phải bảy thứ bệnh nghiêm trọng như, cả người mọc nhọt ghê tởm, ung thư, hủi trắng, nửa người khô da quái gở, loang lỗ từng chấm đỏ, mỡ chảy ra... Chữa trị những chứng này chỉ có Kỳ-vức ²⁴⁷, các thầy thuốc khác đều “thúc thủ”, nên Vua Bình-sa chỉ thị cho Kỳ-vức rằng:

- Khanh chỉ trị bệnh cho nội cung của trẫm và Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, không được trị cho người khác.

Do thế, khiến cho bệnh nhân tìm cách xuất gia thọ giới Cụ túc ngày một nhiều, và các Tỳ-kheo đều chấp thuận cho xuất gia. Vì phải tìm dược thảo và bào chế thuốc để chữa trị, nên các Tỳ-kheo bận rộn với công việc này, bỏ bê việc hành đạo. Các bạch y rất bất mãn với việc làm này, cơ hiềm chỉ trích:

- Các Sa-môn như thầy thuốc, như đồ đệ của thầy thuốc, cứ lo bào chế thang dược độ người trọng bệnh, không cân nhắc người đáng độ hay không đáng độ, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn...

Có một Trưởng giả nọ, bỗng nhiên mắc phải bảy thứ trọng bệnh này, đến nói với thầy thuốc Kỳ-vức:

- Thầy chữa hộ bệnh cho tôi.

- Ngài há không nghe lệnh nhà vua hay sao? - Kỳ-vức hỏi thế.

- Thầy chữa bí mật, tôi sẽ trả cho thầy trăm ngàn tiền. - Trưởng giả tha thiết xin.

Kỳ-vức trả lời như ban đầu. Ông Trưởng giả đề nghị tặng thêm 200, 300, 400, 500 ngàn tiền vàng, cho đến giao cả gia tài sự nghiệp và cả vợ con đều làm nô tỳ cho Kỳ-vức, nhưng Kỳ-vức trước sau một mực tuân theo lệnh vua.

Trước sự thể như thế, ông Trưởng giả nghĩ: “Đến thế này vẫn không có kết quả, thôi đành chọn con đường xuất gia thọ Cụ túc giới”. Trưởng giả đến Tăng phường thưa với các Tỳ-kheo, xin xuất gia thọ Cụ túc giới. Sau đó, Kỳ-vức chữa trị một mạch bảy ngày các bệnh nhân đều lành, trong đó có Trưởng giả. Bận rộn với công việc chữa trị liên tục này, Kỳ-vức không còn đủ thì giờ chăm sóc cho các bệnh nhân trong nội cung, có người phải chết.

Ông Trưởng giả lành bệnh, sau đó lại hoàn tục, Kỳ-vức gặp, hỏi:

- Ngài đã xuất gia, tại sao lại bỏ đạo?

- Thật sự tôi không có ý xuất gia. Do thầy không chịu chữa bệnh cho tôi, nên tôi quyền biến xuất gia. Nay bệnh đã lành rồi, tôi hoàn tục âu cũng là lẽ thường. - Trưởng giả thật lòng trả lời.

Khi ấy, Kỳ-vức đến chỗ Phật, trình bày lên Ngài đầy đủ việc đã xảy ra, rồi thưa:

- Nếu nhà vua biết việc này thì tội tôi không phải nhỏ. Nguyện xin đức Phật dạy các Tỳ-kheo không nên độ người có trọng bệnh.

Đức Phật vì Kỳ-vức nói các diệu pháp, rồi khiến ông lui về.

Sự việc này dẫn đến Phật cấm các Tỳ-kheo độ người mang trọng bệnh như vậy.

KHÔNG ĐƯỢC ĐỘ QUÂN NHÂN TẠI CHỨC

Dưới triều vua A-xà-thế có một kiện tướng, sức mạnh bằng 1.000 người. Người đời bấy giờ gọi là Thiên Nhơn lực sĩ. Ông ta nhàm chán đời khổ, nên có suy nghĩ: “Các Sa-môn Thích tử đều phụng hành chánh pháp, ta nên đến đó xuất gia để dứt gốc khổ”. Thế rồi Thiên Nhơn lực sĩ đến Tăng phường cầu độ, các Tỳ-kheo trao giới Cụ túc. Sau đó, vua A-xà-thế ra lệnh động binh, nhưng không thấy Thiên Nhơn lực sĩ trình diện. Nhà vua liền hỏi phần hành thuộc quyền, họ tâu với vua:

- Không biết Thiên Nhơn lực sĩ ở đâu.

Nhà vua liền ra lệnh:

- Nếu quân triều đình hội binh mà quân sĩ nào không đến, sẽ dùng quân pháp trị tội.

Ngày hội binh diễn ra, nhà vua hỏi:

- Kiện tướng đến chưa?

- Tâu Đại vương, vị ấy chưa đến. - Quan coi quân thưa.

- Bộ binh mà không có người này cũng như tượng quân không có đệ nhất tượng. - Vua nói.

Khi quân pháp đã giải tán thì mới nghe Sa-môn Thích tử độ kiện tướng kia xuất gia. Nhà vua nổi giận, phán:

- Như thế này thì không lâu nữa Sa-môn Thích tử sẽ độ hết người trong các binh chủng triều đình.

Nhà vua lại nghiêm cấm:

- Nếu độ quân nhân sẽ chẻ gân cốt của vị Hòa thượng, cắt lưỡi vị A-xà-lê, còn các Tăng khác trị tội thật nặng, lấy cát lột da, đánh tám roi, đuổi ra khỏi nước.

Các Trưởng lão biết việc này bạch Phật, Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Không nên độ người thuộc nhà quan.

XIN ĐƯỢC GIA TÀI CỦA CHA

Ngày ấy, trời vừa sáng, đức Thế Tôn đắp y bưng bát đến cung vua Tịnh-phạn. Khi ấy, mẹ của La-hầu-la dẫn La-hầu-la lên lầu cao. Từ xa thấy Phật đi vào, bà hỏi:

- Con có thấy Sa-môn kia không?

- Con có thấy. - La-hầu-la thưa.

- Đó là cha của con. Con có thể đến đòi của cải. - Gia-du bảo con như thế.

Đức Phật vào trong cung, ngồi nơi đất trống trước sân. La-hầu-la chạy xuống lầu, đến chỗ Phật, đầu mặt kính lễ sát chân rồi đứng trong bóng của đức Phật, thưa:

- Bóng mát này thích quá! Nguyện Phật cho của cải của cha con.

- Con nghĩ kỹ, có muốn được hay không? - Đức Phật hỏi.

- Con muốn được. - La-hầu-la thưa.

Đức Phật bèn dẫn La-hầu-la về trú xứ, bảo Xá-lợi-phất:

- Ông có thể độ đứa nhỏ này.

- Bạch Thế Tôn, trước đây Thế Tôn không cho phép nuôi hai Sa-di. Con đã nuôi Châu-na rồi, không thể độ nữa. - Xá-lợi-phất thưa.

- Nay cho phép những người như ông, có khả năng giáo giới, được nuôi hai Sa-di.

Khi vua Tịnh-phạn nghe đức Phật đã độ La-hầu-la, lòng rất ưu phiền, áo não. Vua đến chỗ Phật trình bày:

- Xưa kia Phật xuất gia còn có Nan-đà, không làm cho tôi áo não như vậy. Nan-đà đã lại xuất gia, tôi còn chút hy vọng ký thác nơi đứa cháu này. Nay nó lại xuất gia, vấn đề kế thừa việc nước việc nhà thế là đoạn tuyệt. Kẻ chưa dứt được vọng tình, làm sao nhẫn chịu?!

Nhà vua lại nhân trường hợp của mình, bạch Phật:

- Sự luyến ái đối với con cháu còn hơn cốt tủy. Tại sao các Tỳ-kheo lại lén dụ dẫn con của người ta độ để làm đạo? Nguyện xin Phật từ nay ra lệnh cho các Tỳ-kheo: “Cha mẹ không cho phép thì không được độ”.

Đức Phật vì nhà vua nói các pháp mầu, chỉ bày sự lợi ích khiến được niềm vui. Nhà vua lui về.

Sau khi kiểm vấn việc độ này của các Tỳ-kheo, đức Phật bảo các Tỳ-kheo:

- Từ nay cha mẹ không cho thì không được độ người xuất gia.

BÌNH ĐẲNG KỂ CẢ THỨC ĂN

Lúc bấy giờ, trong thành Vương-xá có một đại phú Trưởng giả rất kính tín, mến mộ Phật pháp. Ông ta thường thết đãi cơm cho Tỳ-kheo, Tỳ-kheo ni, Ưu-bà-tắc, Ưu-bà-di. Sau đó, gia đình ông bị phi nhơn làm hại, chết chẳng còn ai, chỉ còn lại hai đứa bé nghèo khổ cùng cực, thường lượm thức ăn dư để sống. Vì trước kia thường gần gũi Tỳ-kheo, nên hai đứa bé rất mến quý thầy, thấy Tỳ-kheo từ xa đã chạy đến, cầm y bát, ngồi trên bắp vế Tỳ-kheo. Các Tỳ-kheo sợ nhớp y bát nên tránh xa nó. Các Cư sĩ rất bất mãn hành vi này, cơ hiềm chỉ trích:

- Nhà ấy trước đây giàu có, tất cả Sa-môn không ngày nào không đến. Nay thấy con người ta mồ côi mồ cút, bần cùng, Tỳ-kheo lại tránh xa, không biết ơn nuôi dưỡng của họ. Chỉ có thức ăn thì mới gần, không có hạnh Sa-môn, phá pháp Sa-môn.

Các Trưởng lão nghe và bằng nhiều cách quở trách các đương sự, rồi bạch lên đức Phật. Đức Phật hỏi A-nan:

- Hai đứa bé kia đã bao nhiêu tuổi? Có thể đuổi quạ nơi nhà ăn được chưa?

- Bạch Thế Tôn, có thể được. Đứa lớn 8 tuổi, đứa nhỏ 7 tuổi.

Sau đó, hai đứa bé được độ và giữ phần việc đuổi quạ nơi nhà ăn, nhưng các Tỳ-kheo không cho chúng ăn thức ăn chánh. Các Cư sĩ cũng bất mãn việc này và phê phán:

- Các Sa-môn thường khen ngợi sự bố thí, ăn bình đẳng. Nay độ hai đứa bé này sai đuổi quạ mà không cho thức ăn chính.

Việc này sau đó đức Phật dạy:

- Như phần ăn mà Thượng tọa nhận được, phần Sa-di cũng như vậy. Đứa nhỏ đuổi quạ cũng cho nhận bình đẳng như thế.

PHI NHƠN XUẤT GIA

Bấy giờ, có một A-tu-la ²⁴⁸ nhàm chán sanh, lão, bệnh, tử, khởi lên ý nghĩ: “Sa-môn Thích tử phụng hành chánh pháp, tịnh tu phạm hạnh. Ta nên đến đó xuất gia sẽ hết các gốc khổ”. A-tu-la liền hóa thành hình người, đến Tăng phường cầu xin xuất gia. Các Tỳ-kheo liền cho thọ Cụ túc giới. Tân Tỳ-kheo này ăn phần ăn của một người đến bảy người vẫn không no, ăn cả thức ăn dư của Tăng vẫn không đủ.

Khi ấy, thành Vương-xá có hai vị Cư sĩ, cùng một ngày, mỗi nơi mời 500 vị Tăng thọ trai. Các Tỳ-kheo cùng đến một nhà, còn một nhà chỉ có Tỳ-kheo hóa thân đến mà thôi. Tỳ-kheo này chỉ trong thoáng chốc đã ăn hết 500 phần ăn. Các Cư sĩ cơ hiềm, nói:

- Tại sao các Tỳ-kheo lại độ phi nhơn ²⁴⁹?

Kẻ hóa thân người kia biết thiên hạ đã biết về mình rồi, liền trở về vị trí cũ.

Các Tỳ-kheo Trưởng lão biết việc này, bạch Phật. Đức Phật dạy:

- Ở trong giáo pháp của Ta, phi nhơn không phục sinh, không nên cho xuất gia thọ Cụ túc giới. Nếu đã thọ Cụ túc giới thì nên diệt tẫn. Khi thọ giới Cụ túc, nên hỏi: “Ngươi có phải là phi nhơn không?”.