Những Đóa Hoa Thiền - Q1

637. Động Đất

Một trận động đất xẩy ra, một ông tăng hỏi Đạo Khuông:

- Còn có không động chăng?

- Có.

- Chỗ nào không động?

- Động từ Đông lại, mất hút về Tây.

(Thiền Cơ)

Động chỉ hiện tượng giới, không động chỉ bản thể giới.

638. Viên Thuốc Trị Bá Bệnh

Một ông tăng hỏi Đạt Không:

- Thế nào là viên thuốc trị bá bệnh?

- Ngươi mắc bệnh gì?

(Thiền Cơ)

Viên thuốc trị bá bệnh chỉ tự tánh.

639. Nghe Tiếng Chuông Chùa

Có một hôm Dịch Đường hòa thượng (1805-1879) ngồi thiền lắng nghe tiếng chuông chùa ban mai. Khi xuất định, kêu thị giả lại hỏi người thỉnh chuông là ai. Thị giả cho biét đó là một chú tiểu mới tới, Dịch Đường hòa thượng bèn cho gọi chú tiểu đó đến hỏi rằng:

- Ban mai lúc thỉnh chuông tâm tình ngươi thế nào?

- Chẳng có gì đặc biệt, chỉ thỉnh chuông thôi.

- Không thể nào! Nhất định tâm ngươi có niệm gì đó, vì ta nghe tiếng chuông rất cao quý.

Lúc đó, chú tiểu chợt nhớ ra, thưa rằng:

- Ở quê con, sư phụ thường dạy rằng khi thỉnh chuông thì tưởng chuông là Phật. Do đó phải thận trọng trai giới, kính chuông như kính Phật, dùng tâm lễ bái mà thỉnh chuông.

Dịch Đường hòa thượng nghe rồi hoan hỉ nói rằng:

- Về sau xử lý mọi chuyện, đừng bao giờ quên tâm cảnh sáng nay.

Chú tiểu đó sau này là Quán Thủ Sâm Điền Do thiền sư (1834-1915) ở Vĩnh Bình Tự.

(Nhất Nhật Nhất Thiền Ngữ)

Chân đế của Thiền là lấy vô tâm mà nhìn, nghe.

640. Một Chiếc Dép Cỏ Rách

Một ông tăng hỏi Ba Tiêu:

- Trộm đến thì đánh, khách đến thì tiếp; bỗng nhiên trộm và

khách đều đến thì phải làm sao?

- Trong nhà có một chiếc dép cỏ rách.

- Còn dùng được không?

- Nếu ngươi vứt nó đi thì xấu nhiều, tốt ít.

(Thiền Cơ)

Trộm, khách chỉ ngoại cảnh, ngoại duyên, ngoại trần, dép cỏ rách chỉ tự tánh.

641. Ý Tổ Sư

Một ông tăng hỏi Dược Sơn:

- Đạt Ma tổ sư chưa qua Trung Thổ, Trung Thổ có ý tổ sư chăng?

- Có.

- Nếu có sao còn qua?

- Vì có nên mới qua.

(Thiền Cơ)

Ý tổ sư chỉ tự tánh, không đâu không có.

642. Mặc Kệ Nó

Một ông tăng hỏi Thọ Chiểu:

- Lúc bị vạn cảnh nhiễu loạn phải làm sao?

- Mặc kệ nó.

Ông tăng bèn lạy, Thọ Chiểu nói:

- Đừng lạy mà gẫy lưng.

(Thiền Cơ)

Ông tăng lạy là còn chấp pháp.

643. Tối Nay Không Trả Lời

Dược Sơn thượng đường nói:

- Tối nay ta không trả lời câu hỏi, ai hỏi sẽ bị đánh 30 gậy.

Một ông tăng bước ra lạy, thiền sư bèn hươi gậy đánh. Ông tăng hỏi:

- Con không hỏi sao thầy lại đánh?

- Ngươi là người ở đâu?

- Người Tân La (Đại Hàn).

- Lúc ngươi bước chân lên thuyền đã đáng đánh 30 gậy rồi!

(Thiền Cơ)

Tự tánh ai cũng có, đến Trung Quốc làm gì?

644 Vì Sao Chẳng Ngộ?

Có ông tăng hỏi Giáp Sơn:

- Đệ tử vì sao không ngộ?

- Vì ngộ làm Xà lê mê.

Sau đó lại làm bài kệ:

明 明 無 悟 法

Minh minh vô ngộ pháp

悟 法 卻 迷 人

Ngộ pháp khước mê nhân

長 舒 兩 脚 睡

Trường thư lưỡng cước thụy

無 僞 亦 無 眞

Vô ngụy diệc vô chân

Rõ, rõ không ngộ pháp

Ngộ pháp làm mê nhân

Ruỗi thẳng hai chân ngủ

Chẳng giả cũng chẳng chân.

(Minh Tâm Kiến Tánh Thoại Thiền Tông)

Có tâm muốn ngộ là đã chấp tướng rồi, cứ để tùy duyên thì đi, đứng, nằm, ngồi đều là đạo.

645. Hai Mươi Năm Lại Từng Cay Đắng

Vì Anh Chỉ Thẳng Hang Rồng To.

(Nhất Nhật Nhất Thiền Ngữ)

Đây là hai câu trong bài tụng của Tuyết Đậu (980-1052):

日 面 佛 月 面 佛

Nhật diện Phật nguyệt diện Phật

五 帝 三 皇 是 何 物

Ngũ đế tam hoàng thị hà vật

二 十 年 來 會 苦 辛

Nhị thập niên lai tằng khổ tân

爲 君 幾 下 蒼 龍 窟

Vi quân cơ hạ thương long quật

屈 堪 述 明 眼 衲 僧

Khuất kham thuật minh nhãn nạp tăng

莫 輕 忽

mạc khinh hốt

Mặt trời Phật, mặt trăng Phật

Ngũ đế, tam hoàng là vật gì?

Hai mươi năm lại từng cay đắng

Vì anh chỉ thẳng hang rồng to.

Cúi, cam nói

Thiền tăng mắt sáng chớ xem thường.

(Thích Thanh Từ dịch)

Ý tưởng là 20 năm cay đắng cầu đạo, đã có mấy lần vào được hang rồng xanh? Theo truyền thuyết ở hàm rồng có ngọc, do đó người đời ví tham thiền như vào hang rồng lấy ngọc. Trong thực tế vào hang rồng là chỉ vào phòng sư phụ độc tham. Tu thiền điều căn bản là phải tìm được thầy, rồi sau đó nhập thất. Còn như chỉ đọc sách vở các học giả chưa từng vào hang rồng thì chẳng ích lợi gì, điều cốt yếu là làm sao lấy được minh châu trong hàm rồng. Đông Lĩnh hòa thượng (1721-1793) thuyết pháp ở am Đông Bắc, bà mẹ 60 tuổi của Sài Điền Nguyên Dưỡng nghe Đông Lĩnh giảng Phật mặt trời , Phật mặt trăng nhẩm đọc theo, bất giác tiến vào trạng thái vong ngã và cuối cùng đại ngộ. Do đó, thấy rằng xuất gia hay tại gia, ở thiền đường hay ở nhà không thành vấn đề, mọi người đều có thể đắc đạo.

646. Bính Đinh Đồng Tử Đến Xin Lửa

Huyền Tắc là giám viện ở Thanh Lương Tự của Pháp Nhãn. Pháp Nhãn thấy ông không hề tham thiền, nhập thất bèn hỏi:

- Này viện chủ, sao không thấy ông tham thiền?

- Khi con ở nơi Thanh Phong đã ngộ rồi.

- Ngộ thế nào, nói ta nghe coi!

- Con hỏi Thanh Phong "Phật là gì?" lão sư đáp "Bính Đinh đồng tử đến xin lửa ", con nghe câu đó mà ngộ.

- Câu nói hay nhưng ngươi chưa hiểu rõ ý, hãy thử nói ý ngươi coi.

- Bính Đình đồng tử đều là thần lửa. Bính là anh, Đinh là em đều đến xin lửa ý nói mình đã là Phật lại còn đi cầu Phật.

- Ngươi còn chưa ngộ!

Huyền Tắc tức giận, bèn rời bỏ Thanh Lương Tự. Đi được một đoạn đường lại nghĩ: "Lão sư có 500 thiền sinh, nhất định không phải là bình phàm.” Bèn quay trở lại lạy sám hối rồi bạch rằng:

- Phật là gì?

- Bính Đinh đồng tử đến xin lửa.

Huyền Tắc tức thời đại ngộ.

(Nhất Nhật Nhất Thiền Ngữ)

Hỏi cũng hay, đáp cũng hay; thuốc không đổi, nhưng cơ duyên thật kinh người. Khi Pháp Nhãn bảo “ngươi còn chưa ngộ”, Huyền Tắc tức giận bỏ đi vì còn ngã chấp. Sau khi suy nghĩ, quay trở lại sám hối và xin thỉnh giáo, là đã bỏ được ngã chấp. Pháp Nhãn lập lại câu nói của ông là ám chỉ câu nói không sai, thiền sư chỉ phá ngã chấp cho ông mà thôi.

(Bồ Đề Học Xã)

647. Bệnh Nhân

Đức Sơn lúc sắp mất, có ông tăng hỏi:

- Có người nào không bao giờ bị bệnh không?

- Có.

- Người vĩnh viễn không bị bệnh là thế nào?

- Ái chà!

(Minh Tâm Kiến Tánh Thoại Thiền Tông)

Tiếng kêu là người bệnh không bệnh nữa. Câu đáp có vẻ như mâu thuẫn nhưng thực ra không mâu thuẫn chút nào vì chân ngã không bệnh. Bệnh là hình tượng của pháp sanh diệt. Nếu vượt lên hình tượng thì bệnh không ảnh hưởng gì đến chân ngã cả.

648. Pháp Nhãn

Pháp Nhãn nói với chúng đệ tử:

- Không được dùng mắt thịt mà xem vạn pháp, mà phải dùng mắt pháp. Nếu mắt đạo không thông đó là do mắt thịt trở ngại.

(Minh Tâm Kiến Tánh Thoại Thiền Tông)

Mắt thịt nghe mệnh lệnh của thức tâm, những gì nó nhìn không phải là tự tánh.

649. Ta Muốn Bán Thân

Phổ Nguyện hỏi:

- Ta muốn bán thân, có ai muốn mua không?

Một ông tăng thưa:

- Con muốn mua.

- Chưa cho giá, làm sao ngươi mua được?

Ông tăng há mồm, rụt lưỡi.

(Thiền Cơ)

Thân chỉ tự tánh. Tự tánh ai cũng có, mỗi mỗi viên thành, làm sao có thể bán cho người khác được? Phổ Nguyện không bán, ám chỉ ông tăng tự có, việc gì phải mua của người.

650. Đánh Phèng La

Phổ Nguyện hỏi Thần Sơn:

- Làm gì đó?

- Đánh phèng la.

- Dùng tay hay dùng chân?

- Xin thầy chỉ thị?

- Đi hỏi chuyên gia đánh phèng la.

(Thiền Cơ)

Đi hỏi người là thừa, chi bằng tự hỏi mình.

651. Chỉ Đông, Chỉ Tây

Phổ Nguyện và Sam Sơn đang sao thuốc. Phổ Nguyện hỏi:

- Đừng chỉ Đông, chỉ Tây hãy chỉ thẳng bản phận sự coi.

Sam Sơn ném que cời vào lửa, khoanh tay đứng.

- Tuy là vậy, vẫn khác ta một bước.

(Thiền Cơ)

Bản phận sự chỉ tự tánh, ở khắp mọi nơi. Sam Sơn ném que cời vào lửa là chỉ Đông, chỉ Tây, còn chấp lưỡng biên.

652. Không Còn Hơi Sức

Một hôm, Tăng Mật cùng cuốc vườn trà với Động Sơn. Động Sơn quẳng cuốc xuống nói:

- Hôm nay ta thấy trống rỗng quá, một chút hơi sức cũng không có.

- Một chút hơi sức cũng không có, làm sao còn sức mở mồm?

- Ngươi nói có hơi sức sao?

(Thiền Cơ)

Ở hiện tượng giới (vườn trà) cần có hơi sức, nhưng ở bản thể giới thì không.

653. Cắt Cỏ

Một hôm, Thạch Đầu đang cắt cỏ, Ẩn Phong đứng khoanh tay ở

bên. Thạch Đầu cắt đến đám cỏ trước mặt Ẩn Phong. Ẩn Phong nói:

- Thầy chỉ cắt được cái này, có cắt được cái kia không?

Thạch Đầu đưa liềm cho Ẩn Phong, Ẩn Phong nhận lấy rồi làm bộ cắt cỏ, Thạch Đầu bèn nói:

- Ngươi chỉ biết cắt cái kia mà không biết cắt cái này.

(Thiền Cơ)

Cái này chỉ cỏ, cái kia chỉ tự tánh.

654. Trời Sáng Lại Mất Lửa

Phổ Nguyện thấy một ông tăng đang bổ củi bèn bước tới gõ vào củi ba cái. Ông tăng buông búa, trở về tăng đường. Phổ Nguyện về pháp đường một lát, lại chạy tới tăng đường thấy ông tăng đang ngồi thiền, bèn nói:

- Thật là lừa giết người!

- Thầy trở lại pháp đường có chỉ thị gì?

- Tối qua mất trâu, trời sáng lại mất lửa.

(Thiền Cơ)

Phổ Nguyện gõ vào củi ba cái chỉ tự tánh ở khắp mọi nơi; trâu, lửa đều chỉ tự tánh. Mất trâu, mất lửa là chỉ tâm bị nhiễm trần.

655. Mê Thời, Ba Giới Có

Ngộ Rồi, Mười Phương Không.

(Tòng Dung Lục)

Con người nếu mê, chấp vào vọng niệm thì cũng giống như con ngựa hoang sút dây, chạy mãi chẳng ngừng. Vọng tưởng sanh vọng tưởng làm cho khốn quẫn. Thậm chí (tướng do tâm sanh) diện mạo cũng thay đổi nữa. Nếu ngay lập tức có thể cắt đứt mê chấp thì có thể đạt không. Lấy tâm bình thản không lo lắng, không bị bất cứ cái gì ràng buộc mà sống thì cuộc sống mới thực là khoái hoạt.

656. Đầu Hổ Đuôi Rắn

- Cảnh Thanh hỏi Hà Ngọc:

- Ngươi từ nơi nào tới?

- Từ Thiên Thai tới.

- Ai hỏi núi Thiên Thai của ngươi?

- Sư phụ nói vậy chẳng là đầu hổ đuôi rắn sao?

- A! Hôm nay ta bất lợi.

(Phật Dữ Thiền)

Câu nói của Cảnh Thanh "Ai hỏi ngươi núi Thiên Thai" có ý bảo Hà Ngọc hãy ra khỏi hiện thực, nhưng Hà Ngọc vẫn chấp một phía nên mới nói đó chẳng phải là "đầu hổ đưôi rắn sao?" Thiền không phải là đầu hổ, cũng không phải là đuôi rắn. Thiền vượt lên cả không gian và thời gian.

657. Gia Phong Của Vân Môn

Một ông tăng hỏi Vân Môn:

- Thế nào là gia phong của Vân Môn?

- Giống như thiền sinh muốn đến tham học, đã đứng ở ngoài cửa rồi.

(Zen Koans)

Vân Môn kế thừa Tuyết Phong và lập nên dòng thiền Vân Môn. Ông dạy nhiều thiền sinh và dòng thiền của ông có nhiều đặc điểm. Nhưng ở đây, ông tăng không hỏi về kỹ thuật và phương pháp, mà hỏi về sự sống thiền hàng ngày của Vân Môn. Câu trả lời của Vân Môn không nói gì đến Phật, Đạo, Thiền. Và nếu ông tăng cứ tiếp tục hỏi về thiền sinh đứng ở cửa, thì ông càng đi xa đích. Thiền sinh muốn học, không những chỉ đứng ở cửa mà còn luôn sẵn sàng. Mỗi người trong chúng ta đều có một thiền sinh bên trong muốn học. Vân Môn tự mình đã đứng ở cửa học, và chúng ta cùng đứng với ông.

658. Thọ Trai

Một hôm Lâm Tế và Phổ Hóa đi thọ trai; sư hỏi:

- Sợi lông nuốt biển lớn, hạt cải đựng Tu Di, đó là thần thông diệu dụng hay là bản thể như nhiên?

Phổ Hóa đạp đổ bàn ăn, Lâm Tế nói:

- Thô bạo quá!

- Đây là đâu mà ngươi nói thô với tế?

Hôm sau sư lại cùng với Phổ Hóa đi thọ trai, sư hỏi:

- Sự cung dưỡng hôm nay so với hôm qua như thế nào?

Phổ Hóa cũng y như trước đạp đổ bàn ăn, sư nói:

- Được thì được, nhưng thô bạo quá!

- Đồ mù, Phật pháp đâu có nói thô với tế!

(Lâm Tế Lục)

Hạt cải đựng núi Tu Di là chuyện không thể nghĩ bàn, là để diễn ý không có phân biệt to nhỏ, rộng hẹp. Nếu cố giải thích thì là chưa ngộ vì vậy Phổ Hóa mới đạp đổ bàn ăn.

(Trần Hòa Chương)

659. Vô Học Tổ Nguyên

Ở thời Liêm Thương, tổ sư khai sơn của chùa Viên Giác là quốc sư Phật Quang tức hòa thượng Vô Học Tổ Nguyên. Khi còn ở Trung Quốc, để tránh loạn ông từ chùa Chân Như ở Đài Châu di chuyển đến chùa Năng Nhân ở Ôn Châu. Không ngờ vẫn không tránh khỏi quân Nguyên. Một hôm quân Nguyên vào chùa, tăng chúng đều chạy trốn cả, chỉ một mình Tổ Nguyên là thản nhiên ngồi thiền. Thủ lãnh của quân Nguyên rút dao bén, kề cổ thiền sư, thiền sư mặt không biến sắc đọc bài kệ nổi danh:

乾 坤 無 地 孤 筑 卓

Càn khôn vô địa cô trúc trác

且 喜 人 空 法 亦 空

Thả hỉ nhân không pháp diệc không

珍 重 大 元 三 尺 劍

Trân trọng đại nguyên tam xích kiếm

電 光 影 裡 斬 春 風

Điện quang ảnh lý trảm xuân phong.

Trời đất không đâu chỗ cắm dùi.

Là không, không hết ông và tôi

Vui thay ba thước gươm Nguyên xuống

Cắt ngọn gió xuân giữa chớp lòe.

(Trúc Thiên dịch)

Nghe thiền sư đọc xong bài kệ, thủ lãnh quân Nguyên sám hối, lạy rồi kéo quân đi.

(Nhất Nhật Nhất Thiền Ngữ)

Tổ Nguyên đã vượt qua sanh tử cho nên không sự uy hiếp nào làm ông hoảng sợ.

660. Tăng Xán

Có một cư sĩ, không biết tuổi tác là bao, nhìn bề ngoài ước độ 14, 15 tuổi , đến tham bái Huệ Khả, cũng không báo tánh danh, thưa rằng:

- Con bị bệnh cùi khổ sở, xin thầy sám tội cho con.

- Ngươi hãy đem tội ra, ta sám hối cho ngươi.

- Con tìm tội nhưng chẳng thấy.

- Ta đã sám tội cho ngươi rồi, nay ngươi nên quy y tam bảo: Phật, Pháp, Tăng.

- Con thấy thầy là biết được tăng, nhưng chưa biêt thế nào là Phật, là Pháp?

- Tâm là Phật, đồng thời cũng là Pháp. Phật và Pháp chẳng sai biệt ngươi có hiểu không?

- Giờ con đã rõ tội chẳng ở trong ngoài, giữa. Tâm cũng như vậy, Phật và Pháp chẳng hề sai biệt.

Huệ Khả nghe nói rất vui, cho xuống tóc, bảo:

- Ngươi là vật báu của ta, nên đặt tên là Tăng Xán.

(Tổ Đường Tập)

Công án này diễn một ý kiến cho rằng bệnh do nghiệp sanh. Một tội lỗi trong quá khứ đã làm cho chúng ta bị bệnh. Nhưng tội này ở hiện đời hay ở đời trước? Theo như câu trả lời của Tăng Xán "Con tìm tội nhưng chẳng thấy" cho thấy tội lỗi này không thể ở trong đời này mà ở đời trước. Chúng ta thấy công án này tương tự như công án an tâm của Huệ Khả, chỉ thay tâm chẳng an bằng tội lỗi. Tại sao Tăng Xán không tìm thấy tội lỗi? Ông là thánh hay sao? hay là ông cho rằng giữa tội và bệnh không có liên quan gì cả? Ông đã vượt lên luân lý, vượt lên đúng sai? hay ông chỉ đơn giản mô tả sự kiện? Khi Huệ Khả bảo Tăng Xán mang tội ra, có lẽ Tăng Xán đã hiểu ý đằng sau câu nói đó. Trong thiền định ông đã hiểu rằng tội lỗi chỉ là danh tướng của luân lý. Đó là hư ảo, chỉ có hành động, chẳng có đúng hoặc sai. Bị bệnh cùi không tốt cũng không xấu. Người cùi phải chấp nhận và đương đầu với bệnh của mình.

(Barragato)

Hết Quyển Thượng