Các Kinh Nói Về Chánh Niệm

114 Mười gông cùm trói buộc (samyojana) chính đã được ghi rõ trong tạng Kinh Tạng (Sutta-Pitaka) là: 1. Quan niệm sai lầm về cái ‘ta’ (thân kiến); 2. Sự nghi ngờ nghi hoặc; 3. Niềm tin vào sự thanh lọc mầu nhiệm có được bằng những nghi thức hay thực hành bên ngoài như các lễ nghi, luật lệ, phong tục thờ phượng, cúng bái; đó là các hình thức mê tín; 4. tham dục giác quan, nhục dục; 5. ác ý; 6. dục vọng được tái sinh về các cõi trời sắc giới (dục vọng thành tiên, động cơ tu tiên; về thực hành, đó là sự tham đắm vào các tầng thiền định sắc giới); 7. dục vọng được tái sinh về các cõi vô sắc giới (về thực hành, đó là sự tham đắm vào các tầng thiền định vô sắc giới); 8. sự tự cao, ngã mạn; 9. sự bất an, hối tiếc; 10. sự vô minh. Mười gông cùm trói buộc này có thể khởi sinh từ nhận thức sai lầm [không được kiểm soát] bởi một trong sáu giác quan. Sự ‘không còn khởi sinh trong tương lai’ của các gông cùm thì chỉ có thể có được bằng cách chứng ngộ bốn Tầng Thánh Đạo siêu thế; ví dụ như chứng thánh quả Nhập Lưu, Nhất Lai… Coi thêm quyển ‘Lời Của Đức Phật’ của Nyanatiloka (Hội Xuất bản Phật giáo, Kandy, 1959), từ trang 35-Phần giảng giải trong Luận Giảng [về bài kinh này] đã đưa ra thứ tự danh sách các gông cùm hơi khác với danh mục các gông cùm được ghi trong tạng Vi Diệu Pháp Tạng (Abhidhamma-Pitaka)-là phần triết lý cao học trong ba tạng kinh Phật giáo.

115 Những yếu tố khởi sinh của 10 cơ sở giác quan ‘thân’ (5 ở bên trong và 5 ở bên ngoài: năm giác quan thân và năm trần cảnh) là: vô minh, dục vọng, nghiệp, thực dưỡng; và đặc tính chung của sự khởi sinh; còn những yếu tố hoại diệt của chúng là: sự biến mất của bốn yếu tố khởi sinh đó, và đặc tính chung của sự tan hoại. Còn những yếu tố khởi sinh và những yếu tố hoại diệt của giác quan cơ sở giác quan ‘tâm’ (bên trong) là cũng giống như những yếu tố đó của (tâm-) thức-coi Chú thích 26; còn những yếu tố khởi sinh và những yếu tố hoại diệt của cơ sở giác quan ‘đối tượng của tâm’ (bên ngoài) thì giống như những yếu tố đó của cảm giác-coi Chú thích 18.

116 Để coi giảng giải chi tiết về bảy yếu tố giác ngộ, mời đọc thêm quyển ‘Bảy Yếu Tố Giác Ngộ’ của Trưởng lão Piyadassi Thera (Hội Xuất bản Kandy, Tích Lan).

117 Điều tra hiện thực, chữ Pali là dhamma-vicaya: điều tra các pháp, (HV) trạch pháp. Theo các luận sư, trong ngữ cảnh này, chữ dhamma không thực sự chỉ Giáo Pháp của Đức Phật, mà chỉ về những hiện tượng thân và tâm [tức những danh pháp (nama-dhamma) và sắc pháp (rupa-dhamma)] được đưa đến trong tâm của người thiền bởi yếu tố giác ngộ đầu tiên là ‘Chánh-niệm’.

118 Đơn giản, những điều kiện tạo ra sự khởi sinh và sự hoại diệt của các Yếu Tố Giác Ngộ tạo nên những yếu tố khởi sinh và những yếu tố hoại diệt ở đây.

119 Ở đây Diệu Đế về Khổ không được giải thích theo cách nói thông thường mà theo cách thực hành được ghi trong bài Kinh Lớn ‘Các Nền Tảng Chánh Niệm’. Một cách ấn tượng và lặp đi lặp lại, sự chánh niệm bứng nhỗ gốc rễ của khổ khi nó đối đầu với những biểu hiện khác nhau của dục vọng trong trải nghiệm của sáu loại giác quan và trong những chức năng của tâm (tâm hành) có liên hệ và liên quan với trải nghiệm đó. Phần chỗ này của bài Kinh cũng có thể làm điển hình minh họa cho những phần khác trong hạng mục ‘Sáu Cơ Sở Giác Quan’, và đặc biệt trong câu điệp khúc: ‘Người đó biết cách những gông cùm không khởi sinh trở lại trong tương lai’. Đoạn kinh này làm ví dụ điển hình cho ý của điệp khúc ‘Người đó quán xét những yếu tố khởi sinh . . .’

120 Cũng tương tự, Diệu Đế về Sự Chấm Dứt Khổ ở đây được giải thích theo sự quán xét thực thụ về cách dục vọng chấm dứt trong một số thí dụ được trình bày rõ trong đoạn này. Những sự quán sát đó được thực hiện khi sự khởi sinh của dục vọng đã được chú tâm một cách chánh niệm [coi ở trên]. Hành động chú tâm một cách chánh niệm sẽ thiết thực làm dừng lại tiến trình dục vọng đang tiếp diễn; bởi sự quán sát độc lập và dục vọng là hai thứ không thể diễn ra cùng lúc được (khi tâm đang chú tâm một cách chánh niệm thì tâm không thể có dục vọng). Chỗ này giải thích ý nghĩa của câu: ‘Người đó biết cách trừ diệt gông cùm đã khởi sinh’. Sự tỉnh giác về sự chấm dứt của dục vọng trong các trường hợp thí dụ đã nói mang đến những tiềnhương-vị của Sự Giải Thoát Cuối Cùng, của Niết-bàn. (Người tu đã thực thụ trải nghiệm được ít nhiều cái trạng thái diệt-khổ, tức giải-thoát, trong các trường hợp đó); và chính sự trải nghiệm đó càng củng cố niềm tự-tin (về Niết-bàn giải-thoát là có thực) và củng cố thêm ýchí quyết-tâm tu tập cho đến khi thành tựu sự giải-thoát hoàn-toàn.

121 Ở đây những yếu tố khởi sinh và hoại diệt của bốn Diệu Đế được hiểu chính là sự khởi sinh và biến diệt của Khổ, hay Dục Vọng; và những yếu tố giúp phát triển của con đường Đạo, hoặc cản trở Đạo. Riêng phần Diệu Đế về Sự Chấm Dứt Khổ (sự Diệt Khổ, Niết-bàn) thì không nằm trong chỗ hạng-mục quán xét này, bởi sự diệt khổ, sự chấm dứt khổ, hay Niết-bàn, là không có yếu tố khởi sinh và biến diệt nào nữa.

122 Tiếng Pali là anna: sự hiểu biết (tri kiến) của sự giải thoát cuối cùng, tri kiến A-la-hán, thánh quả A-la-hán (arahatta).

123 Bất-Lai là không còn quay lại, không còn tái sinh lại trong các cõi dục-giới, như cõi người. Đây là giai đoạn (tầng) giác ngộ cuối trước khi chứng ngộ giai đoạn giải thoát cuối cùng là A-la-hán. (Một vị thánh Bất-Lai được cho sẽ tái sinh về một năm cõi trời sắc giới trong sạch là năm cõi Tịnh Cư Thiên (sudhavasa).

KINH “CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM”

(Satipatthana Sutta)

(bản dịch của Alayo)

124 Tôi nghe như vầy, vào một thời Đức Thế Tôn đang sống ở xứ Kuru, trong một quận thị tên là Kammasadhamma của người Kuru. Lúc đó Phật nói với các Tỳ kheo: “Này các Tỳ kheo”, họ đáp lại “Dạ, thưa Ngài”. Đức Thế Tôn đã nói như vầy:

[CON ĐƯỜNG TRỰC CHỈ]

“Này các Tỳ kheo, đây là con đường trực chỉ để làm trong sạch chúng sinh, để vượt qua những buồn sầu và ai oán, để chấm dứt sự khổ [dukkha] và sự bất mãn, để đạt được phương pháp tu đích thực, để chứng ngộ Niết-bàn, được gọi là bốn Nền Tảng Chánh Niệm [bốn satipatthana].

[ĐỊNH NGHĨA]

“Bốn là gì? Ở đây, này các Tỳ kheo, đối với thân một Tỳ kheo sống quán xét thân, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, và có chánh niệm, không còn những tham muốn và bất mãn đối với thế giới. Đối với những cảm giác người đó sống quán xét những cảm giác, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, và có chánh niệm, không còn những tham muốn và bất mãn đối với thế giới. Đối với tâm người đó sống quán xét tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, và có chánh niệm, không còn những tham muốn và bất mãn đối với thế giới. Đối với các pháp [dhammas] người đó sống quán xét các pháp, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, và có chánh niệm, không còn những tham muốn và bất mãn đối với thế giới.

[SỰ THỞ]

“Và bằng cách nào, này các Tỳ kheo, đối với thân người đó sống quán xét thân? Ở đây, sau khi đi vào rừng, hoặc tới một gốc cây, hoặc tới một chòi trống, người đó ngồi xuống; sau khi đã ngồi tréo chân, để thân thẳng đứng, và thiết lập sự chánh-niệm ở trước mặt, chánh niệm người đó thở vào, chánh niệm người đó thở ra.

“Thở vào dài, người đó biết ‘Tôi thở vào dài’, thở ra dài, người đó biết ‘Tôi thở ra dài’. Thở vào ngắn, người đó biết ‘Tôi thở vào ngắn’, thở ra ngắn, người đó biết ‘Tôi thở ra ngắn’. Người đó tập luyện mình như vầy: ‘Tôi sẽ thở vào trong sự trải nghiệm toàn thân’, người đó tập luyện mình như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra trong sự trải nghiệm toàn thân’. Người đó tập luyện mình như vầy: ‘Tôi sẽ thở trong sự làm dịu sự tạo tác của thân [thân hành]’, người đó tập luyện mình như vầy: ‘Tôi sẽ thở ra trong sự làm dịu sự tạo tác của thân’.

“Như một người thợ tiện rành nghề hoặc người học việc của ông ta, khi quay một vòng dài, biết ‘Tôi quay một vòng dài’ hoặc khi quay một vòng ngắn, biết ‘Tôi quay một vòng ngắn; cũng giống như vậy, một Tỳ kheo thở vào dài, biết ‘Tôi thở vào dài’, thở ra dài, … [tiếp tục như trên].

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với thân người đó sống quán xét thân ở bên-trong, hoặc người đó sống quán xét thân ở bên-ngoài, hoặc người đó sống quán xét thân ở bêntrong và ở bên-ngoài. Hoặc, người đó sống quán xét tính chất khởi-sinh trong thân, hoặc người đó sống quán xét tính chất biến-diệt trong thân, hoặc người đó sống quán xét cả sự khởi-sinh và sự biến-diệt trong thân. Hoặc, sự chánh-niệm rằng ‘có một thân‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với thân người đó sống quán xét thân.

[CÁC TƯ THẾ]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, khi đang đi, người đó biết ‘Tôi đang đi’; khi đang đứng, người đó biết ‘Tôi đang đứng’; khi đang ngồi, người đó biết ‘Tôi đang ngồi’; khi đang nằm, người đó biết ‘Tôi đang nằm’; hoặc người đó biết từng mỗi tư thế khác của thân.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với thân người đó sống quán xét thân ở bên-trong, hoặc người đó sống quán xét thân ở bên-ngoài, hoặc người đó sống quán xét thân ở bêntrong và ở bên-ngoài. Hoặc, người đó sống quán xét tính chất khởi-sinh trong thân, hoặc người đó sống quán xét tính chất biến-diệt trong thân, hoặc người đó sống quán xét cả sự khởi-sinh và sự biến-diệt trong thân. Sự chánh-niệm rằng ‘có một thân‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với thân người đó sống quán xét thân.

[CÁC HÀNH VI]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, khi đang đi tới và đang đi lại người đó hành động một cách biết rõ ràng; khi đang nhìn thẳng và đang nhìn chỗ khác người đó hành động một cách biết rõ ràng; khi đang co hay đang giuỗi tay chân người đó hành động một cách biết rõ ràng; khi đang mặc y và khi đang mang y ngoài và đang mang bình bát người đó hành động một cách biết rõ ràng; khi đang ăn, đang uống, và đang nếm người đó hành động một cách biết rõ ràng; khi đang đi đại tiện và tiểu tiện người đó hành động một cách biết rõ ràng; khi đang đi, đang đứng, đang ngồi, đang nằm, đang đi ngủ, đang thức dậy, đang nói và đang im lặng người đó hành động một cách biết rõ ràng.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với thân người đó sống quán xét thân ở bên-trong, hoặc người đó sống quán xét thân ở bên-ngoài, hoặc người đó sống quán xét thân ở bêntrong và ở bên-ngoài. Hoặc, người đó sống quán xét tính chất khởi-sinh trong thân, hoặc người đó sống quán xét tính chất biến-diệt trong thân, hoặc người đó sống quán xét cả sự khởi-sinh và sự biến-diệt trong thân. Sự chánh-niệm rằng ‘có một thân‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với thân người đó sống quán xét thân.

[CÁC BỘ PHẬN CỦA THÂN]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, người đó xem xét chính thân này từ gót chân lên đỉnh đầu và từ đỉnh đầu xuống gót chân, được bọc trong lớp da, chứa đầy những thứ ô uế, như vầy: ‘trong thân này có tóc, lông, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, thận, tim, cơ hoành, lá lách, phổi, bụng, màng treo ruột (phèo), các thứ chứa trong bao tử, phân, mật, đờm, mủ, máu, mồ hôi, mỡ, nước mắt, nước nhờn, nước miếng, nước mũi, dịch khớp nối, và nước tiểu.’

“Giống như một cái bao có hai miệng bao ở hai đầu chứa đầy nhiều loại hạt, như lúa nương, lúa đỏ, đậu, kê, và gạo trắng, và một người có mắt sáng mở nó ra và xem xét như vầy: ‘đây là lúa nương, đây là lúa đỏ, đây là đậu, đây là kê, đây là gạo trắng’; cũng như vậy người đó xem xét chính thân này từ gót chân lên đỉnh đầu và từ đỉnh đầu xuống gót chân, được bọc trong lớp da, chứa đầy.… [tiếp tục như trên].

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với thân người đó sống quán xét thân ở bên-trong, hoặc người đó sống quán xét thân ở bên-ngoài, hoặc người đó sống quán xét thân ở bêntrong và ở bên-ngoài. Hoặc, người đó sống quán xét tính chất khởi-sinh trong thân, hoặc người đó sống quán xét tính chất biến-diệt trong thân, hoặc người đó sống quán xét cả sự khởi-sinh và sự biến-diệt trong thân. Sự chánh-niệm rằng ‘có một thân‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với thân người đó sống quán xét thân.

[BỐN YẾU TỐ LỚN (TỨ ĐẠI) CỦA THÂN]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, người đó xem xét cũng chính thân này, dù nó đang được đặt ở đâu, dù nó đang trong tư thế nào, bao gồm những yếu tố như vầy: ‘trong thân này có yếu tố đất, yếu tố nước, yếu tố lửa, và yếu tố gió’.

“Giống như một người giết thịt rành nghề hoặc người phụ việc của ông đã giết một con bò và họ đang ngồi ngay ngã tư đường phân xẻ các bộ phận của thân bò (để bán); cũng như vậy người đó xem xét cũng chính thân này, dù nó đang được đặt ở đâu, dù nó đang trong tư thế nào, bao gồm.… [tiếp tục như trên].

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với thân người đó sống quán xét thân ở bên-trong, hoặc người đó sống quán xét thân ở bên-ngoài, hoặc người đó sống quán xét thân ở bêntrong và ở bên-ngoài. Hoặc, người đó sống quán xét tính chất khởi-sinh trong thân, hoặc người đó sống quán xét tính chất biến-diệt trong thân, hoặc người đó sống quán xét cả sự khởi-sinh và sự biến-diệt trong thân. Sự chánh-niệm rằng ‘có một thân‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với thân người đó sống quán xét thân.

[XÁC CHẾT HƯ HOẠI]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, ví như người đó nhìn thấy một xác chết bị quăng ngoài bãi tha ma – (1) sau khi đã chết một, hai, hoặc ba ngày, bị sình lên, thâm xanh, và chảy nước dơ ối – … (2) rồi đang bị xé ăn bởi lũ quạ, diều hâu, linh cẩu, chó, chó rừng, hoặc nhiều loại giòi bọ – … (3) rồi thành một bộ xương dính ít thịt và máu, được dính nhau bằng những sợi gân – … (4) rồi thành một bộ xương không thịt còn dính ít máu, được dính nhau bằng những sợi gân … – (5) rồi thành một bộ xương không còn thịt và máu, dính với nhau bằng những sợi gân – … (6) rồi thành những khúc xương đứt rời nằm rải rác đủ phía – … (7) rồi thành những khúc xương khô trắng, có màu vôi vỏ sò – … (8) rồi thành một mớ xương khô, nằm đó hơn một năm – … (9) rồi thành mớ xương rửa nát và mục tan thành bụi – người đó so sánh chính thân này với sự thật đó như vầy: ‘thân này cũng mang tính chất giống hệt như vậy, nó sẽ thành như vậy, không thân nào tránh được kết cục tan hoại đó’.125

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với thân người đó sống quán xét thân ở bên-trong, hoặc người đó sống quán xét thân ở bên-ngoài, hoặc người đó sống quán xét thân ở bêntrong và ở bên-ngoài. Hoặc, người đó sống quán xét tính chất khởi-sinh trong thân, hoặc người đó sống quán xét tính chất biến-diệt trong thân, hoặc người đó sống quán xét cả sự khởi-sinh và sự biến-diệt trong thân. Sự chánh-niệm rằng ‘có một thân‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với thân người đó sống quán xét thân.

[NHỮNG CẢM GIÁC]

“Và bằng cách nào, này các Tỳ kheo, đối với cảm giác, người đó sống quán xét những cảm giác?

“Ở đây, khi cảm giác một cảm giác dễ chịu, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác dễ chịu’; khi cảm giác một cảm giác khó chịu, người đó biết: ‘Tôi cảm giác một cảm giác khó chịu’; khi cảm giác một cảm giác trung tính, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác trung tính’.

“Khi cảm giác một cảm giác dễ chịu phàm-tục, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác dễ chịu phàm tục; khi cảm giác một cảm giác dễ chịu không-phàmtục, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác dễ chịu không phàm tục; Khi cảm giác một cảm giác khó chịu phàm-tục, người đó biết: ‘Tôi cảm giác một cảm giác khó chịu phàm tục’; khi cảm giác một cảm giác khó chịu không-phàm-tục, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác khó chịu không phàm tục; Khi cảm giác một cảm giác trung tính phàm-tục, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác trung tính phàm tục’; khi cảm giác một cảm giác trung tính không-phàm-tục, người đó biết ‘Tôi cảm giác một cảm giác trung tính không phàm tục’.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với những cảm giác người đó sống quán xét những cảm giác ở bên-trong… ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong những cảm giác. Sự chánh niệm rằng ‘có cảm giác‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với những cảm giác người đó sống quán xét những cảm giác.

[TÂM]

“Và bằng cách nào, này các Tỳ kheo, đối với tâm người đó sống quán xét tâm?

“Ở đây người đó biết một tâm có tham dục là ‘có tham dục’, và một tâm không có tham dục là ‘không có tham dục’; người đó biết một tâm có sân giận là ‘có sân giận’, và một tâm không có sân giận là ‘không có sân giận’; người đó biết một tâm bị si mê là ‘bị si mê’, và một tâm không bị si mê là ‘không bị si mê’; người đó biết một tâm thụ động là ‘thụ động’, và một cái tâm bị xao lãng là ‘bị xao lãng’; người đó biết một tâm lớn rộng là ‘lớn rộng’, và một tâm hạn hẹp là ‘hạn hẹp’; người đó biết một tâm có thể vượt trội là ‘có thể vượt trội’, và một cái tâm không thể vượt trội là ‘không thể vượt trội’; người đó biết một tâm tập trung (hội tụ, đạt định) là ‘tập trung’, và một tâm không tập trung là ‘không tập trung’; người đó biết một tâm đã được giải thoát là ‘đã được giải thoát’, và một tâm chưa được giải thoát là ‘chưa được giải thoát’.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với tâm người đó sống quán xét tâm ở bên-trong… ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong tâm. Sự chánh niệm rằng ‘có một tâm‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với tâm người đó sống quán xét tâm.

[NHỮNG CHƯỚNG NGẠI]

“Và bằng cách nào, này các Tỳ kheo, đối với các pháp người đó quán xét các pháp (dhammas)?126. Ở đây đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là năm chướng ngại. Và bằng cách nào đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là năm chướng ngại?

“Nếu tham-dục đang có trong người đó, người đó biết ‘có tham dục trong tôi’; nếu tham dục không có mặt trong người đó, người đó biết ‘không có tham dục trong tôi’; và người đó biết cách tham dục chưa khởi sinh có thể khởi sinh, cách có thể loại bỏ tham dục đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng tham dục đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Nếu sân-giận đang có trong người đó, người đó biết ‘có sân giận trong tôi’; nếu sân giận không có mặt trong người đó, người đó biết ‘không có sân giận trong tôi’; và người đó biết cách sân giận chưa khởi sinh có thể khởi sinh, cách có thể loại bỏ sân giận đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng sân giận đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Nếu sự buồn-ngủ và đờ-đẫn đang có trong người đó, người đó biết ‘có sự buồn-ngủ và đờ-đẫn trong tôi’; nếu sự buồn-ngủ và đờ-đẫn không có mặt trong người đó, người đó biết ‘không có sự buồn-ngủ và đờ-đẫn trong tôi’; và người đó biết cách sự buồn-ngủ và đờ-đẫn chưa khởi sinh có thể khởi sinh, cách có thể loại bỏ sự buồn-ngủ và đờ-đẫn đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng sự buồn-ngủ và đờ-đẫn đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Nếu sự bất-an và lo-lắng đang có trong người đó, người đó biết ‘có sự bất-an và lo-lắng trong tôi’; nếu sự bất-an và lo-lắng không có mặt trong người đó, người đó biết ‘không có sự bất-an và lo-lắng trong tôi’; và người đó biết cách sự bất-an và lo-lắng chưa khởi sinh có thể khởi sinh, cách có thể loại bỏ sự bất-an và lo-lắng đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng sự bất-an và lolắng đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Nếu sự nghi-ngờ đang có trong người đó, người đó biết ‘có sự nghi ngờ trong tôi’; nếu sự nghi ngờ không có mặt trong người đó, người đó biết ‘không có sự nghi ngờ trong tôi’; và người đó biết cách sự nghi ngờ chưa khởi sinh có thể khởi sinh, cách có thể loại bỏ sự nghi ngờ đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng sự nghi ngờ đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp … ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong các pháp. Sự chánh niệm rằng ‘có các pháp‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là năm-chướng-ngại.

[CÁC TẬP HỢP (UẨN)]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là năm tập hợp (uẩn) dính chấp. Và bằng cách nào đối với các pháp người đó sống quán sát các pháp là năm tập hợp dính chấp?

Ở đây người đó biết ‘này là thể-sắc, này là sự khởi sinh của nó, này là sự biến diệt của nó; này là cảm-giác, này là sự khởi sinh của nó, này là sự biến diệt của nó; này là nhận-thức, này là sự khởi sinh của nó, này là sự biến diệt của nó; này là ý-nghĩ, này là sự khởi sinh của nó, này là sự biến diệt của nó; này là tâm-thức, này là sự khởi sinh của nó, này là sự biến diệt của nó;

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp … ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong các pháp. Sự chánh niệm rằng ‘có các pháp‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là năm tập-hợp (uẩn) dính-chấp.

[SÁU CƠ SỞ GIÁC QUAN]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là sáu cơ sở giác quan bên trong và bên ngoài (trong thân và ngoài thân). Và bằng cách nào đối với các pháp người đó sống quán sát các pháp là sáu cơ sở giác quan ở bên trong và bên ngoài?

“Ở đây người đó biết mắt, người đó biết những hình sắc, và người đó biết gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai, và người đó cũng biết cách một gông cùm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách loại bỏ gông cùm đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng gông cùm đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Ở đây người đó biết tai, người đó biết những âm thanh, và người đó biết gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai, và người đó cũng biết cách một gông cùm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách loại bỏ gông cùm đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng gông cùm đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

Ở đây người đó biết mũi, người đó biết những mùi hương, và người đó biết gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai, và người đó cũng biết cách một gông cùm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách loại bỏ gông cùm đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng gông cùm đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai. “Ở đây người đó biết lưỡi, người đó biết những mùi vị, và người đó biết gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai, và người đó cũng biết cách một gông cùm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách loại bỏ gông cùm đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng gông cùm đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Ở đây người đó biết thân, người đó biết những thứ chạm xúc, và người đó biết gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai, và người đó cũng biết cách một gông cùm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách loại bỏ gông cùm đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng gông cùm đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

“Ở đây người đó biết tâm, người đó biết những đối tượng của tâm, và người đó biết gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai, và người đó cũng biết cách một gông cùm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách loại bỏ gông cùm đã khởi sinh, và cách có thể ngăn phòng gông cùm đã bị loại bỏ khởi sinh lại trong tương lai.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp … ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong các pháp. Sự chánh niệm rằng ‘có các pháp‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là sáu-môi-trường-giác quan bên-trong và bên-ngoài.

[CÁC YẾU TỐ GIÁC NGỘ]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là bảy yếu tố giác ngộ. Và bằng cách nào đối với các pháp người đó sống quán sát các pháp là bảy yếu tố giác ngộ?

“Ở đây, nếu yếu tố giác ngộ là ‘chánh-niệm’ có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là chánh-niệm ở trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là ‘chánh-niệm’ không có bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là chánh-niệm trong tôi’; người đó biết cách yếu tố chánh-niệm chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách có thể tu tập để hoàn thiện yếu tố chánh-niệm đã khởi sinh.

Nếu yếu tố giác ngộ là ‘sự điều-tra các-pháp’ (trạch pháp) có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là điều tra pháp trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là điều tra pháp không có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là điều tra pháp trong tôi’; người đó biết yếu tố điều tra pháp chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách tu tập để hoàn thiện yếu tố điều tra pháp đã khởi sinh.

“Nếu yếu tố giác ngộ là ‘năng-lượng’ có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là năng lượng trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là năng lượng không có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là năng-lượng trong tôi’; người đó biết yếu tố năng lượng chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách tu tập để hoàn thiện yếu tố năng lượng đã khởi sinh.

“Nếu yếu tố giác ngộ là ‘sự hoan-hỷ’ có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là sự hoan hỷ trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là sự hoan hỷ không có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là sự hoan hỷ trong tôi’; người đó biết yếu tố hoan hỷ chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách tu tập để hoàn thiện yếu tố hoan hỷ đã khởi sinh. “Nếu yếu tố giác ngộ là sự ‘tĩnh-lặng’ có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là tĩnh lặng trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là tĩnh lặng không có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là tĩnh lặng trong tôi’; người đó biết yếu tố tĩnh lặng chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách tu tập để hoàn thiện yếu tố tĩnh lặng đã khởi sinh.

“Nếu yếu tố giác ngộ là ‘tập trung’ (định-tâm) có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là định trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là định không có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là định trong tôi’; người đó biết yếu tố định chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách tu tập để hoàn thiện yếu tố định đã khởi sinh.

“Nếu yếu tố giác ngộ là sự ‘buông-xả’ có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘có yếu tố giác ngộ là buông xả trong tôi’; nếu yếu tố giác ngộ là buông xả không có mặt bên trong người đó, người đó biết ‘không có yếu tố giác ngộ là buông xả trong tôi’; người đó biết yếu tố buông xả chưa khởi sinh có thể khởi sinh, và cách tu tập để hoàn thiện yếu tố buông xả đã khởi sinh.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp … ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong các pháp. Sự chánh niệm rằng ‘có các pháp‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

Đó là cách đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là bảy-yếu-tố giác-ngộ.

[BỐN SỰ THẬT CAO DIỆU (TỨ DIỆU ĐẾ)]

“Lại nữa, này các Tỳ kheo, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là bốn diệu đế. Và bằng cách nào đối với các pháp người đó sống quán sát các pháp là bốn diệu đế?

“Ở đây người đó biết đúng như-nó-thực-là, ‘đây là khổ [dukkha]’; người đó biết đúng như-nó-thực-là, ‘đây là sự khởi sinh khổ’; người đó biết đúng như-nó-thựclà, ‘đây là sự chấm dứt khổ’; người đó biết đúng nhưnó-thực-là, ‘đây là con đường dẫn đến sự chấm dứt khổ’.

[ĐIỆP KHÚC]

“Theo cách này, đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp … ở bên-ngoài … cả ở bên-trong và ở bên ngoài. Người đó sống quán xét tính chất khởi sinh … tính chất biến diệt … cả sự khởi sinh và sự biến diệt trong các pháp. Sự chánh niệm rằng ‘có các pháp‘ được thiết lập bên trong người đó đến một mức độ cần thiết để có sự hiểu-biết thuần túy và sự chánh-niệm liên tục. Và người đó sống độc lập, không dính líu đến bất cứ thứ gì trong thế giới.

“Đó là cách đối với các pháp người đó sống quán xét các pháp là bốn-diệu-đế.

[DỰ BÁO]

“Này các Tỳ kheo, nếu ai tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm này theo cách như vậy được bảy năm, thì người đó có thể trông đợi đạt tới một trong hai thánh quả: đó là sự hiểu-biết cuối cùng (tri kiến cao nhất, sự giải thoát, thánh quả A-la-hán) trong một lúc nào đó, hoặc, nếu vẫn còn một ít dính chấp thì đó là Bất-lai.

“Không nhất thiết phải là bảy năm … sáu năm … năm năm … bốn năm … ba năm … hai năm … một năm … bảy tháng … sáu tháng … năm tháng … bốn tháng … ba tháng … hai tháng … một tháng … nửa tháng … nếu ai tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm theo cách như vậy được bảy ngày, thì người đó có thể trông đợi đạt tới một thánh quả: đó là sự hiểu-biết cuối cùng trong một lúc nào đó, hoặc, nếu vẫn còn một ít dính chấp thì đó là Bất-lai.

“Bởi như vậy nên mới nói rằng:

[CON ĐƯỜNG TRỰC CHỈ]

“Này các Tỳ kheo, đây là con đường trực chỉ để làm trong sạch chúng sinh, để vượt qua những buồn sầu và phiền não, để chấm dứt sự khổ [dukkha] và sự bất mãn, để đạt được phương pháp tu đích thực, để chứng ngộ Niết-bàn, được gọi là bốn Nền Tảng Chánh Niệm [bốn satipatthana].

Đó là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Các Tỳ kheo mãn nguyện và vui mừng nhận lấy những lời dạy của Đức Thế Tôn.

Sơ-Đồ bài Kinh

Chú Thích:

* Các chú thích dưới đây trong ngoặc vuông […] là của Alayo; các chú thích còn lại là của người dịch trích dẫn vào.

[11]4 [Trong bản dịch kinh ‘Bốn Nền Tảng Chánh Niệm’, hầu hết tôi tham chiếu theo bản dịch của trưởng lão Nanamoli (1995) từ trang 145-155. Còn các chỗ khác là dựa vào những hiểu biết có được trong quá trình nghiên cứu của tôi. Tôi cũng đưa vào các tiểu mục (in Hoa) để quý vị dễ nhìn thấy các phần thuộc bốn nền-tảng để chánh niệm].

125 [Đúng như trong bài kinh thì ngay sau mỗi ‘giai đoạn’ xác chết hư hoại là nguyên phần ‘ĐIỆP KHÚC’, ở đây tôi đã giản lược bớt; để cho dễ thấy, tôi đã tóm tắt lại trong ‘Sơ-Đồ’ của bài kinh ở trang trên].

126 (Bản dịch kinh này của Alayo được in trong quyển sách ‘Satipatthana-Con đường trực chỉ đến Giác ngộ’ nghiên cứu rất tỉ mỉ về kinh ‘Bốn Nền Tảng Chánh Niệm’. Ở phần giảng giải về nền-tảng thứ tư là ‘các pháp’ (dhammas), từ trang 182-183, Alayo đã giải thích với các đại ý như sau:

1. Chữ dhamma vốn bao hàm rất nhiều nghĩa (như: quy luật, lẽ thực, sự thật, hiện tượng, sự việc và có cả ‘những đối tượng của tâm’…). Vậy tốt nhất nên giữ nguyên chữ dhamma, không dịch; (vì dịch thì có thể không sai nhưng không bao giờ đủ nghĩa bao hàm của nó. Vì vậy trong bài kinh này Alayo vẫn giữ nguyên chữ dhamma như danh từ chung, và người dịch Việt cũng dịch bằng danh từ chung (HV) là các pháp).

2. Theo ý kiến của Alayo và một số nhà sư, học giả được trích dẫn dưới đây:

- Chữ dhammas trong bối cảnh bài kinh này của Phật không nên dịch là ‘những đối tượng của tâm’ (như rất nhiều bản dịch trước giờ), vì nếu dhammas (các pháp) ở đây là ‘những đối tượng của tâm’ thì nó sẽ rất “lạ” (mâu thuẩn, không phù hợp) nếu đối chiếu với ý nghĩa và nội dung của bài kinh.

- Mà các nền-tảng để chánh niệm cũng là đối tượng của tâm (để tu tập cái tâm), cho nên nếu nói dhammas là ‘những đối tượng của tâm’ thì ba nền-tảng đầu (Thân, Cảm Giác, Tâm) cũng đã là những đối tượng (chánh-niệm) của tâm rồi, như vậy ba đó cũng thuộc về nền-tảng thứ tư (các pháp) hay sao?; nếu vậy thì cần gì Phật phải phân thành bốn nền tảng khác nhau như vậy!

- Lại nữa, nếu dịch ‘dhammas’ là ‘những đối tượng của tâm’ thì không phù hợp, bởi trong nền-tảng thứ tư (các pháp) này có quán xét cả sáu giác quan (nội căn xứ) và sáu đối tượng tương ứng của chúng (ngoại căn xứ), chứ đâu chỉ quán xét riêng một loại đối tượng của giác quan thứ sáu (‘đối tượng của tâm’) mà thôi.

- Nói tóm lại, nền-tảng thứ tư đã liệt kê các đối tượng để chánh niệm nằm trong nhóm (hạng mục): năm chướng ngại, năm uẩn dính cấp, sáu cơ sở giác quan … không có nghĩa là có thể quy nạp để dịch ‘các pháp’ ở đây = ‘những đối tượng của tâm’.

- Nền-tảng chánh niệm thứ tư (các pháp) trong bài kinh thực sự chỉ ra các ‘bản chất của tâm’ cụ thể [đó là: năm Chướng ngại và bảy Yếu tố Giác ngộ] và phân tách sự trải nghiệm theo từng hạng-mục cụ thể [là: năm tập hợp uẩn, sáu cơ sở giác quan, và Tứ Diệu Đế]. Những yếu tố thuộc tâm và những hạng mục tạo thành những phương diện trọng tâm của giáo lý của Đức Phật, được gọi chung là Giáo Pháp: Dhamma (lúc này viết Hoa).

- (Nhân tiện cũng trong quyển nghiên cứu của Alayo về bài kinh trên, xin được trích ý kiến của một số nhà sư và học giả về chữ ‘dhammas’ (các pháp) trong bài kinh là thực chỉ về những đối tượng nào):

1. Thanissaro [1996, tr. 73, Patis II, tr. 324: đơn giản chỉ rằng: bất cứ thứ gì không nằm trong ba nền-tảng đầu (thân, cảm giác, tâm) đều được cho là nằm trong các pháp (dhammas), theo bối cảnh của bài kinh.

2. Silananda [1990, tr. 95] thì từ chối thẳng cách dịch dhammas trong bài kinh là ‘những đối tượng của tâm’, và cho rằng chữ dhammas nên để nguyên. [Bản dịch trên của Alayo là theo gợi ý này].

3. Cách dịch thay thế có thể là: ‘các sự việc nói chung’ [theo Kabulahana 1992, tr. 74]; hoặc là:

4. ‘các hiện tượng’ [theo Bodhi 2000, tr. 44, và Jayarusiya 1988, tr. 161]; hoặc là:

5. ‘các mẫu/kiểu sự kiện’ [theo Harvey 1997, tr. 354); hoặc:

6. ‘các điều kiện, các trạng thái’ [theo Vajiranana 1975, tr. 59];

7. ‘những nguyên lý, những đường lối’ [theo Watanabe 1983, tr. 16].

8. Nanamoli 1995, tr. 1193, n157 giải thích rằng: trong bối cảnh bài kinh, chữ dhamma (các pháp) có thể được hiểu là bao gồm tất cả những hiện-tượng được xếp loại theo những hạng-mục của Giáo Pháp, tức giáo lý của Đức Phật.

(Như vậy có thể hiểu rằng nền-tảng thứ tư hướng dẫn quán xét (chánh niệm) về những hiện-tượng [các pháp] được xếp theo những hạng-mục như Năm Chướng ngại, Năm Tập hợp Uẩn, Bảy Yếu tố giác ngộ, Bốn Diệu Đế… của Giáo Pháp [Dhamma]; chứ không phải là chỉ quán xét riêng ‘những đối tượng của tâm’; do vậy không nên dịch chữ dhamma (các pháp) là ‘những đối tượng của tâm’. Thêm nữa, cách tốt nhất là giữ nguyên chữ dhamma (các pháp) là danh từ chung, danh từ gộp).

(Nguồn: quyển ‘Satipatthana–Con đường Trực chỉ đến Giác ngộ’ của Alayo, Chương IX, tr. 182, 183 trở đi).

KINH “CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM”

(Sự Có Mặt Của Chánh Niệm) (Satipatthana-Sutta)

(bản trích dịch của Wapola Rahula)

Tôi nghe như vầy. Có một thời Đức Thế Tôn đang sống với những người Kuru, ở Kammasadhamma, là một khu phố thị của người Kuru. Lúc đó Phật gọi các Tỳ kheo và nói như vầy:

[ĐỊNH NGHĨA]

‘Này các Tỳ kheo, đây là con đường duy nhất để làm trong sạch chúng sinh, để vượt qua những buồn sầu và ai oán, để diệt trừ sự khổ [dukkha] và phiền não, để bước vào con đường chánh đạo, để chứng ngộ Niết-bàn, được gọi là bốn Nền Tảng Chánh Niệm [bốn hình thức Có-Mặt của sự chánh niệm]. Bốn là gì?

‘Ở đây có một Tỳ kheo, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng mọi sự, và chánh niệm, sống quán sát [những hành vi của] Thân, vượt qua sự thèm muốn và sự chán ghét đối với thế giới [của thân]; sống quán sát những Cảm Giác, vượt qua sự thèm muốn và sự chán ghét đối với thế giới [của cảm giác]; sống quán sát [những hành vi của] Tâm, vượt qua sự thèm muốn và sự chán ghét đối với thế giới [của tâm]; sống quán sát những Đối tượng của Tâm, vượt qua sự thèm muốn và sự chán ghét đối với thế giới [của những đối tượng của tâm].

I. THÂN

‘Và bằng cách nào một Tỳ kheo sống quán sát [những hành vi của] thân?

[1. HƠI THỞ]

‘Này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sau khi đã đi vào rừng, đến gốc cây hay một chỗ trống, ngồi xuống, với hai chân chéo nhau, giữ thân ngồi thẳng và sự chánh niệm của người đó tỉnh thức.

‘Cứ chánh niệm người đó thở vào, và cứ chánh niệm người đó thở ra. Thở vào một hơi thở dài, người đó biết “tôi đang thở vào một hơi thở dài”; thở ra một hơi thở dài, người đó biết “tôi đang thở ra một hơi thở dài”; thở vào một hơi thở ngắn, người đó biết “Tôi đang thở vào một hơi thở ngắn”; thở ra một hơi thở ngắn, người đó biết “tôi đang thở ra một hơi thở ngắn”.

“Trải nghiệm toàn bộ thân (-hơi thở), tôi thở vào”: người đó luyện tập mình như vậy. Trải nghiệm toàn bộ thân (-hơi thở), tôi thở ra”: người đó luyện tập mình như vậy. “Làm dịu hành vi của thân (-hơi thở), tôi thở vào”: người đó luyện tập mình như vậy. “Làm dịu hành vi của thân (-hơi thở), tôi thở ra”: Người đó luyện tập mình như vậy.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát [những hành vi của] thân ở bên trong, hoặc . . . ở bên ngoài, hoặc . . . ở cả bên trong và bên ngoài. Người đó sống cũng quán sát những yếu tố-khởi sinh trong thân, hoặc những yếu tốhoại diệt trong thân, hoặc những yếu tố khởi sinh-và-hoại diệt trong thân. Hoặc sự chánh niệm được thiết lập đến một mức độ cần thiết để có được sự hiểu-biết và sự tỉnhgiác rằng ‘thân đang hiện hữu’, và người đó sống tách ly, không dính líu đến thứ gì trong thế giới. Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát [những hành vi của] thân.’

[2. CÁC TƯ THẾ CỦA THÂN]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, khi một Tỳ kheo đang đi người đó biết rõ “tôi đang đi”. Khi đang đứng người đó biết rõ “tôi đang đứng”. Khi đang ngồi người đó biết rõ “tôi đang ngồi”. Khi đang nằm, người đó biết rõ “tôi đang nằm”. Hoặc người đó biết rõ thân mình đang ở trong mỗi tư thế nào.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát [những hành vi của] thân ở bên trong, hoặc . . . ở bên ngoài . . .

[3. SỰ CHÚ TÂM HOÀN TOÀN]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo áp dụng sự chú tâm hoàn toàn trong sự đang đi tới hoặc đang đi lui; trong sự đang nhìn thẳng hay đang nhìn chỗ khác; trong sự đang co hay đang duỗi (tay, chân); trong sự đang mặc y hay sự đang mang bình bát; trong sự đang ăn, đang uống, đang nhai hoặc đang nếm; trong sự đang đi tiện; trong sự đang đi, đang đứng, đang ngồi, đang đi ngủ, đang thức dậy; đang nói, hay đang im lặng. Trong tất cả mọi sự hành vi đó, người đó áp dụng sự chú tâm hoàn toàn.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát thân . . .

[4. SỰ GHỚM GHIẾC CỦA THÂN]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo suy xét ngay chính thân này được bao bọc bởi đẩy da và chứa đầy những thứ ô uế, từ gót chân trở lên, và từ trên đỉnh đầu tóc trở xuống, suy nghĩ rằng: “Trong thân này có tóc, có lông, có móng, răng, da, thịt, gan, xương, tuỷ, thận, tim, gan, sườn, lá lách, phổi, ruột, màng treo ruột, bao tử, phân cứt, túi mật, đờm đãi, máu, mủ, mồ hôi, mỡ, nước mắt, nước bọt, cứt mũi, nước dịch, nước tiểu”.

‘Ví như có một cái bao có hai túi miệng chứa đầy những hạt ngũ cốc – hạt lúa nương, lúa đồng, đậu xanh, đậu bò, hạt mè và gạo, và một người với đôi mắt sáng, mở miệng bao, sẽ suy xét như vầy: “Này là lúa nương, này là lúa đồng, này là đậu xanh, này là đậu bò, này là hạt mè và này là gạo; cũng theo cách đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo suy xét chính thân này được bao bọc bởi đẩy da và chứa đầy những thứ ô uế, từ gót chân trở lên, và từ trên đỉnh đầu trở xuống, suy nghĩ rằng: “Trong thân này có tóc, có lông, móng, răng, da, thịt, gan, xương, tuỷ, thận, tim, gan, sườn, lá lách, phổi, ruột, màng treo ruột, bao tử, phân cứt, túi mật, đờm đãi, máu, mủ, mồ hôi, mỡ, nước mắt, nước bọt, cứt mũi, nước dịch, nước tiểu”.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát thân . . .

[5. NHỮNG THÀNH TỐ VẬT CHẤT]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo suy xét ngay chính thân này, đúng như nó là, và nó được cấu thành bởi những yếu tố vật chất, rằng: “Trong thân này, có yếu tố đất, yếu tố nước, yếu tố lửa, yếu tố gió”.

‘Ví như, này các Tỳ kheo, có một người bán thịt bò khôn khéo hoặc người giúp việc của ông ta, sau khi đã giết một con bò và cắt xả thành nhiều phần thịt khác nhau, đang ngồi (bày bán những phần thịt đó) ở ngã tư một con đường; cũng theo cách đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ Kheo suy xét ngay chính thân này, đúng như nó là, và nó được cấu thành bởi những yếu tố vật chất, rằng “Trong thân này có những yếu tố đất, nước, lửa , gió”.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát thân . . .

[6. CHÍN GIAI ĐOẠN THI THỂ HOẠI TAN Ở NGHĨA ĐỊA]

(1) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, đã chết một, hai, hoặc ba ngày, sình lên, xanh thâm và thối rữa; theo như vậy, người đó áp dụng nhận thức này (sự nhìn nhận này) đối với chính thân của mình như vầy: “Đúng thực, ngay chính thân ta cũng có tính chất y như vậy; rồi nó cũng sẽ thành như vậy, và không thể tránh được”.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát thân . . .

(2) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, đang bị rỉa ăn bởi quạ, diều hâu, kền kền, chó rừng, và các loại giòi bọ; theo như vậy, người đó áp dụng nhận thức này (sự nhìn nhận này) đối với chính thân của mình như vầy: “Đúng thực, ngay chính thân ta cũng có tính chất y như vậy; rồi nó cũng sẽ thành như vậy, và không thể tránh được”.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát thân . . .

(3) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là một bộ xương dính nhau bằng những sợi gân, còn dính chút thịt và máu . . .

(4) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là một bộ xương dính với nhau bằng những sợi gân, còn dính máu, không còn thịt . . .

(5) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là một bộ xương dính với nhau bằng những sợi gân, không còn thịt, không còn máu . . .

(6) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là một mớ xương rời, nằm văng vãi đủ hướng – này là xương bàn tay, kia là xương bàn chân, xương ống chân, xương đùi, xương hông, xương sống và xương sọ….

(7) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là những khúc xương trắng bệch như màu vôi vỏ sờ . . .

(8) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là một mớ xương tàn, nằm trơ đó đã hơn một năm . . .

(9) ‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, ví như một Tỳ kheo nhìn thấy một thi thể bị quăng bỏ ngoài bãi tha ma, giờ chỉ còn là mớ xương đã mục rữa và tan thành bụi đất . . . theo như vậy, người đó áp dụng nhận thức này (sự nhìn nhận này) đối với chính thân của mình như vầy: “Đúng thực, ngay chính thân ta cũng có tính chất y như vậy; rồi nó cũng sẽ thành như vậy, và không thể tránh được”.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát thân . . .

II. NHỮNG CẢM GIÁC

‘Và, này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo quán sát những cảm giác?

‘Này các Tỳ Kheo, một Tỳ kheo trải nghiệm một cảm giác dễ chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác dễ chịu”; khi trải nghiệm một cảm giác khó chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác khó chịu”; khi trải nghiệm một cảm giác không dễ chịucũng-không khó chịu (trung tính), người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác không dễ chịu-cũng-không khó chịu”; khi trải nghiệm một cảm giác trần tục dễ chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác trần tục dễ chịu”; khi có một cảm giác về tâm linh dễ chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác về tâm linh dễ chịu”; khi trải nghiệm một cảm giác trần tục khó chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác trần tục khó chịu”; khi trải nghiệm một cảm giác về tâm linh khó chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác về tâm linh khó chịu; khi có được một cảm giác trần tục không dễ chịu-cũng-không khó chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác trần tục không dễ chịu-cũng-không khó chịu”; khi trải nghiệm một cảm giác về tâm linh không dễ chịu-cũngkhông khó chịu, người đó biết “tôi trải nghiệm một cảm giác về tâm linh không dễ chịu-cũng-không khó chịu”.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát những cảm giác ở bên trong, hoặc . . . ở bên ngoài, hoặc . . . ở cả bên trong và bên ngoài. Người đó sống cũng quán sát những yếu tố-khởi sinh trong những cảm giác, hoặc những yếu tố-hoại diệt trong những cảm giác, hoặc những yếu tố khởi sinh-và-hoại diệt trong những cảm giác. Hoặc sự chánh niệm được thiết lập đến một mức độ cần thiết để có được sự hiểu-biết và sự tỉnh-giác rằng ‘những cảm giác đang hiện hữu’, và người đó sống tách ly, không dính líu đến thứ gì trong thế giới. Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát những cảm giác.’

III. TÂM

‘Và này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo quán sát tâm?

‘Này các Tỳ Kheo, một Tỳ kheo biết: tâm có tham dục, là đang có tham dục; tâm không có tham dục, là đang không có tham dục; tâm có sân hận, là đang có sân giận; tâm không có sân hận, là đang không có sân giận; tâm có si mê, là đang có si mê; tâm không có si mê, là đang không có si mê;

“Trạng thái tâm bị co lại (thụ động), là trạng thái bị co lại; trạng thái tâm bị xao lãng, là trạng thái bị xao lãng; trạng thái tâm đã phát triển, là trạng thái đã phát triển; trạng thái tâm chưa phát triển, là trạng thái chưa phát triển; trạng thái tâm còn có những trạng thái tâm cao thượng hơn nó, là trạng thái còn có trạng thái tâm cao thượng hơn nó; trạng thái tâm không có những trạng thái tâm cao thượng hơn nó, là trạng thái không còn trạng thái tâm cao thượng hơn; trạng thái tâm đạt định, là trạng thái đạt định; trạng thái tâm không đạt định, là trạng thái không đạt định; trạng thái tâm đã được giải thoát, là trạng thái đã được giải thoát; trạng thái tâm chưa được giải thoát, là trạng thái chưa được giải thoát.”

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát tâm ở bên trong, hoặc . . . ở bên ngoài, hoặc . . . ở cả bên trong và bên ngoài. Người đó sống cũng quán sát những yếu tố-khởi sinh trong tâm, hoặc những yếu tố-hoại diệt trong tâm, hoặc những yếu tố khởi sinh-và-hoại diệt trong tâm. Hoặc sự chánh niệm được thiết lập đến một mức độ cần thiết để có được sự hiểu-biết và sự tỉnh-giác rằng ‘tâm đang hiện hữu’, và người đó sống tách ly, không dính líu đến thứ gì trong thế giới. Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát tâm.’

VI. NHỮNG ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM

‘Và này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo quán sát những đối tượng của tâm?

[NĂM CHƯỚNG NGẠI]

‘Này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát Năm Chướng Ngại như những đối tượng của tâm”. ‘Này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo sống quán sát Năm Chướng Ngại như những đối tượng của tâm?.

(1) ‘Này các Tỳ kheo, khi tham dục giác quan có mặt, một Tỳ kheo biết “Tham dục giác quan đang có trong ta”; hoặc khi tham dục giác quan không có mặt, người đó biết “Tham dục giác quan không có trong ta”.

‘Người đó biết cách tham dục giác quan (tham) chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; người đó biết cách tham dục giác quan đã khởi sinh biến mất như thế nào; và người đó biết cách tham dục giác quan đã bị trừ bỏ sẽ không khởi sinh trở lại trong tương lai như thế nào.

(2) ‘Này các Tỳ kheo, khi sân giận (sân) có mặt, người đó biết “Sân giận đang có ở trong ta” . . .

(3) ‘Này các Tỳ kheo, khi sự buồn ngủ và đờ đẫn (thụy miên và hôn trầm) có mặt, người đó biết “Sự buồn ngủ và dã dượi đang có ở trong ta” . . .

(4) ‘Này các Tỳ kheo, khi sự bất an và hối tiếc (trạo hối) có mặt, người đó biết “Sự bất an và hối tiếc đang có ở trong ta” . . .

(5) ‘Này các Tỳ kheo, khi sự nghi ngờ có mặt, người đó biết “Sự nghi ngờ đang có ở trong ta”; hoặc khi sự nghi ngờ không có mặt, người đó biết “Nghi ngờ không có trong ta”.

‘Người đó biết cách sự nghi ngờ chưa sinh khởi khởi sinh như thế nào; người đó biết sự nghi ngờ đã khởi sinh biến mất như thế nào; và người đó biết cách sự nghi ngờ đã bị trừ bỏ sẽ không khởi sinh trở lại trong tương lai như thế nào.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát những đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc . . . ở bên ngoài, hoặc . . . ở cả bên trong và bên ngoài. Người đó sống cũng quán sát những yếu tố-khởi sinh trong những đối tượng của tâm, hoặc những yếu tố-hoại diệt trong những cảm giác, hoặc những yếu tố khởi sinh-và-hoại diệt trong những đối tượng của tâm. Hoặc sự chánh niệm được thiết lập đến một mức độ cần thiết để có được sự hiểu-biết và sự tỉnh-giác rằng ‘những đối tượng của tâm đang hiện hữu’, và người đó sống tách ly, không dính líu đến thứ gì trong thế giới. Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát “Năm Chướng Ngại” như những đối tượng của tâm.’

[NĂM UẨN]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát Năm Tập Hợp (Uẩn) dính chấp như những đối tượng của tâm.

“Này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo sống quán sát [quán xét, nhìn kỹ] Năm Uẩn dính chấp như những đối tượng của tâm?”.

“Này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo suy nghĩ rằng: Này là thể vật-chất (sắc); nó khởi sinh như vầy; và nó biến mất như vầy. Này là cảm-giác (thọ); nó khởi sinh như vầy; và nó biến mất như vầy. Này là nhận-thức (tưởng); nó khởi sinh như vầy; và nó biến mất như vầy. Này là ý-nghĩ (hành); nó khởi sinh như vầy; và nó biến mất như vầy. Này là tâm-thức (thức); nó khởi sinh như vầy; và nó biến mất như vầy.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát những đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc . . . Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát “Năm Uẩn dính chấp” như những đối tượng của tâm.’

[SÁU CỞ SỞ GIÁC QUAN]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát sáu cơ sở giác quan bên trong và sáu cơ sở giác quan như những đối tượng của tâm.

‘Này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo sống quán sát sáu cơ sở giác quan bên trong và sáu cơ sở giác quan như những đối tượng của tâm”.

‘Ở đây, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo biết mắt và những hình sắc nhìn thấy, và gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai [mắt và những hình sắc]; ‘Người đó biết cách gông cùm trói buộc chưa sinh khởi khởi sinh như thế nào; người đó biết cách gông cùm trói buộc đã khởi sinh biến mất như thế nào; và người đó biết cách gông cùm trói buộc đã bị trừ bỏ sẽ không khởi sinh trở lại trong tương lai là như thế nào.

“Người đó biết tai và âm thanh . . . mũi và mùi hương . . . lưỡi và mùi vị . . . thân và những vật hữu hình chạm xúc . . . tâm và những đối tượng của tâm; và gông cùm trói buộc khởi sinh tùy thuộc vào cả hai. ‘Người đó biết cách gông cùm trói buộc chưa sinh khởi khởi sinh như thế nào; người đó biết cách gông cùm trói buộc đã khởi sinh biến mất như thế nào; và người đó biết cách gông cùm trói buộc đã bị trừ bỏ sẽ không khởi sinh trở lại trong tương lai là như thế nào.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát những đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc . . . Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát “Sáu Cơ Sở Giác Quan” như những đối tượng của tâm.’

[BẢY YẾU TỐ (GIÚP) GIÁC NGỘ]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát Bảy Yếu Tố Giác Ngộ như những đối tượng của tâm.

‘Này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo sống quán sát Bảy Yếu Tố Giác Ngộ như những đối tượng của tâm?

(1) Ở đây, này các Tỳ kheo, khi yếu tố Giác Ngộ là Chánh Niệm có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố giác ngộ là Chánh Niệm đang có trong ta”; hoặc khi yếu tố giác ngộ là Chánh Niệm không có mặt, người đó biết “yếu tố giác ngộ là Chánh Niệm không có trong ta”;

Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là Chánh Niệm chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là Chánh Niệm đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

2. ‘Khi yếu tố Giác Ngộ là sự Điều Tra các Đối tượng của Tâm (điều tra các pháp) có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố giác ngộ là Điều Tra các Đối tượng của Tâm đang có ở trong ta”; hoặc khi yếu tố Điều Tra các Đối tượng của Tâm không có mặt, người đó biết “yếu tố Điều Tra các Đối tượng của Tâm không có trong ta; Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là Điều Tra các Đối tượng của Tâm chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là Điều Tra các Đối tượng của Tâm đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

3. ‘Khi yếu tố Giác Ngộ là Năng Lượng có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố giác ngộ là Năng Lượng đang có trong ta”; hoặc khi yếu tố giác ngộ là Năng Lượng không có mặt, người đó biết “yếu tố giác ngộ là Năng Lượng không có trong ta”; Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là Năng Lượng chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là Năng Lượng đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

4. ‘Khi yếu tố Giác Ngộ là Hoan Hỷ có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố giác ngộ là Hoan Hỷ đang có trong ta”; hoặc khi yếu tố giác ngộ là Hoan Hỷ không có mặt, người đó biết “yếu tố giác ngộ là Hoan Hỷ không có trong ta”;

Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là Hoan Hỷ chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là Hoan Hỷ đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

5. ‘Khi yếu tố Giác Ngộ là sự Thư Thả [thân và tâm] (Khinh An) có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố giác ngộ là Buông Thả đang có ở trong ta”; hoặc khi yếu tố giác ngộ là Thư Thả không có mặt, người đó biết “yếu tố giác ngộ là Thư Thả không có trong ta”;

Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là Thư Thả chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là Thư Thả đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

6. ‘Khi yếu tố Giác Ngộ là sự Định Tâm có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố giác ngộ là Định Tâm đang có trong ta”; hoặc khi yếu tố giác ngộ là Định Tâm không có mặt, người đó biết “yếu tố giác ngộ là Định Tâm không có trong ta”;

Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là Định chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là Định Tâm đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

7. ‘Khi Yếu Tố Giác Ngộ là sự Buông Xả có mặt, Tỳ kheo đó biết “yếu tố ggiác ngộ là sự Buông Xả đang có ở trong ta”; hoặc khi yếu tố giác ngộ là Buông Xả không có mặt, người đó biết “yếu tố giác ngộ là sự Xả Bỏ không có trong ta”;

Và người đó biết cách yếu tố giác ngộ là sự Buông Xả chưa khởi sinh khởi sinh như thế nào; và cách yếu tố giác ngộ là sự Buông Xả đã khởi sinh sẽ được phát triển hoàn thiện như thế nào.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát những đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc . . . Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát “Bảy Yếu Tố Giác Ngộ” như những đối tượng của tâm.’

[TỨ DIỆU ĐẾ]

‘Và thêm nữa, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát Bốn Diệu Đế như những đối tượng của tâm.

‘Này các Tỳ kheo, bằng cách nào một Tỳ kheo sống quán sát Bốn Diệu Đế như những đối tượng của tâm?.

‘Ở đây, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo biết: “Đây là Khổ”, đúng như thực tại; người đó biết: “Đây là Nguồn Gốc Khổ”, đúng như thực tại; người đó biết: “Đây là sự Diệt Khổ”, đúng như thực tại; người đó biết rõ: “Đây là Con Đường dẫn đến sự Diệt Khổ”, đúng như thực tại.

[ĐIỆP KHÚC]

‘Bằng cách như vậy, người đó sống quán sát những đối tượng của tâm ở bên trong, hoặc . . . Bằng cách như vậy, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát “Bốn Diệu Đế” như những đối tượng của tâm.’

[LỜI DỰ BÁO]

‘Này các Tỳ kheo, bất cứ ai thực hành bốn Nền Tảng Chánh Niệm này, theo đúng cách như vậy, trong bảy năm, thì người đó có thể trông đợi chứng đắc một trong hai thánh quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán), vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính chấp thì là cảnh giới Bất-Lai.

‘Này các Tỳ kheo, không nhất thiết phải là bảy năm, ai thực hành bốn Nền Tảng Chánh Niệm này, theo đúng cách như vậy, trong sáu năm . . . trong năm năm . . . bốn năm . . . ba năm . . . hai năm . . . một năm, thì người đó có thể trông đợi chứng đắc một trong hai thánh quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán), vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính chấp thì là cảnh giới Bất-Lai.

‘Này các Tỳ kheo, không nhất thiết phải là một năm, ai thực hành bốn Nền Tảng Chánh Niệm này, theo đúng cách như vậy, trong bảy tháng . . . trong sáu tháng . . . năm tháng . . . bốn tháng . . . ba tháng . . . hai tháng . . . một tháng . . . nửa tháng, thì người đó có thể trông đợi chứng đắc một trong hai thánh quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán), vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính chấp thì là cảnh giới Bất-Lai.

‘Này các Tỳ kheo, không nhất thiết phải là nửa tháng, ai thực hành bốn Nền Tảng Chánh Niệm này, theo đúng cách như vậy, trong bảy ngày, thì người đó có thể trông đợi chứng đắc một trong hai thánh quả cao nhất: Tri Kiến Cao Nhất (trở thành A-la-hán), vào một lúc nào đó, hoặc nếu vẫn còn một số dính chấp thì là cảnh giới Bất-Lai.

[CON ĐƯỜNG DUY NHẤT]

Bởi vì điều đó nên đã nói rằng: ‘Này các Tỳ kheo, đây là con đường duy nhất để làm trong sạch chúng sinh, để vượt qua những buồn sầu và ai oán, để diệt trừ sự khổ [dukkha] và phiền não, để bước vào con đường chánh đạo, để chứng ngộ Niết-bàn, được gọi là bốn Nền Tảng Chánh Niệm.’

Đây là những gì Đức Thế Tôn đã nói. Lòng thỏa mãn, các Tỳ Kheo hoan hỉ nhận những lời dạy đó.

(Trung Bộ Kinh – Kinh số 10)

Sơ-Đồ bài Kinh

PHẦN 4 - KINH “CHÁNH NIỆM HƠI THỞ”

(Anapana-sati Sutta) và CÁC ĐOẠN KINH KHÁC

Nhân các kinh nói về chánh-niệm, xin trích in lại bài dịch kinh ‘Chánh niệm Hơi Thở’ (Anapana-sati Suttas) và các đoạn kinh khác nói về chánh niệm hơi thở.

Phật đã rất đề cao phương pháp ‘Chánh niệm Hơi thở’ này. Theo kinh điển ghi lại, có lần ngài Ananda hỏi Phật sau khi thành Phật, Phật có còn thiền không. Phật trả lời là Phật vẫn thiền mỗi ngày. Ngài Ananda hỏi Phật thiền về cái gì, Phật đáp gọn: ‘Chánh niệm Hơi thở’. Trong một bài kinh khác, Phật cũng dặn rõ Tăng đoàn nếu có ai hỏi Phật sống an trú vào cái gì trong thời gian ở một mình thì hãy trả lời họ rằng Phật sống an trú vào ‘Chánh niệm Hơi thở’. Phật cũng nói rõ đó là cách sống, là đời sống của các tu sĩ, của các bậc giác ngộ, và của Phật.

Phật đã đề cao ‘Chánh niệm Hơi thở’ là phương pháp thiền chính và tốt nhất để người tu đạt định và trí tuệ minh sát dẫn đến sự sáng tỏ, giác ngộ. Từ các kinh điển, Phật đã chỉ dạy và hướng dẫn rất nhiều lần về phương pháp này cho tất cả mọi bậc người tu: từ người mới bắt đầu tu, đến những người xuất gia là học nhân, cho đến những bậc giác ngộ là vô học nhân. Phật nhấn mạnh tất cả đều cần phải tu tập phương pháp này và ‘thường xuyên thực hành’, ngay cả bản thân Phật cũng thực hành như vậy và sống an trú vào sự ‘Chánh niệm Hơi thở’.

Có lẽ do Hơi Thở là đối tượng tốt nhất để thiền, bởi nó chính là sự sống của mỗi người trong từng giây phút, nó luôn có mặt trong người trong từng giây phút khi còn sống, nó có sẵn mọi lúc mọi nơi khi người tu cần thiền về nó, và bởi nhiều ưu điểm về mặt ý nghĩa và thực hành, và bởi nó đã chứng minh là đối tượng ưu việt nhất sau bao nhiêu thế hệ Phật và những bậc giác ngộ đã chọn tu và thành tựu giác ngộ.

Do vậy, các ở các xứ Phật giáo Nguyên thủy, hầu hết họ là người tu thiền, và hầu hết đều chọn phương pháp ‘Chánh niệm Hơi thở’ làm phương pháp tu chính yếu tại các tu viện. Làm theo sự đề cao của Phật, ở những xứ đó các thiền sư lỗi lạc cũng đã tu tập và không ngừng chỉ dạy thiền theo phương pháp này. Rất nhiều thiền sư ở Tích Lan, Miến Điện, Thái Lan như Gunaratana Hepola, Mahasi, Ajahn Mun, Ajahn Chah, Ajahn Brahm… đều lấy phương pháp ‘Chánh niệm Hơi thở’ để tu tập. Nói đúng hơn, hầu hết tu sĩ ở các nước Phật giáo Nguyên thủy đều tu theo phương pháp này.

(Người dịch)

KINH “CHÁNH NIỆM HƠI THỞ”

(Anapana-sati Sutta)

(Trung Bộ Kinh, Kinh 118)

(bản dịch của Tỳ kheo Nanamoli)

Namo Tassa Bhagavato Arahato Sammā-Sambuddhassa

Kính lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-han, bậc Chanh giac, bậc Toàn Giac

[GIỚI THIỆU]

Tôi nghe như vầy. Vào một thời Đức Thế Tôn đang sống ở Savatthi (Xá-vệ), tại khu tư dinh của mẹ của Migara [tức nữ thí chủ Visakha], ở khu Vườn Đông, cùng với nhiều bậc đệ tử trưởng lão rất nổi tiếng-đó là Ngài Xá-lợi-phất, Ngài Đại Mục-kiền-liên, Ngài Đại Ca-diếp, Ngài Đại Ca-chiên-diên, Ngài Đại Câuthi-la, Ngài Đại Kiếp-tân-na, Ngài Đại Thuần-đà, Ngài A-nậu-lâu-đà, Ngài Đại Lệ-việt, Ngài A-nan-đà [Sariputta, Maha Moggallana, Maha-Kassapa, Maha-Kaccayana, Maha-Kotthita, Maha-Kappina, MahaCunda, Anuruddha, Revata, Ananda] và nhiều vị đệ tử trưởng lão nổi tiếng khác. Bấy giờ các Tỳ kheo trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho các Tỳ kheo mới: có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho mười Tỳ kheo mới; có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho hai mươi Tỳ kheo mới; có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho ba mươi Tỳ kheo mới; có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho bốn mươi Tỳ kheo mới; Và những Tỳ kheo mới đó, sau khi được chỉ dạy và hướng dẫn bởi các Tỳ kheo trưởng lão, đã nối tiếp nhau đạt tới thành tựu nổi bậc.127

Và lúc đó, vào ngày rằm họp tăng-Uposatha (Bố-tát), tức vào đêm lễ Pavarana (lễ Tự Tứ),128 Đức Thế Tôn đã ngồi ngoài trời, xung quanh là Tăng đoàn các Tỳ kheo. Rồi, sau khi nhìn khắp đoàn Tỳ kheo đang im lặng, Người nói với các Tỳ kheo như vầy: “Này các Tỳ kheo, ta hài lòng với sự tiến bộ này; này các Tỳ kheo, ta thấy vui trong lòng với sự tiến bộ này. Vì vậy, hãy nỗ lực một cách siêng năng hơn để đạt được những gì chưa đạt được, để thành tựu những gì chưa thành tựu, để chứng ngộ những gì chưa chứng ngộ.129 Ta sẽ đợi ở đây ở thành Savatthi (Xá-vệ) này cho đến kỳ trăng tròn Komudi của tháng thứ tư.”130

Các Tỳ kheo ở vùng quê xung quanh nghe tin rằng: “Có lẽ, Đức Thế Tôn lưu lại Savatthi để đợi cho đến kỳ trăng tròn Komudi của tháng thứ tư.” Nên các Tỳ kheo ở vùng quê xung quanh đó đã đi lên thành Savatthi để thăm gặp Đức Thế Tôn. Và các Tỳ kheo trưởng lão vẫn đang nỗ lực một cách siêng năng chỉ dạy và hướng dẫn cho các Tỳ kheo mới: có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho mười Tỳ kheo mới; có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho hai mươi Tỳ kheo mới; có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho ba mươi Tỳ kheo mới; có trưởng lão đang chỉ dạy và hướng dẫn cho bốn mươi Tỳ kheo mới; Và những Tỳ kheo mới đó, sau khi được chỉ dạy và hướng dẫn bởi các Tỳ kheo trưởng lão, đã nối tiếp nhau đạt tới thành tựu nổi bậc.

Giờ, lúc bấy giờ, vào ngày rằm lễ họp tăng (bố-tát), vào đêm trăng tròn Komudi của tháng thứ tư, Đức Thế Tôn ngồi ngoài trời, xung quanh là Tăng đoàn các Tỳ kheo. Rồi, sau khi nhìn khắp đoàn Tỳ kheo, Người nói với các Tỳ kheo như vầy:

“Này các Tỳ kheo, cộng đồng các Tỳ kheo ở đây không còn nói nhiều, cộng đồng các Tỳ kheo ở đây không còn tán gẫu; cộng đồng này được thanh lọc và chỉ gồm toàn gỗ tinh lõi.131 Này các Tỳ kheo, Tăng đoàn các Tỳ kheo ở đây là vậy; này các Tỳ kheo, cộng đồng này là vậy.

“Này các Tỳ kheo, một cộng đồng như vậy đáng được tặng quà, đáng được tiếp đón, đáng được cúng dường, đáng được tôn kính, đó như là một cánh đồng công đức đối với thế gian-này các Tỳ kheo, Tăng đoàn các Tỳ kheo ở đây là như vậy; cộng đồng này là như vậy.

“Này các Tỳ kheo, một cộng đồng như vậy, nếu tặng cho (cộng đồng) đó một món quà nhỏ sẽ trở thành lớn lao, và một món quà lớn sẽ trở thành món quà lớn lao hơn-này các Tỳ kheo, Tăng đoàn các Tỳ kheo ở đây là vậy; này các Tỳ kheo, cộng đồng này là vậy.

“Này các Tỳ kheo, một cộng đồng như vậy, đó có lẽ hiếm thấy trên thế gian-này các Tỳ kheo, Tăng đoàn các Tỳ kheo ở đây là vậy; này các Tỳ kheo, cộng đồng này là vậy.

“Này các Tỳ kheo, một cộng đồng như vậy, đáng để vác hành lý đi nhiều dặm trường để đến gặp-này các Tỳ kheo, Tăng đoàn các Tỳ kheo ở đây là vậy; này các Tỳ kheo, cộng đồng này là vậy. “Này các Tỳ kheo, trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này có các Tỳ kheo là những bậc A-la-hán, đã trừ diệt hết mọi ô nhiễm bên trong, những người đó đã sống đời sống, đã làm xong những việc cần làm, đã đặt xuống gánh nặng, đã đạt tới sự thiện lành cao nhất, đã tiêu diệt tất cả những gông cùm trói buộc hiện hữu (tái sinh), và, đã được giải thoát bằng (nhờ, thông qua) sự thấy biết một cách đúng đắn (chánh tri kiến)-thực đúng vậy, này các Tỳ kheo, có những Tỳ kheo như vậy trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này. [CÁC BẬC A-LA-HÁN]

“Này các Tỳ kheo, trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này có các Tỳ kheo, sau khi (i) đã tiêu diệt năm gông cùm đầu tiên,132 sẽ tự động tái sinh [lên các Cõi Trời Trong Sạch (Tịnh Cư Thiên)] và ở đó họ sẽ đạt tới sự toàn diệt mà không bao giờ còn tái sinh trở lại thế gian này nữa-thực đúng vậy, này các Tỳ kheo, có những Tỳ kheo như vậy trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này. [CÁC BẬC BẤT LAI]

“Này các Tỳ kheo, trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này có các Tỳ kheo, sau khi (i) đã tiêu diệt được ba gông cùm đầu tiên,133 và (ii) đã làm suy yếu ba thói tính tham, sân và si, là những người còn tái sinh trở lại thế gian này một lần nữa, họ sẽ chấm dứt khổ- thực đúng vậy, này các Tỳ kheo, có những Tỳ kheo như vậy trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này. [CÁC BẬC NHẤT LAI]

“Này các Tỳ kheo, trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này có các Tỳ kheo, sau khi đã (i) đã tiêu diệt ba gông cùm đầu tiên, là những người đã bước vào dòng thánh đạo siêu thế, và (ii) đã không còn phải bị tái sinh vào những cõi thấp xấu [trong kiếp sau], đang hướng về phía giác ngộ hoàn toàn-thực đúng vậy, này các Tỳ kheo, có những Tỳ kheo như vậy trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này. [CÁC BẬC NHẬP LƯU]

“Này các Tỳ kheo, trong Tăng đoàn các Tỳ kheo này có các Tỳ kheo, đã tận tụy hết công vào việc tu tập bốn nền tảng chánh niệm134 (Tứ chánh niệm xứ), . . . vào việc tu tập bốn nỗ lực đúng đắn135 (Tứ chánh cần), . . . bốn con đường dẫn tới năng lực136 (Tứ ý túc; bốn cơ sở để thành công), . . . vào việc tu tập năm căn tâm linh137 (Ngũ căn), . . . năm năng lực138 (Ngũ lực), . . . vào việc tu tập bảy yếu tố (giúp) giác ngộ139 (Thất giác chi), . . . và vào việc tu tập con đường thánh đạo tám phần140 (Bát Thánh Đạo), . . . vào việc tu tập tâm từ ái, . . . vào việc tu tập tâm bi mẫn, . . . vào việc tu tập tâm tùy hỷ, . . . vào việc tu tập tâm buông xả141 (Tứ vô lượng tâm), . . . vào việc tu tập thiền quán về chín giai đoạn thi thể hoại tan sau khi chết142, . . . vào việc tu tập sự nhận-thức về tính vô-thường143,. . . vào việc tu tập Chánh Niệm về Hơi Thở.

[CHÁNH NIỆM VỀ HƠI THỞ]

“Này các Tỳ kheo, phương pháp chánh niệm về hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ mang lại kết quả lớn lao, mang lại lợi ích lớn lao; này các Tỳ kheo, phương pháp chánh niệm về hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện bốn nền tảng chánh niệm; phương pháp chánh niệm về hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện bảy yếu tố giác ngộ; phương pháp chánh niệm về hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện tầm nhìn (tri kiến) sáng tỏ và sự giải thoát.

“Và, này các Tỳ kheo, bằng cách nào phương pháp chánh niệm hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ mang lại kết quả lớn lao, mang lại lợi ích lớn lao?

[PHƯƠNG PHÁP: BỐN NHÓM ĐỐI TƯỢNG]

“Này các Tỳ kheo, ở đây một Tỳ kheo sau khi đã đi vào rừng, hoặc đi tới một gốc cây, hoặc tới một chỗ trống, ngồi xuống; sau khi đã ngồi tréo chân, giữ thân thẳng đứng, thiết lập sự chánh niệm ngay trước mặt, cứ chánh niệm người đó thở vào, chánh niệm người đó thở ra.

Nhóm Đối Tượng Thứ Nhất (Quán sát về Thân)

(i) “Thở vào dài, người đó biết, ‘Tôi thở vào dài’; hoặc thở ra dài, người đó biết, ‘Tôi thở ra dài’.

(ii) “Thở vào ngắn, người đó biết, ‘Tôi thở vào ngắn’; hoặc thở ra ngắn, người đó biết, ‘Tôi thở ra ngắn’.

(iii) “’Trải nghiệm toàn thân [-hơi thở], tôi thở vào’, người đó luyện tập mình như vậy; ‘trải nghiệm toàn thân [-hơi thở], tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(iv) “’Làm dịu sự tạo tác của thân (thân hành), tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘làm dịu sự tạo tác của thân (thân hành), tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.144

Nhóm Đối Tượng Thứ Hai (Quán sát về Cảm Giác)

(v) “’Trải nghiệm niềm hoan hỷ (hỷ), tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘trải nghiệm niềm hoan hỷ, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.145

(vi) “’Trải nghiệm niềm hạnh phúc (lạc), tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘trải nghiệm niềm hạnh phúc, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(vii) “’Trải nghiệm sự tạo tác của tâm (tâm hành), tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘trải nghiệm sự tạo tác của tâm (tâm hành), tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(viii) “’Làm dịu sự tạo tác của tâm (tâm hành), tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘làm dịu sự tạo tác của tâm (tâm hành), tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

Nhóm Đối Tượng Thứ Tư (Quán sát về Tâm)

(ix) “‘Trải nghiệm tâm (trạng thái của tâm), tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘trải nghiệm tâm, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(x) “‘Làm sảng khoái (làm vui) tâm, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘làm sảng khoái tâm, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(xi) “‘Tập trung tâm, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘tập trung tâm, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(xii) “’Giải thoát tâm, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘giải thoát, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

Nhóm Đối Tượng Thứ Tư (Quán sát về Các pháp)

(xiii) “’Quán sát tính vô thường, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘quán sát tính vô thường, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(xiv) “’Quán sát sự phai biến, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘quán sát sự phai biến, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.146

(xv) “’Quán sát sự ngừng diệt, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘quán sát sự ngừng diệt, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.

(xvi) “’Quán sát sự từ bỏ, tôi thở vào’, người đó tập luyện mình như vậy; ‘quán sát sự từ bỏ, tôi thở ra’, người đó tập luyện mình như vậy.147

Đó là cách (phương pháp) chánh niệm hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ mang lại kết quả lớn lao, mang lại lợi ích lớn lao.

[HOÀN THIỆN BỐN NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM]

“Và, này các Tỳ kheo, bằng cách nào phương pháp chánh niệm hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện bốn nền tảng chánh niệm?

A. (i–iv) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo thở vào dài, biết rõ ‘Tôi thở vào dài’; hoặc khi thở ra dài, biết rõ ‘Tôi thở ra dài’; hoặc đang thở vào ngắn, biết rõ ‘Tôi thở vào ngắn’; hoặc khi thở ra ngắn, biết rõ ‘Tôi thở ra ngắn’; tập luyện như vầy: ‘Tôi thở vào trải nghiệm toàn thân [-hơi thở]’; tập luyện như vầy: ‘Tôi thở ra trải nghiệm toàn thân [-hơi thở]’; tập luyện như vầy: ‘Tôi thở vào làm dịu sự tạo tác của thân (thân hành)’; tập luyện như vầy: ‘Tôi thở ra làm dịu sự tạo tác của thân (thân hành)’- (làm như vậy thì) vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống (an trú) quán sát thân trong thân này, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ sự thèm muốn và sự phiền não (sự thích và sự không thích) đối với thế giới.148

B. (v-viii) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào trải nghiệm niềm hoan hỷ (hỷ)’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra trải nghiệm niềm hoan hỷ’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào trải nghiệm niềm hạnh phúc (lạc)’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra trải nghiệm niềm hạnh phúc; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào trải nghiệm sự tạo tác của tâm (tâm hành)’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra trải nghiệm sự tạo tác của tâm (tâm hành)’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào làm dịu sự tạo tác của tâm (tâm hành)’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra làm dịu sự tạo tác của tâm (tâm hành)’;- (làm như vậy thì) vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống (an trú) quán sát cảm giác trong những cảm giác, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ sự thèm muốn và sự phiền não (sự thích và sự không thích) đối với thế giới.

“Ta nói rằng, này các Tỳ kheo, đây là một cảm giác [trải nghiệm] trong các cảm giác [các trải nghiệm], được gọi là, sự chú tâm hoàn toàn vào hơi thở-vào và hơi thở-ra. Đó là lý do tại sao vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống (an trú) quán xét các cảm giác trong những cảm giác, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ hết sự thèm muốn và sự phiền não đối với thế giới.

C. (ix-xii) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào trải nghiệm tâm; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra trải nghiệm tâm’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào làm sảng khoái (làm vui) tâm’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra làm sảng khoái tâm’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào tập trung tâm’; luyện tập như vầy: ‘ Tôi thở ra, tập trung tâm’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào giải thoát tâm’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra giải thoát tâm’-(làm như vậy thì) vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát tâm trong tâm này, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ hết sự thèm muốn và sự phiền não đối với thế giới.

“Ta không nói rằng, này các Tỳ kheo, có sự phát triển ‘chánh niệm hơi thở’ bên trong người lãng tâm và không hiểu biết một cách rõ ràng. Đó là lý do vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát tâm trong tâm này, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ hết sự thèm muốn và sự phiền não đối với thế giới.

D. (xiii–xvi) “Vào bất kỳ lúc nào, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào quán sát tính vô thường’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra quán sát tính vô thường’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào quán sát sự phai biến’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra quán sát sự phai biến’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào quán sát sự ngừng diệt’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra quán sát sự ngừng diệt’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở vào quán sát sự từ bỏ’; luyện tập như vầy: ‘Tôi thở ra quán sát sự từ bỏ’-(làm như vậy thì) vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát các pháp trong các pháp, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ hết sự thèm muốn và sự phiền não đối với thế giới.

“Sau khi đã nhìn thấy với sự hiểu biết cái gì là sự dẹp bỏ sự thèm muốn và phiền não, người đó trở thành người nhìn (mọi sự) với một sự buông-xả hoàn toàn. Đó là lý do vào lúc đó, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát các pháp trong những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ hết sự thèm muốn và sự phiền não đối với thế giới.

“Đó là cách (phương pháp) chánh niệm hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện bốn nền tảng chánh niệm.

[HOÀN THIỆN BẢY YẾU TỐ GIÁC NGỘ]

“Và, này các Tỳ kheo, bằng cách nào ‘Bốn nền tảng chánh niệm’, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện bảy yếu tố giác ngộ?

A. (1) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát thân trong thân này, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng, có chánh niệm, sau khi đã dẹp bỏ hết sự thèm muốn và sự phiền não đối với thế giới- vào lúc đó, sự chánh niệm liên tục không gián đoạn được thiết lập bên trong người đó.

“Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, sự chánh niệm liên tục không gián đoạn được thiết lập bên trong một Tỳ kheo-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là chánh-niệm được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Sống (an trú) có chánh-niệm như vậy, người đó điều tra, xem xét trạng thái (sự thể, hiện tượng, pháp) bằng sự hiểu biết, và dấn hết mình vào một sự tra xét [về nó].

(2) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, sống có chánh niệm như vậy, một Tỳ kheo điều tra, xem xét trạng thái đó với sự hiểu biết, và dấn hết mình vào một sự tra xét [về nó]-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là điều-tra (về các trạng thái, các pháp) được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Bên trong người điều tra xem xét trạng thái đó với sự hiểu biết, và dấn hết mình vào một sự tra xét [ về nó], thì năng lượng sẽ được phát khởi.

(3) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, bên trong một Tỳ kheo điều tra xem xét trạng thái đó với sự hiểu biết, và dấn hết mình vào một sự tra xét [về nó]-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là năng-lượng được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Bên trong người đã phát khởi yếu tố năng lượng, thì niềm hoan hỷ siêu thế (tâm linh) sẽ khởi sinh.

(4) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, bên trong một Tỳ kheo đã phát khởi yếu tố năng lượng, thì niềm hoan hỷ siêu thế149 khởi sinh-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là hoan-hỷ được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Thân và tâm của một người có tâm đang được hoan hỷ, trở nên được tĩnh lặng.

(5) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, thân và tâm của người, người có tâm hoan hỷ, đã trở nên tĩnh lặng-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là tĩnh-lặng được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Tâm của một người, người được tĩnh lặng trong thân và hạnh phúc, sẽ đạt định.

(6) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, tâm của một Tỳ kheo, người đã được tĩnh lặng trong thân và hạnh phúc, sẽ đạt định-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là định-tâm được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Người đó trở thành người nhìn (mọi sự) với một sự buông xả hoàn toàn trên cái tâm đã đạt định như vậy.

(7) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, tâm của một Tỳ kheo, một Tỳ kheo đã trở thành người nhìn (mọi sự) với một sự buông xả hoàn toàn trên cái tâm đã đạt định như vậy-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là buông-xả được phát khởi bên trong người đó, và người đó phát triển nó, và nhờ phát triển nên nó sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

B. (1)–(7) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, tâm của một Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát các cảm giác trong những cảm giác150 . . .-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là buông-xả . . . sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

C. (1)–(7) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, tâm của một Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát tâm trong tâm này . . .-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là buông-xả . . . sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

D. (1)–(7) “Vào bất cứ lúc nào, này các Tỳ kheo, tâm của một Tỳ kheo, một Tỳ kheo sống quán sát các pháp bên trong các pháp . . .-vào lúc đó yếu tố giác ngộ là buông-xả . . . sẽ đi đến hoàn thiện bên trong người đó.

“Này các Tỳ kheo, nếu được tu tập như vậy, và được thường xuyên thực hành như vậy, thì ‘Bốn nền tảng chánh niệm’ sẽ giúp hoàn thiện ‘bảy yếu tố giác ngộ’.

[HOÀN THIỆN TẦM NHÌN SÁNG TỎ VÀ SỰ GIẢI THOÁT]

“Và, này các Tỳ kheo, bằng cách nào ‘Bảy yếu tố giác ngộ’, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ hoàn thiện tầm nhìn (tri kiến) sáng tỏ và sự giải thoát?

(1) “Ở đây, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo phát triển yếu tố giác ngộ là chánh-niệm tùy vào (nhờ) sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

(2) “Người đó phát triển yếu tố giác ngộ là điều-tra các pháp tùy vào sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

(3) “Người đó phát triển yếu tố giác ngộ là nănglượng tùy vào sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

(4) “Người đó phát triển yếu tố giác ngộ là hoan-hỷ tùy vào sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

(5) “Người đó phát triển yếu tố giác ngộ là tĩnhlặng tùy vào sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

(6) “Người đó phát triển yếu tố giác ngộ là địnhtâm tùy vào sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

(7) “Người đó phát triển yếu tố giác ngộ là buôngxả tùy vào sự cách ly ẩn dật, vào sự phai biến, vào sự ngừng diệt, dẫn đến kết quả là sự từ-bỏ.

“Này các Tỳ kheo, nếu được tu tập như vậy, và được thường xuyên thực hành như vậy, ‘Bảy yếu tố giác ngộ’ sẽ giúp hoàn thiện ‘tầm nhìn (tri kiến) sáng tỏ và sự giải thoát’.”

Đức Thế Tôn đã nói như vậy. Vui mừng trong tâm, các Tỳ kheo nhận lấy những lời dạy của Đức Thế Tôn.

NHỮNG ĐOẠN KINH KHÁC VỀ ‘CHÁNH NIỆM HƠI THỞ’

Trích trong

‘Vinaya Suttavibhanga, Parajika III’

(bộ Phân Tích Giới Bổn, Bất Cộng Trụ, chương III)151

Vào một thời, Đức Phật, Đức Thế Tôn, đang sống ở Vesali (Tỳ-xá-li) trong Sảnh Đường của Ngôi Nhà Mái Nhọn trong khu Rừng Lớn. Lúc đó Đức Thế Tôn đang nói với các Tỳ kheo nhiều thuyết giảng về sự ô uế ghớm ghiếc (của thân).152 Phật đề cao về (đề mục) sự ô uế ghớm ghiếc, Phật đề cao nhiều cách khác nhau về sự giác ngộ thông qua (thiền quán đề mục) sự ô uế ghớm ghiếc. Rồi Đức Thế Tôn nói với các Tỳ kheo như vầy: “Này các Tỳ kheo, ta muốn đi ẩn dật (nhập thất) nửa tháng. Đừng để ai tiếp cận ta ngoại trừ ai là người mang cơm nước.”

“Sẽ y như vậy, thưa Thế Tôn”, các Tỳ kheo đáp lại Đức Thế Tôn như vậy, và theo đúng như vậy không ai được tiếp cận Đức Thế Tôn, ngoại trừ người đưa cơm nước. Rồi sau đó, [sau khi suy nghĩ về những điều Đức Thế Tôn đã nói về sự ô uế ghớm ghiếc của thân], các Tỳ kheo sống (an trú) tận tụy hết công vào việc thiền quán về nhiều mặt khác nhau của sự ô uế ghớm ghiếc của thân.

(Sau khi thiền quán và suy xét), họ trở nên sợ hãi với những thân thể của mình, họ bị ô nhục và bị ghê tởm bởi chúng. Cũng giống như một người nam hay nữ-trẻ tuổi, trẻ trung, thích trang điểm ăn diện, với đầu tóc mới gội sạch thơm-sẽ trở nên sợ hãi, bị ô nhục, và bị ghê tởm nếu bị quấn quanh cổ bởi một xác rắn chết, hoặc ở gần một xác chó chết hay xác người chết, theo cách (đến mức độ) như vậy các Tỳ kheo đó đã bị sợ hãi, bị ô nhục, và bị ghê tởm với thân thể của chính mình. Và do vậy một số họ đã tự giết mình và một số họ đã giết người khác để cùng tự sát.

Một số đến gặp Migalandika, một sa-môn giả mạo, họ nói: “Này đạo hữu, sẽ tốt lành nếu đạo hữu giết chúng tôi giùm; nếu vậy bình bát và y phục này sẽ là của đạo hữu”. Vậy là Migalandika, sa-môn giả mạo, đã lấy mạng nhiều Tỳ kheo để được trả công bằng một bình bát và y phục; sau đó ông ấy đến bờ sông Vaggumuda, còn mang theo con dao dính đầy máu, lúc đó ông trở nên hối hận và ăn năn: “Ôi Trời, điều đó là tổn hại chứ đâu phải được gì; ôi trời, điều ta làm là sai trái chứ đâu phải đúng đắn; đích thực, đó là sự tổn hại công đức đối với tôi bởi tôi đã lấy mạng của các Tỳ kheo, những người đức hạnh và đạo hạnh”.

(Sau đó một trong số tùy tùng của Ma Vương xuất hiện và ám mụi Migalandika đó là việc làm lợi ích và công đức nếu giúp các Tỳ kheo vượt qua khó khăn bằng cách giết chết họ. Migalandika đã tin và tiếp tục đi đến từng tu viện và cốc tu để giết các Tỳ kheo . . .)

Lúc bấy giờ, sau khi mới ra khỏi nơi ẩn dật vào ngày rằm, Đức Thế Tôn mới hỏi Ngài Ananda: “Tại sao số lượng các Tỳ kheo giảm hẳn đi vậy?”. Ngài Ananda trả lời: “Dạ thưa, bởi vì Đức Thế Tôn đã thuyết giảng nhiều lần về sự ô uế ghớm ghiếc (của thân), đã đề cao về (đề mục) sự ô uế ghớm ghiếc, đã đề cao nhiều cách khác nhau về sự giác ngộ thông qua (thiền quán về) sự ô uế ghớm ghiếc (của thân). Dạ thưa, rồi vì như vậy [vì suy nghĩ về những điều Đức Thế Tôn đã dạy về sự ô uế ghớm ghiếc của thân] nên các Tỳ kheo đó đã sống (an trú) tận tụy hết công vào việc thiền quán về nhiều mặt khác nhau của sự ô uế ghớm ghiếc của thân. Họ đã trở nên sợ hãi với những thân thể của mình, bị ô nhục và bị ghê tởm bởi chúng [và ngài Ananda đã kể lại mọi chuyện xảy ra sau đó . . .]. Như vậy sẽ tốt lành nếu Đức Thế Tôn nói một bài giảng khác để Tăng đoàn các Tỳ kheo, sau khi hiểu biết đúng đắn, sẽ được bình ổn trở lại.”

“Vậy thì, này Ananda, hãy gọi tất cả những Tỳ kheo ở quanh vùng Vesali đến sảnh đường.”

“Sẽ y như vậy, thưa ngài”. Và sau đó ngài Ananda gọi các Tỳ kheo quanh ở quanh vùng đến sảnh đường, và đến thưa Đức Thế Tôn: “Dạ thưa, Tăng đoàn các Tỳ kheo đã họp tựu; giờ là lúc Đức Thế Tôn tùy chỉ cho họ.”

Rồi Đức Thế Tôn đến sảnh đường. Sau khi ngồi xuống chỗ ngồi đã dọn sẵn, Đức Thế Tôn đã nói với các Tỳ kheo như vầy:

“Này các Tỳ kheo, sự chánh niệm vào hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ là sự sống bình an và siêu phàm, thanh khiết và hạnh phúc; nó làm biến mất ngay lập tức và trấn áp những ý nghĩ xấu ác và bất lợi ngay khi chúng khởi sinh.

“Này các Tỳ kheo, cũng như trong tháng mùa nóng vừa qua, bụi đất thổi bay tứ tung, và rồi khi hết mùa nóng, mây kéo mưa đến làm chúng biến mất ngay lập tức và trấn áp chúng; cũng theo cách như vậy, đúng thực, sự chánh niệm vào hơi thở, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ là sự sống bình an và siêu phàm, thanh khiết và hạnh phúc; nó làm biến mất ngay lập tức và trấn áp những ý nghĩ xấu ác và bất lợi ngay khi chúng khởi sinh.

[Tiếp tục y hệt đoạn trong bài kinh ‘Chánh Niệm Hơi Thở’]:

[PHƯƠNG PHÁP: BỐN NHÓM ĐỐI TƯỢNG] . . .

(xvi) . . . người đó tập luyện mình như vậy.

Trích trong

Trung Bộ Kinh (Majjhima Nikaya, 62)

“Này Rahula, nếu bốn (phương pháp) Chánh Niệm Hơi Thở đã được tu tập và thường xuyên thực hành, thì ngay cả tới những hơi thở-vào và hơi thở-ra cuối cùng người đó cũng chết ý thức về hơi thở đó, chứ không phải vô ý thức.”

Trích trong

Tương Ưng Bộ Kinh (Samyutta 54)

số 4, Thánh Quả I

“Này các Tỳ kheo, nếu phương pháp chánh niệm hơi thở đã được tu tập như vậy, đã được thường xuyên thực hành như vậy, thì người tu có thể mong đợi một trong hai thánh quả: sự hiểu biết (tri kiến cuối cùng, A-la-hán), hoặc nếu vẫn còn ít nhiều dính chấp, thì sẽ là thánh quả bất lai.”

Trích trong

số 4, Thánh Quả II

“Này các Tỳ kheo, nếu phương pháp chánh niệm hơi thở đã được tu tập như vậy, đã được thường xuyên thực hành như vậy, thì người tu có thể mong đợi một trong bảy thánh quả và bảy ích lợi. Cái gì là bảy thánh quả và bảy ích lợi?

(i) Người tu chứng đạt sự hiểu biết (tri kiến) cuối cùng một lúc nào đó, trong kiếp này. (A-la-hán)

(ii) Nếu người tu không chứng đạt sự hiểu biết (tri kiến) cuối cùng một lúc nào đó, trong kiếp này, thì sẽ chứng đạt tới sự hiểu biết cuối cùng khi chết. (thành A-la-hán khi chết)

(iii) Nếu người không tu chứng đạt sự hiểu biết (tri kiến) cuối cùng khi chết, và nếu đã tiêu diệt hết năm gông cùm đầu tiên [đã là bậc Bất-Lai], thì người đó sẽ chứng đạt Niết-bàn trong một kiếp sống ở một cõi trời trong sạch (Tịnh Cư Thiên) nào đó. (thánh quả Bất-Lai)

(iv) Nếu người không . . . thì sẽ chứng đạt Niết-bàn sau khi giảm [số kiếp tái sinh] . . . (đang ở giai đoạn thánh đạo Bất-Lai)

(v) Nếu người không . . . thì sẽ chứng đạt Niết-bàn không mấy khó khăn . . . (thánh quả Nhất-Lai)

(vi) Nếu người không . . . thì sẽ chứng đạt Niết-bàn không mấy khó khăn . . . (đang ở giai đoạn thánh đạo Nhất-Lai)

(vii) Nếu người không . . . thì sẽ chứng đạt Niếtbàn không mấy khó khăn . . . (thánh quả Nhập Lưu).”

Trích trong

số 6, Arittha. . . Đức Thế Tôn nói như vầy: “Này các Tỳ kheo, các thầy có thực hành chánh niệm hơi thở hay không?” Khi Phật nói như vậy, ngài Arittha đã nói với Phật: “Thưa ngài, con có thực hành chánh niệm hơi thở”

“Và này Arittha, bằng cách nào thầy thực hành chánh niệm hơi thở?”

“Thưa ngài, trong con, tham-dục đối với những khoái lạc giác quan quá khứ đã được trừ diệt; trong con, tham dục đối với những khoái lạc giác quan tương lai cũng đã không còn; trong con nhận thức sân-giận đối với những thứ bên trong và bên ngoài đã được dẹp bỏ hoàn toàn.153 Chánh niệm con thở vào, chánh niệm con thở ra. Thưa ngài, con thực hành chánh niệm hơi thở theo cách như vậy.”

“Này Arittha, sự chánh niệm hơi thở là có thực, không phải là không có thực. Ta nói vậy. Thêm nữa, này Arittha, giờ hãy lắng nghe cách thực hành chánh niệm hơi thở một cách chi tiết, và hãy chú tâm kỹ càng vào những lời ta sẽ nói sau đây”:

[Tiếp tục y hệt đoạn trong bài kinh ‘Chánh Niệm Hơi Thở’]:

[PHƯƠNG PHÁP: BỐN NHÓM ĐỐI TƯỢNG] . . .

(xvi) . . . người đó tập luyện mình như vậy.

Trích trong

số 7, Kappina. . . Vào lúc đó, Ngài Maha-Kappina ngồi gần kề, hai chân tréo nhau, giữ lưng thẳng đứng, và thiết lập sự chánh niệm trước mặt mình.

Rồi Đức Thế Tôn, sau khi nhìn thấy Ngài MahaKappina ngồi như vậy, đã nói với các Tỳ kheo như vầy: “Này các Tỳ kheo, các thầy có thấy thân của Tỳ kheo này có chút rung động hay lắc lư nào hay không?”

“Thưa ngài, khi chúng con nhìn thấy ngài ấy ngồi giữa tăng đoàn, hoặc đang ngồi một mình nơi ẩn cư, chúng con chưa bao giờ thấy thân của ngài ấy có chút rung dộng hay lắc lư nào.”

“Này các Tỳ kheo, sự định tâm đó, có được từ sự tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ tạo cho thân không một chút rung động hay lắc lư, làm cho tâm không chút rung động hay lắc lư-vị Tỳ kheo đó, là người đạt định đó theo ý muốn của mình, một cách không chút khó khăn, và trọn vẹn.

“Và, này các Tỳ kheo, từ sự tu tập, từ sự thường xuyên thực hành phương pháp nào để đạt tới loại định đó làm cho thân không một chút rung động hay lắc lư, làm cho tâm không một chút rung động hay lắc lư? Đó là nhờ sự tu tập, nhờ sự thường xuyên thực hành phương pháp ‘chánh niệm vào hơi thở’, nhờ đó làm cho thân không chút rung động hay lắc lư, làm cho tâm không chút rung động hay lắc lư.”

Trích trong

số 8, Ngọn Đèn. . . Đức Thế Tôn đã nói điều này: “Này các Tỳ kheo, phương pháp chánh niệm hơi thở, sẽ mang lại kết quả lớn lao, mang lại lợi ích lớn lao. Và, này các Tỳ kheo, phải tu tập bằng cách nào, phải thường xuyên thực hành bằng cách nào mà sự chánh niệm hơi thở sẽ mang lại kết quả lớn lao, mang lại lợi ích lớn lao?

[Tiếp tục y hệt đoạn trong bài kinh ‘Chánh Niệm Hơi Thở’]:

[PHƯƠNG PHÁP: BỐN NHÓM ĐỐI TƯỢNG] . . .

(xvi) . . . người đó tập luyện mình như vậy.

Này các Tỳ kheo, nếu được tu tập như vậy, nếu được thường xuyên thực hành như vậy, phương pháp chánh niệm hơi thở sẽ mang lại kết quả lớn lao, mang lại lợi ích lớn lao.

“Trước khi ta giác ngộ, này các Tỳ kheo, khi ta còn là một Bồ-tát chưa giác ngộ, ta cũng an trú nhiều trong cách sống (phương pháp) này. An trú trong cách sống này, cả thân và mắt ta không còn khổ nhọc154, và nhờ sự không còn dính chấp, tâm ta được giải thoát khỏi mọi ô nhiễm.

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi cầu mong cho thân và mắt tôi không còn khổ nhọc, và nhờ sự không còn dính chấp, tâm ta được giải thoát khỏi mọi ô nhiễm’, thì hãy để người đó suy xét đến phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’ này.

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi cầu mong, mọi ký ức hay ý nghĩ thuộc đời sống phàm tục tại gia của tôi trước kia, bị trừ bỏ’, thì hãy để người đó suy xét về phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’ này.

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi muốn sống nhận thức sự không ô uế trong những thứ ô uế’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi muốn sống nhận thức sự ô uế trong những thứ không ô uế’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi muốn sống nhận thức sự ô uế trong những không thứ ô uế cũng như trong những thứ ô uế’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi muốn sống nhận thức sự không ô uế trong những thứ không ô uế cũng như trong những thứ ô uế’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Tôi tránh cả hai, không ô uế và ô uế, tôi sẽ sống trong sự buông-xả, có chánh-niệm và có hiểubiết rõ ràng’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Cách ly khỏi những tham dục giác quan, cách ly khỏi những ý nghĩ không lợi lạc, sau khi chứng nhập vào tầng thiền định thứ nhất, trạng thái có đi kèm với ý tưởng áp dụng (tầm) và ý tưởng duy trì (tứ)¹², và đong đầy niềm hoan hỷ và khoái lạc được sinh ra từ sự cách ly, tôi cầu mong được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự khống chế ý tưởng áp dụng (tầm) và ý tưởng duy trì (tứ), sau khi chứng nhập vào tầng thiền định thứ hai, trạng thái gồm có sự tĩnh lặng bên-trong và sự nhất-điểm của tâm, và không còn ý tưởng áp dụng (tầm) và ý tưởng duy trì (tứ), và đong đầy niềm hoan hỷ và khoái lạc (hỷ và lạc) được sinh ra từ sự tập trung (định tâm), tôi cầu mong được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự phai biến yếu tố hoan hỷ (hỷ), cầu mong tôi có thể sống buông xả, có chánh niệm và hiểu biết rõ ràng, và thông qua các căn tâm linh tôi trải nghiệm niềm hạnh phúc (lạc) mà các bậc thánh nhân gọi là “Người buông xả và có chánh niệm (là người) sống hạnh phúc”¹³ sau khi đã chứng nhập tầng thiền định thứ ba, tôi cầu mong được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự dẹp bỏ yếu tố khoái lạc về thân (lạc) và dẹp bỏ yếu tố khổ đau về thân (khổ), và bằng sự biến mất các yếu tố sung sướng (thích) và phiền não (không thích), sau khi đã chứng nhập tầng thiền định thứ tư, trạng thái không còn khổ hay sướng, và có được sự chánh niệm (tinh khiết) đã được thanh lọc bởi yếu tố buông-xả, tôi cầu mong được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự hoàn toàn vượt qua mọi nhận thức (tưởng) về vật chất (sắc giới), bằng sự không còn mọi nhận thức kháng cự (sân), bằng sự không còn chú tâm đến các loại nhận thức [tỉnh giác biết rõ rằng] “không gian là vô biên”, sau khi đã chứng nhập tầng thiền sắc giới ‘xứ không gian vô biên’, cầu mong tôi được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự hoàn toàn vượt qua cảnh giới ‘xứ không gian vô biên’, [tỉnh giác biết rõ rằng] “thức là vô biên“, sau khi đã chứng nhập tầng thiền ‘xứ thức vô biên’, cầu mong tôi được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự hoàn toàn vượt qua hoàn toàn cảnh giới ‘xứ thức vô biên’, [tỉnh giác biết rõ rằng] “không có gì”, sau khi đã chứng nhập tầng thiền ‘xứ trống không’ (vô sở hữu xứ), cầu mong tôi được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự hoàn toàn vượt qua cảnh giới ‘xứ trống không’, sau khi đã chứng nhập tầng thiền ‘xứ không có nhận thức cũng không phải không có nhận thức’ (phi tưởng phi phi tưởng xứ), cầu mong tôi được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó . . .

“Bởi vậy, này các Tỳ kheo, nếu một Tỳ kheo muốn: ‘Bằng sự hoàn toàn vượt qua cănhr giới ‘xứ không có nhận thức cũng không phải không có nhận thức’, sau khi đã chứng nhập trạng thái ngừng diệt (chấm dứt) mọi nhận thức và cảm giác (diệt thọ tưởng), cầu mong tôi được sống (an trú) trong trạng thái đó’, thì hãy để người đó suy xét kỹ về phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’ này.

“Khi phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’ được tu tập như vậy, được thường xuyên thực hành như vậy, khi người đó trải nghiệm một cảm giác dễ chịu, người đó hiểu rằng ‘Đó là vô thường’; người đó hiểu rằng ‘Nó không được nắm giữ’; người đó hiểu rằng, ‘Nó không được hấp thụ’. Khi người đó trải nghiệm một cảm giác khó chịu, người đó hiểu rằng ‘Đó là vô thường’; người đó hiểu rằng ‘‘Nó không được nắm giữ’; người đó hiểu rằng, ‘Nó không được hấp thụ’. Khi người đó trải nghiệm một cảm giác trung tính, người đó hiểu rằng ‘Đó là vô thường’; người đó hiểu rằng ‘Nó không được nắm giữ’; người đó hiểu rằng, ‘Nó không được hấp thụ’.

“Khi người đó trải nghiệm một cảm giác dễ chịu, người đó trải nghiệm nó như người đã tách lìa khỏi nó. Khi người đó trải nghiệm một cảm giác khó chịu, người đó trải nghiệm nó như người đã tách lìa khỏi nó. Khi người đó trải nghiệm một cảm giác trung tính, người đó trải nghiệm nó như người đã tách lìa khỏi nó.

“Khi trải nghiệm một cảm giác của thân đang đi đến ngừng diệt, người đó hiểu rằng ‘Tôi trải nghiệm một cảm giác của thân đang đi đến ngừng diệt’. Khi trải nghiệm một cảm giác của sự sống đang đi đến chấm dứt, người đó hiểu rằng ‘Tôi trải nghiệm một cảm giác của thân đang đi đến ngừng diệt’. Người đó hiểu rằng ‘Khi thân này tan rã, sau khi chết, tất cả mọi trải nghiệm, do đã không được hấp thụ, sẽ thành lạnh trơ’.

“Này các Tỳ kheo, như một ngọn đèn đang cháy nhờ có dầu và tim đèn, nhưng nếu khi dầu cạn tim hết, thì ngọn đèn sẽ tắt bởi không còn đủ yếu tố nuôi dưỡng nó’ cũng theo cách như vậy, đúng thực, [khi] một Tỳ kheo trải nghiệm một cảm giác của thân đang đi đến ngừng diệt, người đó hiểu rằng ‘Tôi trải nghiệm một cảm giác của thân đang đi đến ngừng diệt’, người đó hiểu rằng ‘Tôi trải nghiệm một cảm giác của thân đang đi đến ngừng diệt’. Người đó hiểu rằng ‘Khi thân này tan rã, sau khi chết, tất cả mọi trải nghiệm, do đã không được hấp thụ, sẽ thành lạnh trơ’.¹⁴

Trích trong

số 10, Kimbila

“Này Ananda, ví như có một đống rác nằm ở ngã tư đường, và có một chiếc xe hay xe ngựa chạy đến từ một hướng phía đông . . . hoặc một hướng phía tây . . . hoặc một hướng phía bắc . . . hoặc một hướng phía nam, nó đều có thể ủi bay đống rác đó. Cũng như vậy, đúng thực, này Ananda, một Tỳ kheo sống quán sát thân trong thân này . . . các cảm giác trong những cảm giác . . . tâm trong tâm . . . các pháp trong các pháp, có thể ủi bay những ý nghĩ bất thiện, bất lợi.”

Trích trong

số 11, Ở tại Icchanangala

Tôi nghe như vầy. Một thời Đức Thế Tôn đang sống tại Icchanangala trong khu Rừng Icchanangala.

Rồi Đức Thế Tôn nói với các Tỳ kheo như vầy: “Này các Tỳ kheo, ta muốn ẩn dật (nhập thất) trong ba tháng. Đừng để ai tiếp cận ta, ngoại trừ người nào đưa cơm nước.”

“Sẽ y như vậy, thưa ngài”, các Tỳ kheo đáp lại Đức Thế Tôn. Và đúng như vậy, không ai tiếp cận Đức Thế Tôn, ngoại trừ người nào đưa cơm nước. Khi trở ra sau ba tháng ẩn cư, Đức Thế Tôn đã nói với các Tỳ kheo như vầy:

“Này các Tỳ kheo, nếu có các du sĩ ngoại đạo hỏi các thầy như vầy: ‘Này các bạn, theo cách sống nào sa-môn Gotama (Cồ-đàm) chủ yếu an trú vào trong đó trong thời gian ẩn cư mùa Mưa?’, thì các thầy, này các Tỳ kheo, các thầy nên trả lời các du sĩ ngoại đạo như vầy: ‘Này các bạn, đó là ‘sự chánh niệm hơi thở’, sa-môn Cồ-đàm đã an trú vào trong đó trong thời gian ẩn cư mùa Mưa.’

[Tiếp tục y hệt đoạn trong bài kinh ‘Chánh Niệm Hơi Thở’]:

[PHƯƠNG PHÁP: BỐN NHÓM ĐỐI TƯỢNG] . . .

(xvi) . . . người đó tập luyện mình như vậy.

“Này các Tỳ kheo, đúng ra phải nói rõ điều này: ‘Đây là cách sống của các bậc thánh nhân, đây là đời sống (của sự) thanh khiết (vô nhiễm), đây là sự sống của Như Lai’, đó chính là ‘chánh niệm hơi thở’, đúng thực, đúng ra phải nói rõ điều này: ‘Cách sống là như vậy’.

“Những Tỳ kheo là các học nhân sống với mục tiêu chưa được chứng đắc, tâm nguyện đạt đến sự chấm dứt rốt ráo mọi sự ràng buộc, thì đối với họ phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ dẫn tới sự tiêu diệt mọi ô nhiễm. Và những Tỳ kheo là các bậc A-la-hán, bên trong họ mọi ô nhiễm đã bị tiêu diệt, đó là những người đã sống đời sống (thánh thiện), đã làm những gì cần làm, đã đặt xuống gánh nặng, đã đạt tới sự thiện lành cao nhất, mục tiêu cao nhất, đã tiêu diệt các gông cùm trói buộc sự trở thành (tái sinh), là những người, nhờ sự hiểu biết đúng đắn, đã được giải thoát, thì đối với họ phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ dẫn tới đời sống hạnh phúc ngay bây giờ và tại đây, và dẫn tới sự (năng lực) chánh niệm và sự hiểu biết rõ ràng.

“Này các Tỳ kheo, đúng ra phải nói rõ điều này: ‘Đây là cách sống của các bậc thánh nhân, đây là đời sống (của sự) thanh khiết (vô nhiễm), đây sự sống của Như Lai’, đó chính là ‘chánh niệm hơi thở’, đúng thực, đúng ra phải nói rõ điều này: ‘Cách sống là như vậy’.”¹⁵

trích trong số 17

“Này các Tỳ kheo, phương pháp ‘chánh niệm hơi thở’, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ dẫn tới sự phá bỏ các gông cùm trói buộc.”

trích trong No. 18

“ . . . sẽ dẫn tới phá bỏ những khuynh hướng (thói tính, gông cùm) cố hữu.”

trích trong số 19

“ . . . sẽ dẫn tới sự hiểu biết (tri kiến) của kiếp sống này.”

trích trong số 20

“ . . . sẽ dẫn tới sự tiêu diệt mọi ô nhiễm.”

Trích trong

‘Tăng Chi Bộ Kinh, Kinh Tập Ekaka 16’

(Anguttara Nikaya, Ekaka Nipata, 16)

“Có một cách, này các Tỳ kheo, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ dẫn tới sự rút lui hoàn toàn, sự phai biến, sự ngừng diệt, sự làm an bình, sự hiểu biết trực tiếp, sự giác ngộ, Niết-bàn.

Một cách đó là gì? Đó là ‘Chánh Niệm Hơi Thở’.”

Trích trong

‘Kinh Tập Pañcaka 96’

(Pancaka Nipata, 16)

“Nếu có được năm phẩm chất, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo thực hành ‘Chánh Niệm Hơi Thở’ không bao lâu sẽ xuyên phá những chướng ngại cố hữu. Năm đó là gì?

“Ở đây, này các Tỳ kheo, một Tỳ kheo:

(i) ít nhận lấy việc lớn, chỉ có một số trách vụ, dễ được giúp đỡ, biết hài lòng với sự thiếu ít của đời sống (thanh đạm);

(ii) ăn ít, không ham ăn ham uống;

(iii) không buồn ngủ đờ đẫn, và luôn cố tỉnh thức;

(iv) tinh thông và ghi nhớ những điều đã học; và đối với những điều tốt từ lúc đầu, tốt ở khúc giữa, tốt ở khúc cuối, và những điều được nói và được viết ra để cho đời sống thanh tịnh được hoàn thiện và được thanh lọc hoàn toàn-những điều đó người đó học kỹ, ghi nhớ trong tâm, đọc tụng, suy xét trong tâm, và thâm nhập thấu suốt bằng tầm nhìn;

(v) biết suy xét tâm mình để xem xét còn bao lâu mới có thể được giải thoát.

“Nếu một Tỳ kheo có được năm phẩm chất này, này các Tỳ kheo, thì người đó thực hành ‘Chánh Niệm Hơi Thở’ không bao lâu sẽ xuyên phá hết những chướng ngại cố hữu.”

trích trong số 97

[Giống như đoạn kế trên, chỉ thay phần (iv) bằng ‘mười kiểu nói chuyện’ được trích trong đoạn kinh Kinh Tập Navaka 1, đoạn 2-được ghi dưới đây).

trích trong số 98

[Giống như đoạn kế trên, chỉ thay phần (iv): “là người sống trong rừng và duy trì sự an trú ẩn dật”.

trích trong

‘Kinh Tập Chakka, 115’

(Chakka Nipata, 115)

“Có ba điều, này các Tỳ kheo. Ba đó là gì? Lời nói vô giới, tình bạn tệ bạc, sự xao lãng của tâm. Này các Tỳ kheo, có ba điều như vậy.

“Này các Tỳ kheo, để trừ bỏ ba điều đó, có ba điều cần phải được tu tập. Ba đó là gì?

“Để trừ bỏ lời nói vô giới vô lễ, phải tu tập lời nói nhẹ nhàng lễ phép. Để trừ bỏ tình bạn tệ bạc, phải tu dưỡng tình bạn tốt lành. Để trừ bỏ sự xao lãng của tâm, phải tu tập sự ‘Chánh Niệm Hơi Thở’. Này các Tỳ kheo, để trừ bỏ ba điều đó, cần phải tu tập ba điều mới nói.”

trích trong

‘Kinh Tập Navaka, 1

(=Kinh Phật Tự Thuyết, IV.1)’ (Navaka, 1=Ud IV.1)

“Này các Tỳ kheo, người có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có đạo hữu thân tín tốt, thì có thể trông đợi người đó là như vầy: người đó sống có giới hạnh, có Giới Luật Tỳ kheo (Patimokkha), với thiện đức làm trú xứ của mình; thấy sợ hãi trong những vi phạm nhỏ nhất, người đó sẽ tu tập bản thân bằng cách nhận lấy (sống theo) những giới hạnh tu tập.

“Này các Tỳ kheo, người có bạn tốt, có người đồng hành tốt, có đạo hữu thân tín tốt, thì có thể trông đợi người đó là như vầy: có lời nói liên quan đến sự lánh trần, giúp cho sự giải thoát của tâm-đó là, 1. nói về sự ít tham cầu, về sự biết hài lòng; 2. nói về sự cách ly ẩn dật, sự cách ly khỏi tiếp xúc; 3. nói về sự siêng năng tu tập; 4. nói về đạo hạnh; 5. về sự định tâm; 6. nói về sự hiểu biết; 7. nói về sự giải thoát; 8. nói về tri kiến và 9. về tầm nhìn liên quan đến sự giải thoát-người đó có thể là người tu tập đạt tới những cách nói như vậy, theo ý mình, một cách không khó khăn, và trọn vẹn.

. . . . .

trích trong

‘Kinh Phật Thuyết Như Vậy, 85’

(Itivuttaka, 85)

“Này các Tỳ kheo, hãy sống quán sát sự ô uế ghớm ghiếc (của thân), và giữ sự ‘Chánh Niệm Hơi Thở’ của mình được thiết lập tốt ở trước mặt. Sống quán sát tính vô thường trong mọi sự tạo tác (các hành, sankhara). Ai sống quán sát sự ô uế ghớm ghiếc của thân, sẽ có thể trừ bỏ khuynh thướng (gông cùm, thói tâm) tham dục đối với sắc đẹp. Ai có sự ‘Chánh Niệm Hơi Thở’ của mình được thiết lập tốt ở trước mặt, sẽ không còn những thói nghĩ có hướng tạo ra sự sân giận. Ai sống quán sát tính vô thường của mọi sự tạo tác, sẽ trừ bỏ được sự vô minh, và nhờ đó tầm nhìn sáng tỏ sẽ khởi sinh.

Nhận biết rõ sự ô uế trong thân này,

Chánh niệm vào hơi thở vào và ra,

Luôn nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng

Làm dịu các thân hành, tâm hành.

Đúng thực, vị Tỳ kheo nhìn thấy đúng đắn,

Từ nay được giải thoát;

Được trang bị bằng sự hiểu biết (tri kiến)

trọn vẹn và luôn được bình an

Vị sa-môn này

phá tan mọi ràng buộc dính chấp.”

Chú Thích:

127 Tiếng Pali ‘visesa’: sự nổi bật; chỉ sự tiến bộ, sự chứng đạt. Ví dụ: như cách nói trong một kinh: “Sau thành tựu nổi bật ban đầu của việc hoàn thiện giới hạnh . . . họ chứng đạt những thành tựu nổi bật nhờ công cụ thiền quán . . .” (theo M-a: Luận giảng Trung Bộ Kinh, kinh 10 và 118)

128 Lễ Pavarana (lễ Tự Tứ) được tổ chức vào cuối kỳ an cư mùa Mưa (Kiết Hạ), trong kỳ an cư các Tỳ kheo phải ở tu một chỗ trong suốt ba tháng mùa mưa. Trong lễ Tự Tứ, các Tỳ kheo thỉnh cầu Tăng đoàn chỉ ra những sai phạm có thể của mình trước đó. Lễ được tổ chức vào ngày cuối của ba tháng sau kỳ an cư mùa Mưa [tức vào tháng Assayuja = tháng 10], nhưng nếu không được, có thể dời lại đến ngày cuối tháng sau [tức tháng Kattika = tháng 11]. Ở đây, ngày trăng rằm là ngày cuối cùng của các tháng đó (nhằm ngày 15 của Phật lịch).

129 Ngay chỗ này chỉ sự giác ngộ: thánh quả A-la-hán.

130 Komudi là ngày rằm của tháng Kattika, được gọi là Komudi theo tên của loài hoa súng trắng (kumuda) được cho là sẽ nở rộ trên mặt nước vào ngày rằm đó. So sánh kinh Pháp Cú, kệ 285.

131 Tiếng Pali: Suddha, sare patitthita: cùng chữ Phật đã dùng trong các kinh M I 25, I 488, trong ví dụ lột lớp gỗ mềm… sẽ còn lại gỗ lõi (tinh, chắc) quý giá bên trong.

132 Mười gông cùm trói buộc (samyojana) là: 1. Niềm tin có một cái ‘ta’ hằng hữu; 2. Sự nghi ngờ, nghi hoặc; 3. Niềm tin mê tín vào các tập tục, lễ nghi thờ cúng; 4. tham dục; 5. ác ý; 6. tham muốn được sinh về cõi trời sắc giới; 7. tham muốn được sinh về cõi trời vô sắc giới; 8. tự cao; 9. bất an; 10. vô minh.

Năm gông cùm đầu thường được gọi là năm gông cùm ‘thấp hơn’ (orambhagya), nếu còn, sẽ trói buộc chúng sinh luân hồi trong các cõi dục-giới; năm gông cùm còn lại được gọi là năm gông cùm ‘cao hơn’ (uddhambhgya), nếu còn, sẽ trói buộc chúng sinh tái sinh trong các cõi trời sắc giới và vô sắc giới.

133 Chỗ này chỉ ba gông cùm đầu tiên ở trên.

134 Coi Trung Bộ Kinh (MN, 10)

135 Đó là các nỗ lực khống chế và trừ bỏ những điều bất lợi bất thiện, và nỗ lực tu dưỡng và duy trì những điều lợi lạc thiện lành. Coi Trường Bộ Kinh (DN 33) và Trung Bộ Kinh (MN 141).

136 Hoặc còn được gọi là ‘bốn cơ sở để thành công’ (iddhipada). Bốn đó là: 1. cơ sở thành công có cả hai yếu tố là: tập trung nhờ quyết tâm, và ý chí nỗ lực tu tập; 2. cơ sở thành công có cả hai yếu tố là: tập trung nhờ năng lượng tinh tấn, và ý chí nỗ lực tu tập; cơ sở thành công có cả hai yếu tố là: tập trung nhờ tâm thức, và ý chí nỗ lực tu tập; cơ sở thành công có cả hai yếu tố là: tập trung nhờ điều tra suy xét, và ý chí nỗ lực tu tập;

137 Gồm các căn: niềm tin (tự tin, tín), năng lượng tinh tấn, chánh niệm, chánh định, và trí tuệ hiểu biết-(tín, tấn, niệm, định, tuệ).

“Căn” ở đây theo nghĩa là ưu thế có trước, năng lực có sẵn, căn cơ. Coi thêm kinh S V 201.

138 ‘Năm năng lực’ cũng chính là ‘Năm căn’ nói trên, nhưng “Năng lực” ở đây theo nghĩa là năng lực vững vàng của các căn, là sự vững chắc, không lay chuyển; tức các căn đã có đủ năng lực của chúng. Coi thêm kinh S V 219.

139 Bảy yếu tố (giúp) Giác Ngộ bao gồm: chánh niệm; điều tra các pháp; năng lượng tinh tấn; tâm hoan hỷ; tâm tĩnh lặng (khinh an); định tâm; tâm buông xả. Coi thêm kinh S V 63.

140 Các phần từ “bốn nền tảng chánh niệm” cho đến các phần của “con đường Bát Thánh Đạo” theo giảng luận gồm có 37 phần tu góp phần vào sự giác ngộ; nên nó được gọi là “37 phần giác ngộ” (37 Bồ-đề phần).

141 Bốn tâm: từ, bi, hỷ, xả được gọi là các trạng thái tâm thuộc cõi trời cao đẹp (Bốn phạm trú), hoặc được gọi là (HV) Tứ vô lượng tâm. Coi thêm M I 38, Vism chương IX.

142 Thiền quán về sự ô uế ghớm ghiếc (asubha) của thân bao gồm thiền quán về (a) chín giai đoạn thối rửa tan hoại của tử thi; hoặc thiền quán về các (31, nếu tính luôn não là 32) bộ phận của thân, được hướng dẫn trong kinh M I 58. Coi thêm Vism chương VI, VII.

143 ‘Sự nhận thức’ ở đây đồng nghĩa với ‘trí tuệ minh sát’. Câu sau đây trong Luận giảng: “Ở đây trí-tuệ có nghĩa là sự nhận-thức”, (theo M-a: Luận giảng Trung Bộ Kinh, kinh 10 và 118).

144 Về ‘sự tạo tác của thân’ (thân hành) và sự tạo tác của tâm’ (tâm hành), coi trong kinh M I 301 có ghi như vầy: “Này Visakha, sự thở vào-thở ra là sự tạo tác của thân; ý tưởng được áp dụng (tầm) và ý tưởng được duy trì (tứ) là sự tạo tác của ngôn từ; còn cảm giác và sự nhận thức là sự tạo tác của tâm”.

Chỗ ‘Nhóm Đối Tượng Thứ Nhất’ (Quán sát về Thân) của bài kinh này, chúng ta có thể so sánh với kinh M I 56 (kinh Các Nền Tảng Chánh Niệm, Satipatthana) trong đó có thêm vào đoạn: ‘Như một người thợ tiện rành nghề hoặc người học việc của ông ta, khi quay một vòng dài, biết ‘Tôi quay một vòng dài’ hoặc khi quay một vòng ngắn, biết ‘Tôi quay một vòng ngắn;’; (như trong các bản dịch bài kinh ‘Các Nền Tảng Chánh Niệm’ ở Phần 3 quyển sách này).

145 (Niềm hoan hỷ, vui mừng-chữ Pali là ‘piti’). Thực ra rất khó tìm chữ tương đương để dịch chữ piti; dịch ra bằng chữ nào cũng không thỏa mãn, không đủ ý nghĩa của nó. Theo các luận giảng, chữ piti được ví như tâm trạng mừng vui phấn khởi khi một người bộ hành qua sa mạc khô nóng sắp chết vừa nhìn thấy một hồ nước mát, đó là niềm hoan-hỷ. Còn niềm sung sướng hạnh phúc (sukha) được ví như cảm giác người đó đang đắm mình thụ hưởng trong hồ nước mát đó.

146 (Phai biến, phai mất-chữ Pali là ‘viraga’). Chữ này thường được dịch như vậy cũng là ‘tạm’ chứ cũng không thỏa mãn hết ý nghĩa của nó. Chữ này bắt nguồn từ chữ ‘raga’ có nghĩa gốc là màu, màu nhuộm, được dùng để chỉ sự ‘tham dục’, ‘tham muốn’ ; do vậy ‘viraga’ có nghĩa là sự phai biến màu sắc, tức sự phai biến, biến mất tính ‘tham dục’. Chữ này được dùng rất nhiều trong các kinh; điển hình là cụm chữ quen thuộc là: "nibbida, viraga, nirodha, và patinissaga": sự rút ra sự thoát ra (ví dụ khởi vòng luân hồi sinh tử), sự phai biến (tham dục), sự ngừng diệt, và sự từ bỏ.

147 ‘Bốn Nhóm Đối Tượng’ trong bài kinh (Chánh Niệm Hơi Thở) cũng được thấy ghi trong các kinh khác như M I 425, trong A V 111, trong nhiều kinh SN 54, và Patis I 95.

148 ‘Thế giới’ ở đây có nghĩa là gì?. Trong quyển ‘Phân Tích Các Nền Tảng Chánh Niệm’ (Vbh 195 Satipatthana Vibhanga) có ghi: "Ở đây ‘thế giới’ là gì? Chính thân này là thế giới, và năm tập hợp (uẩn) dính chấp [như các đối tượng] là thế giới; đây được gọi là thế giới."

149 Ở đây ‘siêu thế’: siêu phàm, tâm linh-chữ Pali là ‘niramisa’: nghĩa gốc là ‘không thuộc xác thịt’: không thuộc thân phàm, siêu phàm, siêu thế, thuộc phần tâm linh. Về chủ đề amisa và niramisa, coi kinh M I 12, 59; M-a I 89, 29.

150 Đối với phần B, C và D: lặp lại từ (1)-(7) của phần A.

151 Trong bộ Tương Ưng Bộ Kinh (SN 54:9) thì bài kinh đang được trích là phiên bản ngắn hơn; tức bản kinh trong SN 54:9 là ngắn hơn bản kinh đang được trích dẫn ở đây.

152 Chữ Pali là ‘asubha’, thường được diễn dịch là ‘sự không tinh khiết, ô uế, dơ bẩn’ hay ‘sự đáng ghét, ghớm ghiếc’. (Bởi vậy người dịch Việt đã cố dịch đầy đủ là ‘sự ô uế ghớm ghiếc’). Thực ra không có chữ nào [trong tiếng Anh] có thể dịch một cách thỏa đáng chữ Pali này cho đúng thực với ý nghĩa của việc quán xét ‘31 bộ phận của thân’ và ‘9 giai đoạn thối rửa tan hoại của tử thi’ như đã được nói trong bài kinh ‘Các Nền Tảng Chánh Niệm’ (MN 10). Khi dịch vậy thì ở đây sự quán xét về sự ‘ô uế ghớm ghiếc’ của thân bị bỏ quên yếu tố ‘tham dục’. (Mục tiêu chính là trừ bỏ tính ‘tham dục’, tức tính tham dục tham muốn về thân xác; quán xét đủ loại sự ‘ô uế ghớm ghiếc’ của thân là để người tu trừ bỏ cái tính tham thân, chấp thân, vị thân trong tâm thức của mình).

153 ‘nhận thức về sân-giận . . . đã được dẹp bỏ hoàn toàn’ có nghĩa là: mọi nhận thức dính sân giận đã hoàn toàn bị cắt bỏ, hoàn toàn bị trừ bỏ. Ngay chỗ này, người tu nói vậy, là tuyên bố sự chứng đắc thánh quả Bất-Lai của mình (theo thang bậc chứng đắc, dựa trên số lượng gông cùm đã bị cắt bỏ). Rồi, chỗ này cũng chỉ ra trí tuệ minh sát hướng đến mục đích chứng đắc thánh quả A-la-hán kế tiếp, người đó nói: ‘Chánh niệm con thở vào, chánh niệm con thở ra’, vân vân . . . (theo Luận giảng Tương Ưng Bộ Kinh (SN)-Sarattapakasini).

154 Cũng theo Luận giảng Tương Ưng Bộ Kinh (SN)-Sarattapakasini, có ghi:

“Ai làm việc (tu tập) với các yếu tố (tứ đại?) là đề mục thiền thì thấy thân mình nhọc khổ như cảm giác khi thân bị quăng vào một guồng máy. Ai làm việc (tu tập) với các kasina là các đối tượng thiền [tạm dịch: các vật cụ làm đối tượng thiền--coi Vism Chương IV] thì thấy hai mắt run yếu và bị mỏi mệt giống như chúng sắp rớt ra. Nhưng những ai làm việc (tu tập) trên đề mục thiền này (tức Hơi Thở), thì thân thể hay hai mắt đều không bị khổ nhọc gì hết. Đó là lý do tại sao Đức Thế Tôn đã nói như vậy trong câu kinh này.”

(Như vậy Hơi-Thở có đủ các ưu điểm về mặt ý nghĩa và về mặt thực hành để nên được chọn làm đối-tượng thiền. Đó cũng là lý do tại sao Phật đã luôn đề cao phương pháp thiền ‘Chánh Niệm Hơi Thở” cho mọi người, kể cả người mới bắt đầu, người xuất gia học nhân cho đến những bậc vô học nhân (giác ngộ), và theo nhiều bài kinh, bản thân Đức Phật cũng luôn sống an trú vào sự ‘Chánh Niệm Hơi Thở’ trong thời Phật còn sống sau khi đã giác ngộ!).

THAY LỜI KẾT

Phần kinh sách hướng dẫn là vô cùng quý giá. Nhưng sẽ là vô nghĩa nếu chúng không được thực hành. Như quý vị vừa đọc qua các lời kinh, hầu như Phật luôn nhấn mạnh vào sự ‘tu tập và thường xuyên thực hành’, đó là điều kiện tiên quyết để mang lại kết quả. Do vậy, có thể thấy rằng nếu ai tu tập không đúng đắn, hoặc không ‘tu tập và thường xuyên thực hành’ thì sẽ không dẫn đến kết quả nào như Phật đã nói.

Các sách hướng dẫn thực hành thiền thì có nhiều. Đối với một số độc giả là các Phật tử trẻ chưa quen với các cách diễn dịch trước kia (như tiếng Việt cũ, tiếng Hán Việt), và đối với những độc giả mới bắt đầu học tu gần đây, tôi xin giới thiệu vài quyển sách hướng dẫn được viết bằng ngôn ngữ thông thường hiện đại để dễ dàng đọc hiểu và thực hành theo đó. [Dĩ nhiên, các hướng dẫn của các sư thầy lỗi lạc đó cũng được diễn dịch từ những lời kinh của Phật, từ những luận giảng của các luận sư cổ điển (như trong Thanh Tịnh Đạo…), và đặc biệt từ những trải nghiệm chân thực của chính họ trong bước đường thiền tập]. Nói đúng hơn, các quyển sách đó chỉ ra những bước tu tập từ đầu, những chướng ngại người thiền thường gặp phải, và những phương pháp thủ thuật để thiền tập và vượt qua.

Ví dụ, sách hướng dẫn toàn bộ về thiền tập lấy Hơi Thở làm đối tượng-từ bước sơ bộ bắt đầu cho đến các bước đạt định (tầng thiền định), rồi thiền quán trí tuệ đi đến chứng đắc các thánh quả--chúng ta có thể đọc và thực hành theo một quyển “Thiền Theo Cách Phật Dạy Sẽ Đi Đến Giải Thoát (thiền sư Ajahn Brahm), tên khác là “Hạnh Phúc của Thiền”. Thiền sư là một trong những vị đệ tử ưu tú của thiền sư Ajahn Chah, đại diện của dòng ‘Thiền Trong Rừng’ của Thái Lan.

Còn nếu quý vị muốn đọc những hướng dẫn giản dị, không dùng thuật ngữ ngay cả thuật ngữ Phật giáo và thuật ngữ nhà thiền, về những chủ đề về thực hành thiền tập, quý vị có thể đọc các quyển hướng dẫn của vị thiền sư nổi tiếng người Tích Lan là Bhante Gunaratana. Cũng lấy đối tượng Hơi Thở để thiền tập như Đức Phật đã đề nghị, nhưng vị thiền sư này đã viết để hướng dẫn mọi người từ abc đến những giai đoạn thiền cao hơn khác nhau mà người ta thường phân định là thiền định (jhana) và thiền minh sát (vipassana). Cũng theo lời của nhà sư thiền sư này, quý vị nên đọc cùng lúc hoặc trước sau ba quyển hướng dẫn hết lòng của ngài, đó là: Chánh Niệm, giảng bằng ngôn ngữ thông thường; Chánh Định, giảng bằng ngôn ngữ thông thường; và Bốn Nền Tảng Chánh Niệm, giảng bằng ngôn ngữ thông thường. Đó là những sách cẩm nang chỉ dẫn từng bước tu và từng thủ thuật để đối trị những chướng ngại và vượt qua những tình huống lạ thường và kỳ diệu xuất hiện trong tiến trình thiền tập.

Nhưng còn những hướng dẫn nào về cuộc sống khi đang tu tập, về đời sống tu hành, về cách sống trong một Tăng đoàn (đối với các bậc xuất gia) thì sao, chúng ta có thể tìm đọc ở đâu, ngoài những hướng dẫn của các sư thầy bên cạnh mình? Luôn luôn là những vấn đề: Tại sao có người tu được, có người tu không được; có người tu một chỗ mãi mãi, có người phải di dời liên tục trong suốt một đời tu? Tại sao có người tu miên mật vẫn không đi tới đâu, có người tu một thời gian ngắn đã sáng tỏ, giác ngộ? Tại sao có người rất tinh thông giáo pháp nhưng thường thoái tâm hoàn tục ngay sau một vài tháng? Có người nghĩ về giới luật như vầy, có người nghĩ về giới luật như kia, trong cùng thời gian thiền tập ở một nơi nào đó. . . Cuộc sống tu hành chắc chắn bao gồm hàng trăm thứ phức tạp và trở ngại; thứ nghịch duyên đối với người này, thứ thuận duyên đối với người khác. Đây là phần ‘sống động’ của đời sống tu hành. Về phần quan trọng này, có lẽ vị thiền sư Ajahn Chah đã dạy một cách chân thực và giản dị trong nhiều bài giảng sinh động của ngài. Quý vị có thể đọc một cách dễ chịu và đầy lòng biết hơn với ngài về những lời dạy được ghi trong bộ sách “Lẽ Sinh Diệt, Lý Tu Hành”.

Các sách có được in và gửi miễn phí (ấn tống) cho những người đang thực sự tìm hiểu về thiền và thực tập theo. Còn nhiều các sách hướng dẫn khác mà quý vị có thể học và làm theo, miễn sao tìm thấy được cách tu phù hợp nhất cho chính mình và là cách tu đúng đắn mà Đức Phật đã dạy-đó là nền tảng để đi đến những kết quả mà Phật đã chỉ ra.

BẢNG VIẾT TẮT