Các Kinh Nói Về Chánh Niệm

Các Kinh Nói Về Chánh Niệm

Các Kinh

Nói Về

Chánh Niệm

Lê Kim Kha Dịch

Mục Lục

LỜI NGƯỜI DỊCH

PHẦN 1 - TRONG TẠNG KINH PALI

BẢN CHẤT VÀ MỤC TIÊU CỦA ‘BỐN NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM’

01.Con Đường Duy Nhất

02.Hãy Là Nơi Nương Tựa Của Mình

03.Sự Truyền Thừa của Phật Pháp

04.Đại Nhân, Đại Phu

05.Siêu Xuất và Kỳ Hiệu

06.Nơi Nghỉ

07.Sự Tu Tập cho Tất Cả Mọi Người

08.Bốn Nền Tảng Chánh Niệm–Tiêu Chuẩn đo lường sự Chứng Đắc

09.Lời Nói Nặng Cân

10.Không Đổi Hướng, Không Thoái Chuyển

11.Người Bất Tử

12.Những Ô Nhiễm

13.Quá Khứ và Tương Lai

14.Cho Ích Lợi của Chính Mình

15.Sự Phòng Hộ Đúng Đắn

16.Một Gia Chủ Bị Bệnh

17.Một Tỳ Kheo Bị Bệnh

18.Trưởng Lão Uttiya

19.Từ Ràng Buộc đến Tự Do

20.Những Bông Hoa Giải Thoát

21.Tỉnh Giác về Hiện Tại

22.Sự Tích Lũy

23.Món Quà của Tình Bạn

24.Hoàn Toàn Là Hữu Ích

NHỮNG TU TẬP BAN ĐẦU

25.Những Chướng Ngại

26.Tu Tiến Dần Dần

27.Sự Khởi Đầu Tu Tập

28.Mục Đích của Những Giới Luật về Đạo Đức

29.Hướng Dẫn cho Bahiya

30.Thiền Có Định Hướng và Thiền Không Định Hướng

31.Quán Xét các Yếu Tố Duyên Khởi . . .

32.Người Tu Sống An Trú Bên Trong . . .(I)

33.Người Tu Sống An Trú Bên Trong . . .(II)

34.Quán Xét các Nền-Tảng của Chánh Niệm theo Bảy Cách

SỰ QUÁN XÉT VỀ THÂN

35.Bài Kinh “Chánh Niệm về Thân”

36.Từ Những Vần Kệ của Ngài Ananda

37.Bài Kinh “Chánh Niệm về Hơi Thở”34

38.Chánh Niệm về Hơi Thở

39.Chết Có Chánh Niệm

SỰ HIỂU BIẾT RÕ RÀNG VỀ BỐN TƯ THẾ

40.Tu Tập để Giác Ngộ

41.Tu Tập với Quyết Tâm và Trí Tuệ Minh Sát

42.Sự Tu Tập của vị Bồ-tát

43.Sự Hiểu Biết Rõ Ràng trong mọi Tư Thế

44.Sự Hiểu Biết Rõ Ràng khi Nói

45.Sự Hiểu Biết Rõ Ràng khi Nhìn

QUÁN XÉT VỀ NHỮNG CẢM GIÁC

46.Cách Hiểu Biết những Cảm Giác

47.Sự Từ Bỏ

48.Những Cảm Giác, Bên Trong và Bên Ngoài

49.Xem Xét về Cảm Giác Một Cách Có Chánh Niệm

QUÁN XÉT VỀ [TRẠNG THÁI] TÂM

50.Giáo Pháp Có Thể Nhìn Thấy Được

51.Vượt Trên Đức Tin

BỐN NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM, KẾT HỢP VỚI NHỮNG PHƯƠNG PHÁP TU TẬP KHÁC

52.Tính Hợp Pháp trong Giáo Pháp

53.Sự Thất Bại và Sự Thành Tựu

54.Tu Tập Tốt về Thiền Định

55.Sự Tu Tập Tiến Dần

NHỮNG VÍ DỤ

56.Người Gác Cổng - I

57.Người Gác Cổng - II

58.Que Soi

59.Giữa Đám Đông

60.Lưỡi Cày và Roi Bò

TRONG CÁC KINH VĂN KHÁC SAU KINH TẠNG PALI

61.Tính Chất Đặc Trưng của Chánh-Niệm

62.Sự Chú Tâm và Trí Tuệ

63.Từ Ví Dụ về Con Gà

64.Hạt Giống

65.Con Mèo

66.Từ Ví Dụ về Con Nhện

TRONG CÁC GIẢNG LUẬN

67.Con Đường Duy Nhất

68.Các Loại Con Người

69.Sau Khi Đã Vượt Qua những Tham Muốn và Phiền Não . . .

70.Nhiệt Thành, Hiểu Biết Rõ Ràng và Chánh Niệm

71.Sự Chánh-Niệm là Phẩm Chất Hòa Hợp

72.Trích Nhặt từ trong các Luận Giảng

PHẦN 2 - TRONG KINH TẠNG ĐẠI THỪA

73.Ngài Long-Thọ (Nagarjuna)

74.Ngài Vô-Trước (Asvaghosa)

75.Trích trong Chương VI: Về Sự Phòng Hộ Bản Thân

76.Trích từ kinh “Arya-Ratnamegha Sutra” (Thánh-Bảo Vân Kinh)

77.Tránh Bị Xao Lãng

78.Tự Phòng Hộ Bản Thân

79.Nền Tảng Chánh Niệm là Thân

80.Nền Tảng Chánh Niệm là Cảm Giác

81.Nền Tảng Chánh Niệm là Tâm

82.Nền Tảng Chánh Niệm là Những Yếu Tố của Sự Sống72

Chú Thích

PHẦN 3 - BÀI KINH “CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM” (Satipatthana)

KINH LỚN “CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM”

I.QUÁN XÉT VỀ THÂN

II.QUÁN XÉT VỀ NHỮNG CẢM GIÁC

III.QUÁN XÉT VỀ TÂM

IV.QUÁN XÉT NHỮNG ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM

KINH “CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM”

Sơ-Đồ bài Kinh

KINH “CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM”

I. THÂN

II. NHỮNG CẢM GIÁC

III. TÂM

VI. NHỮNG ĐỐI TƯỢNG CỦA TÂM

Sơ-Đồ bài Kinh

PHẦN 4 - KINH “CHÁNH NIỆM HƠI THỞ”

KINH “CHÁNH NIỆM HƠI THỞ”

[CHÁNH NIỆM VỀ HƠI THỞ]

[PHƯƠNG PHÁP: BỐN NHÓM ĐỐI TƯỢNG]

[HOÀN THIỆN BỐN NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM]

[HOÀN THIỆN BẢY YẾU TỐ GIÁC NGỘ]

[HOÀN THIỆN TẦM NHÌN SÁNG TỎ VÀ SỰ GIẢI THOÁT]

NHỮNG ĐOẠN KINH KHÁC VỀ ‘CHÁNH NIỆM HƠI THỞ’

THAY LỜI KẾT

BẢNG VIẾT TẮT

LỜI NGƯỜI DỊCH

Kính gửi quý đạo hữu:

Như Phật đã nói trong các kinh, ‘Chánh niệm’ là phương pháp quan trọng nhất trong sự tu tập theo đạo Phật để đi tới giải thoát. Việc tu tập chánh niệm về đối tượng thuộc bốn nhóm (nền tảng) đối tượng được coi là con đường trực chỉ để đi đạt đến sự giác ngộ.

Quyển sách này là từ bản dịch quyển sách ‘Trái Tim Của Thiền Phật Giáo’. Tuy nhiên, do ý nghĩa ‘sưu tập’ các lời kinh nói về chánh niệm, người dịch đã đưa thêm vào một số phần. Do vậy quyển sách này gồm các phần như sau:

PHẦN 1: là bản dịch toàn bộ PHẦN BA [NHỮNG BÔNG HOA GIẢI THOÁT] của quyển ‘Trái Tim Của Thiền Phật Giáo’ của trưởng lão Nyanaponika. Ngài đã công phu sưu tập các lời kinh nói về ‘Chánh niệm’.

PHẦN 2: là bản dịch của PHẦN HAI [BÀI KINH ‘CÁC NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM] của quyển ‘Trái Tim Của Thiền Phật Giáo’ của trưởng lão Nyanaponika. Trong phần này, người dịch đưa thêm vào hai bản dịch của Tỳ kheo Tiến sĩ Analayo và Hòa thượng Tiến sĩ W. Rahula. Quý vị có thể so sánh. Hầu hết họ các bản đều giống nhau, chỉ có vài chữ khác nhau, tuỳ theo cách mỗi dịch giả cố diễn dịch ý nghĩa bao hàm của mấy chữ Pali đó ra ngôn ngữ phổ biến (tiếng Anh); cũng có dịch giả diễn dịch dựa vào ý nghĩa thực hành của những chữ đó.

PHẦN 3: là bản dịch của PHẦN I VÀ PHẦN IV của quyển sách nổi tiếng ‘Chánh Niệm Hơi Thở’ của Tỳ kheo Nanamoli: PHẦN I [BÀI KINH ‘CHÁNH NIỆM HƠI THỞ’] VÀ PHẦN II [Các trích đoạn khác về “Chánh Niệm Hơi Thở” trong các kinh Pali]. Ngài đã công phu sưu tập các lời kinh nói về ‘Chánh niệm Hơi Thở’.

Các chú thích cuối-trang và các chú thích trong ngoặc tròn (…) là của người dịch. Tất cả các chú thích cuối sách (cuối các Phần của sách) và các chú thích trong ngoặc vuông […] là của bản gốc.

Hy vọng quý vị có thể đọc lại những lời kinh và càng thêm thấm nhuần lời lời dạy Đức Phật về phương pháp tu tập ‘Chánh niệm’. Mong mọi người mau tìm thấy cách tu đúng đắn.

Nhà Bè, Trung Thu 2015 (PL.2559)

Lê Kim Kha

PHẦN 1 - TRONG TẠNG KINH PALI

BẢN CHẤT VÀ MỤC TIÊU CỦA ‘BỐN NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM’

01. Con Đường Duy Nhất ¹

Một lần Đức Phật ở trong khu rừng Uruvela, bên bờ sông Neranjara (Ni-liên-kiền), đang ngồi dưới gốc cây Đa nơi những người chăn dê hay ngồi. Và trong khi Phật đang ngồi an trú một mình như vậy, ý nghĩ sau đây đã khởi sinh trong Người:

“Đây là con đường duy-nhất để làm trong sạch chúng sinh, để vượt qua buồn đau và sầu bi, để diệt trừ sự khổ và phiền não, để bước tới con đường chánh đạo, để chứng ngộ Niết-bàn; con đường đó được gọi là bốn Nền Tảng Chánh Niệm.

“Bốn là gì? Ở đây, một người tu sống thực hành quán xét thân . . . thực hành quán xét những cảm giác . . . thực hành quán xét tâm . . . thực hành quán xét những đối tượng của tâm,² nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới.”

Lúc đó vị trời (Phạm Thiên) Brahma Sahampati nhận biết trong tâm về những ý nghĩ đó của Đức Thế Tôn, và nhanh chóng như một người khỏe mạnh duỗi cánh tay đang co hoặc co cánh tay đang duỗi, vua trời lập tức hạ giới và xuất hiện trước mặt Đức Thế Tôn. Chỉnh áo vắt ngang một vai, ngài chấp tay cúi chào Đức Thế Tôn và thưa rằng:

“Thật vậy, thưa Đức Thế Tôn! Thật vậy, Đức Thế Tôn! Đây là con đường duy nhất để làm trong sạch chúng sinh. . .; con đường đó được gọi là bốn Nền Tảng Chánh Niệm . . .”

Trời Brahma Sahampati đã nói như vậy. Sau khi nói xong, ngài nói thêm rằng:

Người thấy con đường duy nhất để chấm dứt tái sinh,

Vì tâm bi mẫn, Người biết con đường thánh đạo,

Nhờ con đường đó đã vượt qua Biển Khổ Sầu,

Cho cả hiện tại và tương lai.

(S.47,11)

Theo nội dung bài kinh, ý niệm của Phật về con đường giải thoát thông qua tu tập Chánh-Niệm đã có ngay sau khi Phật giác ngộ. Theo một kinh văn nguyên thủy, đó là bộ Đại Phẩm (Maha-Vagga) thuộc Luật Tạng (Vinaya-pitaka): sau khi giác ngộ, Đức Phật đã lưu trú bảy tuần ở khu vực xung quanh Cây Bồ-Đề. Tuần thứ năm và tuần thứ bảy Phật ngồi dưới bóng Cây Đa (ajapala-nigrodha: cây đa của người chăn dê), là nơi những người chăn dê thường ngồi mỗi khi họ chăn thả đàn dê ở gần đó. Đây chính là nơi chốn và thời gian đã được nói trong bài kinh.

02. Hãy Là Nơi Nương Tựa Của Mình

Trước khi mất, Phật đã trải qua kỳ an cư Mùa Mưa cuối cùng trong một ngôi làng nhỏ có tên là Beluva. Lúc đó Phật đang lâm bệnh nặng. Vì cảm động với những Tỳ kheo ở nơi khác muốn đến gặp Phật lần cuối, Phật đã dùng nỗ lực ý chí để trấn áp bệnh tật. Phật ra khỏi giường bệnh và đến ngồi ở một chỗ bóng mát. Người thị giả trung thành nhiều năm của Phật, đó là ngài

Ananda, đã đến hầu quạt cho Phật và tỏ ra vui mừng khi thấy Phật đỡ bệnh. Ngài nói với Phật ngài đã cố trấn an bản thân mình với ý nghĩ rằng Phật sẽ không ra đi trước khi Phật đưa ra lời chỉ thị cho cả Tăng đoàn. Nhưng Phật liền nói răng:“Này Ananda, Tăng đoàn còn trông đợi gì ở ta nữa? Này Ananda, giáo lý ta dạy ta đâu có phân biệt điều gì là công khai hay bí truyền đâu. Bậc Thiện Thệ biết rõ đâu có giáo lý nào còn giấu giữ trong nắm tay của người thầy. Ai có ý nghĩ rằng ‘Ta đang lãnh đạo Tăng đoàn, và Tăng đoàn phải làm theo lời ta’ thì, có lẽ, người đó mới muốn đưa ra chỉ thị cuối cùng đối với Tăng đoàn.”

Sau vài lời đó, Phật mới tuyên bố những lời thiêng liêng được ghi lại trong đoạn kinh dưới đây, nó chuyển tải sự nhấn-mạnh đặc biệt và ý nghĩa quan trọng cho mọi người đến tận hôm nay:

“Này Ananda, hãy là hòn đảo của mình, hãy là nơi nương tựa của mình! Đừng nương tựa vào người khác. Hãy để Giáo Pháp là hòn đảo của mình, để Giáo Pháp là nơi nương tựa của mình; đừng nương tựa vào chỗ nào khác!

“Và này Ananda, làm cách nào một người tu lấy mình làm hòn đảo, lấy mình làm nơi nương tựa, và không nương tựa vào chỗ khác? Làm cách nào để Giáo Pháp là hòn đảo và nơi nương tựa, chứ không phải chỗ nào khác?

“Ở đây, một người tu sống thực hành quán xét thân . . . thực hành quán xét những cảm giác . . . thực hành quán xét tâm . . . thực hành quán xét những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới.

“Này Ananda, theo cách như vậy, một người tu là hòn đảo và nơi nương tựa của mình, chứ không phải chỗ nào khác; theo cách như vậy, người đó sẽ có Giáo Pháp là hòn đảo và nơi nương tựa của mình, chứ không phải chỗ nào khác.

“Và này Ananda, tất cả những ai, bây giờ hoặc sau khi ta chết, sống biết lấy mình làm hòn đảo của mình, làm nơi nương tựa của mình, chứ không lấy chỗ nào khác; có Giáo Pháp là hòn đảo và nơi nương tựa của mình, chứ không phải chỗ nào khác-thì họ nằm trong số những Tỳ kheo của ta sẽ đạt đến đỉnh cao tâm linh, nếu họ quyết tâm tu tập chính mình như vậy.”

(D.16)

Theo kinh điển, thời gian này là khoảng mười tháng trước khi Đức Phật qua đời. Trong mười tháng đó, Phật cũng linh cảm được cái chết của hai vị đại đệ tử là Xá-lợi-phất (Sariputa) và Đại Mục-kiền-liên (Maha-Mogganlana). Khi Phật nghe tin về cái chết của ngài Xá-lợi-phất, Phật đã nói lại những lời trong đoạn kinh 2 vừa ghi trên. Lúc này Phật cũng sắp từ giã trần gian.

Như vậy là, chiếu theo hai đoạn kinh 1 và 2 vừa ghi ở trên, chúng ta thấy rằng: giáo lý tu tập Bốn Nền Tảng Chánh-Niệm (Satipathana) đã có mặt xuyên suốt cuộc đời truyền dạy Giáo Pháp của Đức Phật, nó có mặt từ ngày Phật mới giác ngộ cho đến ngày Phật sắp mất.

¤ Điều đó cho thấy, việc tu tập khả năng Chánh-Niệm là một công cụ cốt lõi và trực chỉ nhất nằm trong ba mảng tu tập GiớiĐịnh-Tuệ, tức con đường Bát Chánh Đạo, mà Phật đã chỉ dạy.

03. Sự Truyền Thừa của Phật Pháp

Có một lần khi ngài Ananda và ngài Bhadda sống ở Patalipita (thành Hoa Thị), trong Tu Viện Con Gà. Vào buổi chiều, sau khi ngài Bhadda rời khỏi nơi ẩn cư của mình, ngài đến chào ngài Ananda. Sau khi cúi chào lễ phép và thân thiện, ngài nói nới ngài Ananda như sau:

“Này đạo hữu Ananda, đâu là nguyên nhân, đâu là lý do sau khi Phật mất đi thì Chánh Pháp không còn truyền tiếp lâu dài? Và nữa, đạo hữu Ananda, đâu là nguyên nhân, đâu là lý do sau khi Phật mất đi thì Chánh Pháp vẫn truyền tiếp lâu dài?”

-“Thật khéo nói, này đạo hữu Bhadda, thật khéo nói! Lành thay trí tuệ của đạo hữu, lành thay tầm nhìn của đạo hữu, câu hỏi thật xuất sắc!

Này đạo hữu, nếu bốn Nền Tảng Chánh-Niệm không được tu tập và thường xuyên thực hành, thì Chánh Pháp sẽ không tiếp tục được dài lâu sau khi Phật mất đi. Nhưng, nếu bốn Nền Tảng Chánh-Niệm được tu tập và thường xuyên thực hành, thì Chánh Pháp sẽ tiếp tục dài lâu sau khi Phật mất đi.”

(S.47, 22.23)

04. Đại Nhân, Đại Phu

Ở Savatthi (Xá-vệ). Ngài Xá-lợi-phất đi đến gặp Đức Thế Tôn, lễ phép cúi chào và ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi, ngài thưa với Phật như sau:

“’Đại nhân, bậc đại phu’-người ta thường gọi vậy. Thưa Thế Tôn, người ra sao mới được gọi là bậc đại phu?”

Phật trả lời:

-“Này Xá-lợi-phất, người có một cái tâm được giải thoát, ta gọi đó là một bậc đại phu. Người không có một cái tâm được giải thoát, ta gọi đó không phải là một đại phu.

-“Và này Xá-lợi-phất, làm cách nào cái tâm được giải thoát? Này Xá-lợi-phất, đó là người tu biết sống thực hành quán xét thân . . . thực hành quán xét những cảm giác . . . thực hành quán xét tâm . . . thực hành quán xét những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới.

-“Này Xá-lợi-phất, ai làm theo cách như vậy thì tâm mới được giải thoát. Và khi người có một cái tâm được giải thoát, ta gọi đó là bậc đại phu. Nhưng người không có một cái tâm được giải thoát, ta gọi đó không phải là đại phu.”

(S.47, 11)

05. Siêu Xuất và Kỳ Hiệu

Này Ananda, thầy có thể giữ trong tâm phẩm hạnh siêu xuất và kỳ diệu này của bậc Thiện Thệ: biết rõ những cảm giác khởi sinh bên trong bậc Thiện Thệ, biết rõ chúng tiếp tục, biết rõ chúng ngừng diệt; biết rõ những nhận thức khởi sinh bên trong bậc Thiện Thệ, biết rõ chúng tiếp tục, biết rõ chúng ngừng diệt; biết rõ những ý nghĩ khởi sinh bên trong bậc Thiện Thệ, biết rõ chúng tiếp tục, biết rõ chúng ngừng diệt. Này Ananda, thầy có thể lưu giữ trong tâm phẩm hạnh siêu xuất và kỳ diệu đó của bậc Thiện Thệ.

(Tức luôn chánh-niệm và hiểu biết về sự sinh, trưởng, diệt của mọi sự bên trong thân-tâm mình).

(M.123)

06. Nơi Nghỉ

Này Bà-la-môn, năm giác quan có các trú xứ khác nhau, có những địa phận khác nhau, và chúng không tham dự vào trú xứ và địa phận của nhau. Năm đó là gì ?

Năm giác quan nhìn, nghe, ngửi, nếm và tiếp xúc. Bởi vì năm giác quan có các trú xứ khác nhau, có những địa phận khác nhau, và chúng không tham dự vào trú xứ và địa phận của nhau, nên đối với chúng tâm chính là nơi nghỉ1, và tâm thì tham dự vào địa phận của chúng.

-Ngài Cồ-đàm, nhưng đối với tâm cái gì là nơi nơi nghỉ?

-Này Bà-la-môn, đối với tâm, sự chánh-niệm là nơi nghỉ.

-Ngài Cồ-đàm, đối với sự chánh-niệm, cái gì là nơi nghỉ?

-Này Bà-la-môn, đối với sự chánh-niệm, sự giải thoát là nơi nghỉ.

-Ngài Cồ-đàm, đối với sự giải thoát, cái gì là nơi nghỉ?

-Này Bà-la-môn, đối với sự giải thoát, Niết-bàn là nơi nghỉ.

-Ngài Cồ-đàm, đối với Niết-bàn, cái gì là nơi nghỉ?

-Này Bà-la-môn, giờ ông đã bước quá khỏi phạm vi hỏi đáp. Vấn đề ông mới hỏi không còn đúng chỗ. Bởi vì khi tiến vào trạng thái Niết-bàn có nghĩa là Đời Sống Thánh Thiện đang được sống; đời sống thánh thiện đó có Niết-bàn là mục tiêu của nó, có Niết-bàn là đích đến của nó.

(S.48, 42)

07. Sự Tu Tập cho Tất Cả Mọi Người

Một lần trong thời Đức Thế Tôn sống ở xứ của những người Kosala (Câu-xá-lợi), trong ngôi làng tên Sala của những Bà-la-môn. Lúc đó, Phật nói với các Tỳ kheo như sau:

Đối với những Tỳ kheo mới, mới xuất gia chưa được lâu, mới đến với giáo lý và giới luật, thì họ nên được khuyến khích về, nên được giới thiệu về, và nên được xác lập bản thân trong việc tu tập bốn Nền Tảng Chánh-Niệm. Bốn đó là gì?

Này các Tỳ kheo, đó là thực hành quán xét thân, nhiệt thành và hiểu biết rõ ràng, nhất tâm, với một trái tim bình lặng và một cái tâm được hội tụ và tập trung, để hiểu biết thân đúng như nó thực là.

Đó là thực hành quán xét những cảm giác . . . để hiểu biết những cảm giác đúng như chúng thực là; thực hành việc quán xét tâm . . . để hiểu biết tâm đúng như nó thực là; thực hành việc quán xét những đối tượng tâm, nhiệt thành và hiểu biết rõ ràng, nhất tâm, với một trái tim bình lặng và một cái tâm được hội tụ và tập trung, để hiểu biết những đối tượng tâm đúng như chúng thực là.

Cũng vậy đối với những Tỳ kheo trong giai đoạn tu cao hơn2 nhưng vẫn chưa đạt tới mục tiêu và hướng tới sự Bình An Cao Nhất-cũng vậy, họ cũng sống nhiệt thành và hiểu biết rõ ràng, nhất tâm, với một trái tim bình lặng và một cái tâm được hội tụ và tập trung, thực hành quán xét thân, để hiểu biết trọn vẹn về thân; thực hành việc quán xét những cảm giác, để hiểu biết trọn vẹn về những cảm giác; thực hành việc quán xét tâm, để hiểu biết trọn vẹn về tâm; thực hành việc quán xét những đối tượng tâm, để hiểu biết trọn vẹn3 về những đối tượng tâm.

Cũng vậy, đối với những Tỳ kheo đã là những bậc Thánh Nhân (A-la-hán), người không còn ô nhiễm, người đã đang sống Đời Sống Thánh Thiện cho đến cuối cùng, người đã hoàn thành việc tu tập, đã trút bỏ gánh nặng, đã đạt đến mục tiêu, đã tiêu diệt các gông cùm tái sinh, và đã được giải thoát bằng trí tuệ hoàn thiện-cũng vậy, họ cũng sống nhiệt thành và hiểu biết rõ ràng, nhất tâm, với một trái tim bình lặng và một cái tâm được hội tụ và tập trung, thực hành quán xét thân để hiểu biết trọn vẹn về thân; thực hành việc quán xét những cảm giác, để hiểu biết trọn vẹn về những cảm giác; thực hành việc quán xét tâm, để hiểu biết trọn vẹn về tâm; thực hành việc quán xét những đối tượng tâm, để hiểu biết trọn vẹn về những đối tượng tâm.

Cũng vậy, đối với những Tỳ kheo mới, mới xuất gia chưa được lâu, mới đến với giáo lý và giới luật- cũng vậy, họ nên được khuyến khích về, nên được giới thiệu về, và nên được xác lập bản thân trong việc tu tập bốn Nền Tảng Chánh-Niệm như vậy.

(S.4, 4)

08. Bốn Nền Tảng Chánh Niệm–Tiêu Chuẩn đo lường sự Chứng Đắc

Một lần ngài Xá-lợi-phất (Sariputta) nói với ngài A-nậu-lâu-đà (Anuruddha):

"Này đạo hữu A-nậu-lâu-đà, người ta nói về người trong giai đoạn tu cao (học nhân, sekha). Thế nào mới là người đang tu tiến trong giai đoạn tu cao đó?

- "Này đạo hữu, người đã phát triển một phần của bốn Nền Tảng Chánh-Niệm là người đang ở trong giai đoạn tu cao.

"Này đạo hữu Anuruddha, người ta nói về người đã vượt qua giai đoạn tu4 (vô học nhân, asekha). Thế nào mới là người đã vượt qua giai đoạn tu cao đó?

"Này đạo hữu, người đã phát triển hoàn thiện của bốn Nền Tảng Chánh-Niệm là người đã vượt qua giai đoạn tu cao đó."

(S.47, 26.27)

09. Lời Nói Nặng Cân

Có lần ngài A-nậu-lâu-đà (Anuruddha) và ngài Xá-lợi-phất (Sariputta) sống ở gần Vesali (Tỳ-xá-li), ở nơi vườn xoài của cô Ambapali. Vào buổi chiều sau khi ngài Xá-lợi-phất ra khỏi chỗ ẩn trú của mình, ngài đi đến gặp ngài A-nậu-lâu-đà. Sau khi chào hỏi thân thiện với nhau, ngài nói như vầy:

“Này đạo hữu A-nậu-lâu-đà, những nét bề ngoài của đạo hữu thật sáng rỡ; nét mặt và da dẻ sáng trong. Đâu là nơi an trú của tâm mà đạo hữu vẫn thường sống an trú vào đó?”

-“Thưa đạo hữu, tâm tôi được thiết lập vững chắc trong bốn Nền Tảng Chánh-Niệm, tôi thường sống an trú như vậy.

-“Này đạo hữu, ai là một A-la-hán, là người không còn ô nhiễm, người đã đang sống Đời Sống Thánh Thiện cho đến cuối cùng, người đã hoàn thành việc tu tập, đã trút bỏ gánh nặng, đã đạt đến mục tiêu, đã tiêu diệt các gông cùm tái sinh, và đã được giải thoát bằng trí tuệ hoàn thiện-người ấy thường xuyên sống an trú với một cái tâm được thiết lập vững chắc trong bốn Nền Tảng Chánh-Niệm.

“Này đạo hữu, đó là điều lợi lạc cho chúng ta, một điều lợi lạc lớn lao chúng ta đã nghe được lời nói nặng-cân (rất quan trọng, quả quyết) từ chính miệng của ngài A-nậu-lâu-đà.”

(S.52, 9)

10. Không Đổi Hướng, Không Thoái Chuyển

Có lần ngài A-nậu-lâu-đà (Anuruddha) sống ở gần Savatthi (Xá-vệ), trong một căn nhà gần cây Salala. Lúc đó ngài nới với các vị Tỳ kheo như sau:

“Này các đạo hữu, dòng sông này, là sông Hằng, chảy về phía Đông, uốn về phía Đông, hướng về phía Đông. Giờ giả sử có một đoàn người mang theo cuốc xẻng và rổ thúng, và họ nói rằng: ‘Chúng tôi sẽ làm cho con sông này, sông Hằng, chảy về phía Tây, uốn về phía Tây, hướng về phía Tây’. Các đạo hữu nghĩ sao: liệu đoàn người đó có thể thực sự làm cho sông Hằng chảy về phía Tây, uốn về phía Tây, hướng về phía Tây, hay không?

-Đích thực là không, thưa đạo hữu.

-Và tại sao không?

-Này đạo hữu, chắc chắn rằng, sông Hằng chảy về phía Đông, uốn về phía Đông, hướng về phía Đông. Không thể nào làm cho nó chảy về phía Tây, uốn nó chảy về phía Tây, hướng nó chảy về phía Tây, dù cho đoàn người đó có chịu cực khổ làm đến mức kiệt sức.

-Này các đạo hữu, cũng giống vậy: nếu một Tỳ kheo đã tu tập và thường xuyên thực hành bốn Nền Tảng Chánh-Niệm, khi có vua chúa và quan lại, có bạn bè, người thân thuộc và họ hàng xúm lại, tặng tiền bạc châu báu và bảo người đó: “Này thân nhân! Anh thèm gì trong mấy bộ cà sa vàng đó? Vì sao phải đi sống với cái đầu trọc? Này, hãy quay về nhà sống lại đời thường, hưởng tiền bạc châu báu, và làm những việc thiện cũng được!.” Nhưng, này các đạo hữu, khi một Tỳ kheo đã tu tập và thường xuyên thực hành bốn Nền Tảng Chánh-Niệm, người ấy sẽ không bỏ việc tu để quay lại một trạng thái sống thấp, điều đó là không thể. Và tại sao không thể? Không thể nào một cái tâm từ lâu đã chuyển theo hướng từ bỏ, đã uốn theo hướng từ bỏ, đã hướng theo hướng từ bỏ, mà bây giờ có thể quay lại một trạng thái sống thấp như vậy.”

(S.52, 8)

11. Người Bất Tử

Này các Tỳ kheo, có bốn Nền Tảng Chánh-Niệm. Bốn đó là gì?

Ở đây, một Tỳ kheo thực hành quán xét thân, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới. Trong khi người đó thực hành quán xét thân như vậy, mọi tham muốn đối với thân đều bị trừ bỏ bên trong người đó. Bằng cách trừ bỏ những tham muốn, người đó chứng thành Bất Tử.

Người đó thực hành quán xét những cảm giác, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới.

Trong khi người đó thực hành quán xét những cảm giác, mọi tham muốn đối với những cảm giác đều bị trừ bỏ bên trong người đó. Bằng cách trừ bỏ những tham muốn, người đó chứng thành Bất Tử.

Người đó thực hành quán xét tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới. Trong khi người đó thực hành quán xét tâm, mọi tham muốn đối với những cảm giác đều bị trừ bỏ bên trong người đó. Bằng cách trừ bỏ những tham muốn, người đó chứng thành Bất Tử.

Người đó thực hành quán xét những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới. Trong khi người đó thực hành quán xét những đối tượng của tâm, mọi tham muốn đối với những cảm giác đều bị trừ bỏ bên trong người đó. Bằng cách trừ bỏ những tham muốn, người đó chứng thành Bất Tử.”

(S.47, 37)

12. Những Ô Nhiễm

Này các Tỳ kheo, có ba loại ô nhiễm5: Ô nhiễm do nhục dục, ô nhiễm do tham muốn được tái sinh, và ô nhiễm do vô minh.

Để loại bỏ ba loại ô nhiễm này, này các Tỳ kheo, phải tu tập bốn Nền Tảng Chánh-Niệm.

(S.47, 50)

13. Quá Khứ và Tương Lai

Này các Tỳ kheo, để dẹp bỏ và vượt qua những giả định về quá khứ và tương lai kia, cần phải tu tập bốn Nền Tảng Chánh-Niệm.

(D.29)

14. Cho Ích Lợi của Chính Mình

Này các Tỳ kheo, vì lợi lạc của chính mình, phải lấy sự chánh-niệm (mang tính) cảnh giác làm người bảo vệ của tâm, và điều đó là vì bốn lý do sau đây:

“Mong cho tâm tôi không chứa tham dục đối với thứ gì làm phát sinh tham dục!-vì lý do này sự chánhniệm cảnh giác phải làm người bảo vệ của tâm, vì lợi lạc của mình.

“Mong cho tâm tôi không chứa sân hận đối với thứ gì làm phát sinh sân hận!-vì lý do này, sự chánh-niệm cảnh giác làm người bảo vệ của tâm, vì lợi lạc của chính mình.

“Mong cho tâm tôi không chứa sự ngu mờ đối với thứ gì làm phát sinh sự ngu mờ!-vì lý do này, sự chánh-niệm cảnh giác làm người bảo vệ của tâm, vì lợi lạc của chính mình.

“Mong cho tâm tôi không chứa si mê đối với thứ gì làm phát sinh sự si mê!-vì lý do này, sự chánh-niệm cảnh giác làm người bảo vệ của tâm, vì lợi lạc của chính mình.

“Này các Tỳ kheo, bây giờ, khi tâm của một Tỳ kheo không chấp chứa tham dục đối với những thứ làm phát sinh tham dục, là do người đó đã không còn tham dục.

“bây giờ, khi tâm của một Tỳ kheo không chấp chứa sân hận đối với những thứ làm phát sinh sân hận, là do người đó đã không còn sân hận.

“bây giờ, khi tâm của một Tỳ kheo không chấp chứa sự ngu mờ đối với những thứ làm phát sinh sự ngu mờ, là do người đó đã không còn ngu mờ.

“bây giờ khi tâm của một Tỳ kheo không chấp chứa si mê đối với những thứ làm phát sinh si mê, là do người đó đã không còn si mê-nhờ vậy vị Tỳ kheo đó sẽ không chao đảo, không run rẩy, không rùng mình, vị ấy sẽ không đầu hàng sự sợ hãi, cũng không nghe theo các đạo thuyết khác.”6

(A.4, 117)

15. Sự Phòng Hộ Đúng Đắn

Một lần Đức Thế Tôn ở xứ Sumbha, trong một thị trấn của người Sumbha, được gọi là Sedaka. Lúc đó Phật nói với những Tỳ kheo như sau:

Ngày xưa có một người làm nghề xiếc thăng bằng trên cây sào tre. Dựng cây sào lên, ông ấy nói với cô học trò phụ diễn của ông: “Này Medakatalika thân yêu, hãy leo lên cây sào và đứng trên vai ta!”-“Dạ thưa thầy”, cô gái đáp lại và làm theo lời thầy. Rồi người thợ xiếc nói: “Này Medakatalika, giờ hãy khéo phòng hộ ta, và ta sẽ phòng hộ cho con (để cùng giữ thăng bằng trên cây tre). Vậy đó, hãy canh chừng lẫn nhau, hãy phòng hộ lẫn nhau, chúng ta sẽ biểu diễn kỹ năng của chúng ta, để kiếm sống, và sau đó có thể leo xuống khỏi sào tre một cách an toàn.”

“Nhưng cô học trò nói lại: “Không phải vậy, thưa Thầy! Thầy, thầy phải lo phòng hộ cho chính thầy; và con, con sẽ lo phòng hộ cho chính con. Canh chừng chính mình, phòng hộ chính mình, chúng ta sẽ biểu diễn kỹ năng của chúng ta, để kiếm sống, và sau đó có thể leo xuống khỏi sào tre một cách an toàn.”

“Đó là cách đúng đắn”, Phật đã nói, và Phật nói thêm rằng:

“Theo cách cô học trò đã nói: “Con sẽ lo phòng hộ chính mình”, bốn Nền Tảng Chánh Niệm nên được thực tập theo cách đó. Phòng hộ chính mình sẽ phòng hộ cho người khác; phòng hộ cho người khác là phòng hộ chính mình.

“Và làm cách nào một người, khi phòng hộ chính mình, sẽ phòng hộ cho người khác? -Đó là bằng sự thiền tập thường xuyên và liên tục.7

“Và làm cách nào một người, khi phòng hộ chính mình, sẽ phòng hộ cho người khác? -Đó là bằng sự nhẫn nhục và chịu khó, bằng lối sống bất-bạo-lực và vô-hại, bằng tâm từ ái và bi mẫn8.

“Tôi sẽ phòng hộ chính tôi”, bốn Nền Tảng Chánh Niệm nên được thực tập theo cách đó. “Tôi sẽ phòng hộ cho người khác”, bốn Nền Tảng Chánh Niệm nên được thực tập theo cách đó. Phòng hộ chính mình (sẽ) là phòng hộ cho người khác; phòng hộ cho người khác (nghĩa) là phòng hộ chính mình.”9

(S.47, 19)

16. Một Gia Chủ Bị Bệnh

Một gia chủ tên Sirivaddha ở Rajagaha, một người thực hành theo Giáo lý của Phật, đã ngã bệnh gần chết; ông đã gửi lời thỉnh cầu ngài Ananda đến gặp ông. Theo lời thỉnh cầu, ngài Ananda đã đến thăm nhà vị gia chủ bệnh, và ở đó ngài có nói với ông ta như sau:

“Này gia chủ, tình trạng của ông có thể chịu được không, ông có chịu nỗi không? Bữa giờ bệnh đau có thuyên giảm hay càng nặng hơn? Ông có thấy đỡ hơn hay tệ hơn?

-“Không, thưa Thầy, tình trạng của con là không thể chịu nỗi; con khó mà chịu nỗi. Bệnh đau càng nặng chứ không thuyên giảm; sự hoại diệt đang thấy rõ, không thấy đỡ chút nào.

-“Như vầy, này gia chủ, ông nên luyện tập bản thân như vầy: “Tôi sẽ thực hành quán xét thân . . . thực hành quán xét những cảm giác . . . thực hành quán xét tâm . . . thực hành quán xét những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới.

-“Thưa Ngài, bốn Nền Tảng Chánh Niệm này, đã được giảng dạy bởi Đức Thế Tôn, có thể được tìm thấy trong con, và con đã sống theo những giáo lý đó: bởi vì con sống thực hành quán xét thân . . . thực hành quán xét những cảm giác . . . thực hành quán xét tâm . . . thực hành quán xét những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm . . . .

“Và đối với năm gông cùm đầu tiên,10 đã được giảng giải bởi Đức Thế Tôn, con không còn thấy một gông cùm nào trong số đó mà con chưa trừ bỏ được.

-“Này gia chủ, đó thực là một thành tựu đối với ông, một sự thành tựu lớn lao! Này gia chủ, đó là thánh quả Bất Lai11 vừa được ông tuyên bố.””

(S.47, 29)

17. Một Tỳ Kheo Bị Bệnh

Một lần, khi ngài A-nậu-lâu-đà (Anuruddha) sống gần Savatthi (thành Xá-vệ), ngài ngã bệnh và đau đớn như gần chết. Lúc đó có vài Tỳ kheo đã đến thăm ngài A-nậu-lâu-đà và thưa với ngài như vầy:

“Trạng thái tâm nào đạo hữu A-nậu-lâu-đà đang an trú vào đó mà những cảm nhận (đau đớn) của thân không thể làm xáo trộn cái tâm của đạo hữu vậy?

-“Này các đạo hữu, đó là một trạng thái tâm đã được bám gốc một cách vững chắc trong bốn Nền Tảng Chánh Niệm; và nhờ đó, những cảm nhận (đau đớn) của thân không còn có thể làm xáo trộn cái tâm của tôi.” (S.52, 10)

18. Trưởng Lão Uttiya

Khi bệnh đến, ta liền khởi chánh-niệm như vầy:

“Bệnh đã gọi: đâu còn thời gian mà biếng nhác!”³

(Thag.30)

19. Từ Ràng Buộc đến Tự Do

Ngay trong những ràng buộc của sự sống, Ta tìm thấy giáo pháp dẫn đến Niết-bàn, chấm dứt bệnh đau: Giáo pháp đó được tìm thấy bởi những người đạt đến sự chánh-niệm;

Tâm của họ cũng đạt đến sự chánh-định hoàn hảo.

(S.2, 7)

20. Những Bông Hoa Giải Thoát

Tu tập và vững chãi trong sự nỗ lực đúng đắn,

Với sự chánh-niệm chính là trú xứ của mình

- Nếu được trang điểm bằng những bông hoa giải thoát đó,

Bậc vô nhiễm sẽ không còn bị tái sinh.

(Thag.100)

21.Tỉnh Giác về Hiện Tại

Đừng truy tìm những thứ đã qua,

Đừng ấp ủ những thứ tương lai:

Quá khứ thì đã qua rồi,

Tương lai thì còn chưa đến.

Nhưng ai có tầm nhìn sáng rõ sẽ thấy,12

Hiện tại là bây giờ và ngay đây,

Người có trí như vậy sẽ quyết tu để đạt đến

Cái không bao giờ bị mất hay bị lay chuyển.13 (M.13)

22. Sự Tích Lũy

“Một đống bất thiện”, đó là năm Chướng Ngại - có thể nói chính xác như vậy. Bởi vì, đích thực chúng chỉ toàn là một đống tích lũy những thứ bất thiện. Năm chướng ngại đó là gì? Đó là: tham dục, ác ý, buồn ngủ và đờ đẫn, bất an và lo lắng, nghi ngờ (có trong tâm).

“Một đống thiện lành”, đó là bốn Nền Tảng Chánh Niệm - có thể nói chính xác như vậy. Bởi vì, đích thực chúng chỉ toàn là một đống tích lũy những thứ thiện lành.

(S.47, 5)

23. Món Quà của Tình Bạn

Này các Tỳ kheo, những ai mà các thầy có sự cảm thông với họ, những ai họ thấy tốt khi lắng nghe các thầy-đó là những người bạn và đạo hữu, những người thân và họ hàng-họ nên được khuyến khích và giới thiệu về sự tu tập và thiết lập (tâm) trong bốn Nền Tảng Chánh Niệm.

(S.47, 48)

24. Hoàn Toàn Là Hữu Ích

Này các Tỳ kheo, ta tuyên bố, sự chánh-niệm là hữu-ích ở mọi lúc mọi nơi.

(S.46, 53)

NHỮNG TU TẬP BAN ĐẦU

25. Những Chướng Ngại

Này các Tỳ kheo, nếu không từ bỏ sáu điều thì sẽ không thể sống thực hành quán xét thân . . . thực hành quán xét những cảm giác . . . thực hành quán xét tâm . . . thực hành quán xét những đối tượng của tâm. Sáu đó là gì?

Đó là: hay thích hoạt động; thích nói nhiều; thích ngủ nhiều; thích tụ họp; thiếu kiểm soát giác quan; ăn uống không chừng mực.

(A.4, 117)

26. Tu Tiến Dần Dần

Thời Đức Thế Tôn sống gần Saketa trong phần khu rừng có nai ở Anjana-vana. Lúc đó có một du sĩ tên Kundaliya đi đến đó, sau khi cúi chào Đức Thế Tôn một cách thân thiện và lễ phép, ông ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, ông nói với Đức Thế Tôn như vầy:

“Thưa ngài, tôi có thói quen ghé thăm các khu tu viện và gặp gỡ nhiều người. Sau khi ăn bữa sáng, tôi thường đi đến tu viện này và tu viện khác, khu này và khu khác. Ở đó tôi gặp các ẩn sĩ và các bà-la-môn đang nói chuyện đàm luận, bởi họ cho rằng việc tranh luận và phê bình là hữu ích. Giờ xin hỏi ngài Cồ-đàm, điều gì ngài cho là hữu ích?

-“Đó là kết quả giải thoát bằng sự hiểu biết14, bậc Thiện Thệ cho rằng đó là điều hữu ích.

-“Vậy xin hỏi ngài Cồ-đàm, tu tập và thường xuyên thực hành những điều gì mới có thể thành tựu kết quả giải thoát bằng sự hiểu biết đó?

-Bảy Yếu Tố giúp Giác Ngộ, nếu được tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ thành tựu kết quả giải thoát bằng sự hiểu biết đó.

-Vậy tu tập và thường xuyên thực hành những điều gì mới có thể thành tựu bảy Yếu Tố giúp Giác Ngộ đó?

-Bốn Nền Tảng Chánh Niệm, nếu tu tập và thường xuyên thực hành, sẽ thành tựu bảy Yếu Tố giúp Giác Ngộ.

-Vậy tu tập và thường xuyên thực hành những điều gì mới có thể thành tựu bốn Nền Tảng Chánh Niệm đó?

-Ba nghiệp (hạnh) tốt lành.15

-Vậy tu tập và thường xuyên thực hành những điều gì mới có thể thành tựu ba nghiệp tốt lành đó?

-Kiểm soát các giác quan.”

(S.46, 6)

27. Sự Khởi Đầu Tu Tập

Ở Savatthi (Xá-vệ). Có lần ngài Bahiya đến gặp Đức Thế Tôn, sau khi kính chào Phật, ngài ngồi xuống một bên. Sau khi ngồi xuống một bên, ngài thưa với Phật:

“Thưa Đức Thế Tôn, sẽ thật tốt lành nếu ngài giảng giải ngắn gọn về giáo lý cho con, để sau khi lắng nghe lời chỉ dạy, con có thể sống một mình, ẩn dật, tận tâm, và kiên định (tu tập).

“Này Bahiya, trước tiên thầy có thể khởi đầu làm trong sạch mình bằng những điều thiện ích. Và làm sao để khởi đầu làm trong sạch mình bằng những điều thiện ích? Đó là giới hạnh đã được khéo làm trong sạch và sự hiểu biết được đúng đắn. Này Bahiya, khi giới hạnh của thầy đã rất trong sạch và sự hiểu biết của thầy là đúng đắn, lúc đó giới hạnh sẽ giúp và trợ duyên cho thầy tu tập bốn Nền Tảng Chánh niệm.

“Này Bahiya, khi giới hạnh đã giúp và trợ duyên cho thầy như vậy, thầy sẽ tu tập bốn Nền Tảng Chánh niệm, cho dù đã hết ngày, dù đêm tàn sắp sáng, thầy có thể trông đợi sự tăng trưởng với toàn những điều thiện ích, không phải bị thoái lui.”

Và như vậy, ngài Bahiya lấy làm vui mừng và thỏa mãn với những lời của Đức Thế Tôn, ngài cúi chào Đức Phật và ra về.

Và bấy giờ ngài Bahiya đã sống một mình và ẩn dật, tận tâm, nhiệt thành, và kiên định (tu tập). Và đó chính là mục tiêu của những người con thánh thiện đã rời bỏ gia đình trở thành bậc xuất gia tu hành, chẳng bao lâu ngài sẽ trực tiếp nhìn thấy sự hoàn thiện cao nhất của Đời Sống Thánh Thiện, ngay trong kiếp này, tự mình chứng ngộ điều đó; đó là “Sinh đã tận, Đời Sống Thánh Thiện đã hoàn thành, việc tu tập đã làm xong, không còn việc gì phải làm nữa”, ngài ấy biết rõ điều này.

Vậy đó, ngài Bahiya đã chứng thành một trong những vị thánh A-la-hán.

(S.47, 5)

28. Mục Đích của Những Giới Luật về Đạo Đức

“Này đạo hữu Ananda, những giới luật thiện ích về đạo đức đã được Đức Thế Tôn tuyên thuyết, vì mục đích gì Đức Thế Tôn đã tuyên thuyết những điều đó?

-“Thật khéo hỏi, này đạo hữu Bhadha, thật khéo nói! Lành thay trí khôn của ngài, lành thay trí tuệ của ngài, câu hỏi thật xuất sắc!

“Những giới luật thiện ích về đạo đức đã được Đức Thế Tôn tuyên thuyết vì mục đích để tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm.”

(S.47, 21)

NHỮNG HƯỚNG DẪN CHUNG VỀ TU TẬP

29. Hướng Dẫn cho Bahiya

Này Bahiya, thầy nên tập luyện bản thân như vầy: “Trong cái được nhìn thấy, phải biết đó chỉ là cái được nhìn thấy; trong cái được nghe, phải biết đó chỉ là cái được nghe; trong cái được cảm nhận [như mùi hương, mùi vị, hoặc sự chạm xúc], phải biết đó chỉ là cái được cảm nhận; trong cái được nghĩ, phải biết đó chỉ là cái được nghĩ.”16

(Ud.1, 10)

30 .Thiền Có Định Hướng và Thiền Không Định Hướng

Ở Savatthi (Xá-vệ). Một buổi sáng, ngài Ananda mặc y phục, mang bình bát và áo cà sa và đi đến một ni viện. Khi đến nơi ngài ngồi xuống ở chỗ ngồi đã dọn sẵn. Các Tỳ kheo đến kính chào ngài Ananda và ngồi xuống một bên, và họ thưa rằng:

“Thưa ngài Ananda, ở đây có nhiều Tỳ kheo ni, là những người có tâm đã được khéo thiết lập trong bốn Nền Tảng Chánh Niệm, đã trải nghiệm kết quả tốt, ngày một tăng dần.

“Thật vậy, này các ni. Thật vậy, này các ni. Bất kỳ vị tăng hay ni nào có tâm được khéo thiết lập trong bốn Nền Tảng Chánh Niệm, thì họ đều có thể trông đợi trải nghiệm một kết quả tốt, ngày một tăng dần“.

Và sau khi ngài Ananda đã chỉ dẫn, khuyến khích, tạo niềm hoan hỷ cho các Tỳ kheo ni, ngài ra về. Ngài tiếp tục đi khất thực trong thành Savatthi, và trở về sau khi đi một vòng khất thực; sau bữa ăn trưa, ngài đi đến gặp Đức Thế Tôn. Sau khi cúi chào vị Thầy, ngài ngồi xuống một bên, và ngài kể lại chuyến viếng thăm ni viện vào buổi sáng. Và Đức Thế Tôn đã nói như vầy:

“Đúng vậy, này Ananda. Đúng vậy, này Ananda. Thực đúng vậy, bất kỳ vị tăng hay ni nào có tâm được khéo thiết lập trong bốn Nền Tảng Chánh Niệm, thì họ đều có thể trông đợi trải nghiệm một kết quả tốt, ngày một tăng dần.

“Bốn đó là gì? Ở đây, một người tu sống thực hành quán xét thân, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới. Trong khi người đó thực hành quán xét thân như vậy, với thân là đối tượng quán xét, có sự phấn khích về thân khởi sinh bên trong người đó, hoặc có sự đờ đẫn về tâm khởi sinh bên trong người đó; hoặc tâm người đó có bị xao lãng bởi những điều hướng ngoại.

Trong trường hợp đó, người tu đó phải định-hướng những ý nghĩ vào đối tượng nào đó giúp phát khởi niềm tự-tin17(tín). Sau khi làm như vậy, yếu tố hoan-hỷ (hỷ) sẽ khởi sinh bên trong người đó. Trong một cái tâm hoan hỷ, yếu tố khoan-khoái sẽ khởi sinh. Trong một cái tâm khoan khoái, sự tĩnh-lặng bên trong sẽ xuất hiện. Người có sự tĩnh lặng bên trong sẽ cảm thấy niềm hạnhphúc (lạc); và một cái tâm hạnh phúc sẽ đạt đến trạng thái định. Bây giờ người đó nghĩ rằng: “Mục đích ta định hướng cái tâm (qua đối tượng khác) giờ đã hoàn thành. Giờ ta đâu cần phải hướng theo nó nữa?“. Và người đó bỏ18 đối tượng mới đó, không còn quán xét hay quán chiếu về nó nữa19. Giờ thì ta nên bỏ đối tượng mới đó không? “Bây giờ ta không còn quán chiếu và xem xét, giờ ta luôn chánh-niệm từ bên trong, và hạnh phúc“, người đó nghĩ vậy.

“Lại nữa, này Ananda, một người tu sống thực hành quán xét những cảm giác. . ., quán xét tâm . . ., quán xét những đối tượng của tâm. Trong khi người đó sống thực hành như vậy, với những cảm giác. . ., tâm . . ., hoặc những đối tượng của tâm là đối tượng quán xét, có sự phấn khích về thân khởi sinh bên trong người đó, hoặc có sự đờ đẫn về tâm khởi sinh bên trong người đó; hoặc tâm người đó có bị xao lãng bởi những điều hướng ngoại.

Trong trường hợp đó, người tu đó phải định-hướng những ý nghĩ vào đối tượng nào đó giúp phát khởi niềm tự tin. Sau khi làm như vậy, yếu tố hoan-hỷ sẽ khởi sinh bên trong người đó. Trong một cái tâm hoan hỷ, yếu tố khoan-khoái sẽ khởi sinh. Trong một cái tâm khoan khoái, sự tĩnh-lặng bên trong sẽ xuất hiện. Người có sự tĩnh lặng bên trong sẽ cảm thấy niềm hạnh-phúc; và một cái tâm hạnh phúc sẽ đạt đến trạng thái định. Bây giờ người đó nghĩ rằng: “Mục đích ta định-hướng cái tâm (qua đối tượng khác) giờ đã hoàn thành. Giờ ta đâu cần phải hướng theo nó nữa?“. Và người đó bỏ đối tượng mới đó, không còn quán xét hay quán chiếu về nó nữa. Giờ thì ta nên bỏ đối tượng mới đó không? “Bây giờ ta không còn quán chiếu và xem xét, giờ ta luôn chánh-niệm từ bên trong, và hạnh phúc“, người đó nghĩ vậy.

“Này Ananda, đây chính là sự thiền có định hướng.20

“Và này Ananda, còn sự thiền không có định hướng là gì?21

“Này Ananda, nếu tâm một người tu không cần hướng ra ngoài,22 người ấy biết: ”Tâm của ta không hướng-ngoại.” Và người ấy biết thêm: ”Từ giai đoạn đầu và giai đoạn sau [của sự thiền tập] ta không có những chướng ngại, ta tự do, không bị chệch hướng.”23 Và người ấy biết thêm rằng: ”Tôi sống thực hành quán xét thân, quán xét những cảm giác, quán xét tâm, quán xét những đối tượng của tâm, nhiệt thành, hiểu biết rõ ràng và chánh-niệm, sau khi đã vượt qua những tham muốn và phiền não đối với thế giới. Và tôi hạnh phúc.

“Này Ananda, đây là sự thiền không định hướng. (không cần định hướng sang đối tượng khác)

“Này Ananda, như vậy ta đã giảng cho thầy về sự thiền có định hướng và sự thiền không định hướng. Những gì một người thầy có thể làm cho các đệ tử là chúc cho họ khỏe mạnh, vì lòng bi mẫn và cảm thông, điều đó ta đã làm cho thầy rồi. Này Ananda, ở đây có cây cối và những cốc chòi ẩn trú! Này Ananda, hãy thiền tập! Đừng lãng tâm, đừng để mình phải hối tiếc sau này! Đây là chỉ thị của ta đối với thầy.“

Đức Thế Tôn đã nói như vậy. Ngài Ananda hoan hỷ nhận lấy những lời dạy của Đức Thế Tôn.“

(S.47, 10)

CÁC GIẢNG GIẢI VỀ KINH ‘BỐN NỀN TẢNG CHÁNH NIỆM’

31. Quán Xét các Yếu Tố Duyên Khởi . . .

Này các Tỳ kheo, giờ ta sẽ giảng giải cho các thầy thấy sự khởi sinh và ngừng diệt của bốn Nền Tảng (mà chúng ta) Chánh Niệm. Hãy lắng nghe lời ta nói!

Này các Tỳ kheo, cái gì là sự khởi sinh của thân? Vì có sự khởi sinh của thực dưỡng, nên có sự khởi sinh của thân. Vì có sự ngừng diệt của thực dưỡng, nên có sự ngừng diệt của thân.

Vì có sự khởi sinh các nhận thức giác quan24, nên có sự khởi sinh những cảm giác. Vì có sự ngừng diệt các nhận thức giác quan, nên có sự ngừng diệt những cảm giác.

Vì có sự khởi sinh của thân-và-tâm (rupa-nama), nên có sự khởi sinh của thức (tức tâm).25 Vì có sự ngừng diệt của thân-và-tâm, nên có sự ngừng diệt của thức (tâm).

Vì có khởi sinh sự chú-tâm, nên có sự khởi sinh những đối tượng của tâm.26 Vì có sự ngừng diệt cả sự chútâm, nên có sự ngừng diệt của các đối tượng của tâm. (S.47, 42)

32. Người Tu Sống An Trú Bên Trong . . .(I)

Trời (Phạm thiên) Brahma Sanamkumara nói với những vị Trời ở cõi trời Đâu-suất (Tavatimsa) như vầy:

“Những vị Trời đáng kính ở cõi trời Đâu-suất nghĩ ra sao về điều đó? Có phải Đức Thế Tôn, là người biết, người thấy, bậc Thánh Nhân và bậc Toàn Giác, đã tuyên tuyết rõ bốn Nền Tảng Chánh Niệm là để đạt đến sự thiện lành? Và bốn đó là gì? Ở đây một người tu sống quán xét thân bên-trong, của mình trong khi người đó sống thực hành như vậy, người ấy rất đạt đến tập trung và tĩnh lặng (đạt định tốt). Khi người đó được tập trung và tĩnh lặng như vậy, người đó khởi lên sự hiểu-biết và tầm-nhìn đối với (về) thân của người khác, bên-ngoài thân của mình. [Và người tu thực hành tương tự như vậy đối với những cảm giác, trạng thái tâm, và những đối tượng của tâm].

(D.18)

33. Người Tu Sống An Trú Bên Trong . . .(II)

Làm cách nào một người tu sống thực hành quán xét thân bên-trong? Ở đây một người tu quán chiếu về thân của mình, từ hai gót chân trở lên và từ đỉnh đầu trở xuống, tân được bọc trong da và chứa đầy những thứ ô uế, người đó nghĩ như vầy: “Trong thân này có: tóc . . . nước khớp, nước tiểu.” Rồi người đó thực tập với đối tượng đó, phát triển nó, chú tâm vào nó một cách đều đặn và vững chắc, thiết lập nó trong tâm người đó. Sau khi thực hành như vậy, người đó hướng sự chú tâm về lại thân bên-trong và bên-ngoài.

Và làm cách nào một người tu sống quán xét thân bên-ngoài? Ở đây một người tu quán chiếu về thân bên ngoài thân mình (thân của những người khác): “Trong thân của người khác có: “Trong thân này có: tóc . . . nước khớp, nước tiểu.” Rồi người đó thực tập với đối tượng đó, phát triển nó, chú tâm vào nó một cách đều đặn và vững chắc, thiết lập nó trong tâm người đó. Sau khi thực hành như vậy, người đó hướng sự chú tâm về lại thân bên-trong và bên-ngoài.

Và làm cách nào một người tu sống thực hành quán xét thân bên-trong và bên-ngoài? Ở đây một người tu quán chiếu về một thân bên-trong và bên-ngoài: “Trong thân này có: tóc . . . nước khớp, nước tiểu.” Một người tu sống thực hành quán xét thân, cả bên-trong và bênngoài như vậy.

[Và người tu thực hành tương tự như vậy đối với những cảm giác, trạng thái tâm, và những đối tượng của tâm].

(Satipatthana-Vibhaga, Abbhidhamma Pitaka)

(trích trong quyển Phân Tích Bốn Nền Tảng Chánh Niệm, thuộc bộ Phân Tích, thuộc tạng Vi Diệu Pháp)

34. Quán Xét các Nền-Tảng của Chánh Niệm theo Bảy Cách

-Làm cách nào một người sống thực hành quán xét thân?

Ở đây một người quán xét các hiện tượng của yếu tố ‘đất’ của thân (pathavi-kaya) là: (1) vô thường chứ không phải thường hằng; (2) khổ chứ không phải sướng; (3) vô ngã chứ không phải là một cái ‘ta’ nào cả; (4) người đó quay lưng chứ không còn mê thích gì thân; (5) người đó chán bỏ chứ không còn tham dục thân xác; (6) người đó làm cho thân ngừng diệt chứ không làm nó khởi sinh; (7) người đó từ bỏ chứ không nắm giữ gì nó.

Khi quán xét nó là vô thường, người đó dẹp bỏ quan niệm nó là thường hằng; quán xét nó là khổ, người đó dẹp bỏ quan niệm nó là sướng; quán xét nó là vô ngã, người đó dẹp bỏ quan niệm nó là một cái ‘ta’ (cố định); bằng cách quay lưng, người đó dẹp bỏ sự mê thích thân; bằng cách chán bỏ, người đó dẹp bỏ sự tham dục đối với xác thân; bằng cách làm cho thân ngừng diệt, người đó dẹp bỏ sự khởi sinh của nó; bằng cách từ bỏ, người đó không còn nắm giữ gì nó.

Theo bảy cách đó, người đó thực hành sự quán xét thân như vậy.

Thân là ‘nền tảng’27, không phải là sự ‘chánhniệm’; nhưng sự chánh-niệm vừa là ‘nền tảng’ vừa là ‘chánh niệm’. Với sự chánh-niệm đó và với sự hiểu-biết đó28, người đó quán xét thân. Vì vậy đó được gọi là ‘phương pháp tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm trong đó có sự thực hành quán xét thân’.

-Lại nữa, một người quán xét những hiện tượng của yếu tố nước, nhiệt, khí, tóc, lông; da từ trên xuống dưới, thịt, máu, gân, xương, tủy đều là vô thường chứ không là thường hằng. Người đó quán xét chúng là khổ chứ không phải là sướng; vô ngã chứ không phải. . . .[lặp lại đoạn kinh giống như phần trên]. Vì vậy đó được gọi là ‘phương pháp tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm trong đó có sự thực hành quán xét thân’.

-Làm cách nào một người sống thực hành quán xét những cảm giác?

Ở đây một người sống quán sát những cảm giác sướng, cảm giác khổ, và cảm giác trung tính, đều là vô thường chứ không phải là thường hằng; những cảm giác được sinh ra từ những ấn tượng về hình sắc, ấn tượng âm thanh, ấn tượng mùi hương, ấn tượng mùi vị, ấn tượng chạm xúc, và ấn tượng tâm. Người đó quán xét chúng là (1) vô thường chứ không phải là thường hằng; (2) khổ chứ không phải là sướng; (3) vô ngã chứ không phải là một cái ‘ta’ nào cả; (4) người đó quay lưng chứ không còn mê thích gì chúng; (5) người đó chán bỏ chứ không tham muốn chúng; (6) người đó làm cho chúng ngừng diệt chứ không làm chúng khởi sinh; (7) người đó từ bỏ chứ không nắm giữ gì chúng.

Khi quán xét chúng là vô thường, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là thường hằng; quán xét chúng là khổ, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là sướng; quán xét chúng là vô ngã, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là một cái ‘ta’ (cố định); bằng cách quay lưng, người đó dẹp bỏ sự mê thích chúng; bằng cách chán bỏ, người đó dẹp bỏ sự tham muốn đối với chúng; bằng cách làm cho chúng ngừng diệt, người đó dẹp bỏ sự khởi sinh của chúng; bằng cách từ bỏ, người đó không còn nắm giữ gì chúng.

Theo bảy cách đó, người đó thực hành sự quán xét những cảm giác như vậy.

Cảm giác là ‘nền tảng’, không phải là sự ‘chánhniệm’; nhưng sự chánh-niệm vừa là ‘nền tảng’ vừa là ‘chánh niệm’. Với sự chánh-niệm đó và với sự hiểu-biết đó, người đó quán xét những cảm giác. Vì vậy đó được gọi là ‘phương pháp tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm trong đó có sự thực hành quán xét những cảm giác’.

-Làm cách nào một người sống thực hành quán sát tâm?29

Ở đây người đó sống quán xét trạng thái tâm có tham và trạng thái tâm không có tham; trạng thái tâm có sân và trạng thái tâm không có sân… đều là vô thường chứ không phải là thường hằng. Người đó quán xét chúng là (1) vô thường chứ không phải là thường hằng; (2) khổ chứ không phải là sướng; (3) vô ngã chứ không phải là một cái ‘ta’ nào cả; (4) người đó quay lưng chứ không còn mê thích gì nó; (5) người đó chán bỏ chứ không còn tham muốn nó; (6) người đó làm cho nó ngừng diệt chứ không làm nó khởi sinh; (7) người đó từ bỏ chứ không nắm giữ gì nó.

Người đó quán xét những thức nhìn, thức nghe, thức ngửi, thức nếm, thức chạm xúc, và thức của tâm (nhãn thức, nhĩ thức, tỷ thức, thiệt thức, xúc thức, và tâm thức) đều là (1) vô thường chứ không phải là thường hằng. Và người đó quán xét thêm từng mỗi loại thức, thấy chúng là (2) khổ chứ không phải là sướng; là (3) vô ngã chứ không phải là một cái ‘ta’ nào cả; (4) người đó quay lưng chứ không còn mê thích gì chúng; (5) người đó chán bỏ chứ không còn tham muốn chúng; (6) người đó làm cho chúng ngừng diệt chứ không làm chúng khởi sinh; (7) người đó từ bỏ chứ không nắm giữ gì chúng.

Khi quán xét chúng là vô thường, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là thường hằng; quán xét chúng là khổ, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là sướng; quán xét chúng là vô ngã, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là một cái ‘ta’ (cố định); bằng cách quay lưng, người đó dẹp bỏ sự mê thích chúng; bằng cách chán bỏ, người đó dẹp bỏ sự tham muốn đối với chúng; bằng cách làm cho chúng ngừng diệt, người đó dẹp bỏ sự khởi sinh của chúng; bằng cách từ bỏ, người đó không còn nắm giữ gì chúng.

Theo bảy cách đó, người đó thực hành sự quán xét tâm như vậy.

Tâm là ‘nền tảng’, không phải là sự ‘chánh-niệm’; nhưng sự chánh-niệm vừa là ‘nền tảng’ vừa là ‘chánh niệm’. Với sự chánh-niệm đó và với sự hiểu-biết đó, người đó quán xét những cảm giác. Vì vậy đó được gọi là ‘phương pháp tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm trong đó có sự thực hành quán xét tâm’.

-Làm cách nào một người sống thực hành quán sát những đối tượng của tâm?

Ở đây một người quán xét những hiện tượng [pháp] khác; ngoài thân, cảm giác, tâm [thức]30, thấy chúng đều là (1) vô thường chứ không phải là thường hằng. Người đó quán xét chúng là (2) khổ chứ không phải là sướng; (3) vô ngã chứ không phải là một cái ‘ta’ nào cả; (4) người đó quay lưng chứ không còn mê thích gì chúng; (5) người đó chán bỏ chứ không còn tham muốn chúng; (6) người đó làm cho chúng ngừng diệt chứ không làm chúng khởi sinh; (7) người đó từ bỏ chứ không nắm giữ gì chúng.

Khi quán xét chúng là vô thường, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là thường hằng; quán xét chúng là khổ, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là sướng; quán xét chúng là vô ngã, người đó dẹp bỏ quan niệm chúng là một cái ‘ta’ (cố định); bằng cách quay lưng, người đó dẹp bỏ sự mê thích chúng; bằng cách chán bỏ, người đó dẹp bỏ tham muốn đối với chúng; bằng cách làm cho chúng ngừng diệt, người đó dẹp bỏ sự khởi sinh của chúng; bằng cách từ bỏ, người đó không còn nắm giữ gì chúng.

Theo bảy cách đó, người đó thực hành sự quán xét những đối tượng của tâm như vậy.

Đối tượng của tâm là ‘nền tảng’, không phải là sự ‘chánh-niệm’; nhưng sự chánh-niệm vừa là ‘nền tảng’ vừa là ‘chánh-niệm’. Với sự chánh-niệm đó và với sự hiểu-biết đó, người đó quán xét những cảm giác. Vì vậy đó được gọi là ‘‘phương pháp tu tập bốn Nền Tảng Chánh Niệm trong đó có sự thực hành quán xét những đối tượng của tâm’.

(Paṭisambhidā-Magga, Satipaṭṭhāna-Kathā)

(trích trong quyển Giải Thích Đạo Vô Ngại, thuộc “Thảo Luận về Bốn Nền Tảng Chánh Niệm”)