Nguyên Thủy Phật Giáo Tư Tưởng Luận

4- NIẾT-BÀN GIỚI CỦA PHÁP TÍNH TUYỆT ĐỐI VỚI NHỮNG TƯ TƯỞNG ĐỜI SAU

Như vậy, cảnh giới Vô-dư-niết-bàn là đương thể của pháp tính tuyệt đối hợp nhất, nhưng, nó có tác dụng như thế nào? Vấn đề này, nếu chỉ nói theo Phật giáo nguyên thủy thì đó là cảnh giới tuyệt đối vắng lặng, vĩnh viễn bất động: vì nó là đương thể của pháp tính tuyệt đối, của ý chí tuyệt đối. Nhưng , nếu đứng trên lập trường hiện tượng giới mà nhận xét thì đó chẳng qua chỉ là thực hiện cái lí tưởng “ẩn mất không hiện” mà thôi. Cho nên, đứng ở một phương diện khác mà quan sát thì đã là pháp tính, ý chí tính, tất phải có đầy đủ sức tác dụng năng động, nếu không thì hiển nhiên là không phù hợp với bản nguyện độ sinh của chính đức Phật, bởi lẽ, nếu vĩnh viễn an trụ nơi Vô-dư-niết-bàn, không, hoạt động lại thì làm sao mà độ sinh? Do đó, về sau Đại-Thừa-Giáo đã khai triển nhiều về mặt tôn giáo và triết học; tức Đại-Thừa lấy niết-bàn pháp tính tuyệt đối, ý chí tuyệt đối làm nền tảng rồi sáng lập phương pháp trở lại quan sát hiện tượng giới. Bây giờ hãy lấy một vài tư tưởng trọng yếu làm điểm xuất phát để trình bày về trường hợp này.

Trước hết bắt đầu từ phương diện triết học. Chẳng hạn thế giới quan phiếm thần rất đặc sắc của Đại-Thừa Phật giáo thật ra đã bắt nguồn từ đây, vì tư tưởng phiếm thần của Phật giáo đã qua một giai đoạn phủ định thế giới hiện thực rồi sau đó trở lại khẳng định nó mà phát sinh. Sở dĩ đạt đến điểm hồi chuyển này là vì lấy Niết-Bàn tuyệt đối không (biểu tượng) làm pháp tính, rồi từ lập trường ấy mà trở lại tuyệt đối hữu (diệu hữu). Tư tưởng biểu hiện quá trình này rõ ràng hơn hết là vào thời đại từ “chân không” của Bát-Nhã chuyển sang “diệu hữu”²⁹⁷. Về sau, tư tưởng chân-như và tư tưởng phiếm thần quan trọng trong Hoa-Nghiêm cũng đều phát xuất từ hệ thống này.

Rồi biểu hiện điểm này một cách cụ thể với sắc thái tôn giáo đặc biệt sâu đậm là Pháp-Hoa, vì đặc sắc của Pháp-Hoa là thành lập “Chư-pháp-thực-tướng-quan” để nói lên sự cứu độ phổ cập và vĩnh cửu của Phật và các Bồ-Tát. Chư-pháp-thực-tướng-quan của Pháp-Hoa, dĩ nhiên, đã bắt nguồn từ tư tưởng diệu hữu của Bát-Nhã; đến thuyết Phật sống lâu vô thượng (chủ ý của phẩm Như-Lai Thọ Lượng) và thuyết cứu tế của Bồ-Tát Quan-Âm (chủ ý của phẩm Phổ-Môn) trong Pháp-Hoa thì chính là lấy Vô-dư-niết-bàn diệu hữu làm ý chí tuyệt đối hướng hạ hoạt động để mà giải thích tác dụng niết bàn.

Rồi lại lấy cứu tế hữu kết hợp với tư tưởng sau khi chết, đó là tư tưởng Bồ-Tát Di-Lặc, nhất là tư tưởng vãng sinh lấy Di-Đà làm trung tâm; đến đây thì cảnh giới Vô-dư-niết-bàn đã được thông-tục-hóa một cách cùng cực, và Bồ-Tát lấy ý chí tuyệt đối làm nhân cách, hay tịnh độ lấy Phật làm trung-tâm mà quán chiếu đã trở thành cụ thể hóa để nói rõ cái năng lực cứu độ.

Xem thế thì thấy Đại-Thừa sau này-đặc biệt là về phương diện lí tưởng-không trực tiếp thì gián tiếp, đã xuất phát từ quan niệm Vô-dư-niết-bàn-pháp-tính tuyệt-đối này, và đặc sắc của Đại-Thừa thì ở chỗ coi pháp tính là động. Sau Đại-Thừa đã dùng danh từ chân-như-pháp-tính và Bất-trụ-niết-bàn để tích-cực-hóa và hoạt-động-hóa ý nghĩa niết bàn, nhưng đây chẳng qua cũng chỉ là triển khai niết-bàn-quan của Phật-giáo nguyên thủy về phương diện tích cực mà thôi. Giáo sư Tỷ-ký đã chia quá trình khai triển này thành ba tư trào để quan sát, đó là: tư tưởng không của Bát-Nhã, Chư pháp thực tướng quan của Pháp-Hoa và tư tưởng Di-Đà của kinh Đại Vô Lượng Thọ²⁹⁸. Tôi rất khâm phục ý kiến trác việt này của giáo sư Tỷ-Ký và xin thêm rằng tất cả phương diện lí tưởng của Đại-Thừa, có thể nói, cũng đều đã bắt nguồn từ ba trào lưu tư tưởng này.http://www.thuvienhoasen.org/

HẾT

[1] Đã được dịch ra Hán văn.

[2] A ii, p. 148: Căn bản Phật-Giáp Phụ lục, p, 15.

[3] Ngũ phần Luật quyển 20, tờ 23b

[4] Trường-Hàm, quyển 4, Du hành Kinh, trang 780; D. 16 Mahàparini bbanasutta 11. P. 154.

[5] Tạp-A-Hàm quyển 44, p. 726, SIPP 13-14.

[6] M.22 Ariyapariyesana IPP 167-684, Bản hành tập Kinh, tờ 8 trang 48b.

[7] Quyển 16, Tam Minh Kinh, D, I; Tevijja.

[8] Windisch, Mara und Buddha, s 102; Warren; Buddism in Translation, p. 63.

[9] S.B.E.X Introduction to Suttampata, p. XIV.

[10] Tạp-A-Hàm 44, Các bản p. 726. SiPP 13a-14.

[11] Dị-Bộ-Tôn-Luận Luận.

[12] Bà-Sa, quyển 50, p, 211b.

[13] Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, trang 248, 147, 418.

[14] Phật thuyết nhân tiên Kinh (Trường 10, 53a) A.I.P. 213; idid VI, p. 525 Rhys Davids; Buddhist India, p. 23-24.

[15] oldenberg; Buddha (7 teand) s72-73.

[16] D. Fick Glicdermg in nomdosteshem Inten Pu buddhans Peit 6s.

[17] Rys Davids; Buddhist India. P4; p24.

[18] Ngũ Phần Luật 18 (trang 12b), nói: “Lúc ấy vua Bình Sa đặt ra năm năm lại có một năm nhuận và tất cả ngoại đạo và Bà-La-Môn đều nói theo…”

[19] Tham chiếu “Ấn Độ Triết Học Tôn Giáo Sử”, thiên V chương I.

[20] Tham chiếu Trung-A-Hàm từ kinh 38 đến kinh 42

[21]Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử p, 23

[22] về Tứ Tế Quan và các chi phái Phệ-Đà, Xem Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, thiên thứ nhất, chương I, thiên hai chương I, thiên bốn chương iii, tiết hai.

[23] Số-Luận A p, 219. Tăng-Nhất 43, các bản p. 454

[24] M. 11 199; Trung 38, Các bản, p. 181

[25] Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử

[26] Ngũ-Phần-Luật quyển 15, p, 95a.

[27] Ngũ-Phần-Luật quyển 15, p, 95a.

[28] Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, p. 395; pp. 352-353.

[29] Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, p, 325. pp, 352-353,

[30] Tạp-A-Hàm, p, 519.

[31] Sáu phái Triết học Ấn-Độ, trang 90-94.

[32] Thuyết Ly-Chi-Nan, Đọa-Phụ v.v… có quan hệ với luận lý Ni-Dạ-Da, trong kinh Phật đã có rồi, như: Brahmajala, 1p. 8; Tạp-Hàm, 48 các bản

[33] M. 26 Ariyapariyesana; La-Ma-Kinh 28, Ưu-Đà-La SXXXV 130 Uddaka.

[34] A 111p, 388; ibib p, 68; Si pp, 65-67; Tạp-Hàm 49, p. 750; 46 p. 630 v.v… Muốm rõ hơn, xem sách dẫn Amguttare Sanryutia

[35] Buhler; The indian Sects of the Jama, p. 231, London 1903

[36] M, 77 Makasakuludayi sutta vol, II. P, 2-3; Trung-Hàm, Tiến Mao Kinh 57.

[37] Tham chiếu Ấn-Độ-Triết-Học-Tôn-Giáo-Sử, p 512. Lại như giới thứ năm trong Ngũ giới tuy là đặc sắc của phật giáo, nhưng, nếu là giáo điều của cá nhân thì trong Pháp quy Bà-La-Môn cũng có. Chẳng hạn trong Apaetanbhyadharma sutra 1.5. 17, 21 110. 28.10.

[38] Ibib 1.1.2. 21-22.

[39] M. 4. Bhayabherava. Hán dịch không có

[40] S.I p. 139 Yam nunakam yvayan dhamma maya abhisambudho, tam evadhammam sakkatva yarvkatva garukatus upanissaya vihareyyante Tham chiếu Tạp-Hàm 44, Các bản, trang 726:

[41] D: 16. Mahaparinibbana sutta vol. 11, p. 106. Tasmat ils Ananda atta dipavibarttha atta-sarana ananna dhammadipe dhammasarana anannasa-rana (Trườ-Hàm 2, Du Hành Kinh, Các bản trang 778).

[42] Ma-Ha-Đà, 108 Gopakamaggadllàna sutta 11. p, 9 Trung 36, Kinh Mục Kiền Liên (các bản, trang 171).

[43] Số-Luận, I, Phật Giáo Nguyên Thủy, 140, Tạp 4 (Các bản trang 727)

[44] Grassman; Wonterbuch Fun Rigveda 5. 659.

[45] Atthasalini p-38.

[46] M. 28 Mahahathipadopama I.P. 19; Trung Hàm, 7, Tượng-Tích-Dụ-Kính, trang 34.

[47] S II.p. 25 Tạp-Hàm 12, trang 549.

[48] kathavathu VI, 2. (Vol II, n, 919, Tôn-Luân-Luận, mục nói về tôn nghĩa của Hóa-Địa-Bộ,

[49] Tạp-Hàm 36, trang 595, trong văn Ba-Li, tương đương với câu này là, dukkheloka patithito (S.I, p, 40), nghĩa là “khổ kiến lập thế gian”, Hán dịch nguyên bản trích dẫn là: dhamma loka patitthito.

[50] S.II,p.124.

[51] Suttanipata 233 (p.41).

[52] S, II, 106; Tạp-Hàm 12 p. 546 (tham chiếu kính Trụ-Thất-Cổ-Thành-Dụ),

[53] A.V, p. 9-10

[54] Số-Luận, II, 106; Tạp-Hàm 12 p. 546 (tham chiếu kinh Trụ-Thất-Cổ-Thành-Dụ).

[55] A.V, p. 9-10.

[56] S, V, p, 430.

[57] Vinya III, p, 120

[58] D, 27; Agganna sutta:

Bhagavatohi putto arasa mukkhato jato dhammajo dhammanimmito dhammadayadoti Tam Kissa hetu? Tathagatassa hetam Varettha adhivacanam dhammakayo iti pi Brahmakayo iti pi Dhammabhuto iti pi Brahmabhuto itit piti-D. III, p, 68 Trường-Hàm 6, Tiểu-Duyên-Kinh các bản, trang 794.

Hãy so sánh những lời sau đây của Bà-La-Môn: brahmana Brahmuno putta arasa mukkhato jata brahmanimmita brahmadayada ti (M.84 Madhanr-asutta II, p, 84) Tạp-Hàm 20, p.591.

[59] Trung-A-Hàm, 3, Độ-Kinh, trang 2-18; A, I, p, 173.

[60] Về Thời-Tiết-Luận của A-Thát-Bà-Phệ-Đà, tham chiếu Ấn-Độ Triết-Học-tôn-Giáo-Sử, trang 215, về thời đại Long-Thụ, Đề-Bà xem luận Trí-Độ quyển I (tờ 14a). Ngoại Đạo, Tiểu Thừa Luận 17, và Thời-Tiết-Luận v.v…

[61] Sau đây là một thí dụ về cách dùng thuật nhữ nhân duyên: tasmat in Anand es’eya hetu etam nidanam esa samudayo ere peccaga namarap-assa, yad idam virnuanam ao (D. III, p. 63) Này A-Nan! thức này đích thực là nhân, là điều kiện, là tập là duyên … của danh sắc.

[62] A.V, p. 184; M. I, pp. 262-264; Tạp-Hàm, 2. Các bản, trang 542. Còn giải thích của A-Tỳ-đạt-ma về câu này thì xem luận Gâu-xá, quyển 19 (Húc-Nhã Bản p. 1a)

[63] Luận Mahapakarama của Nam Phương kể có 24 duyên. Về danh xưng của 24 duyên thấy trong (Atthasalini p.9). Luận Xá-Lợi-Phất-A-Tỳ-Đàm quyển 25, kể 10 duyên. Hữu-Bộ và phái Duy Thức liệt kê 4 duyên tức cứ đơn thuần hóa dần dần. Lại như Giáo lý đặc hữu của Hữu bộ, ngoài 4 duyên ra còn lậo ra sáu nhân (và 5 quả) riêng, nhưng cho đến nay người ta cũng chưa thể biết được thuyết đó căn nguyên ra sao.

[64] Tạp-A-Hàm 13, các bản, trang 554; S. IV. P15.

[65] Số-Luận, II, p, 144; Tập-Hàm 12, cáp bản, trang 546.

[66] S. II. P, 17.

[67] Số-Luận, I, p. 134; Tạp-Hàm 45, cáp bản trang 31

[68] HỎI: Ai tạo ra chúng sinh? Chúng sinh diệt rồi về đâu? ĐÁP: Ông muốn biết ai tạo ra chúng sinh ư? Đó là ý nghĩ của ma vậy, chúng sinh chỉ do chư hành tập hợp lại mà thành (suddha sankharapunja) trong đó không có cái gì có thể được gọi là hữu tình (quan niệm định mệnh cá nhân); cũng như các bộ phận tập hợp lại mà gọi là xe, cũng thế, chỉ dựa vào (5) uẩn mà (tạm) có ái tên chúng sinh mà thôi… (S. I, p, 135; Tạp 44, trang 731). Đó là bài tụng có tiếng của Bạt-địa-la-ni (Vajisa). Sau, thí dụ cỗ xe của Long-Quân (Nagasena) nói về vô-ngã-luận cho vua Di-lan đà chính đã phát xuất từ đó (Xem Milinda Panda 9, 111, 1-8). Lại trong Tạp-Hàm, bản Hán dịch thì bảo đó là lời nói của Thi-la-ni (Sela), đây tuy là một sự thực lịch sử nhưng nay vẫn chưa thể xác định được.

[69] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử trang 259-260.

[70] Sự giải thích tường tận về namarùpa, xin xem Max Walleser: Die Philosophische grundlaedes alteren Buddhism (Heidebberg 1904, s. 42-64.

[71] Trung-Hàm 7, Đại-Câu-Hi-La kinh, Cáp bản, trang 30; Cullaniddesa, p.181

[72] Tạp 34, trang 667; M. I, pp. 485-486.

[73] Về thuết Ngũ-Uẩn, xem Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 312-314.

[74] M. 38 Makatimhasankhanya I, p. 261: Trung, 54. Trà Đế Kinh, trang 253

[75] Tạp, 13, trang 552: Câu Xá, 22, Húc Nhã Bản, trang 9 Văn-Bi-Li chưa được rõ.

[76] Tạp, 49, trang 753; Văn Ba-li chưa được rõ, nhưng những câu sau đây đại lược cũng tương tự :”Thế gian y vào nghiệp mà chuyển, hữu tình theo nghiệp trói buộc cũng như bánh xe lăn theo cái trục (Sutta nipata 654).

[77] Triết-học Tạp Chí, số 364-365 (Đại chính năm thứ VI tháng 7-8)

[78] Câu Xá quyển 10.

[79] Maitrayana np 6, 21 (xem Sáu phái Triết học Ấn Độ trang 325)

[80] Samkhya karika 64 (như trên, 203)

[81] Tạp 13. Cáp bản, trang 554: Dhammarangani p, 5976.

[82] M. 43 Mahavedalla I, p-295.

[83] M. 43 Mavedalla 1, p. 295; Trung 58, Đại-Câu-Hi-La Kinh; trang 270

[84] Sáu Phái triết học, trang 183; trang 334-336

[85] Itthivettahe 23-24

[86] Sáu phái triết học trang 334

[87] Ma-Ha-Đà, 38. Mahatanhassankhaya, 1, p, 259; Trung-Hàm 54, Trà Đế Kinh trang 67a.

[88] M, 107 Mahapunnama Sutta III, p, 17

[89] M, 28 Mahahàtthipadopana sutta, vol, I. p. 190; Trung-Hàm 7, Tượng-Tích-Dụ, Cáp bản trang 34.

[90] Về tâm, tâm-sở, xem D, II havaddaha sutta; I, p, 213: xem cả Trường-Hàm 16, Kiên cố Kinh, cáp bản, trang 841.

[91] Về định nghĩa Ngũ-Hàm, xem Số-Luận, III, pp 86-90

[92] M. 44, Cullevedalla I, p, 303; Trung, 58, Pháp-Lạc-Ni Kinh, trang 268

[93] Tham chiếu D 1 Brahmajla sutta 1. p, 21; D, 11 Kevadha sutta 1, p, 231; Số-Luận, 11, p, 64.

[94] S, III, p, 87

[95] M, 109; III, p, 17

[96] D, II Kevaddha sutta I, p, 223: Trường, 16, Kiên cố kinh trang, 342; Về quan hệ giữa thức và Danh sắc, xem chương sau; mục Thập Nhị Nhân Duyên Quan sẽ rõ.

[97] Itivuttaka, p. 8.

[98] Vinaya 1, p. 10; M. 111, p. 250; Trung 7, Thánh Đế Kinh, trang 35

[99] Ibid

[100] Lại phối hợp dục này với ba cõi thì có Dục-giới-dục (kamatanha), Sác-giới-dục (rupatanha), và Vô-sắc-giới-dục (arupatanha) (D.33 Sangit 11. p’ 216; Trường, 8 Chúng-Tập-Kinh, trang 804). Lại đem phân phối cho sáu cảnh sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp thì có lục dục (Số-Luận, 11, p, 3). Tóm lại, tuy có nhiều phân loại nhưng chẳng qua chỉ là một dục hoạt động theo nhiều phương diện và hình tướng khác nhau mà thôi.

[101] A, IV, p. 7

[102] Xem chú thích trang 166.

[103] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 275-284 và 350-365

[104] Như trên trang 509-510

[105] Rhys Davids; Early Buddhism, p. 77.

[106] M. 43 Mahavedella 11, p. 296; Trung, 58 Đại-Câu-Hi-La, trang 267: D. 23. Payasi 1, p. 335; Trường, cáp bản, 7, trang 800

[107] Bản tự kinh 5-6, 11a.

[108] Milanda Panha p. 10: trí Độ Luận, quyển II, trang 80b

[109] Milanda Panha, p, 7

[110] M. 38 Mehatanhassanhhaya; Trung-Hàm quyển 45, Trà-Đế-Kinh.

[111] Xem Trường Hàm, 5. Xa-nê-sa kinh; D, 18 danavosabha; Trung Hàm, 57, Tiễn Mao Kinh: Ma-Ha-Đà, 79, Culasakulundagi: Trung, 83, Tam Tộc tính tử kinh; Ma-Ha-Đà, 68, Malakapana v.v…

[112] M. 135 Culakammavibhanga, vol. 111. 203; Trung hàm 44, Anh Vũ Kinh, Cáp bản, trang 207’ (Tham khảo bản sự kinh quyển 1 tờ 6, trang 23a)

[113] Suttanipata, N 654.

[114] S. 11 pp. 76-77; Tạp Hàm, 14, Cáp bản, trang 656.

[115] Xem chú thích trang 187

[116] Visudimagga, Chap, 19: Buddhism in Translation, p, 24.

[117] Tăng-Nhất 43, Cáp bản, trang 135

[118] Milandapanha, p, 46: p, 71

[119] Gesamntliche Werke 41, s. 591

[120] Warren’s Buddhism in Translation, p, 234: Mrs, Rhys Davids Buddhism, p. 137

[121] S. 81, p. 227; Tăng-Nhất 5, Cáp bản, trang 485.

[122] A.V.p.297; Trung 3, Tư Kinh, p, 13

[123] Dhammapala

[124] Tham chiết Tạp, 3, cáp bản, trang 891; Ngũ-Phần-Luật, 21, tờ 2, 28a; Dh. P. 127; Suttanipata 126

[125] Tham chiếu M. 12 Mahasikanada sutta Trung, Xá-Lợi-Phất sở thuyết vol, 1, p. 73

[126] Tham chiếu Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử trang 363; ibia, p, 150

[127] Brahmajals sutta II tức D, I, p. 5 Simamapada sutta 45 và D. 164 v.v… nói đến can chủng (mulabija); cán chủng (khendabija), tiết chủng (phala bija) và chủng chủng (bija bija) v.v…

[128] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 313 – 314

[129] Smyutta nikaya No XII, Vol, 11, pp, 1-33

[130] Đại-Tỳ-Bà-Sa-Luận quyển 24; Visuddhimagga chap, XVII

[131] Buddhism in Translation, p. 113

[132] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 188-105

[133] Sáu phái triết học Ấn Độ trang 90-91.

[134] Quá khứ Hiện tại Nhân Quả Kinh, quyển 3, trang 18a.

[135] Sáu Phái Triết Học Ấn Độ, trang 499,

[136] Đại tỳ bà sa luận quyển 24; Diệu Âm, Đại Đức v.v… đều đã bày tỏ ý kiến về vấn đề này, Vạn Bản, trang 100

[137] Số-Luận, 11, pp 101-106; Tạp 12, Cáp bản, trang 546.

[138] S, 11, pp. 5-7; p, 10-11

[139] Đại-Tỳ-Bà-Sa quyển 24, Vạn Bản, trang 98.

[140] Luận Đại-Tỳ-Sa, quyển 99, trang 416.

[141] Như Tượng-Tích Dụ trong Trung-Hàm, 7; Ma-Ha-Đà, 28 Mahàhatthhipadopama,

[142] Tạp-Hàm, 43, Các bản, trang 719; S, IV. Phật Giáo Nguyên Thủy; 171.

[143] D, Kevadha vol, I, p. 223; Trương-Hàm 6, Kiên Cố Kinh, p, 841 (tham chiếu Suttanipata, 1036 – 1137).

[144] Suttanipata, 1114.

[145] Tạp-Hàm 36, p, 682; (tham chiếu Trung-Hàm 45, Tâm Kinh).

[146] S, I, p, 39; cf, A. 11, p. 177.

[147] S.I, p. 39; cf A.11, p. 177.

[148] Tạp-Hàm 13, các bản, p. 555. Đoạn văn trên đây là văn Ba-li, nhưng trong Luận-Câu-Xá, quyển 9, cũng dẫn dụng một cách tương tự. Dĩ nhiên đây là đoạn kinh văn thuộc chính hệ cổ đại truyền lại.

[149] S. IV, p. 54; Tạp 9, Các bản, p. 528,

[150] Tăng -Nhất 6, p, 303; (tham chiếu Căn Bản Phật giáo, p. 208).

[151] M. 121-122 Culasunnata, Mahàsunnata Trung-Hàm, 50 hai kinh Tiểu không, Đại không xiển minh pháp tu nội không, ngoại không, nội ngaọi không v.v…

[152]

Hai kinh trên toàn đứng trên lập trường tu dưỡng để xiển minh nghĩa không, đặc biệt lấy đó làm công án để tư duy thiền định gọi là không tam muội (sunnata sàmadhi) và là sở trường của Tu Bồ Đề. Lại gồm với vô tướng, vô nguyên gọi là ba loại tam muội, rồi hợp với vô thường, khổ, phi ngã gọi là tứ niệm trụ v.v… như thế đủ thấy ý nghĩa không của sự tu dưỡng cực kỳ rộng rãi.

[153]

Trung Quán Luận quyển 1: ”Các pháp do nhân duyên sinh, ta bảo độ tức không không, cũng gọi là giả danh, cũng gọi là nghĩa Trung Đạo”.

[154] Cùng tác giả: Chân Như Quan của Bát-Nhã (Đại Chính, năm thứ 8, Tu Dưỡng Tạp Chí).

[155] Trung-Hàm 50, Không Kinh M. 121-122 Snnata. http://www.thuvienhoasen.org/

[156] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, pp. 501-502,

[157] Trung-Hàm 56, Thánh Cầu M. 26, Ariyapariyesana

[158] Như M. 28 I. p. 185; Trung-Hàm, 7. Tương Tích Dụ

[159] S. IV, p, 52

[160] Như trên, trang 53.

[161] Vinaya I, p. 100 (Tạp-Hàm 53, p. 513, xem Hỏa Chủng Cư Sĩ)

[162] Pháp Cú Đối Chiếu, Đại Học Xuất Bản, trang 26.

[163] Về Saccidanandam, xin xem Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 323-324; Sáu Phái Triết học Ấn-Độ, trang 638-640.

[164] Về những hình tướng hoạt động của dục vọng; xin xem tạp chí Cải-Tạo số 1 và 2 “Giải quyết vấn đề nhân sinh lấy dục vọng làm cơ sở”.

[165] M. 25 Ariyapariyesana 1, p’ 167; Trung, 56, La-na. p, 269; Hện Thân Phật và Pháp Thân Phật, p. 22,

[166] Kathakà up. 26, 14-15

[167] M.99 Subha II, p. 199; Trung 38. Anh Vũ, p. 181.

[168] A. I. Phật Giáo Nguyên Thủy, 207.

[169] Có rất nhiều chỗ bài xích những hành pháp vô ý nghĩa của Bà-La-Môn, hãy đọc các kinh Sa-Môn-Quả và Phạm Võng sẽ thấy.

[170] S.V. p. 421: Chuyển Pháp luân Kinh (tờ 6, trang 16) Căn Bản Phật giáo, trang 45.

[171] Suttanipata 654 – 653: M. 28, Vàsetthe.

[172] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 405 – 406

[173] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, trang 300 – 301

[174] Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử trang 528.

[175] Phạm Chí Phẩm. Trung-Hàm 35-41, Trong Trường-Hàm, Tiểu Duyên kinh (D. 27, Aggamma) có ghi lại sự tự thuật của một người Bà-La-Môn đã xuất gia theo Phật. Trung, 50, Nhất thiết Trí kinh (m. 99, Kannako-thala) cũng chép lại cuộc thảo luận giữa Phật và vua Ba-Tư-Nặc về vấn đề bốn giai cấp.

[176] M. 84 Madhura Sutta: Tạp, 2 trang 591.

[177] S, I, p, 68; Tạp 4, trang 591.

[178] M. 93 Assalayana 11, p, 149; Trung, 37, A-Nhiếp-Sầu-La, trang 180

[179] A. IV, p, 200; Tăng, 37, p, 432; Căn Bản Phật giáo, pp. 370 – 372

[180]

Căn Bản Phật Giáo, trang 203.

[181] S’ I, p. 88’

[182] S. I. p. 129; Tạp 44, trang 730; Therig No 61.

[183] Therig, no, 336.

[184] Trong Tăng-Nhất 29, cáp bản, trang 350 có đoạn văn này. Toàn bộ đều tương đương với A.II, pp 197-170. Nhưng đoạn văn này trong văn Ba-Li không có mà chỉ có Hán-Dịch. Có lẽ nó được thành lập sau rồi thêm vào thành một bộ phận của Tăng-Nhất. Dù sao thì nó cũng đã biểu thị rõ cái tinh thần của Phật và tôi trích dẫn ở đây để biết nguồn gốc của nó.

[185] A. III, p. 42.

[186] Tạp 34, các bản, p, 666; Số-Luận, 10, pp 189 – 190 Therig 489,

[187] S. V. p, 168, Attanam rakkhanto param rakkhati, param rakkhanto atta-nam rakkhati,

[188] Tăng, 37, Cáp bản, p, 689 – 690; S. V, p, 353 ff

[189] S. I. p, 75.

[190] Đại Tỳ Bà Sa, 51, Vạn bản 213

[191] Ngũ Phần Luật, 28, chương 2, p, 63.

[192] Trung-Hàm 33, Thiện Sinh Kinh, cáp bản, p. 162; Trường-Hàm II, Thiện Sinh Kinh, cáp bản, p. 820.

[193] Tạp-Hàm 4’ cáp bản p 504: A. IV, p 281 – 283; Tạp-Hàm 43, cáp bản, 570 p.

[194] Trung 33, Thiện Sinh Kinh, Cáp bản, 162, Trường 11 Thiện Sinh, p. 280.

[195] Trường II, cáp bản, p. 819; D, 31, III, 182. Lại trong A. IV, p, 283, đưa ra bốn nguyên nhân làm tiêu hao tiền của như sau: mê đàn bà (itthidhutta), nghiện rượu (suradhutta), cờ bạc (akkhadhutta), chơi với bạn xấu (pàpamitta pàpasampavanka)

[196] Tạp 4, cáp bản, p, 504; A. IV, p, 281.

[197] Tạp 4, cáp bản, p, 505

[198] Tạp 4, cáp bản, p. 505

[199] Trung 6, Đà Nhiên Kinh, cáp bản, p. 27; M. 97 Dhananjani 11. p. 188 -189

[200] Về năm điều này, giữa Ba-li và bản Hán dịch Trường-Hàm có hơi khác. Tức Hán dịch là: (1) Phải cúng dàng đầy đủ; (2) Làm việc gì cũng phải được sự đồng ý của cha mẹ; (3) Không được trả lời cha mẹ; (4) Phải tuân theo mệnh lệnh của cha mẹ; (5) Không được dứt bỏ chính nghiệp của cha mẹ (Cáp bản, trang 923), trong Thiện Sinh Kinh trong Trung-Hàm là: (1) Tăng thêm của cải của cha mẹ (2) Lo liệu mọi việc; (3) Cúng dàng những vật gì cha mẹ muốn; (4) Không trả lời cha mẹ; (5) Lấy vật riêng của mình cung cấp cha mẹ. Đến việc cha mẹ muốn con cái giữ gìn tài sản, sinh sản con cháu, chết rồi mong được con cúng bái thì trong Amguttara 111, p. 43 cũng có chép. Y hẳn văn Ba-li cũng gần với cách thuyết pháp nguyên thủy hơn?

[201] A. 11, p, 32.

[202] Chính Pháp Nhãn Tạng, quyển Tứ Nhiếp Pháp.

[203] A. 11, p, 32; Trung 33, Thiện Sinh, cáp bản, p. 162; Tạp 26, p. 323

[204] Trung 9, Thủ Trưởng Giả Kinh, cáp bản, p; 46. A. IV, pp. 218-219

[205] Trường-Hàm, Du Hành kinh thứ 2, Cáp bản: 777; Tạp 36. p. 680; S. 1, 5, 7: Vanaropa 1, p, 33

[206] Tâm-Địa-Quán quyển 2, bộ 2, 52b.

[207] D. 111, p, 61; p. 796.

[208] A. 111, p. 212; Trang 30, Ưu-Bà-Tắc kinh; cáp bản. p. 144.

[209] Xin tham khảo các kinh: Ba-Li, Tăng-Nhất, Bộ = Upósakavagga, tức III, pp 203-217. Trung Hàm 30. Ưu-Bà-Tắc-Kinh. S. V, p. 395. Tạp 33, cáp bản, p. 662 Trung-Hàm, 55, Trì Trai Kinh, Ấn-Độ-Triết-học-Tôn-Giáo-Sử, IV, 255-258.

[210] Sáu phái Triết-Học-Ấn-Độ, trang 601.

[211] Tăng-Nhất-A-Hàm 7, Cáp bản, p. 306: “Bấy giờ đức Thế Tôn bảo các Tỷ-Khưu rằng có hai cảnh giới Niết-Bàn là Hữu dư niết bàn và Vô dư niết bàn. Thế nào gọi là Hữu dư niết bàn? Những ai diệt được năm hạ phận kết thì niết bàn của họ không trở lại thế giới này, như thế gọi là Hữu dư niết bàn.

[212] Katthavatthu IV, 1-2.

[213] Trung 6, Giáo-Hóa Bệnh Kinh Ma-Ha-Đà, 143 Anatthapindikovaha.

[214] A. I. p, 26.

[215] Theragatha 892-919

[216] Tạp-Hàm 33, có măm Kinh S. V. pp, 369-374 ba kinh

[217] Tạp-Hàm 33, Cáp bản p, 662 S. V, 465

[218] Về việc vua Tỳ-Lưu-Đà làm nhục tại thành Ca-Tỳ-La lúc còn nhỏ có thể xem trong kinh Tăng-Nhất, Các Bản, p, 386

[219] Ngũ-Phần-Luật 21, trang 2; Tăng-Nhất 26, Các Bản, p 387.

[220] A.V, pp 370-371

[221] Trung-Hàm, 18, kinh Sa-kê-đế-tam-tộc-tính-tử, M. 68 Nalakapàna sutta,

[222] Theragàtha 776-805; Trug-Hàm 34, Nại-tra-hòa-la kinh.

[223] Theragàtha 84.

[224] Trung-Hàm 183, Tộc Tính Tử kinh. M. 68 nalakapàna sutta.

[225] S. 11, p. 110 susima; Tạp-Hàm 15, p. 558.

[226] Trường-Hàm 3, Du-Hành kinh, p. 780. Văn Ba-Li không có; Câu-Xá 15, gọi là Thắng-Đạo (Màrgajina), Thị-Đạo (Màrgadesika). Mệnh-Đạo (Màrgajvika) và Hành-Đạo (Margadùsin). Còn Thập Tụng Luật thì chia làm bốn loại là Danh tưởng Tỷ-Khưu, tự xưng Tỷ-Khưu, khất cái Tỷ-Khưu, và Phá hoại Tỷ-Khưu.

[227] Xem lại mục 3, Chương I, thiên thứ nhất trong sách này.

[228] Trung-Hàm 35, Thương-Ca-La Kinh, p. 169; A. I, pp. 168-168

[229] Sáu phái Triết học Ấn-Độ p. 268.

[230] Trung-Hàm 54, A-La-Tra; p.251 M, 15 Alagadhupana IV 125.

[231] D, 1, p, 70.

[232] M, 152 Indriyabhabvana 111, p.298 : Tạp-Hàm 11, pp.544-545

[233] Trung-Hàm 2, Lậu Tận Kinh, p.9; M,2 Sabbasava sutta. I, pp 6-12.

[234] Trung-Hàm 58; Đại-Câu-Hi-La, p. 270; M, 43 Mahavedalla.

[235] Dhammapada 380,

[236] S. Và, p.272.

[237] Tạp-Hàm 35, p. 675.

[238] Kinh Bản sự, quyển 2, tờ 25.

[239] D. I, p. 71 ; A. II p. 210, ibid III, P, 92,

[240] Kinh Bản Sự quyển 2, tờ 28a.

[241] Mrs. Rhys Davids ; Budbhism, pp 205-212.

[242] Căn Bản Phật Giáo, thiên thứ sáu, chương thứ năm.

[243] Therag, 05

[244] Theraga. 113

[245] Theraga, 520-526.

[246] Trung-Hán 49, Thánh Đạo Kinh, p. 230; M H7 Cattarisaka III, p.71.

[247] Trung-Hàm 56, La-ma-Kinh M, 26 Ariya pariyesanna

[248] Trung-Hàm 49, Đại Tiểu Không Minh M, 121-122 Sunnate.

[249] Trung-Hàm 43, Phân Biệt Ý Hành Kinh M, 120 Sankharuppati.

[250] M. 43 Mahavedalla I, p. 296; Trung-Hàm 98, Đại Câu Hi La Kinh, p. 270.

[251] A. IV, p. 140 Anupubbvaihara.

[252] Tạp-Hàm 33, pp. 661-662, Ngoài Bạt-Ca-Lợi còn có một kinh Phật: nói với Sắn-Đà Tỷ Khưu mà ý nghĩa cũng nhất trí với văn Ba-li A, V, pp. 7-8. Ở đây căn cứ theo Hán dịch,

[253] Trung-Hàm 26, Long Tượng Kinh p.138, A. III, p. 347.

[254] Tăng-Nhất 41, p.445.

[255] Trung-Hàm 20, Trưởng-Lão-Thượng-Tọa-Thụy-Miên Kinh A, pp. 65-91.

[256] A, I, p. 24.

[257] Ngũ Phần Luật 2, tờ 1, pp. 10-11.

[258] Tăng-Nhất 46, p. 463.

[259] Therag, 200; Commentary.

[260] Therag, 1009 (Mrs. Rhys Davids; Translation p. 347.)

[261] Ký-sự này giống hệt như trong kinh Sạ-Môn-Quả, Văn Ba li là > D,I,P, 85.

[262] Therag, 45, Phụ truyện,

[263] Theragatha, 19.

[264] Như Trường Lão Bà-kỳ-sa (Vangisa) S, I; Tạp-Hàm 4. pp, 732-733; Therag, 246 xv.,

[265] Therag, 44, phụ truyện.

[266] Tạp-Hàm 38 p. 995 M, 86 Angul Mala; Therag, 255.

[267] D, 16 Mahaparinibhana II p. 154: Trường-Hàm 4, Du Èanh Kinh p. 786: Ngũ Phần Luật 3, tờ II p. 196; Therag; 59 v.v…

[268] Therag, 61: ibid, 673-688 apadàna,

[269] Ibid, 981 apadàna

[270] Therag. 35.

[271] Ibid, 149.

[272] Ngũ Phận Luân 3, p. 14

[273] Theragatha 473-479.

[274] Ibid, 597 607 apa dàna

[275] Về điểm này, tham khảo Mrs, Rhys Davids; Early Buddhism (The Brethren) pp-XXX-XXXi,

[276] Sunanagalovilasini I, pp, 9-10 Samantapasadika (Bal-li Phật Giáo Độc Bản của Cao Nâm, p.03)

[277] Therag 0,

[278] Therig a 77-31.

[279] Về điểm này, xem Katharatthu XXL, 2.

[280] Kathàvatthu II, 1-4. Dị Bộ Tôn Luân Luận, phần nói về giáo lí của Đại chúng bộ.

[281] Xem Kinh Sa Môn Qủa;

[282] Về điểm này, tham chiếu Ấn-Độ Lục, Phái Triết-Học, p. 599.

[283] Therag, 84.

[284] Tạp Hàm 6, p. 532; S.IV, pp. 40-41.

[285] Therag, 366-391 (trích yếu); tham chiếu Tạp 38, pp. 695-696.

[286] Tạp 13, pp. 552; S, 35, IV pp. 60, 36 (Therag, 70 apadàna)

[287] Trung 5, Thiện Nhân Vãng Kinh, pp. 5-6; Tăng 7, p. 307. Sự khu biệt Hữu-dư, Vô-dư này, theo tôi, là cách phân loại nguyên thủy nhất, nhưng, về phía văn Ba-li, tôi chưa thấy có sự tương đương nào, nên chưa dám đoán định. Đợi tham cứu sau.

[288] Như A, V p. 15.

[289] Về ngữ nguyên của Niết-Bàn, xem luận án của Dr W. Stel trong Jonrnal of Pàli Text Society (1919-20).

[290] Itivuttka 43 text p. 37.

[291] S. 111. pp. 100-II5; Tạp 34, p. 510.

[292] M 72. Aggi-Vacehagotta. Vol. I. pp. 487-488; Tạp-Hàm 35. p. 66a.

[293] S, III, pp. 109-115, Tạp 34, p. 510.

[294] Đại-Tỳ-Bà-Sa-Luận 88, p. 414b.

[295] S, IV, p. 207, Tạp 17, p. 574 (Căn Bản Phật Giáo, p. 267)

[296] P, Deussen; Etemente der Metaphysik s, 550.

[297] > Đại Chính thứ 8, Tạp chí Tân Tu Lưỡng.

[298] Căn Bản Phật Giáo p. 301 ff.