Hòa thượng Piyadassi, Vị Sứ giả Hòa bình - Cuộc đời và Thời đại

THỜI THANH NIÊN

Một trong những sự kiện cùng xảy ra trong đời, vào lúc Premaratna xuất gia như là một tu sĩ Phật Giáo có Pháp danh là Piyadassi, tôi bắt đầu có cái nhìn xuyên suốt vào Đạo Phật. Vào cùng năm đó, 1934, cha tôi chuyển tôi từ Nhà Tu Kín Bông Hoa Nhỏ Công Giáo ở Bandarawela và cho tôi nhập vào trường Dharmaraja ở Kandy, Phật Học Viện dành cho Nam sinh lớn nhất thứ ba, sau hai trường Ananda và Nalanda ở Colombo.

Nhà giáo dục Phật học dẫn đầu thời đó, P.de S. Kularatna, từ chức hiệu trưởng trường Ananda để nhận lãnh đạo trường Dharmaraja từ K.F. Billimoria. Kularatna dời đến Kandy, thủ đô cao nguyên, sẽ nâng cao trình độ giáo dục ở đó. Đối với chúng tôi, những học sinh Rajans tự hào, Kularatna là hiện thân của chủ nghĩa dân tộc Tích Lan và giáo dục Phật học, sự pha trộn hài hoà của văn hoá Đông và Tây. Ngay sau khi ông từ Anh quốc trở về với vợ ông - người nước Anh, ông vận quần áo dân tộc Tích Lan, được biết là trang phục Arya Sinhala.

Mỗi buổi sáng ở hội trường chúng tôi đọc tam quy và ngũ giới. Chúng tôi, hầu hết là bọn con trai nông thôn nhỏ, ham chơi, không thường tiếp xúc văn hoá Tây phương, rất sung sướng khi hiệu trưởng và vợ ông thỉnh thoảng cùng đọc ngũ giới với chúng tôi và chúng tôi được nghe giọng ngoại quốc của một phụ nữ Anh đọc kệ Pali.

Nhờ sự hiện diện dễ mến và hấp dẫn của Ông bà Kularatna, trường Dharmaraja có động cơ mới trong giáo dục. Đại đức Piyananda ở Dickwela hiện diện trong viện là hình ảnh Phật giáo có ảnh hưởng sâu sắc, mấy năm sau ngài cư ngụ ở Washington Buddhist Vihara (do Đại đức Pannasiha Mahanayaka Thera thành lập năm 1965), ngài ngụ tại trường khi lần đầu tiên tôi theo học. Ngài dạy giáo Pháp và Mỹ Thuật. Ở đó cũng có một ni cô người Mỹ, Cô Dhammadinna, phòng cô ở chiếm Cảnh Hồ, một trong hai phòng riêng biệt dành cho tu sĩ trên ngọn đồi Dharmaraja.

Ông L.H.Mettananda làm hiệu trưởng kế Ông Kularatna. Ông trái ngược với Kularatna, về vẻ mặt nghiêm nghị hay cau mày và cách vận quần áo lúc nào cũng vậy, ông có sức hấp dẫn lôi kéo mọi người về phía ông. Khi có sự hiện diện của ông hiệu trưởng Mettananda, chúng tôi, bọn học sinh còn nhỏ sợ, nếu không nói là kinh. Tuy nhiên tôi có kỷ niệm đáng nhớ về 5 năm ở trường Dharmaraja. Về mặt giáo dục tôi có sẵn quí thầy tận tâm sẵn sàng giúp cho đến khi khôn lớn. Không chỉ là kiến thức ở trường mà còn là nhiều mặt trong chính cuộc sống hình thành giọng nói của tôi.

Ảnh hưởng Đạo Phật trong đời tôi bắt nguồn từ trường Dharmaraja, vì chính vào thời đó tôi bắt đầu thắc mắc về vài cách thực hành nghi lễ bên ngoài của Đạo Phật mà trong những năm sau, Đại đức Piyadassi định nói đời không thiết yếu cho một Phật tử chân chính thực hành. Không bằng lòng với những lời giải thích khác nhau của người giảng dạy, tôi bắt đầu quán xét pháp nội của Đức Phật, trong lúc cố liên hệ với đời sống hằng ngày.

Thói quen đọc sách hình thành từ lúc thiếu thời khiến tôi đọc ngấu nghiến bất cứ thứ gì nằm trên tay tôi. Mặc dù tôi đã học nhiều từ sách, tôi tin rằng tôi đã học từ con người nhiều hơn. Đại đức Piyadassi là một trong số đó. Tôi học Pháp vào cái tuổi bốn mươi từ vị sư Hà Lan, tỳ khưu Dhammapala. Người thường nói rằng những lời Phật dạy cần được giải thích chứ không nên áp đặt."Chúng tôi càng giải thích thực tế giáo pháp, càng có nhiều cơ hội lớn cho những người suy nghĩ đúng chấp nhận. Đó là những gì Đại đức Piyadassi sắp làm vài năm sau- giải thích Phật Pháp cho thế giới.

Tỳ khưu Dhammapala từ Tân Tây Lan, một thời là linh mục Công Giáo La mã, đã từng từ bỏ đức tin vào tổ tiên để chấp nhận Đạo Phật. Vào những năm sau, ông muốn kể với tôi rằng trong lúc một linh mục ở quê hương ông, mất niềm tin vào khái niệm Thượng Đế và Đức Chúa Nhân Từ, ông quỳ nhiều giờ trong ngày để cầu khẩn Chúa giúp ông phục hồi niềm tin. Ông chỉ tôi xem đầu gối ông bị thương tích như là bằng chứng. vào Cuối năm ba mươi tuổi, ông xuất gia như là một tu sĩ Phật Giáo, ngụ tại chùa Sudharmarama tại Udawattakele trong suốt những ngày đầu tôi học ở trường Dharmajara.

Tỳ khưu Dharmaraja thành lập Hiệp Hội Sinh Viên Phật Giáo Tích – Lan (ACBSU), có thể được diễn tả như phong trào cách mạng trong sinh viên Phật Giáo. Bác bỏ những học thuyết cứng nhắc và giáo điều của tôn giáo vô thần, phong trào khuyến khích thanh niên khảo sát lời dạy và vấn đề liên quan đến những chuyện thần thoại thường kết hợp với tôn giáo có tổ chức.

Nhiều chi nhánh của Hội Sinh Viên Phật Giáo Tích – Lan (ACBSU) sắp thành lập ở nhiều nơi trong nước. Đầu tiên do tôi, một chi nhánh được thành lập ở Badulla và có tiếng là một trong những chi nhánh hoạt động tích cực. Hội Sinh viên Phật Giáo Bandulla bắt đầu một tạp chí có tên là BEES. Nó có hai nghĩa BEE- EES- Sinh Viên Phật Giáo và từ "bees|" cũng có nghĩa chúng tôi linh hoạt năng động như con ong bận rộn.

Khi Đại đức Piyadassi nói: Hội Sinh Viên Phật Giáo (BSU) đem lại đời sống mới cho sinh viên Phật giáo bằng cách chỉ cho họ nghệ thuật nghiên cứu Đạo Phật một cách chỉ trích – không phải chỉ đọc lướt qua hay nhìn trên bề mặt mà tìm tòi nghiên cứu sâu và thấy vượt trên mắt trần." Sinh viên từ nhiều nơi khác nhau trong nước được đến gặp gỡ nhau để hội thảo chuyên đề và luận Đạo vào cuối tuần, trao đổi ý kiến và trở thành bạn Đạo. Họ cũng làm những việc xã hội như cứu trợ lũ lụt.

Những thành viên của Hiệp Hội Sinh Viên Phật Giáo Tích – Lan thảo luận sinh động về so sánh tôn giáo và Triết lý với Tỳ Khưu Dhammapala như là người chủ động. Những cuộc thảo luận nầy thường biến thành những cuộc tranh luận nóng bỏng. Được chỉ định là người chỉ đạo tinh thần, sư hướng dẫn những cuộc thảo luận vào những vấn đề ưa tranh luận như Khái Niệm về Thượng Đế. Sư có thể chứng minh hay bác bỏ bằng nhiều cách khác nhau sự tồn tại của Đấng Toàn Năng hay Chúa Nhân Từ. Lai lịch Công Giáo của sư làm cho sư có khả năng trình bày việc phân tích và so sánh giữa tôn giáo hữu thần và nhân văn mà chúng tôi, những sinh viên trẻ hay chống đối, say mê và nhanh chóng đặc câu hỏi và tranh luận.

Năm 1960, H.S.S.Nissanka, một thành viên rất tích cực của Hiệp Hội Sinh Viên Phật Giáo Tích – Lan mời Đại đức Piyadassi nghiên cứu tỉ mỉ "Khái Niệm Đạo Phật về Đời Sống trước khi Sanh và Đời Sống sau khi Chết".Cuộc nghiên cứu tiếp tục trong nhiều tháng đưa người tới những vùng quê xa xôi hẻo lánh. Trong vùng Hadunuwewa ngoài Talawakele ở trung tâm Tích – Lan cô bé Nanatilake Baddewithana, đang nói về đời sống kiếp trước. Khi bé mới hai tuổi bé nói về người mẹ và người cha khác ở Talawakele. Dựa vào những cuộc điều tra nầy Tiến sĩ Nissaka viết một cuốn sách bằng tiếng Tích –Lan, Navata upan dariya (Cô Bé Tái Sanh)

Giáo sư Ian Stevenson M.D. Phân Khoa Thần Kinh và Tâm Thần, trường Y, Đại Học Virginia, được nhiều người biết là nhà nghiên cứu trong lãnh vực nầy, vào mùa hạ năm 1961, viếng thăm Hedunuwewa và tiến hành cuộc điều tra độc lập về trường hợp và kể cả báo cáo về trường hợp trong cuốn sách của ông Hai Mươi Trường Hợp Gợi Nhớ Về Tái Sinh kết quả qua nhiều năm nghiên cứu đã đưa ông đến nhiều nước, kể cả Ấn Độ và Tích Lan, nơi đây ông đã thực hiện nghiên cứu trường hợp những người nhớ kiếp trước của họ. Ba trường hợp được nghiên cứu ở Tích- Lan. Cuốn sách nầy được Xã Hội Mỹ (American Society) xuất bản hầu cung cấp tài liệu cho Viện Nghiên Cứu Tâm Linh, năm1966. Nhận lời yêu cầu của Giáo Sư Stevenson, Đại đức Piyadassi nói chuyện với sinh viên trường Đại Học Virginiya.

Vào những năm sau đó, Đại đức Piyadassi, vị sư truyền Giáo Quốc Tế sắp nhấn mạnh khía cạnh khoa học của Đạo Phật luôn được nghiên cứu kỹ và chất vấn ủng hộ. Dhammapala cũng thích đề cập đến câu chuyện của một tu sĩ Phật Giáo người Í, Đại đức Lokanatha, một trong những bài thuyết pháp ông nói rằng khi ông trở thành Phật tử, mẹ ông đang cầu nguyện cho linh hồn ông. "Tội nghiệp cho bà", Đại đức Lokanatha than rằng "Bà không biết tôi không có." cùng với lời dẫn chứng trong Đạo Phật về niềm tin không có cái ngã/ linh hồn (anatta).

Khác với nhiều tổ chức Phật Giáo khác, Hiệp Hội Sinh Viên Phật Giáo Tích – Lan không đọc ngũ giới vào lúc bắt đầu cuộc họp. Chúng tôi tin rằng năm giới là quá nhiều như mười điều răn của Công Giáo, vì vậy chúng tôi phát triển cốt lõi đạo đức riêng, dĩ nhiên, nói chung dựa trên lời Phật dạy. Vào các buổi họp hay hội nghị, chúng tôi quỳ hai bàn chân dựng lên, đầu cúi xuống và hành thiền:

Tôi sẽ tìm sức mạnh trong đời sống sạch trong;

Tôi sẽ tìm danh dự trong lời nói chân thật;

Tôi sẽ tìm niềm vui trong sẵn sàng phục vụ;

Do đó, Tôi tự hứa:

Làm những gì tôi nghĩ là bổn phận của tôi;

Nói những gì tôi nghĩ là Chân Lí;

Giúp người trong khả năng hợp lý của tôi.

Nếu tôi sai, tôi sẽ không làm sai hơn

Bằng cách cố gắng xin lỗi

Nhưng hoàn toàn chịu trách nhiệm

Về những hành động và phản ứng của tôi,

Cùng động cơ và hậu quả của chúng.

Mong quyết tâm chân thật nầy

Cho tôi sức mạnh

Để tôi thực hiện bổn phận

Đối với chính tôi và người khác.

Bây giờ, hơn bốn mươi năm sau, tôi không thể tìm thấy lỗi nào trong triết lý nầy mà dường như là cốt tử lời Phât dạy. Thậm chí sau khi Tỳ Khưu Dhammapala hoàn tục, vẫn tiếp tục quan tâm đến Đạo Phật và Hiệp Hội Sinh Viên Tích Lan. Ông vẫn giữ niềm tin trong Phật Pháp, mặc dầu ông tiếp cận Đạo Phật không theo phong tục. Tuy nhiên kiến thức Phật học uyên bác của ông có truyền thống; vì ông ở trong ban giảng huấn của trường Đại Học Peraniya và sau khi Tiến sĩ G.P.Malalasekera nghỉ, ông trở thành Chủ Bút của Bách Khoa Tự Điển Phật Giáo.

Đại đức Piyadassi, sau nầy trông nom Hội Sinh Viên Tích Lan như Vị Giám Đốc Tinh Thần chính yếu, là người kế tục xứng đáng hơn bất cứ những người điều hành trước kia. Người ứng hợp với vai trò nầy một cách đáng ngưỡng mộ. Đại đức Piyadassi là một trong thế hệ của chư tăng đang lớn lên muốn ly khai khỏi những phương diện giáo điều của đạo và làm sáng tỏ giáo lý trong khi liên hệ đến chư tăng theo truyền thống vẫn còn ở trong chùa và mong chờ người ta tôn kính họ.

Người thuyết giảng hằng trăm buổi nói đạo trong các trường trung và đại học ở khắp nước. Người là một diễn giả được thính giả tìm gặp nhiều nhất sau buổi nói đạo tại trường Đại Học Peraniya. Nhờ tiếp xúc với sinh viên, người làm cho chúng qúi mến. Không bằng lòng trong giới hạn ở địa phương, Đại đức Piyadassi vươn cánh đến cảnh trời trong nước và quốc tế. Đem thông điệp của Đức Phật đến khắp bốn phương trời, Đại đức Piyadassi chầm chậm nhưng chắc chắn làm cho tên người được biết đến trong cộng đồng Phật Giáo Quốc Tế.

-4-

NHỮNG NGÀY MỚI XUẤT GIA

Đại đức Piyadassi là một biểu tượng tốt của một vị sư được "đào tạo tại chỗ". Khi thọ tỳ khưu giới (upasampada) vào lúchai mươi tuổi, kiến thức về Pháp và Luật tất vẫn còn giới hạn. Tuy nhiên, lòng khao khát học tập của người so với những người khác là vô cùng tận.

Từ khi mới xuất gia, Đại đức Piyadassi cho thấy lòng hiếu kỳ đặc biệt trong việc nghiên cứu Giáo pháp. Đại đức Siri Vajiranana Mahanayake Thera ở Pelene, giáo thọ sư của người (dhammacariya), đã cảm nhận tính cách nầy trong cậu bé Premaratna, khi cậu học với ngài và bỏ học ở trường Nalanda rồi trở thành tu sĩ.

Đại đức Piyadassi cũng là người giỏi biết lắng nghe. Nhiều học giả Phật giáo lỗi lạc và những nhà lãnh đạo thường viếng thăm chùa vào những ngày rằm, trong thời gian Đại đức Piyadassi mới thọ giới. Trong số những ai thường gọi điện đến để tỏ lòng tôn kính đối với bậc đạo sư Đại đức Vajiranana và thảo luận nhiều vấn đề liên quan đến Đạo Phật và nền Giáo Dục Phật Giáo nói chung, Đại đức Piyadassi nhớ đến Sir Baron Jayatilleke, Tiến sĩ.G.P.Malalasekara, Julius de Lenerolle, Munidasa Cumaratunga, Mudaliyar E.A.Abeyesekera và pháp huynh của Thầy – Mahanayaka Pandita Gunawardana ở Tudawe Thera.

Là một vị sư nhỏ, Piyadassi không được quyền đến gần nhưng quá thính tai, người lắng nghe và học được nhiều qua các buổi nói chuyện giữa thầy người và những cư sĩ có quyền uy mà họ không để í. "Tôi học được nhiều bằng cách chỉ lắng nghe từ những người có học vấn cao như thế," Đại đức Piyadassi mấy năm sau nói.

Nhiều điều có ý nghĩa và những năm của thập kỉ ba mươi. Phong trào phục hưng Dân Tộc Phật Giáo đã có đà tiến triển trong mấy năm qua, sau khi thành lập các trường Phật Học.

Vào năm 1931, ba năm trước khi Đại đức Piyadassi xuất gia, Jawaharlal Nehru và phu nhân ông ở Ấn Độ viếng thăm Tích –Lan, đi cùng cô con gái, Indira, tương lai là Bộ Trưởng Ấn độ, lúc đó chỉ mười ba tuổi. Vào những năm sau, Đại đức Piyadassi trở thành người ngưỡng mộ nhiệt tình vị lãnh đạo Ấn Độ vĩ đại nầy là người yêu mến Tích –Lan và Đạo Phật. Đại đức Piyadassi thường nhắc đến Nehru trong nhiều buổi nói chuyện với thính giả trên thế giới và trong các cuốn sách ông viết.

Cuốn sách The Spectrum of Buddhism của người mở đầu với lời trích dẫn nầy: "Nhiều thời đại đã trôi qua mà Đức Phật dường như không xa vời gì cả, giọng người thì thầm trong tai chúng ta và dạy chúng ta đừng bỏ chạy khỏi cuộc chiến mà lặng nhìn để đương đầu với nó, để thấy ra trong cuộc đời từng có nhiều cơ hội vĩ đại hơn để trưởng thành và phát triển. Một nhân cách tính đến hôm nay và mãi mãi và con người đã để ấn tượng của chính mình lên tư tưởng của nhân loại như Đức Phật, vì vậy cả đến ngày nay tư tưởng của người vẫn còn sống động và rung cảm, ắt hẳn là con người tuyệt luân- một con người mà như Baths nói, "một mẫu hoàn chỉnh của trầm lặng, dịu ngọt và oai nghiêm, của nhân hậu vô cùng đối với chúng sanh có sự sống và có lòng trắc ẩn đến chúng sanh đau khổ, của người có đời sống giải thoát hoàn toàn và miễn nhiễm mọi thành kiến." Thông điệp của người cũ mà rất mới và nguyên thuỷ đối với những ai mãi mê trong những điều vô cùng tinh tế của lý thuyết suông, giam cầm trí tưởng tượng của giới trí thức; và thông điệp đó ăn sâu vào trái tim nhân loại. (The Discovery of India).

Trong lúc viết cuốn sách nầy tôi nhận được cuốn sách của Akbar Nehru- The Making of India cho tờ báo The Sunday Times của Tích –Lan. Đại đức Piyadassi, vào giai đoạn cuối của chuyến hoằng pháp quốc tế thứ mười ba, đã đọc bài phê bình ở Singapore. Ngày 22 tháng 9 năm 1992 người nói: "Tôi đã đọc bài phê bình tuyệt tác của ông... Tôi là người yêu mến Nehru. Ông là người Phật tử có tâm huyết và lòng kính yêu vô hạn đối với Đức Phật." Người nói rằng từ khi đọc bài phê bình nầy người thích đọc sách của Akbar.

Ngay khi các viện giáo dục Phật học đang mọc lên khắp nơi trong nước, những tổ chức tôn giáo cũng nhanh chóng ra đời, đã đem lại một sức đẩy mới cho Đạo Phật. Vào thời đó Tích Lan vẫn còn dưới chế độ cai trị của Anh, và mãi đến năm 1948, Tích Lan mới giành được độc lập sau Ấn-Độ độc lập một năm. Đó là cái kỷ nguyên, mà người nào được biết là một người Công Giáo mới hợp thời; khi những mảnh vụn từ cái bảng hiệu của người da trắng trên những người Công Giáo bẩm sinh, trong khi phần lớn cộng đồng Phật Tử bị lãng quên.

Một tổ chức công giáo nhanh chóng giành được sự công nhận vào thời Hội Thanh Niên Phật Giáo Uva (YMBA). Tôi được liên lạc mật thiết với hội nầy suốt trong những thập niên bôn mươi và đầu năm mươi, kỷ nguyên mà Đại đức Piyadassi là người nhiệt tình tham giaphong trào phục hưng Chánh Pháp, chĩa mũi nhọn từ thủ đô Colombo nhờ nhiều tu sĩ lỗi lạc, kể cả chư vị Đại đức Narada, Pannasiha ở Madihe, Pannasekhara ở Kalukondayave, Nanasiha ở Henpitagedara, Piyadassi và nhiều tu sĩ khác và cư sĩ, quá nhiều không thể kể hết được.

Đồng thời với Hội Thanh Niên Phật Giáo Uva là Amarananda Gunapala, một nhân vật được yêu chuộng ở nơi làm việc của ông, Tổng Thư Ký Gunapala làm việc không mệt mỏi cho tổ chứ Hội Thanh Niên Phật Giáo Uva như là một tổ chức tôn giáo từ thiện. Một đoạn trong tiến trình nầy khi Jack Kotelawele, như là một thành viên của nghị viện cho Badulla, giới thiệu một bàn kiến nghị cho tổ chức trong nghị viện vào năm 1949. Đảng Đoàn Kết Dân Tộc (UNP), chính phủ ngày nay, bác bỏ kiến nghị đó với l‎í do rằng nó được giới thiệu bởi "người theo chủ nghĩa Mác xít mà theo người đó tôn giáo là thuốc phiện của nhân loại."

Tờ The Ceylon Daily News, trong bài xã luận vào ngày 5 tháng 12 năm 1949 lên án sự bác bỏ của nhà nước. Nhiều lá thư gởi tới tấp đến chủ bút và công chúng phê bình nhiều về thái độ của nhà nước được xem như một trong những thủ đoạn chính trị bất chấp điều lợi ích của bản kiến nghị đó.

Lá thư của tôi vào ngày 8 tháng 12 năm 1949 chúc mừng cánh hữu, bài bình luận thẳng của tờ Daily News nói: "Tôi không phải là nhà chính trị. Tôi viết bài nầy như là người theo Giáo lý của Đức Phật. Tôi cũng không thích xây dựng lên những viện tôn giáo... Đạo Phật là giáo lý triết học, phải thực hành và sống trong từng giây phút của đời sống chúng ta... Tuy nhiên, về nguyên tắc, tôi đồng ý với quan điểm đã phát biểu trong lãnh đạo của các anh. Cho dù đảng của ông Kotelawela có thể là chính trị, tôi luôn tìm gặp ở ông một người sẵn sàng và nhiệt tình giúp đỡ bất cứ khi nào tôi gặp ông có động cơ chính đáng liên quan đến Hiệp Hội Thanh Niên Phật Giáo Uva. "Sau đó, trong Chính phủ có một thành viên giới thiệu bản kiến nghị nầy và Hiệp Hội Thanh Niên Phật Giáo Uva kết hợp hành động. Ngày hôm đó, Gunapala là người hạnh phúc nhất .

Vào khuya ngày Gunapala giã từ Badulla sau gần hết đời tận tuỵ cống hiến nhân dân Badulla, ông đã từng cống hiến quá nhịệt tình khiến ông phải từ giã. Người đã hoàn thành quá tốt chức năng phục vụ, nên được tặng hai mươi đồng tiền Anh bằng vàng để kỷ niệm hai mươi năm phục vụ cho Hội Thanh Niên Phật Giáo, ông nhận và xúc động ứa nước mắt không nói nên lời. Ông giữ một đồng tiền như vật kỷ niệm rồi trao phần còn lại cho hội nơi ông yêu mến để giúp xây dựng. Đồng tiền vàng đó được tặng cho Sumitra -vợ ông. Như vậy Gunapala luôn là người cho, không phải người nhận.

Gunapala và Sumitra và con cái họ, hiện ở Aruppola, Kandy. Đại đức Piyadassi, thường đến viếng Chốn Ẩn Lâm ở Kandy, thường gặp Gunapala tại đó. Khoảng cùng trang lứa, Đại đức Piyadassi và Gunapala đã đi những bước tiên phong trong Đạo Phật. Họ tiếp tục làm việc cho đạo trên cao nguyên Kandy nầy.

Amarananda Gunapala là nòng cố của cuốn sách nầy. Lần đầu tôi gặp ông vào những ngày tôi lang thang và thường lêu lỏng, ngay sau khi ở trường về. Ông là người có ảnh hưởng chuẩn mực trong đời tôi. Tôi bắt đầu quan tâm trong những hoạt động Phật Giáo là nhờ ông truyền cảm hứng. Nhờ mối quan tâm đó, tôi có đặc ân được biết đến Đại đức Piyadassi - chủ đề trung tâm của cuốn sách nầy. Qua những trang sách nầy tôi, tôi tỏ lòng tôn kính đến Gunapala, một người bạn trung thành và đáng tin- một công nhân nhiệt tâm, người như Đại đức Piyadassi nói, đã cống hiến trọn đời để phục vụ vị tha.

Một trong những thành tựu của Hội Thanh Niên Phật Giáo Uva là sáng lập trường Tư Thục Phật Giáo đầu tiên cho nữ sinh ở Bandulla. Được trang bị với những cây cuốc chim và mấy con voi theo truyền thống của lễ đặt đá để xây dựng, mấy trăm học sinh chúng tôi cắt mảng cỏ đầu tiên vào một ngày Chủ Nhật vào những năm giữa thập niên bốn mươi, trong phong trào shramadana rộng lớn. Chúng tôi có mang theo cơm sữa (kiributh) và kevun, kolikuttu, chuối và kitul jaggrey và nhiều bình nước trà, khi chúng tôi đào đất để đặt nền tảng cho cái mà ngày nay là Badulla Visakha Vidyalaya. Đứng đầu đội tiền phong ngày đó dĩ nhiên là Amarananda Gunapala. Về thân hình bên ngoài nổi bật trên mảnh đất ngày hôm đó là Cyril de Silva.

Trong lá thư mới đây gởi cho tôi ở Canada, Cyril nhớ làm sao cách đây mấy năm, ông gặp Đại đức Piyadassi đi bằng xe lửa từ Kandy khi Cyril là tài xế xe lửa. Xe lửa theo kế hoạch đến Colombo khoảng 9:30 sáng hôm đó nhưng bị trật đường rây trầm trọng ở Polgahawela và xe lửa được tổ chức lại.

"Tôi nhận ra Đại đức Piyadassi tại Rambukkana và dâng sư nước dừa, vào lúc khoảng 9 giờ sáng. Tôi trình sư thực trạng như thế, khi nhận ra sư sắp trễ giờ độ ngọ. Sư bảo tôi đừng lo về điều đó. Sư có thể dùng vài lát bánh mì cũng được. Tuy nhiên Cyril liên lạc với ông Trưởng Ga Polgahawela chuẩn bị ngay cơm trưa dâng sư. Trong lúc đó Cyril bảo nhân viên phục vụ ở quầy giải khát ở ga dâng sư một tách trà hay cà phê. Đại đức Piyadassi sau đó nhận địa chỉ Cyril và gởi cho ông một gói sách về Đạo Phật cho "các con ông". Cyril viết "Sư là một tu sĩ vĩ đại". Cư sĩ Cyril và tu sĩ Đại đức Piyadassi- cả hai đều chóng kết bạn với nhau.

Tôi được biết từ Đại đức Piyadassi rằng Hải Đảo Cư, toạ lạc trên cái hồ ở Dodanduwa trong Miền Nam Tích Lan, được một vị sư học giả người Đức nổi tiếng thành lập Đại đức Nyanatiloka Mahathera vào năm 1913. Nó trở thành chốn ẩn lâm cho hằng trăm tu sĩ Tây phương và Đông phương.

Tuy nhiên, suốt trong thế chiến thứ hai tất cả tu sĩ nước ngoài phải rời chốn Ẩn Lâm. Tích –Lan lúc bấy giờ dưới quyền cai trị của Anh Quốc, và chính người Anh đã đưa Đại đức Nyanatiloka và Đại đức Nyanaponika và tất cả những người Đức khác vào trại tập trung ở Diyatalawa, trong nội địa Tích Lan. Sau khi người Nhật lấy Singapore, những người nầy được chuyển đến trại ở Dehra Dun ở Bắc Ấn. Ở đây họ tiếp tục dịch thuật và sinh hoạt Đạo. Từ Dehra Dun Đại đức Nyanaponika viết cho Đại đức Piyadassi: "Suốt trong thời gian ở đây tôi không bao giờ đóng cửa sau lưng tôi." Có lẽ nghĩa rằng họ không ở trong phòng.

Suốt trong thời kì gian khó nầy chỉ có ba vị sư ở Hải Đảo Cư: người Tích –Lan, Đại đức Nanaloka, Soma và Kheminda. Đại đức Piyadassi cũng gia nhập và làm việc bên cạnh họ. Soma Thera là tác giả cuốn sách thiền nổi tiếng, bản dịch hoàn tất của Kinh Đại Niệm Xứ và Chú Giải, The Way of Mindfulness đã xuất bản nhiều lần. Sư cũng là tác giả cuốn The Path of Freedom (Vimuttimagga). Nhóm nầy đã có nhiều buổi luân Đạo tiếp tục đến ba giờ sáng; và chính nơi đây Đại đức Piyadassi hành thiền đạt đến độ sâu của nó.

Con đường Cổ Xưa của Đức Phật, tác phẩm chính đầu tiên của Đại đức Piyadassi, bây giờ trở thành tác phẩm cổ điển về Đạo Phật, là kết quả của nhiều năm nghiên cứu Đạo trong tình bạn cùng với những tu sĩ học giả trẻ khác, người sớm nổi tiếng trên thế giới.

Trong thời chiến đời sống khó khăn. Thực phẩm khan hiếm vì vậy thức ăn đạm bạc, tuy nhiên những vị sư nầy đương đầu với tám pháp thế gian (attha lokadhamma) với tâm dõng mãnh và tiếp tục Pháp sự của họ.

Sau chiến tranh, hai vị sư người Anh đến Hải Đảo Cư, Đại đức Nanamoli và Đại đức Nanavira. Kinh nghiệm trong chiến tranh làm cho họ nhận ra chân lý trong Giáo Pháp của Đức Phật. Như chư vị Đại đức Mahathera Nyanatiloka và Nyanaponika, Đại đức Nanamoli đã cống hiến cho Đạo Phật rất đáng kể bằng cách chuyển dịch một số văn bản phức tạp sang tiếng Anh, kể cả Thanh Tịnh Đạo (Visuddhimagga), đã xuất bản nhiều lần, và nhiều tác phẩm dịch thuật nổi tiếng khác.

Bây giờ sống ở Hải Đảo Cư là một vị sư cao tuổi người Đức 83 tuổi, Đại đức Nanavimala, học trò trưởng của Đại đức Nyanatiloka. Sư có những sinh hoạt thật khác với những vị sư đồng môn. Sau khi sống mười năm ở hải đảo nghiên cứu kinh, bài giảng và bài luận đạo của Đức Phật, rồi xuất gia, sư đi khắp mọi nơi trong đất nước Tích Lan suốt hai mươi lăm năm, theo bước chân Đức Phật, hào quang của tình thương và lòng trắc ẩn của sư bảo bọc tất cả những ai gặp sư đúng như lời huấn thị của Đức Phật "vì lợi ích và hạnh phúc của chúng sanh". Bây giờ sư sống an bình lặng lẽ tại Hải Đảo Cư.

Một vị Maha Thera người Đức đáng nhớ khác là Đại đức Vappa, một người học trò rất cao hạ của Đại đức Nyanatiloka, nhưng không phải là "học giả". Người đã ghi nhớ cuốn sách của thầy The Word of The Buddha, và khi nào thuyết pháp lại nhắc đến thầy, Đại đức Nyanatiloka, người rất hoan hỷ đọc thuộc lòng một bài kinh trong cuốn The Word of The Buddha. Người ta nói rằng nếu người không thể đón ca nô hay thuyền đưa người qua hồ để đến đất liền, hay đưa người trở lại Hải Đảo Cư, người sẽ bơi một quãng khoảng một dặm.

Có lẽ người sinh viên- học trò nổi tiếng nhất của Đại đức Nyanatiloka là Đại đức Nyanaponika, tác giả cuốn Trọng Tâm Thiền Phật Giáo và người sáng lập Nhà Xuất Bản Sách Phật Giáo ở Kandy, nhà xuất bản những tác phẩm Phật Giáo lớn nhất trên thế giới. Hai thầy trò đều qua đời. Tro tàn - tất cả những gì còn lại của thân xác họ- nằm cạnh những vị đại Trưởng Lão tại một góc đặt biệt của Hải Đảo Cư gần nơi của người thành lập nó- Đại đức Nyanatiloka Mahathera. Mọi cuộc gặp mặt đều chấm dứt vào lúc chia tay (samyogā viyogantā).

-5-

TÍCH LAN, QUÊ HƯƠNG CỦA ĐẠO PHẬT

Lankadipa, hải đảo Lanka, được tô điểm với vô số vật có lợi về khảo cổ học, những tác phẩm nghệ thuật và những cấu trúc có văn hoá của nó vì nó có nền văn minh đến bây giờ là 2538 năm. Rải rác khắp 2500 dặm vuông là đất xanh tươi và những dải đất ven bờ khác nhau là bằng chứng của đất nước có cổ sử. Hơn nữa, cũng còn tồn tại một bản chữ viết là chứng cớ hùng hồn một thực tại có danh tiếng tốt, Biên Niên Sử vĩ đại - Mahavamsa, một trong những tuyệt tác hoành tráng, vĩ đại của thế giới, thiên khải tâm tánh của một dân tộc hùng cường và vĩnh cửu. Trong cuốn sách "Thiên Niên Sử của Lanka" in The Revolt in the Temple, D.C Vijayavardhana viết:

Những thành phố tàn tích của Anuradhapura, Polonnaruwa và Sigiriya tiết lộ sự tinh tế của nền văn minh mà Lanka đã đạt đến suốt trong triều đại các vua Sinhala trải dài nhiều thế kỷ trước kỷ nguyên Công Giáo. Mahiyangana (Bintenna) và Mutiyangana, trong vùng rừng xa xôi của Uva, những chuyến viếng thăm của Đức Phật được thánh hoá thành những ngôi đền lịch sử, vẫn còn thu hút hằng ngàn đoàn hành hương. Sripada có huyền thoại dấu chân Đức Phật được người Hồi Giáo, Ấn Giáo cũng như Phật Giáo tôn kính.

Kandy, pháo đài cuối cùng tượng trưng sức mạnh của Vua Sinhala, tàng chứa Xá Lợi Nha Thiêng Liêng của Đức Phật tại Dalada Maligawa, Chùa Nha Phật. Parakrama Samudra, cái hồ nhân tạo ở Polonnaruwa là bằng chứng dẫn thuỷ nhập điền của các kỹ sư Sinhala cổ được Vua Parakramabahu chỉ đạo và Sinhala Yodayas - những người nầy nổi tiếng có thể lực và tính quả cảm phi thường phụ tá. Đền đá tảng ở Dambula và tượng Phật gây kinh cảm ở Avkana cũng là những chứng cứ nhắc đến sự đồ sộ vĩ đại mà ít quốc gia hiện đại nào sánh bằng.

Xuyên suốt chiều dài và chiều rộng của vùng đất xinh đẹp nầy đã từng được biết bởi nhiều tên như Ceylon, Serendib, và Hòn Ngọc Ấn Độ Dương, sự phong phú của hải đảo diễm phúc nầy mở ra bất tận bất chấp sự phá huỷ trong nhiều năm nội loạn mới đây. Thomas Merton, một vị sư- giáo sĩ dòng luyện tâm viết:

Polonaruwa - vùng đất bao la có cây cao bóng cả. Dân cư thưa thớt và không có người ăn xin. Con đường bụi mất hút, rồi sau đó chúng tôi tìm thấy Gal Vihara và những đền tháp tu vịện có kiến trúc khá phức tạp khác gồm các phòng bằng đá tổ ong. Xa xa là những ngọn núi. Như Yucaton. Con đường đưa xuống Gal Vihara: rộng yên tĩnh, trống và có cây cối bao quanh. Tảng đá hơi nhô lên mặt đất có động đi vào bên trong, và bên cạnh động có tượng Phật lớn ngồi bên trái, tượng Phật nằm bên phải, và Ananda, tôi đoán, đứng cạnh kim thủ Đức Phật. Trong động, có một tượng Phật ngồi khác... Tôi có thể lại gần đôi chân trần của Đức Phật mà không sợ quấy rầy ngài, chân tôi đứng trong cỏ và cát ướt. Sau đó sự yên tĩnh của những khuôn mặt vĩ đại khác thường. Những nụ cười rộng lượng khoan dung tuy to lớn đồ sộ mà huyền ảo tinh tế. Toàn năng, bất vấn, toàn tri, bất phản, sự an bình không do sự cam chịu của cảm xúc mà của Madhyanika, của tánh không, đã từng thấy qua nhiều vấn đề mà không cố làm mất tín nhiệm ai hay cái gì –không phản bác-không tạo thêm tranh luận nào khác. Về học thuyết chủ nghĩa, tâm cần được an định đúng chỗ, an bình như thế, yên tĩnh như thế, có thể làm người ta kinh cảm. Tôi hơi bị bất ngờ khi hưởng được một luồng khí làm khuây khoả và cảm ơn sự trong sáng rõ ràng của những hình ảnh, những hình dáng và đường nét trong sáng và linh động, thiết kế những thân hình đồ sộ tạc vào trong đá hình dáng và phong cảnh, hình ảnh, đá và cây. Và rồi sau đoạn cong của khối đá phẳng tràn xuống trên phía khác của thung lũng lòng chảo, là nơi bạn có thể đi lui và thấy những phương diện khác nhau của các hình ảnh.

Nhìn vào những hình ảnh nầy, đột nhiên hầu như bắt buộc tôi vất khỏi thói quen, nhìn mọi vật bị trói cột một nửa, và sự trong sáng bên trong đó, dường như thoát thai khỏi những khối đá, trở nên hiển hiện rõ ràng. Chứng cớ kỳ lạ của tượng nằm nghiêng là nụ cười, nụ cười buồn của Ananda đang đứng với hai cánh tay chấp lại ("khẩn thiết’ hơn nhiều De Vinci’s Mona Lisa bởi vì hoàn toàn giản dị và minh bạch).

Về tất cả những điều nầy không còn có câu hỏi rắc rối nào, không có vấn đề gì, và thực sự không "Huyền thoại’ gì cả . Mọi vấn đề đã được giải quyết và mọi sự trong sáng, giản dị, bởi các vấn đề đã rõ. Đá, tất cả các vấn đề, tất cả đời sống thay đổi với dharmakāya... mọi sự trống rỗng, mọi sự đều bi mẫn. Tôi không biết lúc nào khác trong đời tôi được hưởng cảm xúc của vẻ đẹp có giá trị tinh thần cùng với vẻ rạng ngời của mỹ học như thế .

Chắc chắn, với Mahabalipuram và Polonnaruwa cuộc hành hương Châu Á của tôi đã trở nên rõ ràng và tinh khiết.Tôi có ý nói rằng, tôi biết và đã từng thấy những gì khó tìm. Tôi không biết cái gì khác còn lại nhưng bây giờ cái tôi thấy đã xuyên qua bề mặt và vượt lên cái bóng mờ và ngụỵ trang bên ngoài. Đây là Châu Á trong vẻ tinh khiết của nó, không bị bao phủ bởi rác rưởi, người Á, người Âu hay người Mỹ, và rõ, sạch và hoàn chỉnh. Châu Á nói hết cả mà không cần gì cả; Và bởi không cần gì, Châu Á cứ lặng yên, chưa bị để í, chưa bị khám phá. Châu Á không cần được khám phá. Chính chúng tôi, kể cả người Á lại cần khám phá.

Toàn thể rất giống vườn Thiền (zen), quãng trống bát ngát và mộng mở và có chứng cứ, những hình ảnh vĩ đại, bất động, tuy nhiên những đường nét mang đầy sóng di động của hình dáng thân người, một hình ảnh cao đẹp. (The Asian Journal Merton. A New Directions Book)

Đập vào mắt của du khách là cho dù du khách ở nơi nào trên đất nước nầy, du khách đánh thức được sự cảnh tỉnh xuyên suốt ba trăm năm bị nô dịch bởi những kẻ chinh phục thực dân Công Giáo – Bồ Đào Nha, Hà Lan và Anh- nền văn minh Phật Giáo Sinhala vẫn trong sạch. Đại đa số người dân vẫn nói tiếng Sinhala. Tầng lớp nông dân ở vùng ngoại ô vẫn ăn thức ăn quen thuộc không thay đổi, và mặc áo quần truyền thống, đàn ông sa rông, đàn bà sari. Nhiều ngàn người vẫn tấp nập đến chùa lễ Phật, lời Phật dạy về tâm từ vẫn lan toả khắp hải đảo đang nhiễu loạn nầy – Thiên Đường đã là và vẫn là.

Nhiều viện trong nước đã từng nêu cao cách sống bản địa, Giáo Pháp Đức Phật ảnh hưởng rộng rãi trong nhiều viện. Viện có cột mốc trong thủ đô là Colombo. Được thành lập trong ngôi nhà nhỏ cổ ở Borella cách đây nhiều thập niên, Những toà nhà hiện đại của Hội Thanh Niên Phật Giáo đứng như bằng chứng đồ sộ của sự tiến bộ đã nhiều năm qua. Hội đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển tôn giáo như là xương sống của đất nước.

Những nhà lãnh đạo hàng đầu trong phong trào dân tộc bắt đầu vào cuối thế kỉ hai mươi, hầu hết họ đã từng hoạt động ở Hội Thanh Niên Phật Giáo Colombo vào thời nầy hay thời khác. Đó là Ông Baron Jayatileka, Tiến Sĩ W.A/de Silva, Ông A.E.de Silva, Ông Cyril de Zoysa, Siri Perera, Eric Amanasinha, cần nhắc đến một vài.

Một phương diện của hoạt động Phật giáo do hội đáng kính nầy đi tiên phong – trí tuệ của những tấm lòng vĩ đại hay tâm huyết của Hội Thanh Niên Phật Giáo- được giới thiệu trong cuộc tranh tài hùng biện Ánh Sáng Châu Á. Mặc dầu cuộc tranh tài dường như để thử khả năng hùng biện của thanh niên, thực sự nó được chuẩn bị khuyến khích thanh niên đọc The Light of Asia (Ánh Sáng Châu Á).

Vài cuốn sách về Đạo Phật đã từng có ảnh hưởng như kiệt tác của Ông Edwin Armold. Tất nhiên, Hội Thanh Niên Phật Giáo chọn những tác phẩm thơ ca cổ điển nầy không những có ý nghĩa đối với tôn giáo mà còn vẻ tài tình của nó. Nhiều người theo Phật giáo nhờ Arnold trình bày có nghệ thuật cuộc đời của Thái tử Siddhartha thành Đức Phật Gotama.

The Light of Asia hay The Great Renunciation, được truyền cảm hứng do lòng kính yêu Ấn Độ - nơi ra đời của Đức Phật- của Ông Edwin Arnold. Ông Darwin Arnold có bằng Thạc sĩ Mỹ Thuật, và tự cho mình là ‘Phật Tử’, nói rằng "nhờ môi giới của những người hâm mộ Đạo Phật tưởng tượng, để miêu tả cuộc đời và tính cách và chỉ rõ triết lý của vị anh hùng và nhà cách mạng cao thượng, Gautama của Ấn Độ, Người sáng lập Đạo Phật." Ông nói thêm: "Hơn một phần ba nhân loại có tư tưởng tôn giáo và đạo đức nhờ nhân cách kì vĩ của của vị hoàng tử kiệt xuất nầy, mặc dù được tiết lộ không hoàn hảo trong nhiều nguồn thông tin tồn tại thời bấy giờ, không thể nhưng vẫn xuất hiện, một con người thanh cao nhất, cao quí nhất, và lợi ích nhất."

Giáo Hội Phật Giáo hay Tăng Đoàn dựa trên việc xuất gia từ bỏ đời sống thế gian của Đức Phật. Maha Sangha ở Tích Lan đã từng được kính mến và tôn trọng lâu dài xuyên suốt lịch sử của đất nước có đôi lúc biến động bất an. Gia nhập Maha Sangha được xem là một nỗ lực cao thượng như thế đến nỗi nhiều gia đình thậm chí được xem là cần thiết cho con trai họ xuất gia.

Từ bỏ đời sống gia đình và gia nhập Giáo Hội Maha Sangha được xem là xuất gia," Đại đức Piyadassi trong cuốn sách "Con Đường Cổ Xưa Của Đức Phật" giải thích khái niệm nầy. "Xuất gia chân chính không phải là trốn chạy chủ nghĩa. Những ai không hiểu ý nghĩa thực sự của xuất gia, và những ai đánh giá nó qua ‘những ẩn sĩ giả dạng’ sống đời lười biếng, vô ích và ăn bám, rồi vội kết luận pabbajjā xuất gia (như Đức Phật kêu gọi chư vị đệ tử của người), hay quay lưng với đời, là môt loại trốn chạy, sống đời ích kỉ. Tuy nhiên tỳ khưu, người sống ẩn dật lý tưởng, là người sống vị tha kiểu cao nhất trong xã hội, người nhận thì ít mà cho thì nhiều."

Đại đức Piyadassi trích dẫn Kinh Pháp Cú (49)

Như ong kiếm tí mật thôi

Sắc hương chẳng hại

Lá chồi cũng không!

Khẽ khàng chút nhuỵ lót lòng

Bậc thánh cũng vậy

Thong dong vào làng! (Tk Giới Đức, Kinh Lời Vàng)

Hoàng tử Siddhartha từ bỏ đời sống thế tục lúc hai mươi chín tuổi. Hoàng tử Ấn độ con vua Suddhodana, Siddhartha đã chọn một người vợ đẹp Yasodhara. Chẳng bao lâu tự tách mình ra khỏi vợ và đứa con trai mới chào đời, Rahula. Chính lòng trắc ẩn khiến người có quyết định không gì lay chuyển ngay lúc thoáng nhìn từ giã người vợ yêu dấu đang ngủ với đứa con trai mới chào đời trong vòng tay bà. Sau sáu năm tự khổ hạnh, vào tuổi ba mươi lăm, người đã Giác Ngộ, quả vị Phật dưới cây Bồ Đề- "Cây Giác Ngộ"- trên bờ sông Neranjara ở Gaya bây giờ được biết như Buddhagaya.

Ông Edwin Arnold biến những ý tưởng của Siddhartha lúc chán nản đời sống thế tục thành những dòng thơ trữ tình:

Nhưng nhìn kìa! Hoàng tử Siddhartha chuyển hướng

Mắt long lanh giọt lệ ngước nhìn bầu trời,

Mắt sáng ngời lòng thiên ẩn đối với cõi thế,

Từ trời cao đến đất thấp, người nhìn, từ đất lên trời,

Tâm người dường như kiếm tìm chuyến độc hành

Viễn cảnh xa xăm nào đó, kiếm tìm đó đây,

Mất - Quá khứ - nhưng có thể kiếm tìm,

Nhưng thấy được, nhưng biết được.

Rồi người bật khóc trong lúc nét mặt phấn chấn

Toả sáng với lòng thương nóng bỏng

Không thể nói được, nhiệt tình hy vọng

Bao la, không bến bờ: Ôi! Đời đầy đau khổ;

Ôi! Tôi biết và không biết lạc thú nhục dục thông thường,

Vướng trong cái lưới tử sanh và sầu khổ thông thường

Và cuộc sống trói buộc cả hai! Tôi thấy, tôi cảm thấy

Nỗi thống khổ vô cùng tận trên đời,

Niềm vui vô vọng của cuộc đời, trò giả tạo

Của tất cả điều tốt nhất trên đời, nỗi đau khổ tệ hại nhất đời;

Bởi niềm vui chấm dứt trong đau khổ, và tuổi trẻ trong cảnh già,

Và tình yêu trong mất mác, và cuộc đời trong cái chết đáng căm,

Và cái chết trong cuộc sống bị lãng quên, rồi ách

Con người lại trong vòng luân hồi mãi

Của niềm vui giả dối và nỗi muộn phiền thì không giả.

Thông điệp trong những trang biểu lộ nhiệt tình, trôi chảy nhờ vốn Ông Edwin phong phú, vẫn rộng mở và sang trọng- thông điệp của hoàng tử đã chọn làm người nghèo, "đã vứt bỏ thế giới của người, để cứu đời người."

Nhiều người đã từng viết nhiều về sự Giác Ngộ của Đức Phật. Trong khi nhiều người đã quy những năng lực Thượng Đế cho người, người kiên trì nói người không phải Thánh Thần, nhưng chỉ là một con người rồi sẽ phải chết đã tìm ra con đường đưa đến Chân Lý và chuẩn bị để chỉ cho người khác. Sau khi đã Giác Ngộ tối cao người trở nên con người phi thường.

Liên quan đến Đức Phật, Đại đức Piyadassi viết trong cuốn Con đường Cổ Xưa Của Đức Phật:

Một trong những nhân cách đáng chú ý là sự phân biệt Đức Phật và tất cả những đạo sư khác là Đức Phật là một con người không có liên lạc gì đến Thượng Đế hay một lực lượng "Siêu nhiên" nào khác. Người không phải là Thượng Đế cũng chẳng phải hiện thân của Thượng Đế, cũng không phải là hình ảnh huyền thoại. Người là một con người. Tâm thái bên trong người vượt cao xa người đời mặc dù bên ngoài người vẫn sống đời của con người. Chỉ với lý do đó người được gọi là con người độc nhất vô nhị, con người tối thượng (purisuttama).

Đức Phật nói: "Chỉ như hoa sen mọc trong bùn, vươn thẳng lên, không lấm bùn, cũng vậy Bậc Đại Giác sinh ra và lớn lên trong đời, tuy nhiên đời sống của ngài vượt trên đời mà không đến cùng với đời" (Tương Ưng Bộ Kinh, iii,138)

Nhờ vào sự nổ lực không ngừng nghỉ của người, không có thầy nào ở cõi người hay cõi trời giúp, người đạt đến đỉnh cao nhất của tâm và trí; đến tột đỉnh của sự trong sạch, và hoàn hảo mọi phẩm chất tốt đẹp nhất của nhân loại. Ngài là hiện thân của từ bi và trí tuệ, đã trở thành những nguyên tắc chỉ đạo trong Thánh Giáo Đoàn của người.

Nhờ kinh nghiệm cá nhân người hiểu uy thế của con người, và nhờ tính kiên gan bền chí để hiểu rồi chứng minh những khả năng bất tận tiềm tàng trong con người và chính con người phải tự nổ lực để phát triển và mở ra những tiềm năng nầy. Ngài đã chứng tỏ bằng kinh nghiệm riêng mà Giác Ngộ và Giải Thoát tuyệt đối và hoàn toàn nằm trong tay của con người. Là người tiêu biểu của đời sống tinh cần có giới hạnh và mẫu mực, Đức Phật khuyến khích đệ tử của ngài trau dồi đức tính tự lập, như: "Hãy là nơi nương tựa của chính mình, không ai khác là nơi nương tựa." Đức Phật căn dặn đệ tử ngài không được chuyển giao gánh nặng cho tác nhân bên ngoài nào và thúc giục chúng đệ tử cấp tốc thực hành nhiệm vụ phát triển những năng lực và phẩm chất bên trong. Các con nên tiếp tục tinh cần; Chư Phật đã chỉ đường. Con đường nầy giống như con đường cổ xưa mà mỗi bậc Đại Giác đã đi và chỉ ra cho mọi thời đại. Đó là Bát Thánh Đạo dẫn đến giác ngộ và an toàn tuyệt đối khỏi mọi triền trói.

-6-

THẦY VÀ TRÒ

Vào giữa và cuối thập niên bốn mươi, trong lúc Hội Sinh Viên Phật Tử Tích Lan đang phát triển rực rỡ và Các Đoàn Thể Phật Giáo Của Sinh Viên khắp nơi trong nước đang gia tăng những sinh hoạt Đạo của họ, Đại đức Piyadassi vào thập niên thứ hai của người xuất gia như là một tu sĩ Phật Giáo.

Vị sư trẻ nhanh chóng sử dụng ảnh hưởng của người như một người truyền giáo pháp của đức Từ Phụ. Trong những năm sau đó, Đại đức Piyadassi muốn nói với tôi rằng người không thích từ ‘truyền giáo’ vì nó gợi lên hình ảnh của những đoàn truyền giáo Công giáo đã đặt ra để "cải đạo" người ta. Không có cải đạo trong Đạo Phật. Tỳ Khưu Dharmapala giải thích rõ: Không có "trở thành", một người không phải "trở thành" Phật Tử. Người nào chấp nhận Giáo Pháp thì người đó "là" Phật Tử.

Rev. Joseph Wain ghi chú: "Đạo Phật dạy đời không bằng luật lệ mà bằng nguyên lý, cuộc đời tốt đẹp, và như là kết quả, đó là tôn giáo có lòng khoan dung. Đó chính là hệ thống khoan dung độ lượng nhất dưới ánh sáng mặt trời. Không bao giờ và không nơi nào đã từng bị đổ máu để truyền giáo. Không bao giờ có khủng bố hay ngược đãi hành hạ những người có đức tin khác – bài học nầy Cơ Đốc Giáo phải học. Đức Phật dạy con người làm đẹp chính cái ngày hôm nay và thánh hoá cái ngay bây giờ."

Điều đáng tự hào rằng Gíao Lý Phật Giáo không hề có nhu cầu cải đạo người khác. Trong danh nghĩa Phật Giáo không có "chiến tranh Tôn Giáo". "Nó và đức tin của nó được rửa sạch khỏi nỗi ô nhục bằng máu." Chính Đức Phật nói: "Đây là giáo pháp. Chấp nhận giáo pháp đó nếu giáo pháp đó kêu gọi các người... đây là con đường thoát khổ. Nếu chấp nhận, hãy theo con đường đó ." Thật ra, Đức Phật sẵn sàng chấp nhận thử thách. Ngài yêu cầu những người theo ngài hãy khảo sát Giáo Pháp - ehipassiko .

Vì vậy, nếu Đại đức Piyadassi, vị sư đi khắp thế giới đem Giáo Pháp của Đức Phật đến khắp nơi trên thế giới, không phải là nhà truyền giáo, thì người là ai? Người có thể được gọi bằng nhiều từ - người thầy, người dạy, người hướng dẫn, người cố vấn, cố vấn giàu kinh nghiệm, giảng sư, tổ sư truyền giáo. Cơ bản, tâm Đại đức Piyadassi thôi thúc mãnh liệt muốn chia xẻ những điều hiểu biết, kiến thức, trí tuệ và cái nhìn thấu suốt của người đến người khác. Người tin tưởng mạnh mẽ trong khái niệm dāna bị hiểu lầm.

Nghĩa sâu hơn của dāna chia sẻ, là cho cái gì thuộc về mình, chia sẻ thời gian của mình đến người khác, chia sẻ sự học hỏi của mình, chia sẻ kiến thức của mình. Đây là những gì một tu sĩ như Đại đức Piyadassi đang cố gắng cho – chia sẻ những giá trị tinh thần vĩ đại cao xa hơn chia sẻ những vật trần tục nhiều.

Trong thời thơ ấu của tôi, ngọn đuốc là dấu hiệu trên các con đường ở Ceylon chỉ trường học - ngọn đuốc Học Tập. Biểu tượng chia sẻ kiến thức thật tuyệt vời và ‎í nghĩa làm sao. Chúng tôi đi qua thời gian học tập dưới ánh sáng của ngọn đuốc từ những người đi trước. Người nhận được kiến thức và người cho chẳng mất gì. Vì vậy từ "truyền giáo" hay "truyền đạo" xuất hiện trong những trang sách nầy, phải được hiểu trong tinh thần nầy.

Là vị sư hai mươi tuổi đạo, Đại đức Piyadassi đảm nhận một trong những chuyến viếng thăm đầu tiên ngoài những bến bờ của đất nước người. Vào cuối thập niên bốn mươi, Bộ Trưởng Nepal là người theo Ấn Độ giáo, Padma Samsher Rana đã trục xuất tất cả tu sĩ Phật Giáo ra khỏi nước ông. Một đoàn đại biểu gồm năm người từ Ceylon vội khởi hành đến Nepal để sử dụng những lễ nghi đúng đối với vị lãnh tụ Nepal hầu ông xem xét lại hành động của ông. Đoàn Đại biểu nầy gồm Đại đức Narada, Đại đức Piyadassi , một vị sư Nepal Đại đức Amitananda, Giáo sư Ratnasuriya và Tiến sĩ. M.D Ariyapala. Họ đến Kathmandu thật vất vả. Thời đó chưa có máy bay. Họ đi bộ đến viếng thăm vài ngôi làng hẻo lánh. Đôi khi họ phải đi bằng kiệu băng qua các suối và sông trên núi. Họ nghỉ lại một đêm ở một nơi quá hẻo lánh đến nỗi ngay cả những tiện nghi cần thiết cũng không có, bằng cách nầy hay cách khác họ đến được Kathmandu - thủ đô của Nepal

Giữa những khó kkăn cực nhọc đó, phái đoàn được Bộ Trưởng Rama chân thành tiếp đón, đồng ý nhận mộtt vị sư bị đuổi từ Ấn độ - như vậy, dần dần vạch đường cho người khác. Đại đức Piyadassi nói về chuyến hoằng pháp đó như là chuyến đi mạo hiểm nhưng thành công.

Vào năm 1956 – S.W.R.D. Bandaranaike của Đảng Tự Do Tích Lan (SLFP) - Liên minh Mahajana Eksath Peramuna quét sạch mọi thế lực để thay chiều hướng lịch sử. Thắng lợi của Bandaranaike đã làm giảm thấp việclãnh đạo của Đảng Đoàn Kết Dân Tộc (UNP) đến chỉ còn tám ghế như được thấy trong cuộc chiến thắng đối với chủ nghĩ dân tộc Sinhala và đối với Phật Giáo. Đó là những gì mà thời đó gọi là "Cuộc Cách Mạng Xã Hội 1956" chắc chắn có tác động ngay đến Đạo Phật và tiếng Sinhala, cả hai, trên bề mặt, dường như chiếm vị trí cao hơn từ trước đến nay.

Những sự thay đổi thất thường của những chiến thắng và thất bại của chính trị ít nhiều có liên quan đến các giáo lý. Những nhà chính trị có thể nói trong cấu trúc và thành phần của tôn giáo từ thiện có tổ chức, nhưng chính những đệ tử chân chính của Đức Phật, là người bảo vệ giáo lý nguyên thuỷ và đem thông điệp của Phật Pháp đi khắp thế giới.

Đất nước mất một vị lãnh tụ đáng kính như Maha Sangha trước cái năm gọi là "Cách Mạng Xã Hội" khi Đại đức Siri Vajaranana Mahanayaka Thera ở Pelene viên tịch vào ngày 21 tháng 9 năm 1955. Việc ngài qua đời là một tổn thất riêng của Đại đức Piyadassi. Vị cố giáo trưởng đáng kính của người. Về triết lý, chết được chấp nhận như tiến trình tự nhiên của sanh. Nhưng con người, về mặt vô thức, trên bề mặt cảm thấy mất mác về một con người đáng kính mến và hằng thân gần. Tôi nghĩ Đại đức Piyadassi là một trường hợp ngoại lệ tuy nhiên người lặng đi trong thoáng buồn khi người thầy vô cùng thông thái của người viên tịch.

Vị Sáng Lập Tối Cao của chùa Vajirarama, Đại đức Vajiranana Mahanayaka Thera ở Pelene, đã để lại trong lịch sử Tích Lan như một trong những vị sư đáng tôn kính và thông thái nhất. Nhiều năm sau đó, Đại đức Piyadassi mới nói: "Ngài là một người có trí tuệ vĩ đại, một nhà hùng biện, một nhà văn viết nhiều và một nhà diễn thuyết có khả năng trình bày Pháp một cách rõ ràng mạch lạc."

Đại đức Vajiranana Mahanayaka Thera ở Pelene, thành lập học viện với những cái nhỏ ban đầu. Thời đó dược gọi là Dharmasala. Ngài có một phòng dành cho ngài và một thư viện. Những người học trò của ngài là Đại đức Narada và ít học trò khác thường có phòng ngủ tuỳ tiện. Đối với họ cuộc đời không phải là luống hoa hồng.

Đại đức Vajaranana đã là một vị tu sĩ đạo hạnh, một người thầy gương mẫu và một người giảng thuyết giáo lý của Đức Phật và một người có danh tiếng lớn. Cả đối với giới có học lẫn thất học, giới lao động, cả người giàu lẫn người nghèo, người dân từ những tầng lớp khác nhau trong xã hội kéo đến Dharmasala chật ních. Từ từ những người hộ độ (dayakas) xây dựng chánh điện và thư viện. Pháp Đường (Dharmasala) được gọi là Vajirarama sau khi được thành lập, và chẳng bao lâu nó trở thành trung tâm học tập; từ đó giới tu sĩ trẻ khắp nơi trong hải đảo đi xuôi đi ngược truyền đạt cho nhau và giảng dạy Pháp, làm vui lòng và giác ngộ nhiều người trong các thị thành và làng mạc.

Đại đức Narada, trưởng tử của Đại đức Vajaranana, mở rộng những hoạt động hoằng pháp ra các nước và sớm trở thành người thuyết giảng Phật Pháp nổi tiếng, tiếp đến là Đại đức Piyadassi. Những người đi tìm Phật Pháp từ những vùng khác nhau khắp Đông Tây đến Chùa Vajirarama để học cách trình bày từng chữ rõ ràng lời Phật dạy, như ong kiếm hoa xin chút mật. Vài người thậm chí gia nhập Thánh Đoàn để nghiên cứu Giáo Pháp và Giới Luật (Dhamma-Vinaya) đề định hình cho đời sống của họ và giảng Pháp cho người cần đến.

Hằng trăm, nếu không phải hằng ngàn, phật tử Tích Lan đã từng là đệ tử của Mahanayaka Thera đã từng là gương sáng. Nổi bật giữa những người đệ tử chính của ngài là những tu sĩ đáng kính, Narada, Pannasiha ở Madihe, Piyadassi, Ampitiye ở Rahula và Kassapa là những đệ tử đồng môn huynh đệ của cố giáo trưởng đáng kính.

Điều đáng chú ý và hài lòng nhất là những đệ tử nổi danh nầy của vị giáo trưởng đáng kính đã xây dựng một học viện như một đài kỷ niệm bền vững để luôn tưởng nhớ vị thầy của họ. Trung Tâm Đào Tạo Tăng Sinh (The Sri Vajiranana Dharmayatana) là món quà thích hợp để dâng tặng cho nổ lực của người thầy đã đào tạo nên những người giương cao Chánh Pháp (dharmadharā) có cung cách đặc biệt (vyatta) , có giới luật chỉnh tề (vinītā), sâu sắc (visāradā) uyên bác (bahussutā), đang hoằng truyền Đạo Pháp (dhammānudhammapatipaññā). Trung Tâm Đào Tạo Chư Tăng đang thực hành nhiệm vụ to lớn trong việc huấn luyện và dâng hiến cho cộng đồng thế giới những vị tu sĩ hằng duy trì đầy đủ sáu đức tính nầy.

Ảnh hưởng việc học Đạo Phật do Đại đức Vajiranana tạo ra quá vĩ đại đến nỗi ba mươi lăm năm sau tên người vẫn còn gợi lên những kỉ niệm sống động rõ ràng. Vào tháng hai năm 1990, ở cuộc họp tôi với cựu tổng thống Tích Lan Ranasinghe Premadasa, người lãnh đạo đất nước, nhớ lại thời còn bé của ông, gợi lại cái tên Đại đức Vajiranana Mahanayaka Thera ở Pelene. Ông nói không có mưu mô tính toán gì. Ông không lợi dụng sự có mặt của nhà báo để tán dương những đức tính về triết lý chính trị của Đảng ông, cũng không lên án những người phê bình hay tìm lỗi những nhà chính trị đối nghịch. Thay vì, trở lại thời thơ ấu của ông, Ông nói về những ngày còn là học sinh, ông thường viếng thăm Đại đức Vajiranana Mahanayaka Thera ở Pelene. Tổng Thống nói "Tôi thường quì xuống ở chân ngài để đảnh lễ vị sư uyên bác," Ông tiếp tục: "Mỗi lần tôi gặp ngài, tôi học được vài điều từ ngài. Khi bạn gặp một người nào đó bạn nên có cảm tưởng rằng bạn sẽ học được điều nào đó... Vài người hay nói chuyện vớ vẫn... nói về những rằc rối của riêng họ và đổ lỗi cho người khác.. Mỗi lời Đại đức Vajiranana nói ra đều là viên ngọc qúi."

Tổng thống dám bày tỏ ý kiến của ông "Chiếc y chẳng làm nên người tu hành chân chánh, chính con người bên trong mới là vấn đề." Ông nói về những người học trò của cố Đại đức Vajiranana ở Pelene. Ông nhắc đến những tên của chư vị Mahathera Narada, Pannasiha, Piyadassi – Ông nói: tất cả những người nầy đã đóng góp vô cùng to lớn vào sự nghiệp Phật Pháp, cả ở Tích –Lan và nước ngoài.

Vào đầu thập niên năm mươi, Đại đức Piyadassi đang đi hoằng pháp. Người đi cùng với Đại đức Narada và Ông Baron Jayatilake đến Bangalore để dự lễ khánh thành một tự viện ở đó. Đại đức Piyadassi viếng bốn nơi động tâm ở Ấn độ trong chuyến hoằng pháp đó. Vào năm 1952 Đại đức Piyadassi đi hoằng pháp nhiều nước ở Đông Nam Châu Á gồm Singapore, Vietnam, Cambodia, Lào và Miến Điện, thời đó gọi là Burma.

Niềm say mê thôi thúc người đem Phật Pháp ra nước ngoài ngày càng trở nên lớn mạnh hơn. Đại đức Piyadassi cảm thấy chắc chắn rằng Đạo Phật ở trong nước người có đủ những người chủ đạo. Tuy nhiên Giáo pháp quá rộng lớn đến nỗi không thể giới hạn trong một vùng đất nhỏ bé ngoài bờ cõi của nó khó được biết đến, ngoại trừ có lẽ, chỉ "một số ít ở Ấn độ."

Hơn nữa, chính kỷ nguyên hiếu kì ngày càng lón mạnh ở thế giới Tây Phương bung nổ khái niệm về tôn giáo sâu sắc hơn. Thanh niên nam nữ từ các nơi trên thế giới đang đọc sách về Phật Giáo. Những cuốn sách viết về so sánh tôn giáo và triết lý càng uyên bác hơn với sự tham khảo đặc biệt đến Đạo Phật- giáo lý khoa học - dường như có câu trả lời cho những người Phương Tây đang tìm kiếm sự thật. Họ đang chất vấn nghiêm trọng về khái niệm Thượng Đế. Nhiều người Phương Tây đã du hành đến phương Đông "huyền bí", không những thám hiểm niềm tin tôn giáo mà còn học hỏi nhiều hơn về đời sống của người Châu Á.

Ngược lại người châu Á đang viếng thăm các nước ngoại quốc ngày càng nhiều. Một số ít tu sĩ, cũng đang qua Phương Tây. Trong số đó Đại đức Piyadassi đã khởi hành chuyến du lịch Âu Châu đầu tiên vào năm 1958 đến ngự tại Tự Viện Phật Giáo Luân đôn (London Buddhist Vihara). Nhân dịp nầy, người đi tham quan các nước Bỉ, Tân Tây Lan, Đức, Pháp và Y Đại Lợi. Vào những năm sau, người thực hiện những chuyến viếng thăm các nước Âu châu và nhiều quốc gia khác. Nhưng người nhớ lại chuyến đi Âu Châu đầu tiên khi người du lịch "không một đồng dính túi"

Người nhớ lại "Ở phi trường và ga xe lửa, tôi thường đưa ra những bánh xà phòng và khăn tắm cho những người khuân vác thay vì trả tiền". Đại đức Piyadassi cũng hồi tưởng lại chuyến viếng thăm đặc biệt đó, bởi vì, lúc ở Luân đôn, người bị đau vì mạch tim đập nhanh, lúc đó người mới 44 tuổi. Người nói đó không phải là trường hợp nghiêm trọng, nhưng ở quá xa quê nhà, khiến người phải quan tâm đến. Người đã gặp Bác sĩ Dora Fonseka, một người Tích Lan, đã đưa người đến một chuyên gia Harley Street, bác sĩ Grant.

Bác sĩ Grant khẳng định chứng mạch tim đập thất thường là giai đoạn trôi qua và không nên lo lắng cho người. Ông ta định bệnh như là chứng mạch tim đập nhanh bộc phát. Điều mà Đại đức Piyadassi nhớ rõ nhất về cuộc gặp chuyên gia tim mạch nầy, là vấn đề ông hỏi.

Chính ngay sau năm 1958 những rối loạn đạo đức đã bùng nỗ sau việc bắn chết ông chủ đất Nuwara Eilya, Seneviratne. Vụ giết người đã xảy ra ở vùng Apara. Bộ trưởng, S.W.R.D. Bandaranaike, đã bay đến nơi xảy ra vụ bắn chết một người dân Tích Lan , khiến người dân ở đó nổi lên trận hoành hành. Nhiều người bị giết chết. Đang có cướp bóc và nổi loạn khắp nơi. Những nguyên tắc khẩn cấp được thực hành bằng bạo lực. Nhà báo từng trải Tarzie Vittachi sau nầy viết tác phẩm bán chạy nhất Emergency, ‘58’ khoảng thời gian nầy. Bác sĩ Grant, đang thảo luận những cuộc bạo động nầy với Đại đức Piyadassi, đã nghiên cứu về bất bạo động (ahimsa: Non-Violence) trong giáo lý Đạo Phật. Chuyên gia tim mạch hướng đôi mắt về hải đảo nhỏ bé nơi có kho tàng giáo lý nguyên thuỷ của Đức Phật, và hỏi vị tu sĩ Phật Giáo: "Cái gì đang xảy ra ở đó?"

-7-