Tìm Hiểu Trung Bộ Kinh Tập 1, 2, 3

“mong

tài vật của kẻ khác thành của mình”.

- Về sân: tâm khởi hại niệm rằng:

“mong hữu tình này bị

giết, bị tàn sát, bị tàn hại”.

- Về si: có tà kiến, điên đảo kiến như sau:

“Không có bố

thí, không có kết quả của bố thí, không có tế lễ, không có cúng dường, các hành vi thiện, ác không có kết quả, không có đời này, không có đời sau, không có mẹ, không có cha, không có các loài hoá sanh v.v...”

Ngược lại là thiện về ý nghiệp. 2.2. Một người tinh tấn hành mười nghiệp thiện nêu trên nếu khởi mong ước, sau khi chết sẽ sanh về một trong các cõi trời Dục giới, Sắc giới, Vô sắc giới, sự kiện ấy xảy ra.

III. BÀN THÊM

Qua lời dạy của Đức Thế Tôn trong kinh Sàleyyaka, một Phật tử thực hành nghiêm túc mười thiện nghiệp, hay một người có chánh kiến sống nhân ái, trung thực, công bằng, chánh hạnh, thì theo mong ước, sau khi chết sẽ được thác sanh về cõi Người (phú quý) hay một cảnh giới ở cõi trời trong Tam giới. Đây quả thực là niềm khích lệ lớn cho người đời, cho những ai thiếu nhân duyên để tu tập thành tựu Định uẩn và Tuệ uẩn ngay tại đời này.

-oo0oo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 42 Kinh: Verañjaka (Verañjakasuttam)

- Discourse To The People Of Veradjà – (Tương tự kinh 41, kinh này Phật dạy cho các Bà-la-môn ở Xá Vệ) -ooOoo- 158 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 43 Kinh Dài: Phương Quảng (Mahàvedallasuttam)

- Greater Discourse Of The Miscellany –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Liệt tuệ: Duppannà: Poor in intuitive wisdom: Không thấy với trí tuệ sự thật về Khổ, Khổ tập, Khổ diệt và con đường dẫn tới Khổ diệt.

- Trí tuệ: Pannà: Intuitively wise: Có nghĩa là thắng tri (cái biết trực tiếp các pháp ở trong định), có nghĩa là liễu tri (cái thấy biết các pháp do đã đoạn tận lậu hoặc) có nghĩa là đoạn trừ

(getting rid of).

II. NỘI DUNG KINH DÀI ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG

1. Bản kinh 43 là tập hợp của nhiều vấn đề giáo lý khác nhau được Tôn giả Xá-lợi-phất phân biệt, cắt nghĩa với trí tuệ như thật, bao gồm các điểm:

- Trí tuệ và liệt tuệ (như được ghi rõ ở từ ngữ).

- Sự kết hợp, bất ly, giữa trí tuệ và thức tri: trí tuệ thì cần tu tập để thành tựu; Thức thì cần liễu tri nó.

- Về thọ, tưởng: cũng kết hợp, bất ly.

Qua đó, năm uẩn có chức năng riêng biệt, nhưng tất cả cùng vận hành, cùng có mặt.

- Về Chánh tri kiến: để chánh tri kiến sanh khởi cần có đủ hai duyên: Tiếng của người khác (hay văn) và Như lý tác ý (hay tư). Để chánh tri kiến có tâm giải thoát và tuệ giải thoát thì cần có năm duyên hỗ trợ: Giới, văn, thảo luận, chỉ và quán.

- Loài hữu tình tái sanh: do còn vô minh và tham ái. Nếu vô minh, tham ái được đoạn diệt thì chấm dứt tái sanh. - Năm căn hoạt động là do tuổi thọ; tuổi thọ còn là do hơi nóng; hơi nóng còn là do tuổi thọ còn.

- Chết: Khi nào tuổi thọ, hơi nóng và thức từ bỏ.

- Diệt thọ tưởng định: Hơi thở dứt (thân hành), tầm tứ dứt (khẩu hành) và thọ tưởng dứt (tâm hành), nhưng hơi nóng và tuổi thọ còn. 2. Sự phân biệt đặc biệt về: Vô tướng tâm giải thoát, vô sở hữu tâm giải thoát, vô lượng tâm giải thoát và không tâm giải thoát.

2.1. Vô tướng tâm giải thoát: Tác ý vô tướng giới, không tác ý nhất thiết tướng và cần một sự chuẩn bị trước thì an trú vào vô tướng tâm giải thoát.

Chỉ cần tác ý nhất thiết tướng, không tác ý vô tướng giới thì liền xuất khỏi vô tướng tâm giải thoát.

2.2. Vô sở hữu tâm giải thoát: Ở vô sắc định, hành giả vượt qua thức vô biên xứ, nghĩ rằng: “Không có vật gì” thì liền chứng và trú vô sỡ hữu tâm giải thoát.

2.3. Không tâm giải thoát: Khi hành thiền, hành giả suy nghĩ như sau: “Đây trống không, không có tự ngã hay không có ngã sở”. Như vậy là không tâm giải thoát.

2.4. Vô lượng tâm giải thoát: Từ Tứ sắc định, hành giả biến mãn mười phương với tâm đi cùng với Từ, với Bi, với Hỷ, với

Xả. Đây gọi là vô lượng tâm giải thoát.

Bốn tâm trên, theo đó, có danh sai biệt và nghĩa sai biệt.

Khi tâm giải thoát đoạn tận tham, sân, si, đắc bất động tâm giải thoát, thì bốn tâm giải thoát trên có nghĩa đồng nhất nhưng danh sai biệt.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh dài Phương Quảng cũng đã để lại nhiều ý nghĩa cần ghi nhớ rõ, rất cần thiết như: Trí tuệ, Liệt tuệ, Chánh Tri Kiến, các tâm giải thoát và Diệt thọ tưởng định.

2. Về Chánh Tri Kiến, cần ghi rõ ý nghĩa thế nào là Chánh tri kiến; điều kiện để sinh khởi Chánh tri kiến; và các duyên hỗ trợ Chánh tri kiến có tâm giải thoát và tuệ giải thoát.

3. Đặc biệt về Diệt thọ tưởng định, định mà không thể có trong kinh nghiệm tâm lý của ngoại đạo, cho thấy ở đó thân hành (hơi thở), khẩu hành (tầm tứ hay hành uẩn) và tâm hành (thọ, tưởng) đều chấm dứt. Chỉ còn hơi nóng và tuổi thọ tồn tại (như là hữu dư y) cho ta nhận thức là năm uẩn diệt. Tại đó chánh trí sinh khởi, Niết bàn hiện diện. -ooOoo- 161 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 44 Kinh Ngắn: Phương Quảng (Culavedallasuttam)

- Lesser Discourse Of The Miscellany –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Visàkha: Theo Trưởng lão Tăng kệ và Ni kệ, Dhammadinnà vốn là vợ của Visàkha sống hạnh phúc trong đời sống gia đình. Visàkha nghe Thế Tôn thuyết pháp và đắc quả A-na-hàm. Từ đó Visàkha không nhận các cử chỉ thân mật đối xử từ vợ, quyết định giao toàn hộ gia sản cho vợ và xuất gia. Dhammadinà nghĩ rằng Visàkha có thể đắc Thánh quả thì bà cũng có thể, liền xin Trưỡng lão Ni Ma-ha-ba-xà-ba-đề xuất gia, tinh cần tu tập, không bao lâu bà đắc quả A-la-hán khi

Visàkha chưa kịp xuất gia.

Được tin Tỷ-kheo-ni Dhammadinnà đắc Thánh quả, Visàkha đến yết kiến, thử tìm hiểu sự thật. Câu chuyện vấn đạo của Visàkha được kiết tập thành bản kinh 44.

Dhammadinà trả lời câu hỏi về Diệt thọ tưởng định và Niết bàn chứng tỏ ni cô đã đắc A-la-hán, quả vị mà Visàkha chưa có kinh nghiệm giải thoát.

Các câu hỏi từ đầu đến “Thân kiến” là trắc nghiệm về sự chứng ngộ quả Tu-đà-hoàn.

Câu hỏi về “Bát thánh đạo” là hữu vi hay vô vi là trắc nghiệm kinh nghiệm giải thoát đến A-na-hàm (Hữu học).

Câu hỏi về Diệt thọ tưởng định và Niết bàn là trắc nghiệm quả chứng A-la-hán. Các câu trả lời của ni cô Dhammadinà đã vượt khỏi hiểu biết của Visàkha, chỉ có đức Thế Tôn mới dạy rõ, và đức Thế Tôn đã xác nhận; “Tỷ-kheo-ni Dhammadinà là bậc Hiền trí! là bậc Đại tuệ...”

- Không xúc: Sunnato phasso: Impingement thas is void: Hành giả thấy không có ngã, không có ngã sở: thấy rõ sự thật vô ngã.

- Vô tướng xúc: Amimitto phasso: Impingement that is signless: Thấy rõ vô thường.

- Vô Nguyện xúc: Appanihito phasso: Impingement that is undirected (to ill): hành giả nhận ra tham, sân, si dẫn đến khổ đau nên tâm không còn tham, sân, si.

I I. NỘI DUNG KINH NGẮN PHƯƠNG QUẢNG

1. Bản kinh có các nét giáo lý đáng chú ý: 1.1. Phân biệt năm “uẩn” và năm “thủ uẩn”...

1.2. Định nghĩa thực chất của “thân kiến” (Sakkàyaditthi): Xem sắc, thọ, tưởng, hành, thức là tự ngã...

1.3. Bát Thánh đạo là pháp hữu vi... 1.4. Thở vô, ra là thân hành; tầm, tứ là khẩu hành và thọ, tưởng là tâm hành.

1.5. Về tâm hành của một vị chứng nhập Diệt thọ tưởng định và xuất khởi Diệt thọ tưởng định... 1.6. Định nghĩa về Niết bàn: Niết bàn không thể bàn được, vì đã thoát ly Ngũ thủ uẩn.

2. Visàkha chưa chứng quả “Vô học” nên không thể lượng định được về Diệt thọ tưởng định và Niết bàn. Chỉ có thể chứng mới biết, chứ không thể biết qua ngôn ngữ.

III. BÀN THÊM

1. Tỷ-kheo-ni Dhammadinà đến với Thế Tôn, Tăng già, sau cư sĩ Visakhà, nhưng lại chứng quả A-la-hán trước Visàkha. Điều này nói lên rằng về mặt giải thoát, đoạn trừ lậu hoặc, hay mặt trí tuệ giải thoát, thân nữ không có gì vướng ngại. 2. Nam cư sĩ Visàkha, dù đã đắc A-na-hàm, vẫn theo pháp, cung kính đảnh lễ Tỷ-kheo-ni Dhammadìna. Đảnh lễ này còn biểu hiện ý nghĩa là đảnh lễ một trí tuệ giải thoát. Thật đáng suy gẫm!

-ooOoo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 45 Kinh Ngắn: Pháp Hành (Cùladhammasamàdànasuttam)

- Lesser Discourse On The (Way Of) Undertaking Dhamma – I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH NGẮN PHÁP HÀNH

Có bốn loại pháp hành đem lại kết quả khổ, lạc khác nhau trong đời sau, ấy là:

1. Hiện tại lạc, đời sau thọ quả báo khổ:

Hiện tại người tu sĩ hưởng thụ ngũ dục lạc, nhất là hưởng thụ dục ái, có tà kiến rằng “sẽ không có lỗi trong các dục”, sau khi chết sẽ sanh vào ác thú, đọa xứ, địa ngục.

2. Hiện tại khổ, đời sau thọ báo khổ:

Đây là trường hợp các ngoại đạo lõa thể ..., sống tà kiến, tà giới, tự hành khổ mình, sau khi chết sẽ sanh vào ác thú, đọa xứ, địa ngục.

3. Hiện tại khổ, đời sau lạc:

Đây là hạng hiện tại tâm bị trói buộc nặng bởi dục ái, sân hận và si mê, những nỗ lực sống trong sạch, hành phạm hạnh, sau khi mạng chung sẽ được thác sanh vào thiện thú, thiên giới, cõi đời nầy.

4. Hiện tại lạc, đời sau lạc:

Hạng người nhẹ về nghiệp tham, sân, si nỗ lực ly dục, ly ác pháp, bất thiện pháp chứng và trú Sơ thiền Sắc định, đi đến chứng và trú Tứ thiền Sắc định. Đây là pháp hành hiện tại lạc, đời sau lạc.

III. BÀN THÊM

- Trong bốn pháp hành trên, hai pháp hành cuối là chánh đạo; pháp hành hiện tại lạc, đời sau lạc là tối thắng. - Pháp hành hiện tại khổ, đời sau lạc chỉ thực hiện được giới uẩn; pháp hành thứ tư thì thực hành được giới uẩn và định uẩn, chưa phát triển được tuệ uẩn. Được vậy ở đời này đã là quý hiếm.

-ooOoo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 46 Kinh Dài: Pháp Hành (Mahàdhammasamàdànasuttam)

- Greater Discourse On The(Way of) Undertaking Dhamma –

* Kinh 46 được giới thiệu tương tự kinh 45, chỉ có khác biệt phần giới thiệu thêm về lý do tại sao những người sống ước mong các pháp khả ái, khả lạc, khả ý lại thường gặp pháp bất khả ái, bất khả lạc, bất khả ý.

Đó là lý do thiếu trí tuệ không nhận ra các pháp cần thân cận, phục vụ để thân cận và không nhận ra các pháp không nên thân cận, phục vụ để tránh xa.

* Pháp cần thân cận phục vụ là đời sống phạm hạnh thực hành Giới, Định và Tuệ.

* Đặc biệt trong bản kinh này đề cập đến cảnh giới của các vị thần như thần cây Ta la, thần vườn, thần rừng, thần cây, thần cỏ, thần các dược thảo. Các thần sống với tâm lý lo sợ, hoảng sợ tương tự con người; cũng có các bạn bè và gia đình, bà con huyết thống. Hầu như cây cối là thân mạng, là nhà cửa của các vị thần khiến họ sợ các dây leo tựa như con người sợ các chứng bệnh nan y (ung thư, si-đa v.v...). Điều nầy gợi cho con người biết rằng trong không gian nầy, chung quanh con người còn có nhiều cảnh giới, thế giới sống chung đụng, nhưng cảm nghiệp khác nhau về không gian, về thời gian, về nghiệp thọ báo. Điều nầy cũng nói lên là không gian và thời gian là hiện hữu bất định, tự ngã là duyên sinh vô ngã...

Trong các bản kinh khác đề cập đến một số cảnh giới chư Thiên, Dạ-xoa. Đối với chư Thiên, A-tu-la, cái cổng nhà của con người là biệt điện của họ; củ sen là kinh thành cấm (cấm thành)

của họ, nhưng ngược lại các cung điện nguy nga của con người thì chẳng là gì cả đối với họ.

Tất cả hiện hữu của chúng sinh và cảnh giới ấy chỉ có thể được nhìn thấy qua Pháp nhãn, Thiên nhãn, Thiền định mà không thể thấy qua các dụng cụ khoa học của con người vốn là chất liệu của không gian và thời gian riêng biệt của con người. Điều này cũng cho con người thêm nhiều ý niệm mới về hiện hữu của vũ trụ.

-ooOoo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 47 Kinh Tư Sát (Vìmamsakasuttam)

- Discourse On Inquiring -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH TƯ SÁT

1. Đức Thế Tôn dạy về việc tìm hiểu Như Lai để tự mình biết chắc rằng Ngài là Bậc Chánh Đẳng Giác. Tìm hiểu tha nhân là dựa vào quan sát; quan sát thì dựa vào tai và mắt của người quan sát, và sự phản ứng từ tai, mắt đối với các Pháp của người được quan sát. Chỉ cần dựa vào phản ứng từ tai (đối với các thính trần) và mắt (đối với các sắc trần) là đủ dữ kiện để đi đến kết luận. Khi nào phản ứng từ tai, mắt của người được quan sát biểu hiện đủ ba điểm cơ bản dưới đây thì có thể có nhận thức chắc chắn rằng người được quan sát là Chánh Đẳng Giác. Ba điểm cơ bản đó là: 1.1. Các pháp hoàn toàn thanh tịnh do tai, mắt nhận thức hiện khởi ở Như Lai và hiện khởi lâu dài.

1.2. Khi nổi danh, có tiếng tăm lớn, các pháp nguy hiểm không khởi lên đối với Ngài (vì đã đoạn tận Ái). 1.3. Ngài đoạn tận tham ái vì vô úy, không phải vì sợ hãi. Sau khi biết rõ như thế, người quan sát thân cận bậc Đạo sư để nghe Pháp biết rằng, Ngài dạy từ vấn đề vi diệu nầy đến vấn đề vi diệu khác, chánh tà rõ ràng, sau khi tự mình hành và chứng đắc cứu cánh từng pháp, sẽ thật sự thiết lập lòng tin bất hoại đối với Như Lai, “Ngài là Chánh Đẳng Giác, Pháp được Ngài khéo thuyết giảng, chúng Tăng khéo hành trì”. 2. Đức Thế Tôn xác định: chỉ có tìm hiểu Như Lai như vậy mới là sự tìm hiểu thiện xảo, đúng Pháp.

III. BÀN THÊM

1. Qua bản kinh ngắn, giản dị trên, chúng ta, những người học Phật ngày nay, cảm nhận rằng: đức Thế Tôn luôn giáo dục các đệ tử thiết lập Chánh kiến và Chánh tín. Chánh kiến và Chánh tín là được xây dựng trên nền tảng quan sát, phân tích rồi tự mình thể nghiệm. Sau khi tự mình thể nghiệm sự thật thì mới có thể tuyên bố Chánh kiến, Chánh tín đối với Như Lai. Ở đây không có cưỡng ép lòng tin, cưỡng ép nhận thức. Ở đây cũng không có bất cứ một mệnh lệnh nào, không có một sự đe dọa hay hứa hảo nào: chỉ có quan sát và thực nghiệm.

2. Qua nội dung trình bày ở trên, thật không dễ dàng cho một tu sĩ Phật giáo có lòng tin trong sáng và bất thối đối với Phật Bảo và Pháp Bảo. Điều này có nghĩa là rất hiếm có các tu sĩ đắc Pháp nhãn thanh tịnh của Sơ Thánh quả (Tu-đà-hoàn hay Nhập lưu quả). Chỉ khi nào tẩy sạch các cấu uế của tâm, người tu sĩ mới có niềm hy vọng tốt đẹp tự mình xác lập lòng tin đối với Thế Tôn và đối với Chánh Pháp.

170 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 48 Kinh Kosambì (Kosambiyasuttam)

- Discourse At Kosambì - I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Một số từ ngữ cần giải thích đã được cắt nghĩa)

II. NỘI DUNG KINH KODAMBÌ

1. Lúc đức Thế Tôn đang trú ở Kosambì, các Tỷ kheo ở Kosambì sống bất hòa, đấu tranh, đả thương nhau bằng ngôn ngữ và binh khí. Nhân sự kiện nầy đức Thế Tôn họp Tăng chúng (nhóm tranh cãi) để rõ sự tình và giảng dạy kinh này. 2. Các tu sĩ tranh cãi, đả thương nhau do vì đời sống không với lòng Từ biểu hiện qua các hành động của thân, lời và ý ở giữa tập thể cũng như ở nơi riêng tư.

3. Từ đó, đức Thế Tôn dạy “sáu pháp hoà kính” đưa đến tương ái, tương kính, không tranh luận, hoà hợp nhất trí. Đấy là: 3.1. Biểu hiện các hành động của thân với lòng từ đối với các đồng phạm hạnh ở giữa đám đông hay ở nơi riêng vắng. 3.2. Biểu hiện lời nói với lòng từ đối với các đồng phạm hạnh ở giữa đám đông hay ở nơi riêng vắng. 3.3. Giữ gìn tâm ý với lòng từ đối với các đồng phạm hạnh ở nơi tập thể hay ở nơi riêng vắng.

3.4. Các vật chất nhận được, cho đến thức ăn trong bình bát san sẻ với các đồng phạm hạnh. 3.5. Cùng với các đồng phạm hạnh thực hiện cùng một giới bổn, không phạm, ở tập thể hay ở nơi riêng tư. 3.6. Cùng với các đồng phạm hạnh sống thành tựu “tri kiến” có khả năng hướng thượng đưa đến diệt tận khổ đau. 4. Trong “sáu Pháp hòa kính” thì “tri kiến” thu nhiếp tất cả, làm giềng mối cho tất cả. “Tri kiến” ấy gồm có bảy chi phải thành tựu và khi thành tựu bảy chi ấy thì vị tu sĩ thành tựu Dự lưu quả (Tu-đà-hoàn). Bảy chi ấy là:

4.1. Tri kiến biết rằng tâm mình không còn các triền phược che khiến không thể thấy biết như thật: không còn

tham, sân, si triền phược; không còn hôn trầm, trạo cử, triền phược; không còn nghi triền phược; không còn bị các thế sự đời nầy, đời sau ràng buộc.

(Tương đương “kiến thanh tịnh”).

4.2. Tri kiến biết rằng tâm ta đã được tịnh chỉ do tu tập

nhiều lần tri kiến trên.

(Tương đương “tâm thanh tịnh”).

4.3. Tri kiến biết rằng hai tri kiến trên thành tựu thì

không có sự tu tập của các tu sĩ ngoại đạo.

(Tương đương “đạo tri kiến thanh tịnh”).

4.4. Tri kiến về “Pháp tánh” (Dhammatà) rằng:

“Bất cứ giới

tội nào vị này vi phạm, giới tội ấy liền được xuất tội”.

(Khi có được kiến này thì hầu như hành giả thành tựu “Giới thanh tịnh”).

4.5. Tri kiến về “Pháp tánh” nầy: Bất luận sự việc cần phải làm dầu lớn hay nhỏ, giúp cho các đồng phạm hạnh, vị này nỗ lực thực hiện, nhưng tha thiết hướng đến tăng thượng Giới học, Định học và Tuệ học.

4.6. Tri kiến về sức mạnh nầy: Trong khi Pháp và Luật do Như Lai thuyết được giảng dạy, sau khi chú tâm chú ý, chuyên chú toàn tâm trí, vị này lóng tai nghe Pháp.

4.7. Tri kiến qua Pháp Thế Tôn giảng dạy, chứng đắc

được nghĩa tín thọ - Atthaveda: Hiểu mục tiêu phạm hạnh và “pháp tín thọ” - Dhammaveda: Hiểu rõ Pháp và hiểu rõ sự thật của các hiện hữu, là tri kiến thuộc bậc Thánh, siêu thế, các phàm phu không thể cọng chứng.

III . BÀN THÊM

1. Con người xưa cũng như nay, chấp thủ tự ngã. Do chấp thủ tự ngã mà dục ái sanh, sân hận sanh, si ám sanh. Do dục, sân và si, con người bị cuốn trôi vào dòng thị phi, được, mất, khen, chê danh vọng và lợi dưỡng, tật đố, xan tham, ác tâm, hại tâm... là các tu sĩ ở Kosambì dưới sự hướng dẫn của Thế Tôn, cũng bị chi phối bởi các tâm lý thế tục ấy. Do đó mà dẫn đến tranh chấp, tranh cải với ngôn ngữ và binh khí. Đấy là những tâm lý mà ở thời đại ngày nay có thêm nhiều thức ăn càng phát triển mạnh mẽ hơn.

Bước đầu tu tập là bước rũ bỏ các tâm lý ấy để tâm đủ định tĩnh thực hiện thiền định và trí tuệ. Đức Thế Tôn, ngoài việc dạy Giới học và nhận thức về con đường, đã ghép các tu sĩ vào trong một khuôn khổ sinh hoạt của “sáu pháp hòa kính”.

Đánh mất “hòa kính” là đánh mất lòng từ ái. Đánh mất lòng từ ái đối với những người chung quanh là đánh mất “tư cách” của người Tỷ kheo. Thế nên truyền thống giáo dục Tăng già Phật giáo là truyền thống giảng dạy và thực hiện “Từ Bi”. Đây là lý do mà văn học ở đời thường gọi cửa chùa là “cửa Từ Bi” hay

“cửa Thiền”.

2. Bước thứ hai là thực hiện đi đến thành tựu bảy loại trí để chứng qủa Dự lưu, nhập vào biển phạm hạnh, Thánh hạnh (tương tự các bước đi: Giới thanh tịnh, Tâm thanh tịnh, Kiến thanh tịnh và Đạo tri kiến thanh tịnh).

Kinh Kosambì thực sự là kinh lòng của tu sĩ Phật giáo xưa nay.

-oo0oo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 49 Kinh Phạm Thiên Cầu Thỉnh (Brahmanimantanikasuttam)

- Discourse On A Challenge To A Brahmà –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Phạm Thiên, hay Đại Phạm Thiên: Cõi thứ nhất của Sắc Giới: Theo ghi chú của tập Abhidhammatthasangaha, cõi Phạm Thiên có tuổi thọ là một kappa hay Mahàkappa (một đại kiếp). Thời gian tuổi thọ ấy thật là dài không thể tính đếm.

Đức Phật dạy rằng: nếu có một khối lượng hạt cải đựng đầy trong một kho chứa mỗi cạnh (dài, ngang và cao) một do tuần (1 yojana = 7 dặm Anh # 10 km), cứ 100 năm vứt đi một hạt cải, vứt cho hết hạt cải trong kho ấy là thời gian dài bằng tuổi thọ của Đại Phạm Thiên (Từ điển Sanskrit,..., ghi rằng tuổi thọ Đại Phạm Thiên là 50 năm của cõi ấy; một năm có 360 ngày của cõi ấy; một ngày cõi ấy dài bằng tuổi thọ của vũ trụ này).

- Quan Âm Thiên: Cõi thứ hai của Sắc Giới: Cõi này, theo Abhidhammatthasangaha ghi tuổi thọ là 8 đại kiếp. - Biến tịnh thiên: Cõi thứ ba của Sắc Giới: Cõi này có tuổi thọ dài là 64 đại kiếp.

- Quảng quả Thiên: Cõi thứ tư của Sắc Giới. Có tuổi thọ dài là 500 đại kiếp.

I I. NỘI DUNG KINH PHẠM THIÊN THỈNH CẦU

1. Thế Tôn với tâm Ngài biết được Phạm Thiên Baka chấp thường, hay chấp hữu, cho rằng cõi Phạm Thiên là thường hằng, bất biến; ông như là Sáng tạo chủ của thế giới, vũ trụ. Ngài biến mất ở trần gian, từ cánh rừng Subhagavana, và xuất hiện trước Baka và Phạm Thiên Chúng để khai ngộ Baka.

2. Ác ma, thống lãnh các Thiên chúng, biến thân vào một vị Thiên của Phạm Thiên chúng để cản ngăn Thế Tôn khai ngộ Thiên chúng. Thế Tôn vạch mặt Ác ma và hàng phục Baka bằng thị hiện thần thông khiến Baka và Thiên chúng không hiển được thần thông, rồi chỉ rõ tà kiến, hữu kiến của Baka, giúp Baka nhổ lên tận gốc rễ chấp thủ hữu của tự thân.

3. Trước khi tỏ ngộ sự thật “Phi hữu”, Baka ngờ rằng nếu không chấp thủ Hữu thì sẽ trở thành trống không, trống rỗng.

Còn Ác ma thì mong thuyết phục Thế Tôn, với ác tà kiến, đừng nói Pháp, đừng nói lên sự thật của các Pháp để Ác ma tiếp tục thống lãnh, kiểm soát Thiên chúng, nhưng thất bại.

III. BÀN THÊM

Kinh 49 cho ta một số kiến giải rằng:

1. Trong việc giáo hóa chư Thiên Dục giới, Sắc giới thường thì hoặc:

- Chư Thiên đến yết kiến Thế Tôn vào một buổi sáng sớm, trước bình minh, ở các khu rừng, nơi Thế Tôn đang an trú và cầu Pháp.

Hoặc:

- Thế Tôn thị hiện thần thông biến mất ở trần gian và xuất hiện trước Thiên chúng để nói Pháp. Có nhiều trường hợp, như trường hợp Baka, Thế Tôn thị hiện đại thần thông để thu phục, nhiếp phục Chư Thiên lãnh thọ Chánh Pháp.

2. Chư Thiên ở các cung Trời do vì phước báo nhiều, có dung sắc hầu như không già, không bệnh, có thọ mạng lâu dài hầu như vô lượng, bất tận nên dễ chấp thủ Thường kiến, Hữu kiến. Rất khó đối với họ để có thể nhận ra sự thật vô ngã, vô thường và khổ tướng của vạn hữu. Qua đây mới thấy rằng

cõi Người có điểm linh diệu, tối thắng của con người: rất dễ

nhận ra sự thật vô ngã, vô thường của khổ đau. 3. Qua sự thật biến hóa thần thông, kinh đã gián tiếp hiển lộ sự thật vô ngã bất định tính của không gian và thời gian. Thực ra có vô số không gian và thời gian tương ứng với vô số cảnh giới do cảm nghiệp sinh. Chỉ có kết quả tu tập thiền định, tự thân hành giả mới chứng nghiệm sự thật này. Không thể có một loại “logic”, một máy tính cực kỳ tinh xảo nào có thể phát hiện ra các sự thật đó. -ooOoo- 176 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 50 Kinh Hàng Ma (Màratjjaniyasuttam)

- Discourse On A Rebuke To Màra -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH HÀNG MA

1. Tôn giả Mahàmoggallàna, tại vườn Lộc Uyển, phát hiện Ác ma, tiền kiếp là cháu của Tôn giả, con của người chị tiền kiếp tên là Kali, chui vào bụng quấy phá Tôn giả. Tôn giả dạy chuyện để thức tỉnh Ác ma khỏi vướng tội rơi vào địa ngục; câu chuyện một tiến kiếp xa xưa của Tôn giả, thời đức Phật Kakusandha, đã quấy phá hàng Tỷ kheo và làm chảy máu mặt tôn giả Vidhura, đại đệ tử trí tuệ của Thế Tôn, do việc làm đó tiền thân tôn giả đã đọa địa ngục chịu nhiều thống khổ. Nghe xong câu chuyện Ác ma thất vọng bỏ đi.

2. Thế Tôn Kakusandha đã dạy các Tỷ kheo quán tưởng Tứ vô lượng tâm để an trú tâm trước các lời nhục mạ, chửi mắng của Ác ma và quán bất tịnh nơi cơ thể và thức ăn để an trú tâm trước giả tâm tán thán, ca ngợi, đảnh lễ, cúng dường của Ác ma.

III. BÀN THÊM

1. Sự kiện tiền thân Tôn giả Mahàmoggallàna đã vì ác nghiệp đọa địa ngục trụng nước sôi một nghìn năm trong địa ngục cho đến một vạn năm, về sau đã trở thành Đại đệ tử của Thế Tôn, đệ nhất thần thông, nói lên rằng tất cả chúng sinh nếu nỗ lực gây nhân duyên giải thoát thì sẽ giải thoát lậu hoặc sớm hay muộn. Con người dễ dàng đọa địa ngục nếu sống với ác kiến, ác hạnh; nhưng cũng rất gần đại giải thoát nếu sống với Chánh kiến, Chánh niệm.

2. Có một sự kiện gọi là “Pháp nhĩ như thị” (không thể cắt nghĩa) đáng được chiêm nghiệm là: Khi một vị nhập Diệt thọ tưởng định thì các hiểm nạn như lửa đốt đều không thể xâm nhập cơ thể hành giả. Một kinh khác thì ghi lại lúc tôn giả Xá-Lợi-Phất nhập định vào một đêm rằm, với chiếc búa đập nát một quả núi lớn, Dạ-xoa vẫn không thể gây thương tích hề hấn gì chiếc đầu của tôn giả dù đã đánh vào đầu ba búa nặng. Hầu như cơ thể này cũng là bất định pháp, không mang một ngã tính nào nhất định, tùy theo khả năng thần thông, định tuệ mà trở nên có tính chất hư hoại hay bất khả hoại.

TRUNG BỘ KINH TẬP II

179 Tìm hiểu Kinh Trung Bộ II Từ Kinh 51 đến Kinh 100 TỔNG LUẬN (Trung Bộ kinh II)

(Từ Kinh 51 đến Kinh 100)

I. Giới Thiệu Tổng quát Trung bộ kinh II có năm phần, mỗi phần có 10 kinh, đó là: 1. Phần liên hệ các gia chủ (cư sĩ): từ kinh 51 đến kinh 60. 2. Phần liên hệ các vị Tỷ kheo: từ kinh 61 đến kinh 70. 3. Phần liên hệ các du sĩ: từ kinh 71 đến kinh 80.

4. Phần liên hệ các vua chúa, hoàng thân: từ kinh 81 đến kinh 90.

5. Phần liên hệ các Ba-la-môn: từ kinh 91 đến kinh 100.

1. Về các gia chủ:

Trong phần gia chủ, như đã được phân tích giới thiệu ở từng kinh, bao gồm các nội dung :

* Các gia chủ tán thán trí tuệ giải thoát của Thế Tôn, tán thán Chánh pháp đã được Thế Tôn khéo thuyết giảng dẫn đến đoạn tận khổ đau và tán thán Tăng già sống đời sống phạm hạnh thanh tịnh, khéo hành trì các lời dạy giải thoát các nghiệp của Thế Tôn.

* Giới thiệu con đường Phạm hạnh. * Giới thiệu con đường Hữu học.

* Giới thiệu các pháp đoạn trừ các tục sự, các ác tâm, bất thiện tâm, tẩy sạch tâm cấu uế để chứng đắc “Hiện tại lạc trú” và “Tịch tịnh trú”.

* Giới thiệu bốn hạng người ở đời, các loại thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp trong đó hạng người hướng dẫn đời mình theo phạm hạnh của Phật là tối thắng.

* Giới thiệu các cảm thọ, các hình thái của các loại cảm thọ, trong đó giải thoát lạc là tối thắng. * Giới thiệu các sai lệch của các khổ hạnh của ngoại đạo, các tà kiến và tà hạnh sẽ dẫn đến khổ xứ. * Giới thiệu các cõi Trời, giới thiệu Bố thí, Trì giới, sự nguy hiểm của các dục và lợi ích của sự xuất ly các dục lạc. Cao hơn hết và sau rốt là giới thiệu Tứ Thánh đế,

Phạm hạnh.

2. Về các Tỷ kheo:

* Giữ gìn ba nghiệp thân, khẩu, ý thanh tịnh, không đưa đến hại mình, hại người. * Thực hiện nghiêm túc đời sống phạm hạnh.

* Thực hiện nếp sống độc cư, viễn ly. * Tẩy sạch các tâm cấu uế, chứng đắc “Hiện tại lạc trú”, “Tịch tịnh trú”, “Diệt thọ tưởng định”, đắc “Tam minh”.

* Tuệ tri năm uẩn: “Cái này không phải của ta, không phải là ta, không phải là tự ngã của ta”.

* Tuệ tri khổ, vô thường, không, vô ngã của các hiện hữu.

* Tinh thần trách nhiệm giáo hóa các người mới đến với con đường phạm hạnh.

* Các quả vị, thành tựu mà một Tỷ kheo cần chứng đắc: Câu phần giải thoát, Tuệ giải thoát, Thân chứng, Kiến đáo (Kiến đạo), Tín giải thoát, Tùy Pháp hành và Tùy Tín hành.

3. Về các du sĩ:

Các du sĩ ngoại đạo, những người rời khỏi đời sống gia đình lên đường tìm kiếm chân lý, chân giải thoát nhưng còn phân vân mờ mịt, hay đang kẹt vào các chấp thủ kiến, thường đến yết kiến Thế Tôn để trao đổi, để tranh luận, hoặc để lắng nghe. Tựu trung trong 10 kinh kiết tập về liên hệ giữa Thế Tôn và các du sĩ ngoại đạo đề cập đến các vấn đề sau đây: * Thế Tôn bác bỏ 10 câu hỏi siêu hình, cho rằng đó là các tà kiến, kiến hoang vu, kiến trù lâm, kiến kiết phược, kiến tranh chấp sẽ dẫn đến sầu, bi, khổ, ưu, não. * Thế Tôn bác bỏ chủ trương phân biệt bốn giai cấp của xã hội Ấn đương thời, phân tích cho các du sĩ thấy rõ chủ trương đó không có cơ sở thực chứng, là trống rỗng, là sai lệch với thực tại như thật, sai hẳn với thực tế.

* Phá bỏ các quan điểm chấp thường, chấp đoạn.

* Phá bỏ các chủ trương ngụy biện luận, vô nghiệp, thuyết bảy yếu tố bất biến, thuyết luân hồi tịnh hóa, thuyết bốn sự hộ trì… * Đồng thời Thế Tôn giới thiệu rõ và đầy đủ con đường Phạm hạnh dẫn đến đoạn tận khổ, dẫn đến Tam minh, Lục thông chứng đắc lạc giải thoát.

* Bác bỏ các thuyết hưởng thụ các dục lạc; phân tích rõ về các lạc thọ, các lạc và lạc giải thoát: chỉ có lạc giải thoát, thoát ly lậu hoặc, thoát ly chấp thủ, thoát ly tham trước là tối thắng.

* Giới thiệu đủ Đạo đế: 37 phẩm trợ đạo; Thiền chỉ và

Thiền quán.

4. Về các vua chúa và hoàng thân:

Các vua chúa đương thời cũng thường đến yết kiến Thế Tôn để hỏi đạo, để cúng dường như các vua Bimbissàra (Tần-bà-xa-la), vua Pasenadi (Ba-tư-nặc). Trong 10 kinh của phần liên hệ các vua chúa và hoàng thân này, có các vấn đề sau đây được đề cập đến :

* Một kinh nói về tiền nhân của Thế Tôn Gotama dưới thời Thế Tôn Kassapa liên hệ đến vua Kiki xứ Kàsi: nói đến sự hộ trì Tăng già của cư sĩ nghèo khó, sự hộ trì Tăng già của vua Kiki...

* Hoàng thân Ratthapàla là người giàu có, danh tiếng, con một, có nhiều vợ trẻ đã xuất gia và đắc A-la-hán.

* Tiền thân của Thế Tôn Gotama là vua Makhàdeva đã trị vì theo Chánh pháp.

* Vua Madhùra đã được Thế Tôn phân tích rõ về ý nghĩa bình đẳng bốn giai cấp xã hội.

* Thái tử Bodhi đã được dạy rõ không phải lạc được chứng đắc do khổ ...

* Vua Pasenadi, vị vua đã vấn đạo khắp lục sư ngoại đạo và đã tán thán Thế Tôn, Chánh pháp và Tăng già rất mực trang nghiêm.

* Vua Pasenadi đối với Angulimàla, một tướng cướp lừng danh đã được Thế Tôn cảm hoá và đã xuất gia, đắc quả

A-la-hán.

5. Về các Bà-la-môn:

Các Bà-la-môn đến yết kiến Thế Tôn thì có rất nhiều, trong đó có rất nhiều vị là giáo chủ, Trưởng các Hội chúng, là các vị rất thời danh, thông rõ ba tập Vệ đà, thuận thế luận và đại nhân tướng; cũng có nhiều thanh, thiếu niên Bà-la-môn thông thái thông rõ ba tập Vệ đà, thuận thế luận và đại nhân tướng. Họ đến để trao đổi, tranh luận với Thế Tôn.

Hầu hết họ quy hướng Thế Tôn, trở thành cư sĩ trọn đời.

Có Bà-la-môn Brahmàyu rất nổi danh đã rất mực tôn kính Thế Tôn và đã đắc A-na-hàm trước khi mệnh chung. Có Bà-la-môn Sela với Hội chúng hơn hai trăm người đã xuất gia và đã đắc A-la-hán. Có Bà-la-môn Cankì rất thời danh cũng tỏ lòng rất kính ngưỡng Thế Tôn.

II. Nhận định:

1. Năm mươi kinh Trung Bộ II kiết tập có năm hàng đối tượng nghe Pháp: Gia chủ; Tỷ kheo; vua chúa; hoàng tộc; các du sĩ ngoại đạo; và các Bà-la-môn. Trên thực tế, có rất nhiều đối tượng nghe Pháp đủ mọi thành phần xã hội, tuổi tác và giới tính. Tùy vào lợi ích giải thoát của từng đối tượng mà Thế Tôn dạy Pháp thích ứng.

Vốn con đường giải thoát là dành cho mọi người, không phân biệt trình độ học vấn, trí thức, giai tầng xã hội, giới tính… và vốn mọi căn cơ đều có thể đoạn tận khổ đau không phân biệt xuất gia hay tại gia, nên tất cả các thời pháp đều chuyên chở nội dung cắt đứt tất cả nhân tố gây ra khổ đau qua nhiều bước đi thực hiện phạm hạnh.

Với hàng gia chủ, Thế Tôn cũng giới thiệu đầy đủ con đường Phạm hạnh, nhưng tùy theo đối tượng nầy, đối tượng khác, và tùy theo vấn đề mà một số gia chủ nêu ra mà Thế Tôn nhấn mạnh bước đi nầy, bước đi khác: nơi thì nhấn mạnh bước đi làm thanh tịnh thân, khẩu, ý nghiệp; nơi thì nhấn mạnh cảm thọ lạc, nơi thì giới thiệu các cõi Trời Dục giới hay Phạm Thiên; nơi thì giới thiệu giới hạn pháp môn Tứ vô lượng tâm, hay chỉ giới thiệu Bố thí, hoặc Giới uẩn, hay chỉ rõ sự nguy hiểm của các dục lạc để chế ngự tham tâm, …

Với hàng Tỷ kheo, thì Thế Tôn giới thiệu đầy đủ phạm hạnh, nhưng nhấn mạnh đến nếp sống độc cư, viễn ly; nhấn mạnh đến nếp sống xuất gia, khất thực, sống thực hiện “sáu pháp hòa kính”; có đối tượng Thế Tôn đạy đầy đủ “hiện tại lạc trú”, “tịch tịnh trú” và “Diệt thọ tưởng” để vào “Tam minh”; có đối tượng thì từ “hiện tại lạc trú” để vào “Tam minh”; có đối tượng thì từ “hiện tại lạc trú” hành “Tứ vô lượng tâm” để vào “Tam minh”; có đối tượng thì dạy “Như lý tác ý” hay thuần Thiền quán để thành tựu “Thất Giác Chi” … nhưng tất cả đều tập trung vào sự thành tựu Giới, Định, Tuệ, Giải thoát và Giải thoát tri kiến. Tùy theo nhân duyên nói pháp mà Thế Tôn giới thiệu “Con đường” và các quả chứng cần thành tựu, cùng phương thức hành trì… Với các du sĩ ngoại đạo, thì hẳn nhiên luôn luôn khởi đầu từ các thắc mắc, quan niệm giải thoát sai lệch của họ để chuyển vào Chánh đạo. Thế nên, các thời pháp có chuyên chở nội dung đối thoại với các hệ tư tưởng, chuyên chở thái độ mang nội dung “triết lý” (hiền triết) như là sự phân tích cho thấy rõ cái trống không của các vấn đề siêu hình, cái trống không của chủ trương phân biệt giai cấp, cái chơ vơ thiếu cơ sở của các chủ thuyết… Từ đó, Thế Tôn mới giới thiệu con đường giải thoát tham ái, chấp thủ, vô minh, khổ đau mà Thế Tôn đã trải qua, đã thân chứng đến quả vị Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác. Với các vua chúa hoàng thân thường quá bận rộn công việc triều chính xã hội…, các thời pháp thường không dài, không lâu, chỉ tập trung vào một số vấn đề ngắn gọn như giải đáp các thắc mắc của họ về các chủ trương của các tôn giáo, triết học đương thời; như về công đức hộ trì Chánh pháp của họ; như về việc trị quốc theo chánh pháp… Nhưng qua đó con đường phạm hạnh cũng xuất hiện đầy đủ, có thể dẫn đến các quả thánh Hữu học, hay A-la-hán (như trường hợp hoàng thân Ratthapàla)…

Với các Bà-la-môn là các nhà thông thái Vệ-đà, các Hội chủ, Giáo chủ danh tiếng, các thời pháp xẩy ra với nội dung cũng na ná với các thời pháp của các du sĩ ngoại đạo. Tại đây, sự nhiếp phục các Bà-la-môn ấy của Thế Tôn đã gây nên một ảnh hưởng rất lớn khiến quần chúng hướng về quy ngưỡng Thế Tôn ngày càng đông đảo, phát triển nhanh chóng. Các Bà-la-môn thường rất khó có thể đối thoại với Thế Tôn, bậc đã chứng ngộ, chứng đạt sự thật hoàn toàn, giữa khi họ chỉ có vốn liếng của tư duy, của lòng tin thiếu cơ sở, của kinh nghiệm tâm thức rất giới hạn.

Tất cả 50 kinh nói trên là những bài học rất quý cho xã hội đương thời, và cho cả nhiều thời đại về sau cho đến ngày nay và mai sau, trên đường tìm kiếm chân lý và chân hạnh phúc. Ở đây đòi hỏi nhà nghiên cứu Phật học không phải giỏi về ngôn ngữ, từ ngữ mà là sự thể nghiệm tâm lý.

Giá trị các kinh chỉ có thể khai mở khi nào các nhà nghiên cứu thấy rõ mối nguy hiểm, hiểm họa của dục vọng (ham muốn các thứ dục lạc trần thế), của tư duy đầy ắp ngã tưởng; chỉ khi nào họ tẩy sạch các tâm cấu uế; chỉ khi nào họ nhiệt tình khát vọng “hiện tai lạc trú”, “tịch tịnh trú” và trí tuệ nhìn rõ sự thật của thế giới vô sở hữu, vô hộ, vô chủ nầy.

Giá trị của giáo lý Phật giáo là giá trị thực hiện “Con đường”, là giá trị loại trừ khổ đau trong hiện tại.

2. Qua 50 kinh đề cập ở trước, ta thấy rằng Bà-la-môn giáo và Lục Sư ngoại đạo phát triển mạnh gây một ảnh hưởng rất lớn ở miền Bắc Ấn. Nếu xem các ảnh hưởng ấy là những gì nền tảng của văn hoá Ấn đương thời thì sự xuất hiện của Thế Tôn, Phật Giáo, như là một nhân tố làm lung lay nền tảng ấy, mà có nhà nghiên cứu gọi là làm đảo ngược truyền thống của dân Ấn (muốn ám chỉ làm đảo ngược truyền thống phân biệt giai cấp). Thực tế, tiếng nói của Phật giáo như là tiếng rống sư tử dưới chân Hi-mã làm bừng sáng dậy nền văn hóa của các tiểu quốc ở Bắc Ấn.

Âm vang của tiếng rống trí tuệ cao vời ấy đã lan khắp thế giới cho đến nay, đang là niềm hy vọng của những giấc mơ tốt đẹp nhất của trái đất, và đang chờ đợi sự tham vấn của các nhà văn hóa lớn như các cuộc tham vấn của các

Bà-la-môn thời danh đến với đức Phật. 3. Mười kinh liên hệ đến vua chúa, hoàng thân - ngoài các mối liên hệ tốt đẹp giữa các vua, hoàng tộc và Tăng già trong các kinh khác, trong đó có một kinh thuật mối liên hệ giữa Thế Tôn Kassapa và vua Kiki trong quá khứ, nói lên sự liên hệ và hộ trì tốt đẹp của chính quyền dành cho Giáo hội của Thế Tôn. Đây là mối liên hệ có tính biểu mẫu và truyền thống tạo điều kiện thuận lợi cho công cuộc truyền bá, phát triển Phật giáo.

4. Hai mươi kinh liên hệ các du sĩ ngoại đạo và các Bà-la-môn là một nội dung phong phú của tài liệu nghiên cứu sự khác biệt giữa Phật giáo và các tôn giáo, triết thuyết phi Phật giáo, đồng thời nói lên nét giáo lý đặc thù của Phật giáo: con đường tự thực nghiệm thực tại như thật của mỗi cá nhân trong hiện tại: không có một sự thưởng phạt, hay một sự can thiệp nào từ bên ngoài; con đường chuyển đổi tâm lý từ dục đến vô dục; từ chấp thủ ngã đến vô thủ trước, từ cấu uế đến thanh tịnh, từ khổ đến lạc và giải thoát, trí tuệ giải thoát. Tất cả ở trong tầm nỗ lực và nắm bắt của con người.

5. Về các bước đi giải thoát dành cho cư sĩ và tu sĩ trong 20 kinh còn lại đã được xác định rõ ràng: 5.1. Tẩy sạch cấu uế tâm.

5.2. Từ bỏ dục lạc để đi vào lạc của “hiện tại lạc trú” của bốn Sắc định.

5.3. Từ đệ tứ Sắc định dẫn tâm vào Tam minh.

• Từ đệ tứ Sắc định đi vào Tứ vô lượng tâm để vào Tam minh.

• Từ đệ tứ Sắc định đi vào “Tịch tịnh trú” và “Diệt thọ tưởng định” để đắc liền Tam minh.

• Từ sơ thiền sắc định cho đến tam thiền Vô sắc hành Tứ vô lượng tâm để đoạn tận lậu hoặc.

• Từ sơ thiền Sắc định đến tam thiền Vô sắc hành “Thiền quán” về ba hay bốn pháp ấn để cắt đứt các kiết sử.

• Có thể hành “như lý tác ý” từ bước đầu tẩy sạch tâm cấu uế để dần dần thành tựu Thất giác chi, đoạn tận khổ.

Đó là công phu chuyển đổi ba nghiệp thân, khẩu, ý từ cấu sang tịnh, đại tịnh. Đó là lộ trình đoạn trừ các ngăn che tâm thức khỏi sự thật của vạn hữu, dành cho mỗi người thực hiện, mà không nói về, bàn về hay nghĩ về. Tất cả trên đây là nội dung để mỗi cá nhân tự mình trầm tư và quyết định bước đi giải thoát...

Phần Một

(Từ Kinh số 51 đến Kinh số 60)

Phẩm Các Gia Chủ

189 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 51 Kinh Kandaraka (Kandarakasuttam)

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH KANDARAKA

1. Du sĩ Kandaraka, tại Campa tán thán hội chúng Tỷ kheo của Thế Tôn sinh hoạt trong im lặng. Cư sĩ Pessa được Thế Tôn cắt nghĩa rằng chúng Tỷ kheo im lặng, trang nghiêm do an trú Tứ niệm xứ, nhiệt tâm, tỉnh giác, chánh niệm để nhiếp phục tham ưu ở đời.

2. Đức Thế Tôn giới thiệu có bốn hạng người ở đời:

2.1. Hạng tự hành khổ mình.

2.2. Hạng hành khổ người. 2.3. Hạng tự hành khổ mình, vừa hành khổ người.

2.4. Hạng không tự hành khổ mình và không hành khổ người.

- Pessa ưa thích hạng người thứ tư, không ưa thích ba hạng người đầu bởi vì trong khi mọi người đều tìm kiếm hạnh phúc họ lại làm điều ngược lại.

- Thế Tôn giới thiệu hạng thứ nhất là hạng tà mạng ngoại đạo sống khổ hạnh, ép xác.

- Hạng thứ hai là hạng sát sinh và trộm cắp.

- Hạng thứ ba là hạng vua chúa, quyền thế mà sống tà kiến, tà mạng thực hiện các tế tự tà đạo.

- Chỉ có hạng thứ tư sống đời sống phạm hạnh là tốt đẹp, đáng tán thán.

III. BÀN THÊM

1. Câu chuyện trao đổi giữa Thế Tôn với du sĩ Kandaraka và cư sĩ Pessa nói lên rằng sự gặp gỡ và trao đổi các vấn đề tôn giáo giữa Thế Tôn và người bản xứ đương thời là phổ biến. Tùy theo cấp độ nhận thức và yêu cầu tâm linh của người đối thoại mà Thế Tôn giới thiệu “Con đường” vì lợi ích an lạc của họ. Tại đây, Thế Tôn giới thiệu tổng quát về nếp sống “Không làm khổ mình, không làm khổ người”, hay nói khác đi, giới thiệu nếp sống đem lại an lạc, hạnh phúc cho mình và cho người. 2. Nếp sống thoát ly khổ đau cho mình và người chỉ có một, gọi là con đường độc nhất, đó là nếp sống hành thiện ba nghiệp thân, khẩu, ý: sống tiết độ, cảnh giác, chánh niệm tỉnh giác, thể hiện Giới học, Định học và Tuệ học dần dần dẫn đến kết quả loại trừ hết thảy lậu hoặc.

3. Cuộc trao đổi giữa Thế Tôn với các thành phần xã hội ở đời là cuộc đối thoại giữa chân lý và vọng tưởng, giữa thật và hư, giữa hạnh phúc và khổ đau. Những tập quán tư duy hữu ngã, tập quán dục vọng, tập quán thị phi, hơn kém, tập quán vị ngã, phóng dật v.v... của người đời là tất cả vật liệu, nhân duyên tạo ra sinh tử, khổ đau, bất an, sầu muộn, dao động, thất vọng v.v... Con đường giải thoát đi về “vô sinh”, chân hạnh phúc hẳn phải là con đường đi ra khỏi các tập quán đó. Rất rõ ràng và rất giản dị! Rất tự nhiên, rất người và rất thật! Hệt như gỡ ra chỗ rối của một “mối” dây. Nếp sống phạm hạnh là nếp sống của con đường đi ra khỏi các tập quán rối rắm ấy, là nếp sống gỡ điểm rối ấy. Ở đây không có gì là thần bí, không có gì là phi khoa học, không có gì là nghiêm khắc, hà khắc cả. Con đường là thế! không còn có phép lạ nào để chờ đợi cả. Chỉ có một bí mật duy nhất mà bản kinh 51 đã hé mở ra từ nếp sống của ba hạng người đầu (tự hành khổ; hành khổ người;

tự hành khổ mình và người) là con người vừa mong ước, chờ đợi hạnh phúc, vừa nắm giữ khổ đau.

Nhìn lại tự thân mình, một cư sĩ hay một tu sĩ, thì thấy rõ ngay: vừa thiết tha với hạnh phúc, vừa thiết tha với dục vọng... Các bản kinh tiếp theo của Trung Bộ Kinh II, sẽ dần dần tiết lộ cái bí mật trên hiện diện trong khắp các giai tầng xã hội.

-ooOoo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 52 Kinh Bát Thành (Atthakanàgarasuttam)

- Discourse To A Citizen Of Atthaka -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG BẢN KINH BÁT THÀNH

1. Bản kinh này do tôn giả A-nan thuyết cho gia chủ Dasama ở thành Atthaka, triệu phú gia, về pháp môn độc nhất đi ra khỏi các ách phược, khổ ách ở đời.

2. Có bốn thiền Sắc giới: từ mỗi thiền, hành giả có thể có trí tuệ thấy rõ nguy hiểm của các pháp hữu vi mà tinh cần đoạn trừ hết lậu hoặc.

- Có bốn vô lượng tâm (hành trên cơ sở thành tựu Tứ sắc định): từ mỗi công phu hành một trong bốn vô lượng tâm (từ, bi, hỷ, xả) mà hành giả có thể thấy rõ nguy hiểm của pháp hữu vi, mà tinh cần đoạn trừ tâm tham luyến hữu vi, đi đến tận trừ lậu hoặc.

- Có ba thiền Vô sắc giới: từ mỗi thiền, hành giả có thể thấy rõ nguy hiểm của pháp hữu vi mà đoạn trừ hết thảy lậu hoặc.

3. Gia chủ Dasama mừng rỡ cho rằng tự thân chỉ muốn tìm kiếm một kho báu, trong khi tôn giả A-nan chỉ cho thấy đến 11 kho báu. Gia chủ Dasna cúng dường ngọ trai cho chư Tăng ở Pataliputta và Vesali, cúng dường y và dâng cho tôn giả A-nan một Tăng xá có 500 Tăng phòng.

Thật là đại hoan hỷ đối với tâm thức trí tuệ của cư sĩ Dasama!

III. BÀN THÊM

1. Tôn giả A-nan là bậc đa văn đệ nhất, sau một thời gian dài được nghe Thế Tôn giảng dạy diệu pháp cho bao nhiêu Hội chúng, bao nhiêu thức giả, đã cô kết tinh hoa về “pháp môn độc nhất” thoát ly khổ ách vào thời pháp dành cho cư sĩ Dasama. Các nhà nghiên cứu Phật học chuyên môn đọc kinh Bát Thành thì thấy ngay nét “tinh yếu” của “con đường”. Đặc biệt của bản kinh là tôn giả đã tránh giới thiệu cõi tứ thiền của Vô sắc giới (hay Phi tưởng phi phi tưởng xứ) vì ở đó hành giả khó vận dụng thiền quán để thấy rõ cái nguy hiểm của các pháp hữu vi và do đó thiếu sức mạnh của trí tuệ để đoạn trừ sạch các lậu hoặc. 2. Nét đặc biệt thứ hai của kinh Bát Thành là Tứ vô lượng tâm hành từ tâm thức ở Tứ Sắc định cũng chỉ là pháp hữu vi. Chỉ có các bậc A-la-hán chứng bất động tâm giải thoát an trú vào sự biến mãn Tứ vô lượng tâm khắp mười phương pháp giới mới là pháp giải thoát bất động, vô tướng, vô thủ trước (vô vi pháp).

3. Nét đặc biệt thứ ba của kinh Bát Thành là: từ sơ thiền Sắc giới, nghĩa là từ lúc nhiếp phục được “Ngũ cái”, hành giả có thể vận dụng thiền quán để thấy rõ pháp hữu vi, thấy rõ đến nhuần nhuyễn, đến thời điểm chứng đắc vô thoát ly khổ ách. Do vậy, điều mà cư sĩ Dasama gọi là mười một kho báu là nổi bật sắc thái trí tuệ, thiền quán. Qua Thiền quán, cửa bất tử sẽ mở ra cho hành giả ngay sau khi hành giả tẩy sạch tâm cấu uế, khi đang còn sự hoạt động của tầm và tứ (của tư duy). -ooOoo- 195 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 53 Kinh Hữu Học (Sekhasuttam)

- Discourse For Learners -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ ( Từ ngữ quen thuộc )

II. NỘI DUNG KINH HỮU HỌC

1. Đây là thời pháp Thế Tôn giảng cho dòng họ Thích ca ở Ca-tỳ-la-vệ vào buổi tối cho đến quá nửa đêm. Một thời Pháp rất dài và được giảng vào năm Thế tôn trọng tuổi (Thế Tôn bị đau lưng). Tiếp theo là thời Pháp do tôn giả A-Nan đảm trách. Bản kinh 53 này chỉ thuật lại nội dung Hữu học pháp mà tôn giả A-nan trình bày.

2. Để đắc Thánh quả (Sa-môn quả) từ Nhập Lưu đến Bất Lai, các đệ tử Thế Tôn cần thực hành thành tựu các Pháp:

- Thành tựu giới hạnh. - Hộ trì các căn.

- Tiết độ ăn uống.

- Chú tâm cảnh giác.

- Thành tựu Tín, Tàm, Qúy, Đa văn, Tinh tấn, Niệm và Trí tuệ.

- Hiện tại lạc trú. Sau khi thành tựu các Pháp trên thì vị Tỷ kheo trở nên như trứng được ấp, chỉ chờ đúng thời là gà con tự phá vỡ vỏ trứng, sẽ thành tựu tâm giải thoát và tuệ giải thoát, minh và hạnh đầy đủ của một bậc Thánh Vô học, Vô lậu.

3. Thế Tôn ấn khả nội dung thuyết giảng trên của bậc tôn giả đa văn đệ nhất...

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh Hữu Học được giảng cho các Cư sĩ dòng Sakya. Điều này xác định rằng nội dung của các Pháp thực hành trên tương tự kinh Bát Thành 52, cũng dành cho các cư sĩ. Toàn bộ công phu trên đối với một Phật tử có Chánh kiến chỉ gom vào hai điểm cần nhớ:

1.1. Giác tỉnh ngăn tham ái khởi lên từ sáu căn. 1.2. Phát triển Niệm lực, Định lực và Thiền quán.

2.0. Các bản kinh hầu như chỉ thêm một lần lặp lại một lộ trình của những bước đi giải thoát, nhưng không phải vì thế mà bản kinh không trở nên mới mẻ, không chuyên chở những gì mới mẻ, do vì:

2.1. Đối với hội chúng đang lắng nghe thì thực sự mới mẻ, rất mới mẻ.

2.2. Đối với các Tỷ kheo được nghe nhiều lần hay với các học giả, hành giả ngày nay đọc nhiều bản kinh, hoặc đọc một bản kinh nhiều lượt, thì vẫn là mới mẻ, bởi vì thính chúng đang nghe với sự tập trung mạnh hơn, với sự giác tỉnh về cái nguy hiểm của các tâm cấu uế, của tầm, của tứ, của các cảm thọ và của cái gọi là “pháp được tán thành, do duyên tác thành”. Nó trở nên mới mẻ bởi vì được đón nhận với cái tâm thức sáng suốt hơn, định tỉnh hơn và với nhiệt tình, quyết tâm giải thoát mạnh mẽ hơn.

Với bậc Hữu học thì các Pháp hữu vi luôn luôn trở nên mới mẻ tương ứng với công phu phát triển giải thoát của tự thân. -ooOoo- 197 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 54 Kinh Potaliya (Potaliyasuttam)

- Discourse To Potaliya - I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ ( Từ ngữ quen thuộc )

II. NỘI DUNG KINH POTALIYA

1. Cư sĩ Potaliya đã từ bỏ các nghiệp vụ và tục sự gia đình, đi ngao du đó đây; ông ta nghĩ rằng như vậy là đã đoạn tận tục sự.

2. Đức Thế Tôn giảng dạy ý nghĩa tục sự được đoạn tận trong giáo lý của bậc Thánh thì khác:

- Đó là đoạn tận lòng dục, sau khi thấy rõ sự thật dục vọng đem lại nhiều khổ não, xả ly hoàn toàn lòng tham dục cho đến khi đắc Tam minh.

Thế Tôn đã đưa ra các ví dụ về mối nguy hiểm của dục:

dục ví như khúc xương…, như miếng thịt…, như trái cây…, như bó đuốc cháy hừng…, như hố than hừng…

Để đoạn tận tục sự, gia chủ cần thực hành tám pháp:

- Từ bỏ sát sanh…

- Từ bỏ trộm cắp… - Từ bỏ nói dối…

- Từ bỏ hai lưỡi…

- Từ bỏ tham dục… - Từ bỏ sân hận…

- Từ bỏ phẫn não… - Từ bỏ quá mạn… Potaliya cung kính tín thọ các lời dạy của Thế Tôn.

III. BÀN THÊM

1. Ý nghĩa tục sự: Các việc làm thuộc đời sống gia đình và các việc làm xã hội vì sinh kế gọi là các tục sự theo nhận thức phổ biến của người đời; sống đời sống tu sĩ gọi là tránh xa tục sự. Vì nghĩa đích thực của tục sự là cái tâm phàm tục: như tham dục, sân hận, não hại, sát sinh, trộm cắp, dối gạt, ngã mạn. Nếu tu sĩ chưa rời xa các phàm tâm ấy thì vẫn không thể gọi là người tránh xa tục sự. Ngược lại, với người đã thành tựu phạm hạnh vào đời hành “Tứ nhiếp” để giúp đời thì vẫn là những người đã đoạn trừ tục sự (như đoàn thể cư sĩ Hatthaka và Citta trong Tương Ưng Bộ Kinh).

2. Mọi phàm tâm, tục tâm đều phát khởi từ “Ngũ cái” mà cơ bản là tham dục và tà kiến (hay nghi). Đoạn trừ được “Ngũ cái” là hành giả đã cắt đứt được các phàm tâm, các tâm cấu uế. Tham dục thực sự được hoàn toàn trừ sạch khi nào hành giả tận trừ tham tùy miên, sân tùy miên và si tùy miên, thành tựu “Tam minh” (đại tuệ).

-ooOoo- 199 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 55 Kinh Jìvaka (Jìvakasuttam)

- Discourse To Jìvaka -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ ( Từ ngữ quen thuộc )