Tìm Hiểu Trung Bộ Kinh Tập 1, 2, 3

II . NỘI DUNG CỦA KINH SỐ 4

1. Ý nghĩa: “Thừa tự pháp” là thực hành phạm hạnh qua đời sống viễn ly, sống ở nơi xa vắng trong các rừng, núi. Bản kinh số 4 trình bày rõ những ai có thể sống đời sống viễn ly, và những ai không thể. Kinh cũng nêu rõ lý do có thể và không thể.

a) Những người có thể sống đời sống viễn ly:

- Đã chứng định hoặc không vướng vào 10 ác nghiệp (hay ba nghiệp thân, khẩu, ý bất tịnh).

- Người thực hành tốt Chánh ngữ, Chánh nghiệp và Chánh mạng.

- Người đã chế ngự Ái dục.

- Người đã loại trừ sân tâm, ác tâm, hại tâm.

- Người đã đoạn trừ “Ngũ cái”. - Người đã chế ngự “Bát phong” (được, mất, khen, chê, thị, phi, danh vọng, lợi dưỡng).

- Người tinh tấn và có trí tuệ mạnh.

b) Ngược lại với hạng người trên thì không thể sống đời sống viễn ly. Nếu hạng người này dấn thân vào nếp sống độc cư, viễn ly thì tâm sẽ trở nên rất sợ hãi, khiếp đảm, bất thiện tâm sẽ khởi dậy.

2. Đức Thế Tôn khi còn là vị Bồ tát là vị có đầy đủ điều kiện tâm lý để sống viễn ly. “Ngài là vị hữu tình không có si ám, sinh ra ở đời vì hạnh phúc cho muôn loài, vì an lạc cho muôn loài, vì lòng thương tưởng cho đời, vì hạnh phúc, vì an lạc cho loài Trời và loài Người”. Ngài đã mở đường nêu cao đời sống viễn ly để thành tựu phạm hạnh: thành tựu Tứ sắc định và Thiền quán để đi vào Tam minh, chứng đắc Chánh đẳng Chánh giác.

3. Sau khi giác ngộ Phật quả, Đức Thế Tôn vẫn tiếp tục đời sống viễn ly trong núi, rừng không phải để đoạn trừ các lậu hoặc mà vì “hiện tại lạc trú” (để có đầy đủ sức khỏe hoằng đạo)

và vì “thương tưởng chúng sanh trong tương lai” (nêu cao nếp sống viễn ly).

III. BÀN THÊM

1. Kinh số 3 và 4 liệt kê các tâm lý gây trở ngại cho công phu thành tựu phạm hạnh như:

- 14 ác tâm (xem kinh số 3)

- 5 triền cái

- Bát phong - Liệt tuệ, đần độn. Theo đó, thật khó có nhiều người (tu sĩ) có đầy đủ nhân duyên để sống đời sống viễn ly, bởi hiếm người thành tựu Giới học, càng hiếm hơn đối với Định học. Hẳn là có quá hiếm người có trí tuệ đi vào dòng Thánh. Xã hội bận rộn ngày nay là môi trường sống thuận duyên để phát triển “Ngũ cái” và “Bát phong”, vì thế xã hội rất cần đến Phật pháp, đặc biệt là các phương pháp tu tập nhiếp phục các ác tâm, bất thiện tâm và rất cần pháp môn thiền định. 2. Trú xứ ở nơi rừng, núi xa vắng là thuận duyên cho công phu phát triển Định, Tuệ. Phương chi, các ngôi chùa danh tiếng đều tọa lạc tại những khu rừng, núi xa xôi; các danh tăng cũng sống xa làng mạc, thị thành đã mở ra các hướng giáo lý như Yên Tử (ở Việt Nam), Thiên Thai và Ngũ Đài Sơn (ở Trung Quốc) v.v... Tại đây, phải chăng có thể lập luận rằng: Một Giáo hội Tăng già hưng thịnh là một Giáo hội mà có nhiều tu sĩ hành Thiền chỉ và Thiền quán. Một Giáo hội muốn có nhiều tu sĩ hành Thiền chỉ và Thiền quán tốt thì cần có nhiều đại tùng lâm tọa lạc quanh (hay trong) các khu rừng thẳm?

3. Linh hồn của công phu thực hành phạm hạnh chỉ tập trung vào một điểm: Theo dõi và giác sát tâm để tẩy trừ cấu uế và phát triển Định, Tuệ. Chỉ có thế. Rất hiện thực. Rất nhân bản và rất trí tuệ.

-ooOoo- 38 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 5 Kinh Không Uế Nhiễm Anangana sutta - Dicourse On No Blemishes –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Tuệ tri: Pajànàti: (comprehends a thing as it really is): Thấy sự vật như thật; thấy với trí tuệ.

- Tâm cấu uế: Nội thân cấu uế (anganam: blemish): Tâm có tham trước, sân hận và si mê, bao gồm: các ác, bất thiện pháp, và cảnh giới của dục: phẫn nộ; bất mãn; phú tàng; ưa danh; ưa hơn người; lợi dưỡng mong được tôn kính cúng dường; gian ngụy; xảo trá; khi cuống; trạo cử; kiêu mạn; dao động; lắm lời; tạp thoại; không hộ trì các căn; không tiết độ ăn uống; không chú tâm cảnh giác; không tha thiết Sa môn hạnh; không nhiệt thành tôn trọng Pháp; ưa sống sung túc; biếng nhác; dẫn đầu về đọa lạc; chối bỏ trọng trách sống viễn ly; giải đãi không tinh tấn; lãng quên không chú niệm, tán loạn; liệt tuệ, đần độn (Tôn giả Xá Lợi Phất liệt kê).

II. NỘI DUNG KINH

1. Tôn giả Sàriputta phân biệt có 4 hạng người ở đời:

a) Hàng thiếu trí tuệ, không biết mình đang có các tâm cấu uế.

b) Hạng thiếu trí tuệ, không biết mình đang không có tâm cấu uế.

c) Hạng có trí tuệ, biết mình đang có tâm cấu uế.

d) Hạng có trí tuệ, biết mình đang không có tâm cấu uế.

Hai hạng người có trí tuệ là ưu thắng trong những người có tâm cấu uế, và không có tâm cấu uế. Hai hạng người kia là hạ liệt.

- Hạng ưu thắng sẽ hướng tâm về vô tham, vô sân, vô si và nuôi dưỡng tâm vô tham, vô sân, vô si. - Hạng hạ liệt tiếp tục đi sâu vào các tâm cấu uế, hay sẽ tiếp tục rơi vào tâm cấu uế.

Trong bốn hạng người ấy, trí tuệ thấy rõ tâm là nhân tố quyết định hướng về giải thoát hay quyết định giải thoát.

2. Vị Tỷ kheo quyết tâm giải thoát thì cần bám chặt hai điểm thực hiện:

a) Sống đời sống viễn ly. b) Tẩy sạch các cấu uế của tâm.

Trên cơ sở thành tựu hai điểm ấy mà phát triển Định và Tuệ, hay phát triển Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát.

Tâm không uế như là vòng hoa tuyệt đẹp trang điểm cho người xuất thế. Đây là nội dung mà tôn giả Sàriputta giáo giới các vị Tỷ kheo.

-ooOoo- 40 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 6 Kinh Ước Nguyện Akankheyya sutta - Discourse On What One May Wish –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Quán hạnh: Vipassana (Being endowed with vision): Thiền quán; theo dõi; giác sát đối tượng với trí tuệ.

- Dự lưu quả: Sotapanno (Stream Enterer: Stream Attainer): Tu đà hoàn; Nhập lưu: quả Thánh thứ nhất (do đoạn trừ 3 kiết sử: Thân kiến, nghi, giới cấm thủ).

- Nhất lai quả: Sakadàgàmì (One-Returner): Tư đà hàm: quả Thánh thứ hai (do làm muội lược thêm hai kiết sử: dục và sân). - Bất lai quả: Anagàmì (Never-Returner): A na hàm, quả Thánh thứ ba (do đoạn trừ 5 kiết sử ghi trên).

- A la hán: Arahat (do đoạn trừ 10 kiết sử: 5 kiết sử đầu: hữu ái, vô hữu ái, mạn, trạo cử và vô minh).

II. NỘI DUNG BẢN KINH

Bản kinh đề cập cụ thể các ước nguyện tốt đẹp của một Tỷ kheo và con đường thành tựu ước nguyện ấy. Con đường đó là lộ trình giảt thoát phải đi qua, cụ thể là:

- Thành tựu giới bổn (Giới học);

- Giữ nội tâm tịch tĩnh và tinh tấn hành Thiền định (Định học);

- Thành tựu quán hạnh (Tuệ học);

- Sống tại trú xứ không tịch (“Hiện tại lạc trú”).

Các ước nguyện trên là động lực giải thoát, là giấc mơ đẹp, cao khiết của sứ mệnh tự độ và độ tha.

Nội dung chứng đạt của các ước nguyện trên là: - Đầy đủ “tứ sự cúng dường”;

- Có tâm giải thoát (thoát khỏi các phiền não);

- Có khả năng đi lại tự tại trong thế giới này: trên không, trên nước, trong nước, qua đất...;

- Nghe và hiểu, xa-gần, các ngôn ngữ của chư Thiên và loài Người (có lẽ cả nói nữa); - Hiểu trực tiếp tâm lý của con người và các chúng sinh, - Đoạn tận lậu hoặc. Hiểu rõ tất cả pháp.

Với các thành tựu đó, một vị Tỷ kheo không cần phải trải qua các lớp đào tạo nội và ngoại điển, vẫn đầy đủ khả năng độ sinh.

Thứ tự các ước nguyện trong kinh là thứ tự của các bước đi giải thoát, các bước đi mà Đức Thế Tôn sẽ dần dần chỉ dạy với nhiều khía cạnh trong các bản kinh kế tiếp.

III. BÀN THÊM

1. Trong sáu bản kinh đầu của Trung Bộ kinh I, Đức Thế Tôn chỉ rõ con đường độc nhất dẫn đến thành tựu phạm hạnh gồm bốn điểm chính: a) Thành tựu Giới uẩn, b) Thành tựu Định uẩn, c) Thành tựu Tuệ uẩn, d) Sống viễn ly.

Linh hồn của những bước đi là trí tuệ thấy như thật sự vật. Tuệ toàn giác, giải thoát là đích điểm tối hậu của sự thành tựu.

2. Với sự thành tựu đáp ứng ước nguyện của vị Tỷ kheo, hành giả có đầy đủ hành trang độ sinh, cứu độ đủ mọi căn cơ, tuơng đương với năng lực độ sinh của đại Bồ tát.

3. Qua các thành tựu tâm và Tuệ giải thoát của một Tỷ kheo được giới thiệu qua kinh số 6 này, có nhiều gợi ý mà người đời cần chiêm nghiệm: a) Sự kiện “hiện tại lạc trú” có thể xảy đến với bất cứ một hành giả nào nói lên rằng: Con người có thể tự mình tìm thấy chân hạnh phúc, nguồn an vui bền bỉ ngay tại tâm của mình ở bất cứ thời điểm nào. Hạnh phúc chân thật không đến từ bên ngoài. Đây là sự thật. b) Sự kiện thần thông không bị vướng ngại thời gian, không gian, đất, nước, gió, lửa nói lên sự thật của các hiện hữu rằng:

- Các hiện hữu là vô ngã tính, bất định tính. - Do các nhóm nhân duyên mà các hiện hữu hiện ra các tính khác nhau, vì Thế tính chất của các hiện hữu rất là tương đối, tạm thời, thường biến dịch.

- Tâm thức và trí tuệ của con người có năng lực hầu như vô hạn, tối ưu có thể được chuyển hóa theo ý muốn, làm chủ được ngoại cảnh.

c) Sự kiện “tha tâm thông”, đọc được tâm những người khác một cách dễ dàng nói lên rằng sự vận hành của tâm lý để lại nhiều ký hiệu, dấu hiệu mà người khác có thể đọc và hiểu được. Điều này gợi ý rằng con người có thể có dụng cụ để ghi và dịch các ký hiệu nói trên.

d) Sự kiện ở trong đại định (tâm tập trung, tĩnh lặng) hành giả có thể nghe xa, gần và hiểu được tiếng nói của chư Thiên và loài Người tiết lộ rằng:

- Nếu tâm thức con người không bị nhiễu loạn bởi các ngã tưởng và bởi các tư duy ngã tính thì có thể đón nhận và đọc được mọi tín hiệu phát ra từ mọi hiện hữu.

- Mọi hiện hữu có thể có một tiếng nói chung nào đó. - Với thực tại như thật, thì các hiện hữu vẫn hiện hữu độc lập mà vẫn dung nhiếp nhau (xa # gần; quá khứ, hiện tại, vị lai là một).

- Nếu con người chế tạo được một chiếc máy hoạt động hệt như con người, được vận hành theo mệnh lệnh của một “chương trình” (phần mềm) vô ngã tính (vận hành theo một loại logic bất định) thì có thể ghi nhận vô số tín hiệu đang lưu chuyển giữa vũ trụ này. e) Sự kiện “Túc mệnh thông” và “Tha tâm thông” xác minh rằng: mọi hiện hữu vận hành trong vũ trụ đều để lại hình ảnh của chính nó hầu như bất diệt trong vũ trụ; hoặc giả vạn hữu thường vận hành và thường bất sinh bất diệt dưới cái nhìn của thực tại như thực, mà không phải dưới cái nhìn hữu ngã giới hạn. Con người cũng có thể sáng chế ra một chiếc “camera” có phóng ra các tia sáng với tần số đặc biệt có thể thu các “hình ảnh bất diệt” ấy v.v...

* * * Các gợi ý trên đây chỉ là những giả tưởng. Nếu giác tỉnh trở về với trí tuệ toàn giác của Đức Phật thì chỉ có một việc mà nhân loại cần tập trung mọi nỗ lực để thực hiện là làm thế nào để khổ đau biến mất khỏi Thế gian này, khỏi tâm thức của mỗi cá nhân. 44 KINH SỐ 7 Kinh VÍ DỤ TẤM VẢI (Vatthùpamasuttam)

- Discourse on The Simile of The Cloth –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Ví dụ tấm vải: Gợi ý: Như tấm vải bẩn khó có thể nhuộm thành màu tinh như ý; cũng thế, tâm cấu uế khó có thể tu tập thành tựu phạm hạnh.

- Các tâm cấu uế: (tương tự như bảng liệt kê ở kinh trước).

- Sáu đặc tính của giáo lý Phật giáo:

1. Pháp được đức Thế Tôn khéo thuyết giảng: Svàkkhàto Bhagavà dhammo: Dhama is well taught by Lord Buddha: Pháp dạy đúng như sự thật, khế cơ, dẫn đến giải thoát.

2. Thiết thực hiện tại: Sanditthiko: It is self-real-ized: Được tự thể nhận.

3. Vượt thời gian: Akàliko: Timeless: Đúng qua ba thời quá khứ, hiện tại và vị lai.

4. Đến để mà thấy: Ehipassiko: It is a come and see thing:

Mỗi người cần thực hành Pháp mới thấy diệu dụng của nó.

5. Có khả năng hướng thượng: Opanayiko: Leading onwards: Có tác dụng phát triển tâm và tuệ.

6. Được người trí chứng hiểu: Paccatam veditabbo vinnùhi: is understood individually by the wise: Chỉ có trí tuệ dẫn dắt công phu thực hành thì hành giả mới có thể giải thoát khổ.

- Diệu hạnh: Supatipanno: Good conduct: thiện hạnh; hạnh lành.

- Trực hạnh: Ujupatipanno: Upright conduct: Hạnh chánh trực, thẳng thắng.

- Như lý hạnh: Nàyapatipanno: Wise conduct: Hạnh trí tuệ.

- Chánh hạnh: Sàmìcipatipanno = Right conduct = Dutiful conduct: Đúng nghĩa phạm hạnh, chân chính tự độ và độ tha. - Bốn đôi tám vị:

1. Tu đà hoàn đạo → Tu đà hoàn quả 2. Tư đà hàm đạo → Tư đà hàm quả 3. A na hàm đạo → A na hàm quả 4. A la hán đạo → A la hán quả - Nghĩa tín thọ: Atthaveda: Knowledge of the goal: Theo nội dung bản kinh, Attha có nghĩa là mục đích; Veda là trí, hiểu biết: Trí tuệ thấy rõ mục tiêu phạm hạnh. - Pháp tín thọ: Dhammaveda: Knowledge of dhamma: Trí tuệ thấy rõ sự thật của các hiện hữu (dhamma ở đây có nghĩa là existing things).

GHI CHÚ: Do vì hành giả thấy rõ mục tiêu phạm hạnh, và thấy rõ sự thật của vạn hữu mà tâm sanh hân hoan, do hân hoan mà hỷ sinh, lạc sinh, khinh an sinh, định sinh.

- Từ vô lượng: Mettà: Friendliness: Mong cho tất cả chúng sanh hạnh phúc.

- Bi vô lượng: Karunà: Compassion: Quan tâm đến nỗi khổ đau của chúng sinh.

- Hỷ vô lượng: Mudità: Sympathetic joy: Vui vẻ đối với sự thành đạt hạnh phúc của chúng sinh.

- Xả vô lượng: Upekkha: Equanimity: Nhìn vạn hữu với tâm chính xác, vô tư, không thiên vị.

II. NỘI DUNG BẢN KINH

1. “Ví Dụ Tấm Vải” giới thiệu hai giai đoạn công phu giải thoát:

a) Giai đoạn đầu và rất là nền tảng là tẩy sạch các tâm cấu uế như “Ngũ cái”, các ác, bất thiện tâm phát sinh do “Ngũ cái”.

Đây là bước công phu giữ tâm tịnh như một tấm vải tinh sạch.

Định và Tuệ chỉ có thể phát triển tốt từ tâm này.

b) Giai đoạn tiếp là: Nhờ tâm tịnh mà thấy rõ mục tiêu phạm hạnh và thấy rõ sự thật của vạn hữu; từ thành tựu này, hành giả phát khởi lòng tin bất thối vào Tam bảo; từ tín, hân hoan hoan sinh, hỷ sinh, khinh an sinh, định sinh. Tại đây, ở đệ tứ Sắc định, hành giả hành Tứ vô lượng tâm, vượt qua hết thảy các ngã tưởng, lần lượt đoạn trừ dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu, đắc quả A la hán, thành tựu phạm hạnh.

2. Có rất hiếm bản kinh trong Nikàya giới thiệu pháp môn “Tứ vô lượng tâm” như là pháp môn để đoạn tận lậu hoặc. Chỉ có vài bản kinh đề cập “Tứ vô lượng tâm” là pháp môn tu của các Chuyển Luân Thánh Vương vào cuối đời để thác sanh vào Phạm Thiên (cõi Trời thứ nhất của Sắc giới). Nét giáo lý này rất đặc thù, rất cần được tìm hiểu kỹ qua các công trình biên khảo công phu.

3. “Ví dụ tấm vải”, ngoài hai điểm giáo lý nêu trên, xác quyết rằng giải thoát nghiệp là công phu tu tập tâm, chuyển hóa tâm do mỗi người tự thực hiện cho chính mình, không thể, không bao giờ ngoại cảnh (sông, núi v.v...) hay các nghi lễ, chú thuật loại trừ được khổ nghiệp thay thế con người.

III. BÀN THÊM

1. Lòng tin bất thoái của một Tỷ kheo nói riêng, của một Phật tử nói chung, chỉ được thiết lập vững chắc khi tâm thức vị ấy không còn cấu uế, khi nghi tâm bị loại trừ; nghi tâm bị loại trừ khi các dục vọng và tà kiến (các ngã tưởng) vắng mặt;

chỉ có khi này thì giáo lý vô ngã và con đường phạm hạnh đi vào vô ngã mới hiển lộ như trăng thoát mây che. Đây là điểm giáo lý, qua “Ví Dụ Tấm Vải” được minh thị mà người đọc dễ cảm nhận. Tại đây, “Nghĩa tín thọ” Atthaveda và “Pháp tín thọ”

Dhammaveda, tự tâm phát khởi.

2. Bấy giờ hành giả cảm nhận mạnh mẽ và tin tưởng bất động rất tự nhiên đối với Phật bảo, Đấng đầy đủ thập hiệu Như Lai; đối với Pháp bảo, với sáu đặc tính rất thật, rất thân và rất trí tuệ; đối với Tăng bảo đầy đủ đức hạnh hướng đến thành tựu giải thoát. Lòng tin bất thối này mở đầu sự thành tựu viên mãn tự tánh Phật bảo, tự tánh Pháp bảo và tự tánh Tăng bảo.

3. Rất đặc biệt ở bản kinh số 7 này là pháp môn “Tứ vô lượng tâm” được giới thiệu thực hành nối tiếp bước thành tựu Định uẩn, đạt đến Tứ sắc định để thành tựu hoàn toàn tâm giải thoát và tuệ giải thoát. Điểm giáo lý đặc biệt khai mở trí tuệ cho hành giả rằng: a) Bước tu tẩy sạch cấu uế của tâm là thành quả chế ngự các căn, chế ngự Sắc uẩn (thuộc Giới học)

b) Bước tu vào đại định, Tứ sắc định là thành quả chế ngự các cảm thọ chế ngự Thọ uẩn (thuộc Định học)

c) Bước thứ ba phải là bước chế ngự Tưởng uẩn (hay Tưởng, Hành và Thức uẩn). Chế ngự tưởng uẩn là chế ngự các Ngã tưởng. Chế ngự các ngã tưởng là ý nghĩa chế ngự luôn Hành uẩn và Thức uẩn (vốn vận hành trên các ngã tưởng).

Phương cách hay kỹ thuật chế ngự các ngã tưởng thì có hai cách chính:

- Với nhiều bản kinh Nikàya, bước tu này thường là hành Thiền quán (Vipassana) Duyên khởi – Vô ngã hoặc Thiền quán – Vô ngã, Vô thường của các pháp để cắt đứt mười kiết sử, đắc đại tuệ. Tác dụng của pháp quán này là dập tắt các ngã tưởng; dập tắt các ngã tưởng là dập tắt Vô minh khiến Minh khởi. Điểm này gợi cho người đọc liên tưởng đến Kim Cang Bát Nhã: cũng đoạn trừ tám loại ngã tưởng, cũng thiền quán vô ngã, vô thường theo lời dạy của bài kệ cuối kinh. - Cách thứ hai là thay thế công phu Thiền quán về Duyên sinh bằng công phu quán tưởng rải tâm từ, bi, hỷ, xả khắp mười phương chúng sinh. Công phu này ở thời điểm nhuần nhuyễn cũng dập tắt tất cả các ngã tưởng (theo “Ví Dụ Tấm

Vải”).

Ở một vài kinh khác, thuộc Nikàya, thì “Tứ vô lượng tâm”

được hành giả thực hiện ở cảnh giới định “Vô sở hữu xứ”, với mục đích là vượt qua khỏi tưởng, đi vào định “Diệt thọ tưởng”

để đắc Chánh trí (Tam minh, Lục thông). Thật là đại trí tuệ trong các dòng kinh ngắn ngủi trên.

Kinh Ví Dụ Tấm Vải! Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 8 Kinh Đoạn Giảm (Sallekha Sutta)

- Discourse On Expunging – I . GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Đoạn giảm: Sallekha (Expunging): Đoạn trừ, loại trừ. - Sở kiến (Views): Cái thấy biết; quan điểm; chủ trương. - Ngã luận (Theories of the self): Các lý thuyết về linh hồn, về tự ngã, về tiểu ngã.

- Thế giới luận (Theories of the world): Các lý thuyết bàn về thế giới, về nguồn gốc, về bản chất, sự hình thành của thế giới.

- Hiện tại lạc trú: Trú tại bốn cảnh định thuộc Sắc giới (từ đệ nhất Sắc định đến đệ tứ Sắc định) gọi là hiện tại lạc trú. - Tịch tịnh trú: Trú ở bốn cảnh định của Vô sắc giới gọi là

Tịch tịnh trú.

II . NỘI DUNG KINH

1. Bản kinh đã phân biệt ý nghĩa Đoạn giảm (hay đối trị, hoặc khởi tâm, tác ý) thì khác với “Hiện tại lạc trú”, khác với “Tịch tịnh trú”. Công phu đoạn giảm bao gồm các việc:

a) Chánh quán với trí tuệ rằng: “Cái này không phải của tôi, không phải là tôi, không phải là tự ngã của tôi” để trừ bỏ, xả ly các sở kiến về ngã luận và thế giới luận, vốn thuộc hý luận, không phù hợp với chánh trí.

b) Khởi niệm tác ý đến sự từ bỏ các tâm cấu uế, các tà kiến, tà tư duy... tà định, tà giải thoát, từ bỏ 10 tà nghiệp, 5 triền cái, tà hữu (bạn tà). Tác ý cái chánh để đối trị cái tà cũng gọi là đoạn giảm, cũng gọi là hướng thượng, và cũng gọi là giải thoát khỏi các tà niệm, ác niệm, bất thiện niệm.

Công phu đoạn giảm thật sự là công phu tẩy sạch các tâm cấu uế vậy. 2. Sau công phu tác ý đoạn giảm là công phu hành thiền định để có điều kiện phát triển trí tuệ, hoàn thành phạm hạnh.

III. BÀN THÊM

1. Từ kinh số 1 đến kinh số 7, tại vườn Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, Đức Thế Tôn đã lần lượt chỉ dạy về sự thật như thật của vạn hữu, về các ngõ đường hoàn thành phạm hạnh, về đoạn trừ tâm cấu uế để đi vào đại định và đại tuệ. Nay kinh “Đoạn giảm” mở đầu bước thực hành cụ thể từ bước khởi đầu công phu cho những đệ tử đang đối mặt với tâm mình trước các trói buộc của các sở kiến về ngã luận, thế giới luận, trước các ngăn che bởi “Ngũ cái”, các ác niệm, bất thiện niệm. Con đường chỉ dạy đi từ nhận thức đúng đến hành động hữu hiệu, từ trừu tượng đến cụ thể, thiết thực.

2. Qua tám bản kinh đầu vừa nghiên cứu (Trung Bộ, kinh số 1-8), hành giả đã đón nhận những lời dạy ngát hương giáo dục tâm lý về con đường dẫn đến đích điểm duy nhất: đoạn tận khổ. Ở đây không có chỗ đứng cho các triết lý huyền đàm, hý luận về con người và thế giới ngã tưởng mộng ảo. Ở đây đến để thấy, để tự mình sống, thể nghiệm, tiếp xúc với cái tâm, với con đường như đang tiếp xúc với hơi thở. Đi ra ngoài nếp sống đó là rơi ngay vào thế giới của các kiến trù lâm, hoang vu, kiết phược..., đi vào mênh mang của sinh tử.

Kinh (Suttam) là thế! Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 9 Kinh Chánh Tri Kiến (Sammàditthi Sutta)

- Discourse On Perfect View –

I . GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Thánh đệ tử: Đệ tử của bậc Thánh, Bích chi, Phật. - Tham tùy miên: Ràgànusayam (Addiction to attachment): Tham trước đang dính mắc tâm, đang còn nằm yên trong tâm. Tập quán tham trước; tập khí tham.

- Sân tùy miên: Patighànusayam (Addiction to shunning): Sân hận đang dính mắc tâm, đang còn nằm yên trong tâm. Tập quán sân hận; tập khí sân hận. - Kiến mạn tùy miên: “Tôi là”, Ditthimànànusayam: (Addiction to the latent view “I am”): Các ý niệm, quan niệm về “Tôi” hiện hữu (Tôi có mặt) đang tiềm tàng trong tâm.

II . NỘI DUNG KINH CHÁNH TRI KIẾN

1. Kinh Chánh Tri Kiến do Tôn giả Sàriputta, bậc Tướng quân Chánh pháp dạy.

Chánh tri kiến (sammàditthi) là chi phần dẫn đầu của Bát Thánh đạo, là linh hồn của “Đạo đế”, của mọi công phu tu tập dẫn đến thành tựu phạm hạnh. Vắng mặt linh hồn ấy thì chẳng có gì gọi là Phật giáo. Vì tầm quan trọng đó nên Tôn giả Sàriputta đã cặn kẽ định nghĩa Chánh tri kiến rằng: - Tuệ tri bất thiện và căn gốc của bất thiện: Chánh tri kiến.

- Tuệ tri thiện và căn gốc của thiện: Chánh tri kiến. - Tuệ tri được thức ăn (đoàn thực, xúc thực, thức thực và tư niệm thực) và căn gốc của thức ăn: Chánh tri kiến. - Tuệ tri khổ (Khổ, tập, diệt, đạo): Chánh tri kiến.

- Tuệ tri từng chi phần Duyên khởi: Chánh tri kiến.

2. Khi hành giả có Chánh tri kiến là khi ấy hành giả đoạn tận tham tùy miên, sân tùy miên và kiến mạn tùy miên “Tôi là” (đoạn tận si), khiến minh khởi, vô minh diệt, dẫn đến đoạn tận khổ đau trong hiện tại.

3. Điểm đặc thù và rất triết, rất đạo của bản kinh là điểm đoạn tận tập khí (tùy miên) ngã tưởng, tập quán về ý niệm “Tôi hiện hữu”, hay “Tôi là”.

Tưởng rằng tôi có mặt ở đời là sự hiện diện của vô minh. Đoạn tận nó là đoạn tận vô minh, khiến minh khởi. Đoạn tận vô minh là nội dung của đoạn tận khổ đau (theo vận hành của 12 chi phần Duyên khởi): mục đích của giải thoát.

Ghi chú: Đoạn tận gốc kiến mạn tùy miên “Tôi là” là nội dung hầu như tương đương với nội dung đoạn trừ 8 loại ngã tưởng trong kinh Kim Cang Bát Nhã (Kinh Đại thừa Phát triển).

III. BÀN THÊM

1. Từ kinh “Nhất Thiết Lậu Hoặc”, kinh số 2, Đức Thế Tôn chỉ rõ “sầu, bi, khổ, ưu, não” của con người khởi lên là do tà kiến (kiến trù lâm, kiến hoang vu, kiến hý luận, kiến tranh chấp, kiến kiết phược). Tà kiến là nội dung của nhận thức “ta có tự ngã” (các pháp có tự ngã). Ý nghĩa này được Tôn giả Xá Lợi Phất gọi là “kiến mạn tùy miên ‘Tôi là’”. Tà kiến ấy là vô minh dẫn đến khổ đau. Để dập tắt vô minh, hành giả làm sinh khởi

Chánh tri kiến khiến minh khởi.

2. Tôn giả Xá Lợi Phất dạy gốc của tâm bất thiện là tham, sân, si; gốc của thức ăn (đoàn thực, xúc thực, thức thực, tư niệm thực) hay gốc của “Ngũ thủ uẩn” là Ái. Nói gọn, gốc của khổ đau là Ái (hay tham, sân, si) hay sự vận hành của Ái, của Vô minh, của 12 chi phần Duyên khởi.

Tôn giả đã khéo léo và nhẹ nhàng thay thế từ Vô minh hay si mê (si muội) bằng ý niệm “Tôi là”, “Tôi hiện hữu”. Vấn đề trở nên dễ nhận hơn, giản dị hơn. Tất cả những niệm tưởng nào liên quan cái “Tôi” như “của Tôi”, “Tự ngã của Tôi” đều là sự hiện hữu của vô minh, khổ đau. Xóa bỏ niệm tưởng ấy là xóa bỏ khổ đau bằng công phu thực hành con đường trung đạo “Bát Thánh đạo”.

3. Từ kinh số 1 đến kinh số 9 này đều được giảng tại vườn Cấp Cô Độc. Giới thiệu đầy đủ về “con đường” rất trí tuệ. Pháp môn hầu như độc nhất để thực hiện “Con đường” là Tứ niệm xứ và được giới thiệu ở kinh số 10, Trung Bộ. -ooOoo- 53 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 10

Kinh Niệm Xứ (Satipatthàna Sutta)

- Discourse On Applications Of Mindfulness –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Niệm xứ: Satipatthàna (way of mindfulness).

- Quán: Anupassati (Contemplates; observes; looks at). - Tỉnh giác: Sampajàno (comprehending; clearlyconscious): nhận biết rõ ràng; ý thức rõ ràng. - Chánh niệm: Satimà (Mindful).

- Quán thân trên nội thân: Quán các thành phần bên trong của thân.

- Quán thân trên ngoại thân: Quán các phần bên ngoài của thân.

II. NỘI DUNG KINH NIỆM XỨ

1. Pháp môn Tứ niệm xứ là “con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sinh, vượt khỏi sầu não, diệt trừ khổ ưu, thành tựu Chánh trí, chứng ngộ Niết bàn”.

Tứ niệm xứ là pháp môn căn bản để thành tựu viên mãn 37 phẩm trợ đạo. Tất cả các pháp môn giải thoát đều được thực hiện trên cơ sở thành tựu của Niệm lực và Định lực mà phần căn bản sự thực hành của Tứ niệm xứ đem lại. Tứ như ý túc, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi và Bát Thánh đạo đều bao gồm công phu của Tứ niệm xứ (xem 37 phẩm trợ đạo ở Tương Ưng Bộ kinh V). Tứ vô lượng tâm cũng thế, chỉ có thể hành có kết quả trên sự thành tựu của Định lực (Tứ sắc định). Nói khác đi, Tứ niệm xứ mở ra con đường độc nhất đoạn tận khổ đau.

2. Đối tượng giác sát, theo dõi của Tứ niệm xứ là: - Thân niệm xứ, hay thân hành là Sắc uẩn;

- Thọ niệm xứ hay các cảm thọ, là Thọ uẩn;

- Tâm niệm xứ, hay các tâm hành, là Hành uẩn;

- Pháp niệm xứ (Ngũ uẩn...).

Thực sự ở bất cứ đối tượng quan sát nào cũng có mặt đủ các quá trình vận hành của tâm lý và vật lý (hay 5 uẩn). Quan sát một đối tượng là quan sát sự vận hành của 5 uẩn hay 12 nhân duyên. Do vậy mà Đức Thế Tôn dạy: “Tứ niệm xứ là con đường độc nhất”...

3. Trong phần “Quán pháp trên pháp” gồm có các đối tượng quán như:

- Ngũ cái; Ngũ uẩn; Thập nhị xứ.

- Thất giác chi; Tứ Thánh đế.

Mỗi đối tượng quán có công năng đưa đến thành tựu khác nhau.

a) Đối tượng ngũ cái: Công năng của pháp quán “Ngũ cái”

nhằm để loại trừ “ngũ cái”, các ác bất thiện tâm (tâm cấu uế) hầu để chuẩn bị cho công phu đi vào Hiện tại lạc trú (hay Tứ sắc định) và Tịch tịnh trú (hay Tứ không định) để phát khởi đại tuệ cắt đứt hết thảy kiết sử, đoạn tận lậu hoặc.

b) Đối tượng quán “Ngũ thủ uẩn”: Đây là pháp quán sát sự thật của “Ngũ thủ uẩn”, sự vận hành của 12 chi phần Duyên khởi để giác tỉnh sự thật vô ngã, vô thường của các uẩn hầu xả ly tham ái, chấp thủ đối với 5 uẩn.

c) Đối tượng quán “Thập nhị xứ”: Tương tự như pháp quán

“Ngũ thủ uẩn”.

d) Đối tượng quán “Thất giác chi”: Pháp quán này có thể thực hành từ bước tu tập đầu tiên, khi còn vướng mắc “Ngũ cái”. Nhưng, tốt nhất và thuận lợi nhất là thực hành sau khi hành giả hành Tứ niệm xứ vào được đại hành tâm (Đệ nhất sắc định). Bấy giờ là khởi đầu cho Niệm giác chi hiện hành. Hành giả tiếp tục, liên tục không gián đoạn, hành “Như lý tác ý” để tiếp tục thành tựu các giác chi còn lại (xem Thất giác chi, Tương Ưng V).

Từ “Trạch pháp giác chi”, tuệ vô ngã (hay Pháp nhãn) sinh khởi và tiếp tục phát huy cho đến sau khi thành tựu “Xả giác chi”, cắt đứt sạch 10 kiết sử, tận trừ hết thảy lậu hoặc. Pháp quán này là thuần thiền quán (Vipassana), liên tục an trú “tỉnh giác”.

e) Đối tượng quán “Tứ Thánh đế”: Tương tự pháp quán Duyên khởi hay “Ngũ thủ uẩn” (bởi khổ là chi phần của Duyên khởi).

4. Phần quán “Tứ đế” đến điểm như thật tuệ tri “Khổ”, “Tập”, “Diệt”, “Đạo” là thời điểm để chứng đắc quả vị giác ngộ vô thượng, như lời dạy của Đức Thế Tôn trong thời pháp “Sơ chuyển pháp luân”.

Phần quán 12 chi phần Duyên khởi đến điểm như thật tuệ tri chúng là nội dung chứng đắc Tam minh mà Đức Thế Tôn đã chứng đắc dưới cội bồ đề vào đêm cuối cùng giác ngộ. Như thế, thật chính xác nói rằng “Tứ niệm xứ là con đường độc nhất dẫn đến chứng ngộ Niết bàn”, bởi tất cả con đường dẫn đến giải thoát đều được bao hàm trong đó.

-ooOoo- 56

Phần Hai

(Từ Kinh số 11 đến Kinh số 20)

Tiếng Rống Sư Tử

57 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 11

Kinh Sư Tử Hống (Cùlasìhanàda Sutta)

- Lesser Discourse On The Lion’s Roar –

I . GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Sa môn thứ nhất: Sotàpanna (Stream Enterer): Tu đà hoàn, hay Nhập lưu. - Sa môn thứ hai: Ekadàgamì (One Returner): Tư đà hàm,

Nhất lai.

- Sa môn thứ ba: Anàgamì: (Never Returner): Bất lai, hay A na hàm. - Sa môn thứ tư: Araham: A la hán.

- Tứ bất hoại tín: Tin Phật, Pháp, Tăng và Giới (hay Học pháp).

- Thuận ứng (trong kinh): Anuruddha (Yielding): Hướng đến tham; do bởi tham.

- Nghịch ứng: Pativiruddha (Hindered): Hướng đến sân do bởi sân.

- Hữu kiến: Bhavaditthi (Views of becoming): Chấp hữu;

chấp thường.

- Phi hữu kiến: Abhavaditthi (Views of annihilation): Chấp vô, chấp không, chấp đoạn. - Dục thủ: Kàmapàdànam (Grasping of pleasures): Chấp thủ dục, nắm giữ lòng dục.

- Kiến thủ: Ditthupàdànam (Grasping of view): Chấp thủ tri kiến, chấp thủ quan điểm, chấp thủ kiến giải.

- Giới cấm thủ: Sìlabbatupàdànam (Grasping of rules and customs): Chấp thủ các giới cấm ngoại đạo (không phải giới luật của bậc Thánh).

II . NỘI DUNG BẢN KINH

Bản kinh trình bày sự khác biệt nền tảng giữa Phật giáo và các tôn giáo, triết thuyết khác, qua một số điểm tiêu biểu như: 1. Chỉ ở Phật giáo mới có tứ quả Sa môn (tứ Thánh quả), ngoại đạo không thể có. Các đệ tử Đức Thế Tôn tin tưởng vào lời dạy của Thế Tôn về sự khác biệt này do có “tứ bất hoại tín” [tin Phật, tin Pháp, tin Tăng (giáo đoàn) và tin Giới].

2. Đã là chân lý thì chỉ có một. Giữa khi ngoại đạo chủ trương hữu kiến (chấp thường), hoặc phi hữu kiến (chấp đoạn) thì Phật giáo vượt ra khỏi thường đoạn (không chấp hữu, không chấp vô) mà tuyên bố sự thật là “Trung đạo”, hay Duyên khởi. Ngoại đạo do vì vướng vào chấp thường, đoạn mà không thể có tuệ tri về sự tập khởi và sự đoạn diệt của hai loại tri kiến ấy. Họ cũng không thể tuệ tri vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly khỏi các tri kiến này.

Ngoại đạo vướng vào chấp thủ kiến nên vướng vào vòng trói buộc của tham, sân, si, ái, thủ, thiếu trí tuệ, bị rơi vào thuận ứng, nghịch ứng, ưa thích hý luận dẫn đến già, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não.

Các đệ tử của Đức Phật, hay đệ tử của đệ tử Đức Phật, do vì có trí tuệ về Trung đạo, nên tuệ tri rõ con đường xuất ly khỏi các trói buộc kia, đi đến giải thoát khỏi sinh tử khổ đau.

3. Có bốn loại chấp thủ: dục thủ, kiến thủ, giới cấm thủ và ngã luận thủ.

Ngoại đạo không thể liễu tri thủ, do vì không thể liễu tri một, hai hay ba trong bốn loại chấp thủ. Khả năng lớn nhất là họ chỉ có thể diễn bày một, hai hay ba loại chấp thủ đầu; còn “ngã luận thủ” thì tuyệt nhiên không thể, bởi đó là vướng mắc chính của họ. Do đó pháp, luật của ngoại đạo là không được “khéo thuyết”, không khéo hiển thị, không thể hướng thượng, không thể dẫn đến tịch tịnh, Niết bàn.

Phật giáo thì khác hẳn, không chấp thủ cả bốn chấp thủ trên. Do không chấp thủ nên tâm không dao động; do tâm không dao động nên tự thân chứng đắc Niết bàn.

(Ghi chú: Ý diễn đạt này có nội dung giống nội dung được diễn đạt trong kinh Kim Cang Bát Nhã: “vân hà ưng trụ, vân hà hàng phục kỳ tâm...”).

Như tiếng rống của sư tử trong rừng sâu khiến muôn thú run rẩy, im lặng; Cũng vậy, giáo lý Phật giáo nói lên sự thật khiến ngoại đạo run rẩy, im lặng, câm lặng. Đấy là nội dung được đề cập trong bản kinh số 11 này.

III. BÀN THÊM

1. Sự khác biệt giữa Phật giáo và các tôn giáo triết thuyết khác, qua kinh ngắn Sư Tử Hống, có thể biểu thị qua biểu đồ dưới đây:

Phật giáo Các tôn giáo, triết thuyết khác

Trung đạo - Duyên khởi Chấp ngã, chấp thường, chấp đoạn Vô ngã (Non-I doctrine)

Hữu ngã (I doctrine)

- Vô tham, vô sân, vô si - Đoạn ái, đoạn thủ - Tuệ tri, không thuận ứng, không nghịch ứng - Tham, sân, si - Ái, thủ

- Không tuệ tri, thuận ứng, ng-hịch ứng Có Tứ sa môn quả Không có Tứ sa môn quả Dẫn đến đoạn tận khổ (Tịch tịnh, Niết bàn)

Dẫn đến sinh, tử, sầu, bi, khổ, ưu, não 2. Tư tưởng nhân loại thì mênh mông như biển cả; giáo lý của các tạng kinh Phật giáo thì phong phú đến choáng ngợp; giữa cái cảnh mênh mông ấy, kinh ngắn Sư Tử Hống đã cống hiến một sự đối chiếu rất ngắn gọn và rất chân xác như đã được trình bày ở phần trên. Bên cạnh đó, bản kinh còn giới thiệu một số lộ trình “không chấp thủ” giản đơn, nhưng rốt ráo, dẫn đến tịch tịnh, Niết bàn, sau khi đi qua các chặng đường tẩy rửa tâm cấu uế, vào định, vào tuệ (như được giới thiệu ở các kinh trước). Chỉ có trí tuệ toàn giác mới mở ra được lộ trình này. 3. Nếu sự thật Vô ngã được các nhà tư tưởng văn hóa của thời đại đưa vào văn hóa nhân loại thì cuộc đời sẽ vơi đi rất nhiều đau khổ, xóa tan nhiều bi kịch, chấm dứt nhiều xung đột, bạo loạn v.v..., một dòng suối thanh lương sẽ chảy vào cuộc sống. Khó có thể chờ đợi một dòng văn hóa nào khác.

-ooOoo- 62 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 12 Đại kinh Sư Tử Hống (Mahasihanada Suttam)

– Greater Discourse On The Lion’s Roar – I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Tỳ Xá Ly: Vesàli - Tùy pháp (của bản kinh này): Dhammanvayo (inference from dhamma): sự suy diễn từ pháp, theo pháp (giáo pháp). - Như Lai: Tathàgata (The Lord): Đấng đến như thế. - A la hán Chánh đẳng giác: Arahant Sammasambud- dha: Đấng Toàn Giác.

- Minh hạnh túc: Vijjàcaranasampanno (Endowed with knowledge and right conduct): Đấng đầy đủ đức và tuệ. - Thiện thệ: Sugato (Well-farer): Đấng khéo vượt qua sinh tử.

- Thế gian giải: Lokavidù (Knower of the words): Đấng hiểu rõ thế giới vũ trụ.

- Vô thượng sĩ: Anuttaro (Incomparable one): Đấng không thể so sánh, vô tỷ.

- Điều ngự trượng phu: Purisadammasaràthi (Trainer of Men to be tamed): Đấng giáo hóa thuần thục con người.

- Thiên Nhân Sư: Satthà devamanussànam (Teacher of devas and men): Đấng Thầy của Trời và Người.

- Phật: Buddha (The Awakened One): Đấng giác ngộ.

- Thế Tôn: Bhagavà (The Lord): Đấng thế giới tôn kính.

- Thập Như Lai Lực: Dasa Tathàgatabalàni (Ten powers of a Tathàgata): Mười năng lực của Như Lai .

- Tri thị xứ phi xứ lực: Thànam ca thànato atthanàni ca at-thànato (Comprehends as it really is causal occasion as such): Biết như thật cái gì là đúng thật, cái gì là không đúng thật. - Tri tam thế nghiệp báo lực: Atìtànàgatapaccuppannànam Kammasamàdànànam thànaso hetuso vipàkam yathàbhùtam pa-jànàti (Comprehends, as it really is the acquiring of deeds for oneself, past, future and present, both in their causal occasion and their result): Như thật tuệ tri quả báo tùy thuộc sở do, tùy thuộc sở nhân của các hành nghiệp quá khứ, vị lai, hiện tại.

- Tri nhất thế đạo trí lực: Sabbatthagàminim patipadam yathàbhùtam pajànàti (Comprehends as it really is the course leading to all bourns): Như thật tuệ tri con đường đưa đến tất cả cảnh giới.

- Tri thế gian chủng chủng tánh lực: Anekadhàtunànàdhàtu lokam yathàbhùtam pajànàti (Comprehends as it really is the word with its various and diverse features): Như thật tuệ tri thế giới với mọi cảnh giới, nhiều chủng loại, nhiều sai biệt.

- Tri tha chúng sanh chủng chủng dục lực: Param sattànam nànàdhimutikatam yathàbhùtam pajànàti (Comprehends as they really are the divers characters of beings): Như thật tuệ tri chí hướng sai biệt của các loại hữu tình.

- Tri tha chúng sanh chư căn thượng hạ: Parasattànam parapugglànam indriya paropariyattam yathàbhutam pajànàti (Comprehends as it really is the higher or lower state of the faculties of other beings, of other persons): Như thật tuệ tri các căn cao, thấp của các loài hữu tình (bao gồm loài Người).

- Tri chư thiền tam muội lực: Thàna vimokha samàdhi samàpattìnam saíkilesam vodànam vutthànam yathàbhùta pajànàti (Comprehends as they really are the defilement of the purification of the purification of the emergence from attainments in medita-tion, the deliverances and concentration): Như thật tuệ tri sự tạp nhiễm, sự thanh tịnh, sự xuất khởi của các thiền, chứng về thiền về giải thoát, về định. - Túc mệnh minh: Túc mệnh thông: Anekavihitan pubbenivàsam anussarati (Remembers his manifold former habitations...). Thấy vô lượng kiếp quá khứ của tự thân.

- Thiên nhãn minh: Thiên nhãn thông: Dibbena cakkhunà visudhena atikkantamanussakenasatte passati (With his purified deva vision, surpassing that of men, sees beings as they are deccasing and uprising...): Thấy vô lượng kiếp quá khứ của chúng sanh với các nghiệp nhân và nghiệp quả, thấy con đường thọ sanh của chúng sanh ... - Lậu tận minh: Lậu tận thông: Àsavànam khayà anàsavam cetovimuttim pannàvimuttim ditthe va dhamme sayam abinnà sacchikatvà upasampajja viharati: [a Tathàgata]), by the destruction of the cancers, enters on and abides in freedom of mind, freedom through wisdom that are cankerless, having realized them here and now through his own super knowledge...): Trí tuệ giải thoát, tâm giải thoát đoạn trừ hết thảy lậu hoặc... - Tứ vô sở úy: Cattàro vesàrajjàni (Four convictions # self confidences): Bốn tự tin, không sợ hãi trước tất cả Hội chúng

Trời, Người. Đó là:

1. Đã chứng ngộ những gì thuyết giảng. 2. Đã đoạn trừ hết thảy lậu hoặc.

3. Biết rõ các chướng ngại pháp.

4. Pháp dạy quyết định dẫn đến đoạn tận khổ đau.

II NỘI DUNG BẢN KINH

1. Giáo hóa chúng đệ tử, Đức Thế Tôn vận dụng thân giáo và khẩu giáo, mà không, hay rất hiếm sử dụng các thần túc thông, vì thế tu sĩ Sunakkhatta chỉ trích Đức Thế Tôn bốn điểm như là lý do khiến ông ta từ bỏ nếp sống phạm hạnh. Bốn điểm ấy là:

(a) Đức Thế Tôn không có pháp thượng nhân (các thần túc thông).

(b) Đức Thế Tôn không có tri kiến thù thắng về trí tuệ (hay tuệ giải thoát).

(c) Đức Thế Tôn thuyết pháp do tự mình khám phá, tự mình suy luận, tùy thuận trắc nghiệm.

(d) Thế Tôn thuyết pháp cho một mục tiêu đặc biệt, có khả năng hướng thượng, có thể dẫn đưa người thực hành đến chỗ diệt tận khổ đau.

- Về điểm (a), thực ra Đức Thế Tôn có đầy đủ các thần thông tối thắng về thiên nhĩ, tha tâm và thần túc, có đại định thù thắng (tâm giải thoát).

- Về điểm (b), Đức Thế Tôn thực sự có đủ tam minh: Túc mệnh minh, Thiên nhãn minh và Lậu tận minh (tuệ giải thoát).

- Về điểm (c) và (d), đó là sự thật của Thế Tôn. Nhưng, nhìn kỹ hai lời chỉ trích nầy là những lời tán thán chân chính về

Thế Tôn.

2. Sự thật, Đức Thế Tôn còn chứng quả cao hơn nhiều so với tưởng tượng của Sunakkhatta, đại để như:

- Ngài có đủ Thập Như Lai lực thấy tận tường sự thật của Thế giới và chúng sinh, thấy tận tường con đường dẫn đến khổ sinh hay khổ diệt của từng chúng sinh, thấy tận tường các pháp khổ hạnh, độc cư...

- Ngài có đủ “Tứ vô sở úy” không sợ bị chỉ trích khuyết điểm (vì không có khuyết điểm về Giới, Định, Tuệ), không sợ hãi trước tất cả Hội chúng Trời, Người.

Hơn thế, thấy rõ các khả năng giới hạn, các khuyết điểm của ngoại đạo. 3. Đức Thế Tôn, qua các phê phán nhận định không đúng về Ngài, xác định một nhận định chuẩn xác về Thế Tôn như sau:

“Một vị hữu tình không bị si chi phối, đã sanh ra ở đời vì lợi ích, vì hạnh phúc cho chúng sinh, vì lòng thương tưởng cho đời, vì lợi ích, vì hạnh phúc, vì an lạc cho chư Thiên và loài Người”.

Qua ba điểm vừa nêu, bản kinh số 12 quả là “đại Sư Tử hống” khiến muôn thú câm lặng, run rẩy, đến như Tôn giả Nagasamala khi nghe được bỗng khiến lông tóc dựng ngược.

III. BÀN THÊM

1. Đại định, hay tâm giải thoát của Thế Tôn bao hàm các thành tựu như: Thiên nhĩ thông, tha tâm thông và thần túc thông. Thực sự là các thành tựu của một tâm thức tự do, tự tại, an lạc, hạnh phúc vô cùng là ước mơ muôn thuở của con Người.

Trí tuệ hay đại huệ giải thoát của Thế Tôn là trí tuệ vô thượng thấy tận tường sự thật như thật của vạn hữu pháp giới. Đây là cao đỉnh của khát vọng của trần gian, của Nhân,

Thiên. Giáo lý Phật giáo toàn bộ đều dẫn đến Định và Tuệ ấy mà bản kinh số 12 đã đại diện nói lên. Đó cũng là đỉnh điểm của một nền văn hóa lý tưởng hướng về chân, thiện, mỹ.

2. Nếu bản kinh dài “Sư Tử Hống”

đã khiến người nghe lông tóc dựng ngược, thì các giáo lý chỉ đường tẩy sạch các cấu uế của tâm, Tứ niệm xứ, Tứ chánh cần, Ngũ căn, Ngũ lực, Thất giác chi và Bát Thánh đạo đều có tác dụng “lông tóc dựng ngược” ấy. Điều nầy nhắc nhở hành giả rằng: nếu đọc kinh Phật, nghe các pháp môn giải thoát của Phật giáo mà không có cảm xúc “lông tóc dựng ngược” thì quả là đáng tiếc: tâm thức đang thiếu vắng một cái gì ấy thật đáng tiếc!

Với phát biểu đúng về Đức Thế Tôn rằng: “Một vị hữu tình không bị si chi phối, đã sinh ra ở đời vì lợi ích, vì hạnh phúc, an lạc, vì thương tưởng cho chư Thiên và loài Người”, thì toàn bộ hệ thống giáo lý Phật giáo cũng chuyên chở nội dung ấy cho đời, đó là trí tuệ vô ngã, lòng nhân ái cao cả vì hòa bình, an lạc và hạnh phúc của số đông.

Nhân loại có thể chờ đợi một nền văn hóa nào hơn thế.

-ooOoo- Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 13 Đại Kinh Khổ Uẩn (Mahàdukkhakhandha Sutta)

- Greater Discourse On The Stems Of Anguish –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ trong bản kinh 13 đã được giải thích trong bản kinh trước).

II. NỘI DUNG BẢN KINH

1. Bản kinh số 11 đã nêu: Ngoại đạo do vì không liễu tri sự thật Duyên sinh, Vô ngã của các hiện hữu nên không thể liễu tri, không thể hiển thị được sự liễu tri về “Ngã luận thủ”. Vì vậy, bản kinh 13 này giới thiệu ngoại đạo không thể liễu tri về các dục, về các sắc, về các cảm thọ. Đây là điểm gốc của sự khác biệt giữa Phật giáo và ngoại đạo bàn về Dục, sắc và cảm thọ.

2. Để chỉ rõ sự khác biệt trên, kinh dài “Khổ uẩn” này nêu ra ba khía cạnh để hiểu rõ mọi sự vật, đó là: tuệ tri vị ngọt, sự nguy hiểm và sự xuất ly sự vật ấy.

Về dục:

- Vị ngọt của dục: đối tượng của lòng dục là sắc, thinh, hương, vị và xúc khả ái, khả hỷ, khả lạc. Hỷ lạc khởi lên từ đối tượng dục là vị ngọt của đối tượng.

- Nguy hiểm của dục: Để thỏa mãn lòng ham muốn vị ngọt của sắc pháp, con người dấn thân vào các sinh kế để tồn tại và phát triển, dấn thân vào đường danh lợi, chịu đựng sự bức ép, quấy nhiễu của thời tiết, sâu bọ... sự mất mát các sở hữu v.v...

mà đi vào cạnh tranh, đấu tranh, chiến tranh... đi vào các nguy hiểm dẫn đến tử vong, bất chấp nhân nghĩa... Đây là khía cạnh nguy hiểm của dục.

- Sự xuất ly dục: là sự chế ngự lòng ham muốn, tham ái; là sự loại bỏ lòng ham muốn. Tuệ tri được ba khía cạnh trên của lòng dục, con người mới thực sự hiểu rõ dục. Hiểu rõ lòng dục thì mới có thể nêu rõ sự hiểu biết về nó.

Về sắc pháp:

- Vị ngọt: nhan sắc mỹ diệu của người khác phái, tiêu biểu là nữ giới, là vị ngọt của sắc pháp.

- Sự nguy hiểm: bệnh tật, lão suy, vô thường phá hỏng nhan sắc, tử vong là nguy hiểm của sắc pháp. - Chế ngự lòng dục đối với sắc pháp là sự xuất ly khỏi sắc pháp.

Về cảm thọ (nội thọ)

- Vị ngọt: với vị ngọt của sắc pháp và của lòng dục là vị ngọt của ngoại thọ. Bản kinh 13 chỉ đề cập đến nội thọ. Vị ngọt của nội thọ là sự cảm thọ vô hại, an nhiên, an lạc của các cảnh giới định của Sắc giới.

- Sự nguy hiểm: nội thọ là do duyên mà sinh; nó là vô thường, thay đổi, biến hoại. Đây là mối nguy hiểm của nó.

- Sự xuất ly: chế ngự, đoạn trừ dục tham đối với nội thọ là sự xuất ly khỏi nó.

Khả năng tuệ tri về dục, sắc và cảm thọ, và tuệ tri con đường đoạn trừ dục tham đối với chúng không thể tìm thấy ở ngoại đạo, mà chỉ tìm thấy ở con đường tu tập của Thế Tôn, và các đệ tử của Ngài.

III. BÀN THÊM

1. Tuệ tri lòng dục, sắc và cảm thọ là nhận rõ rằng: chính trong vị ngọt của chúng đã có mặt mối nguy hiểm và khổ đau. Chính chấp thủ và vô thường là nhân tố hiểm họa của khổ đau ấy.

Nói khác đi, sự hiện hữu của dục, sắc, cảm thọ đúng là khổ đau. Như lời dạy: “Năm uẩn là khổ đau”, hay như ý tưởng “hữu thân hữu khổ”.

2. Lòng dục là thuộc hành uẩn; sắc là thuộc sắc uẩn, cảm thọ là thuộc thọ uẩn; còn tưởng và thức uẩn thì đã hiện diện trong sự tương tác, vận hành của ba uẩn ấy. Thế là, nội dung được trình bày trong kinh số 13 là nội dung mà Đức Thế Tôn đã dạy trong Khổ đế (thuộc Tứ đế) rằng: “Năm uẩn là khổ đau”.

3. Kinh nghiệm về khát vọng lòng dục, sắc, cảm thọ ở đời thì hầu như mọi người, và ngoại đạo đều có. Nhưng tuệ tri về chúng, về nguy hiểm, xuất ly chúng và về con đường xuất ly thì chỉ có ở Phật giáo. Đây là điểm khác biệt nền tảng giữa Phật giáo và các tôn giáo, triết thuyết khác. Đây cũng là điểm nói lên giá trị đặc thù của Phật giáo trên đường vào hạnh phúc và chân lý.

4. Rời khỏi Phật giáo, dựa vào các điểm vừa trình bày ở trên, là rời khỏi cái nhìn trí tuệ để thay đổi vận mệnh, con người sẽ tiếp tục cuộc hành trình hưởng thụ dục, sắc và cảm thọ, tiếp tục thân phận khổ đau trôi lăn vào cát bụi mịt mù, tiếp tục hát ru thân phận “đời ta là thế” (c’est la vie). Chỉ cần chuyển đổi nhận thức hướng về sự thật Vô ngã, Duyên khởi, thì nền văn hóa và vận mệnh con người sẽ được cải thiện, khởi sắc.

Đó là tiếng nói đích thực của bản kinh dài “Khổ uẩn”.

--oo0oo-- 71 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 14

Tiểu Kinh Khổ Uẩn (Culadukkhandha Sutta)

- Lesser Discourse On The Stems Of Anguish –

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ trong kinh này đã được thích nghĩa trong các bản kinh trước)

II. NỘI DUNG BẢN KINH

1. Cư sĩ Mahànàma, dòng Thích Ca, sống hưởng thụ dục lạc của đời sống gia đình, muốn chế ngự tham, sân, si, nhưng thường thất bại - bị tham, sân, si chế ngự tâm - mong biết lý do tại sao?

Đức Thế Tôn dạy: do vì hưởng thụ dục lạc thế gian nên dục vọng tăng trưởng, tham, sân, si được nuôi dưỡng và tồn tại. Muốn thoát khỏi sự trói buộc của lòng dục vọng, cần phải thấy rõ với trí tuệ rằng: dục vui ít, khổ nhiều, đầy nguy hiểm.

Thấy rõ như vậy thì tâm sẽ ly dục, ly tham ái và sẽ có được hỷ lạc do ly dục sanh.

2. Ngoại đạo phái Ni Kiền Tử (Nigantha) thì dùng biện pháp hành khổ thân khốc liệt để tiêu trừ ác nghiệp gây ra quả khổ, đồng thời ngưng tạo nghiệp ác mới trong hiện tại.

Ni Kiền Tử quan niệm rằng hạnh phúc không thể đem lại hạnh phúc; chỉ có hành khổ (khổ đau) mới đem lại hạnh phúc.

Đây là tà kiến nặng!

Đức Phật soi sáng tà kiến ấy bằng cách nêu rõ hạnh phúc tối thắng mà Đức Phật đang có là do thực hiện Giới-Định-Tuệ: chỉ có việc thực hiện Giới-Định-Tuệ mới có thể dập tắt nghiệp và khổ.

III. BÀN THÊM

1. Cư sĩ Mahànàma dù lòng muốn dẹp bỏ tham, sân, si, nhưng không có nhận thức và thực hành đúng theo Giới học, nên tham, sân, si và các tâm cấu uế khác tiếp tục làm chủ tâm. Khi bàn tay của Mahànàma đang bận nắm giữ dục vọng thì bàn tay ấy không còn rảnh để nắm giữ vô tham, vô sân và vô si, hỷ lạc do ly dục sanh. Sự thật đơn giản là thế. Phải biết buông bỏ dục vọng thì tức khắc chính sự buông bỏ ấy, tức ly dục, đem lại hỷ lạc của ly dục.

2. Ni Kiền Tử có kinh nghiệm khổ đau, và muốn thoát ly khổ đau, nhưng không thấy rõ cái nhân của khổ nên không thể thấy rõ con đường đoạn khổ. Do đó, Ni Kiền Tử phát sinh tà kiến và tà nghiệp tự hành khổ mình: đã khổ càng thêm khổ.

Sự kiện đó tiết lộ rằng Ni Kiền Tử thiếu hẳn tuệ tri về Khổ đế, về Tứ Thánh đế, về sự thật nhân quả là những giáo lý chỉ tìm thấy trong Phật giáo.

3. Ni Kiền Tử cũng không nhận ra: Nghiệp là do tác ý mà sinh; nghiệp ác do ác tâm (tham, sân, si) tác động, hình thành.

Muốn thay đổi quả báo khổ thì cần chuyển đổi từ nghiệp nhân (hay tác ý). Chuyển đổi nghiệp nhân là thay thế dục bằng ly dục; thay tham, sân, si bằng không tham, không sân, không si.

Chỉ có thế!

Đó là nội dung mà kinh 14 đề cập. -ooOoo- 73 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 15 Kinh Tư Lương (Anumàna Sutta)

- Discourse On Measuring In Accordance With -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

- Rừng Bhesakalla: Vườn Lộc Uyển (vườn Nai), nơi Đức Thế Tôn chuyển bánh xe Pháp (giảng bài Pháp đầu tiên). - Tư lương: Anumàna (Measuring in accordance with): Suy diễn từ ..., suy diễn theo.

II. NỘI DUNG BẢN KINH

1. Tôn giả Mục Kiền Liên (Moggallàna) đề cập hai điểm giáo giới với các vị Tỷ kheo ở vườn Nai:

a) Có hai hạng Tỷ kheo: một hạng thì khó nói, khó trao đổi, góp ý; hạng kia thì dễ nói, dễ trao đổi, góp ý.

- Hạng khó nói là hạng đang vướng mắc vào các ác, bất thiện tâm như: ác dục, khen mình chê người, phẫn nộ, hiềm hận, cố chấp, phát ngôn do phẫn nộ, chỉ trích người góp ý, chất vấn, tránh né vấn đề, hư ngụy và não hại, tật đố và xan tham, lừa đảo và lường gạt, ngoan cố và quá mạn, chấp trước thế tục, khó hành xả. Với hạng này, các đồng phạm hạnh không muốn trao đổi, không muốn góp ý, không đặt lòng tin.

- Hạng dễ nói là hạng không có các điểm tâm lý kể trên.

Các đồng phạm hạnh đặt lòng tin, muốn góp ý, muốn trao đổi.

b) Biết vậy, mỗi Tỷ kheo nên tự xét mình để tu tập, kiểm soát tâm để trở thành Tỷ kheo dễ nói.

2. Tỷ kheo nên tự quán sát tâm mình có hay không có mặt “Ngũ cái”, nỗ lực đoạn trừ; chúng vốn là suối nguồn của các ác bất thiện tâm, các tâm cấu uế.

III. BÀN THÊM

1. Kinh Tư lương tuy đơn giản ngắn ngủi, nhưng rất thiết thực. Điểm thiết thực thứ nhất là tập thể Tỷ kheo thể hiện “sáu pháp hòa kính” như là sắc thái sinh hoạt đặc thù: “sáu pháp hòa kính” này “chỉ thành tựu khi mỗi Tỷ kheo tẩy sạch cấu uế của tâm” (thân hòa, khẩu hòa và ý hòa kính...), biết lắng tai nghe và tôn trọng nhau ở mọi nơi và mọi thời. Nếu không phải là các Tỷ kheo dễ nói thì “sáu pháp hòa kính” khó thực hiện.

2. Điểm thiết thực thứ hai là: Các bước đi giải thoát của một Tỷ kheo diễn ra theo một trình tự mà bước khởi đầu phải là bước tẩy sạch “Ngũ cái”, hay tẩy sạch tâm cấu uế, trước khi đi tiếp bước thiền định và trí tuệ. Nói khác đi, bước đầu tiên phải là bước trở thành Tỷ kheo dễ nói.

3. Trên thực tế, nhất là thực tế của thời nay, việc một Tỷ kheo đi ra khỏi các lụy về sắc, danh và lợi không phải là việc dễ làm. Nói khác đi, trở thành vị Tỷ kheo dễ nói là hiếm có, hiếm thấy trong thời đại tràn ngập vật chất cám dỗ. Khi mà các thành viên trong tập thể số đông là khó nói, khó góp ý xây dựng thì tập thể thiếu sự đoàn kết nhất trí, không thể “thống lý đại chúng”, khó mà phát triển tốt đẹp.

Với thực tế này, thì lời giáo giới giản dị và ngắn gọn của Tôn giả Mục Kiền Liên trở nên rất khế hợp, rất thiết thực, rất thực tế và hẳn nhiên có một ý nghĩa giáo dục rất đáng được suy gẫm.

Đó là những gì mà bản kinh 15 đang giáo giới chúng ta.

75 Trung Bộ Kinh - Bài Kinh số 16 Kinh Tâm Hoang Vu (Cetokhila Sutta)

- Discourse On Mental Barreness - I . GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Tâm hoang vu: Cetokhila (Mental barreness): Tâm cằn cỗi, do dự, không định hướng, do đó không thực hiện được bất cứ một nỗ lực giải thoát nào.

- Tâm triền phược: Vinibandha (Bondages): Triền là xoáy vòng không đi tới được; phược là trói buộc. Tâm triền phược là tâm trói buộc các phát triển giải thoát.

- Tứ như ý túc: Tứ thần túc: Catu iddhipadà (Four Psychic powers). - Dục định với các nỗ lực: Chanda samàdhipadhàna sankhàra (Concentration of intention with activities of striving). - Tinh tấn định với các nỗ lực: Viriya samàdhi padhàna-sankhàra (Concentration of energy with activities of striving). - Tâm định với các nỗ lực: Citta samàdhipadhànasankhàra (Concentration of consciousness with activities of striving).

- Tư duy định với các nỗ lực: Vìmamsa samàdhipadhàna-sankhàra (Concentration of investigation with activities of striving).