Tịnh Độ Tông Nhật Bản

Tịnh Độ Tông Nhật Bản

TỊNH ĐỘ TÔNG

NHẬT BẢN

Nguyên tác: Kakehashi Jitsuen

Việt Dịch: HT.Thích Như Điển

Chùa Viên Giác Hannover Đức quốc

Mục Lục

I. Lời đầu sách

II. Cuộc Đời Của Thân Loan

II.01 Thân Thế Và Xuất Gia

II.02 Tham Cứu Nơi Nhà Lục Giác

II.03 Sự Hồi Tâm Của Thân Loan

II.04 Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật

II.05 Pháp Nạn Thừa Nguyên Và Lưu Đày Ở Việt Hậu

II.06 Phi Tăng Phi Tục

II.07 Sự Hành Hóa Ở Kanto (Quan Đông)

II.08 Những Năm Về Già Của Thân Loan

III. Những Trước Tác Chính Yếu

III.01 Tịnh Độ Thật “Giáo Hạnh Chứng Văn Loại”

III.02 Tịnh Độ Văn Loại Tụ Sao (1 quyển)

III.03 Ngu Ngốc Sao (2 quyển)

III.04 Nhập Xuất Nhị Môn Kệ

III.05 Tam Thiếp Hòa Tán

III.06 Ba Kinh Tịnh Độ Vãng Sanh Văn Loại

III.07 Tôn Hiệu Chơn Tượng Minh Văn

III.08 Nhứt Niệm Đa Niệm Văn Ý

III.09 Duy Tín Sao Văn Ý (1 quyển)

III.10 Thân Loan Thánh Nhơn Ngự Tiêu Tức

III.11 Huệ Tín Ni (Eshinni) Tiêu Tức

III.12 Thán Dị Sao (1 quyển)

IV. Lời Dạy Của Thân Loan

IV.01 Ngôn Ngữ Của “Thán Dị Sao”

IV.02 Lời Dạy Về “Tam Thiếp Hòa Tán”

IV.03 Lời Dạy Của Hòa Ngữ Thánh Giáo

IV.04 Lời dạy về “Giáo Hành Chứng Văn Loại”

V. Lời Cuối Sách

VI. Tiểu Sử Kakehashi Jitsuen

VII. Nhà Xuất Bản

I. Lời đầu sách

Đã từ lâu người Phật Tử Việt Nam chúng ta làm quen với Tịnh Độ Tông Việt Nam và Tịnh Độ Tông Trung Hoa; nhưng Tịnh Độ Tông Nhật Bản dường như rất ít người lưu tâm đến. Có lẽ nhiều người nghĩ rằng, đã là Tịnh Độ thì Phật Giáo nước nào cũng giống nhau thôi. Điều đó không sai nhưng nói như thế không hoàn toàn đúng. Vì lẽ cây giác ngộ có thể chung cùng một gốc; nhưng cành lá giác ngộ có thể không giống nhau. Vì qua việc truyền thừa của Chư Tổ khi tiếp nhận cũng như tiêu hóa giáo lý phải kinh qua văn hóa, phong tục, tập quán cũng như ngôn ngữ của nước mình. Do vậy, hôm nay chúng tôi muốn giới thiệu đến quý vị một cuốn sách viết về cuộc đời và sự tu chứng cũng như những trước tác của Ngài Thân Loan (Shinran) người Nhật Bản sanh vào cuối thế kỷ thứ 12 và sách này do tác giả Kakehashi Jitsuen đặc biệt trình bày về quan điểm của Tịnh Độ Tông theo lối nhìn của người Nhật và biết đâu các Phật tử Việt Nam chúng ta sẽ có tài liệu để tham cứu một tông phái vốn chiếm 2 phần 3 trong các Tông phái Phật Giáo Nhật Bản ngày nay.

Người Nhật khi nghe đến Shinran Shonin (Thân Loan Thánh Nhân) họ liền hiểu ngay gần như là Giáo Tổ của Tịnh Độ Tông Nhật Bản, nhưng thật ra Tịnh Độ Tông Nhật Bản không phải bắt đầu từ thế kỷ thứ 12 mà trước đó đã có Shotoku Taishi (Thánh Đức Thái Tử) đã tu học pháp môn này từ thế kỷ thứ 6,7 (ông sinh năm 574, băng hà năm 622) rồi sau đó đến Ngài Nguyên Tín, Pháp Nhiên¹, tiếp theo sau mới đến Thân Loan. Thân Loan là đệ tử của Pháp Nhiên nhưng hầu như người ta ít lưu tâm đến Pháp Nhiên hơn là Thân Loan. Do vậy chúng ta thử duyệt qua những điểm chính về cuộc đời, sự tu học, tư tưởng, những trước tác v.v…, để từ đó chúng ta rõ hơn về con người của Thân Loan mà người Nhật đã tôn Ngài là bậc Thánh.

Thân Loan sinh năm 1173 và viên tịch năm 1262. Ngài có một cuộc đời dài đằng đẳng gần một thế kỷ như thế để làm người và được làm Thánh sau khi viên tịch. Năm lên 9 tuổi đã xuất gia tại núi Tỷ Duệ thuộc Tông Thiên Thai. Ngài ở đó tu học 20 năm trường và vẫn tu học theo môn phái này, đồng thời cũng hành trì theo pháp môn niệm Phật và chuyên tu về lời nguyện thứ 19 cũng như 20 của Đức Phật A Di Đà. Sau 20 năm như thế vẫn chưa rõ được sự sanh tử, nên năm 29 tuổi Ngài đã tìm đến Ngài Pháp Nhiên để tham cứu về Tịnh Độ. Sau hơn 4 năm tu học với Ngài Pháp Nhiên, Ngài đã tỏ ngộ được sanh tử và sự giải thoát như chuyên tâm tu học theo lời nguyện thứ 18 của Đức Phật A Di Đà. Đến năm 34 tuổi nhằm năm Nguyên Thừa Nguyên Niên, tức năm 1207 bị đày sang Etsugo vì lẽ có nhiều tông phái khác tại Nara lúc bấy giờ không thích pháp môn Tịnh Độ và cho Pháp Nhiên cũng như Thân Loan là đi sai lời dạy của Phật; nên những giáo phái có thế lực với triều đình lúc bấy giờ đã xin đày Ngài Thân Loan đi Việt Hậu (Etsugo). Đến năm Kiến Lịch nguyên niên nhằm năm 1211, Thầy trò Thân Loan mới được miễn tội. Lúc này ông ta đã 38 tuổi; nghĩa là thời gian bị lưu đày 5 năm. Trong 5 năm ấy ông vẫn thực hành pháp môn Niệm Phật. Đến năm 42 tuổi Thân Loan về Kanto để hướng dẫn cho nhiều người tu pháp môn Niệm Phật nầy. Ông ở tại đó, suốt trong vòng 20 năm. Nghĩa là cho đến năm ông 62 tuổi và kể từ lúc ấy ông về lại Kyoto để ở cũng như trước tác các tác phẩm khác và dạy đệ tử cho đến năm Thân Loan 90 tuổi thì viên tịch.

Như vậy cuộc đời của Ngài có thể chia ra làm những giai đoạn như sau: Giai đoạn một từ khi sinh ra cho đến khi xuất gia tu học tại núi Tỷ Duệ. Giai đoạn hai kể từ khi về với Pháp Nhiên làm đệ tử. Giai đoạn ba là giai đoạn lưu đày. Giai đoạn bốn tuy không nói rõ trong sách này nhưng cũng là một giai đoạn quan trọng. Đó là giai đoạn Thân Loan lập gia đình và sinh đến 6 người con, cả trai lẫn gái. Giai đoạn năm là giai đoạn truyền bá pháp môn Tịnh Độ tại Kanto và giai đoạn sáu từ khi về lại Kyoto lúc 62 tuổi đến năm 90 tuổi.

Trong từng giai đoạn của cuộc đời Ngài, giai đoạn nào cũng khá quan trọng, thiết nghĩ chúng tôi không bàn rộng ở đây mà xin để cho độc giả lần vào trong từng trang sách một sẽ biết rõ được điều ấy. Ở đây chúng tôi chỉ xin muốn tuần tự điểm qua một số nét chính như vừa gợi ý bên trên để độc giả có thể nắm bắt ý chính một cách dễ dàng mà thôi.

Về sự tu học của Thân Loan như chúng ta đã rõ, Người vẫn hằng tin vào câu niệm Phật; nhưng ban đầu ông dùng tự lực của mình để mong tỏ ngộ chân lý, nhưng cuối cùng không được, ông đã chuyển sang niệm Phật theo Bổn Nguyện Tha Lực của Đức Phật A Di Đà; nghĩa là khi niệm Phật tức là lúc chúng ta tin tưởng và giao phó trọn vẹn thân tâm ta cho Phật, để Phật sẽ dùng cái Đức mà đến cứu độ ta và tự lực phải hoàn toàn buông bỏ. Đây cũng là một điểm khác đối với Phật Tử Trung Quốc và Việt Nam. Trung Quốc và Việt Nam chúng ta theo pháp tu Tín, Hạnh, Nguyện; nhưng theo Ngài Thân Loan không tuần tự như thế mà qua Giáo, Hạnh, Tín, Chứng. Đây cũng là một điểm khác nữa nổi bật trong sự thực hành pháp môn Niệm Phật theo Thân Loan và theo người Nhật trong hiện tại.

Ngày xưa và nay cũng thế những người có thế và lực thường hay dựa vào thế quyền để uy hiếp những kẻ yếu và Thân Loan khi thực hành pháp môn Niệm Phật có lẽ vì có nhiều người theo; nên những tông phái khác không thích chăng? Do vậy mà mới cậy vào thế của Triều Đình để bắt ông cùng đồ chúng phải bị lưu đày trong 5 năm như thế. Từ năm 39 đến 42 tuổi không thấy đề cập đến nhiều; nhưng có lẽ đây là thời gian ông lập gia đình và sống một cuộc đời Phi Tăng Phi Tục. Đây cũng là một cái nhìn hơi khác với Phật Giáo Việt Nam hay các nước Phật Giáo Đông Nam Á Châu khác.

Khi bị tù đày, chắc chắn khó có người đến để chăm nom săn sóc; nên lúc ở Việt Hậu có người con gái của Binh Bộ Đại Bổ lấy ông làm chồng và sau đó người này cũng xuất gia với pháp danh là Huệ Tín. Có thể nói rằng lúc ông đang ở trong tù tức từ năm 34 tuổi cho đến sau 5 năm ở tù năm ông 39 tuổi và kéo dài thời gian 3 năm nữa cho đến năm ông 42 tuổi, khi rời Việt Hậu để đi Kanto là thời gian có những mối tình đẹp với người con gái con quan như thế. Đây có thể là mối tình công khai chứ không phải là một mối tình vụng trộm nơi cửa Thiền và cũng bắt đầu từ đó trở đi hầu như 90 phần trăm Tu sĩ Tịnh Độ Tông của Nhật Bản lập gia đình. Nếu kể cho đúng năm tháng ngày giờ phải nói từ năm 1215 cho đến bây giờ (2006) đã gần 800 năm rồi. Ngoài ra tất cả những Tăng sĩ khác đã bị bắt buộc phải lập gia đình qua sắc lệnh của Minh Trị Thiên Hoàng (Meiji Tenno) vào năm 1868. Nghĩa là cách nay cũng đã 130 năm. Trong khi đó Việt Nam chúng ta nằm cách Nhật Bản không xa mấy về địa lý; nhưng hoàn toàn không rõ về vấn đề này. Ở đây chúng tôi không nói, việc lập gia đình đối với Tăng sĩ là tốt hay xấu, nên hay không nên; nhưng việc này tùy theo quan niệm, cũng như tập quán của từng dân tộc mà thôi. Có lẽ chúng ta sẽ rõ hơn việc này khi điểm qua về tư tưởng của Thân Loan như dưới đây:

Thân Loan vẫn tin là niệm Phật được vãng sanh; nhưng không tin vào tự lực. Chỉ tin vào tha lực và sự vãng sanh theo chủ trương của Ngài là trực tiếp vãng sanh thành Phật, không cần trải qua các giai đoạn khác để hành Bồ Tát Đạo qua Thập Địa và Cửu Phẩm Liên Hoa, do sự tu nhơn tích đức ở đời này như các Tông phái Nhiếp Luận, Tam Luận Tông và Chơn Ngôn Tông hằng chủ trương. Nghĩa là “Hiện Sanh Thành Phật” có nghĩa là chỉ một đời tu niệm Phật sẽ được thành Phật ngay sau khi lâm chung, do nhờ cái Đức nhiếp hóa và sự chở che của Đức Phật A Di Đà và đó là “Tha Lực Bổn Nguyện”. Có lẽ vì quan niệm như thế cho nên Tăng hay Tục; người có gia đình hay không có gia đình, tất cả đều giống nhau. Nếu một lòng chuyên niệm Nam mô A Di Đà Phật và thực hành theo nguyện thứ 18 đó là: “Ta thề sẽ không giữ ngôi chánh giác, nếu có một chúng sanh nào đó trong 10 phương quốc độ, niệm đến danh hiệu ta mà không được cứu độ thì quyết không thành Phật. Duy chỉ trừ những kẻ mang tội ngũ nghịch và không tin theo chánh pháp”.

Ngài Thân Loan

Ở đây theo lời nguyện này Phật sẽ cứu độ không bỏ một ai, chỉ trừ những người như đã nêu trên, nhưng nếu những người như thế mà có tâm hối cải thì cũng vẫn được độ như thường. Theo tinh thần của kinh Di Đà nội dung rõ ràng là như thế. Bước qua lãnh vực Kinh Báo Ân Phụ Mẫu thì Phật dạy Ngài Mục Kiền Liên phải nhờ vào năng lực của Chư Tăng sau 3 tháng An Cư Kiết Hạ mới cứu người mất được siêu thoát. Nhưng tiến xa hơn nữa là Kinh Đại Bát Niết Bàn, Phẩm Phạm Hạnh, Đức Phật đã khẳng định rằng: Nhứt Xiển Đề và những người phạm tội ngũ nghịch cũng có khả năng thành Phật; nếu họ biết ăn năn sám hối. Vì sao vậy? Vì tất cả các pháp đều có tính cách bất định; nên Nhứt Xiển Đề cũng bất định. Ngày hôm qua có thể là Nhứt Xiển Đề; nhưng ngày hôm nay và ngày mai nếu những người phạm tội ngũ nghịch và Nhứt Xiển Đề ấy sám hối, ăn năn tội lỗi xưa của mình thì chắc chắn cũng sẽ thành Phật. Đây chính là tư tưởng của Giáo Lý Tối Thượng Thừa. Có lẽ Thân Loan căn cứ theo đây mà cho rằng: Chỉ cần một đời niệm Phật theo Bổn Nguyện Tha Lực của Đức Phật A Di Đà chắc chắn sẽ thành Phật. Điều này cũng khác với quan niệm của Phật Tử Việt Nam và Trung Quốc là cõi Cực Lạc chính là cõi Phàm Thánh Đồng Cư Tịnh Độ, chứ không phải nơi ấy chỉ toàn là bậc Thánh.

Quan niệm về Vãng tướng và Hoàn Tướng cũng khác với quan niệm của người Phật Tử Việt Nam chúng ta. Vãng tướng có nghĩa là sau khi lâm chung sẽ được vãng sanh về Cực Lạc rồi thành Phật. Còn Hoàn Tướng có nghĩa là sau khi vãng sanh về thế giới Cực Lạc thành Phật; nhưng sau khi thành Phật thấy chúng sanh còn đau khổ nơi thế giới Ta Bà này nên phát nguyện về đây để độ sanh.

Thân Loan quan niệm rằng Đức Thích Ca Mâu Ni Thế Tôn là hiện thân qua Pháp Thân Phương Tiện của Đức Phật A Di Đà để thành đạo dưới gốc cây Bồ Đề tại Ấn Độ và ông ta quan niệm rằng từ Thế Thân, Long Thọ (Ấn Độ), Đàm Loan, Đạo Xước, Thiện Đạo (Trung Quốc), Nguyên Tín, Pháp Nhiên (Nhật Bản) đều là những Hóa Thân Phương Tiện của Đức Phật A Di Đà. Ông còn đi xa hơn nữa là những loài bò bay, máy cựa vi tế côn trùng cũng là Hóa Thân của Đức A Di Đà thảy. Như thế tư tưởng này khó đọc thấy nơi những tác phẩm khác của Tịnh Độ Tông Việt Nam chúng ta.

Với những trước tác của ông rất quan trọng, mà quan trọng nhất có lẽ là “Giáo Hành Chứng Văn Loại”. Theo tác giả Kakehashi Jitsuen cho rằng ông ta viết tác phẩm này cho chính mình; nhưng trên thực tế người đời sau lấy đó làm Kim Chỉ Nam cho sự tu hành của mỗi người. Điều đặc biệt trong những trước tác ấy mà nội dung có điểm qua trong phần đầu của sách này, mãi cho đến năm Thân Loan 85, 87 tuổi vẫn còn cho rằng những tư tưởng ấy là của Thầy ông, Pháp Nhiên, chứ không phải của ông. Ông khiêm nhường và tự trọng nên cho mình là kẻ ngu ngốc; nhưng trên thật tế ông chả ngu ngốc chút nào. Ông cho rằng mình chưa nhập vào Chánh Định Tụ; nhưng trên thực tế Ông đã vào Chánh Định Tụ từ lâu rồi. Ông tự bảo rằng Ông là người vẫn còn tham dục, lợi danh, bị ái dục sai sử, nhưng ông đã vãng sanh từ lâu rồi.

Chính ông không tự đưa mình vào chỗ giác ngộ, nhưng người đời sau đã chứng minh rằng ông đã giác ngộ qua những sự tôn kính của đệ tử mình. Lẽ ra Thầy mình là Pháp Nhiên phải được nhắc nhở nhiều hơn như khi Thân Loan còn tại thế, nhưng hình ảnh của Pháp Nhiên mờ nhạt sau tư tưởng của Thân Loan quả là việc: “Con hơn cha, nhà có phước và học trò hơn Thầy vẫn là điều đáng ca ngợi cũng như đáng tán dương biết bao”. Hình ảnh này cũng ít thấy nơi Phật Giáo Việt Nam bao nhiêu.

Tịnh Độ Tông Trung Quốc gồm có 13 vị Tổ. Bắt đầu từ Ngài Huệ Viễn ở Lô Sơn đời nhà Tấn vào thế kỷ thứ 4 và cuối cùng là Ngài Ấn Quang Đại Sư ở thế kỷ thứ 20. Thật ra Thầy của Ngài Huệ Viễn là Ngài Đạo An nhưng vẫn không nổi tiếng bằng đệ tử và thật ra Tịnh Độ Tông Trung Quốc bắt đầu từ Ngài Bồ Đề Lưu Chi đến Ngài Lạc Dương vào thời nhà Ngụy và đã truyền Tâm Tịnh Độ cho Ngài Đàm Loan; nhưng cả những vị này đều ít được đề cập đến như những đệ tử của mình sau nầy.

Riêng Việt Nam chúng ta, Tịnh Độ Tông trong thế kỷ thứ 20 và 21 chiếm đa số, mặc dầu vào những thế kỷ thứ 10 đến thứ 18 Thiền Tông chiếm địa vị độc tôn, nhưng tiếc rằng Tịnh Độ Tông Việt Nam không có sự truyền thừa rõ ràng như Phật Giáo Trung Quốc và Phật Giáo Nhật Bản. Ở những nước này có sự khai tông lập giáo. Còn Việt Nam chúng ta ngoại trừ bên Thiền Tông có Vua Trần Thái Tông và vua Trần Nhân Tông vào thế kỷ thứ 13 có lập nên phái Trúc Lâm Yên Tử là đặc biệt Thiền của Việt Nam, còn hầu như 10 hay 13 Tông phái khác Việt Nam không có sự truyền thừa rõ ràng.

Mới đây Thượng Tọa Trí Siêu Lê Mạnh Thát là một Giáo Sư học giả của Phật Giáo Việt Nam đã soạn được bộ Lịch sử Phật Giáo Việt Nam tập 1, 2 và 3 rất có giá trị. Trong tập 1 Thượng Tọa đã căn cứ theo Lục Độ Tập Kinh trong Đại Chánh Tân Tu Đại Tạng Kinh để bình chú và cho biết thêm theo tinh thần các văn bia còn sót lại tại các chùa ở miền Bắc Việt Nam đã cho thấy rằng Đạo Phật đã được truyền vào Việt Nam chúng ta từ thế kỷ thứ 1, thứ 2 trước Thiên chúa; nghĩa là từ thời Hùng Vương thứ 18 và hai người Phật Tử đầu tiên của Việt Nam chúng ta là Chữ Đồng Tử và công chúa Tiên Dung.

Trong quyển 1 tác giả có chứng minh việc có liên hệ đến Tịnh Độ Tông Việt Nam rất quan trọng. Đó là Ngài Đàm Hoằng tu theo pháp môn Tịnh Độ Thập Lục Quán của Kinh Quán Vô Lượng Thọ ở núi Tiên Du Bắc Việt và cuối đời tự thiêu, được vãng sanh. Như vậy kinh Quán Vô Lượng Thọ chắc chắn phải bằng chữ Hán và Ngài Đàm Hoằng này có liên hệ gì với Ngài Đàm Loan người Trung Quốc chăng? Dĩ nhiên trước Ngài Đàm Hoằng phải còn những vị Tổ Sư Việt Nam tu theo Tịnh Độ Tông nữa. Nếu không làm sao Ngài Đàm Hoằng có thể tu chứng và quán thành tựu một cách dễ dàng như thế và sau Ngài Đàm Hoằng là vị nào nữa của những thế kỷ thứ 5, thứ 6 sau Ngài Tỳ Ni Đa Lưu Chi vốn là Thiền Tông từ Ấn Độ và Trung Quốc được truyền sang Việt Nam chúng ta? Hy vọng Thượng Tọa học giả Trí Siêu Lê Mạnh Thát sẽ còn dẫn chứng nhiều tài liệu khác độc đáo hơn, để chúng ta còn hệ thống hóa được những vị Tổ Sư về Tịnh Độ của Việt Nam.

Mãi cho đến thế kỷ thứ 19, 20 và đầu thế kỷ thứ 21 Việt Nam chúng ta mới quan tâm trở lại về Tịnh Độ; nhưng đoạn đầu, khoảng giữa và ngay cả về sau này do sự không có khai tông lập giáo rõ ràng như Trung Hoa và Nhật Bản; nên Phật Tử Việt Nam tu theo Tịnh Độ Tông vốn có những khó khăn nhất định về sự định nghĩa của việc truyền thừa.

Năm nay là năm thứ 4, Thầy trò chúng tôi lại có cơ duyên đến Úc để nhập thất, hành trì cũng như dịch sách đã được thật nhiều an lạc nơi nội tâm và hoan hỷ với ngoại cảnh. Năm đầu chúng tôi dịch tác phẩm Đại Đường Tây Vức Ký của Ngài Huyền Trang từ chữ Hán sang tiếng Việt. Bản dịch này đã được xuất bản tại Hoa Kỳ, Úc Châu và Âu châu cũng như Việt Nam trong hiện tại với số lượng không dưới 10.000 cuốn. Ngoài ra Đạo hữu Tâm Kiến Chánh ở Hoa Kỳ qua CD, Đạo hữu cũng đã lồng âm vào đĩa và đã được Phật Tử khắp nơi lắng nghe pháp âm của Đại Đường Tây Vức Ký.

Năm thứ 2 chúng tôi dịch Đại Thừa Bồ Tát Tập Học Luận của Ngài Santideva; những người nghiên cứu thì rất thích, nhưng ít có tính phổ thông hơn quyển trên.

Đến năm thứ 3 chúng tôi dịch quyển Thiền Lâm Tế Nhật Bản từ tiếng Nhật sang tiếng Việt, đã được nhiều người trong cũng như ngoài nước đón nhận một cách hết sức chân thành với mục đích nghiên cứu và học hỏi thêm Phật Giáo của xứ người. Đồng thời cũng năm ấy chúng tôi phóng tác quyển “Giai nhân và Hòa thượng”. Đây là một tiểu thuyết Phật Giáo có tính cách tình cảm tâm lý, xã hội, giáo dục cũng được các Phật Tử ở trong và ngoài nước đón nhận một cách rất nồng nhiệt và hy vọng sách này còn nhiều chuyển biến lớn hơn trong tương lai nữa.

Năm nay 2006 chúng tôi quyết định chuyển dịch tác phẩm thứ 48 này từ tiếng Nhật sang tiếng Việt, nhan đề là Tịnh Độ Tông Nhật Bản và nội dung như quý vị đã lược qua như trên. Hy vọng cũng sẽ có được nhiều người đón nhận như thế. Sách này dày 250 trang khổ A5. Giá bán ở Nhật là 2500 Yen chưa kể thuế. Tính ra chừng 20US Dollars. Tôi bắt đầu đọc sách này lần đầu vào ngày 18.7.2006 và đọc xong sách vào ngày 4 tháng 10 năm 2006 tại Hoa Kỳ. Tôi những tưởng Tịnh Độ Tông tương đối dễ dịch hơn Thiền Tông. Vì lẽ những danh từ Tịnh Độ và tư tưởng Tịnh Độ đã quá quen thuộc, nhưng điều ấy tôi đã lầm và có lẽ quý độc giả cũng như thế. Văn chương, tư tưởng của Tịnh Độ không nghèo qua 6 chữ Nam mô A Di Đà Phật, mà có cả một rừng công đức, ngay cả Ngài Phổ Hiền trong Pháp Hội Hoa Nghiêm phẩm thứ 81 còn cầu nguyện vãng sanh về Tây phương Tịnh Độ. Còn ta so ra với các Ngài chẳng là gì cả, không bằng hạt cát trong đại dương.

Năm nay 2006 Thầy trò chúng tôi đến Úc vào ngày 16 tháng 11 năm 2006 sau khi đã đi Ấn Độ tu học, lễ bái tại Bồ Đề Đạo Tràng cũng như Trung tâm Tu học Viên Giác. Sau đó đến Thái Lan tham dự lễ An Vị Phật Tây Phương Tam Thánh tại Cực Lạc Cảnh Giới Tự ở Chaingmai của Thầy Hạnh Nguyện và tiếp đó Thầy trò chúng tôi đi Miến Điện để đảnh lễ 8 sợi tóc của Đức Phật thờ tại chùa Schwedagon ở thủ đô Rangon. Từ đó bay qua Úc vào ngày 16 tháng 11 đến chùa Pháp Bảo ở Sydney và ngày 20 tháng 11 năm 2006 Thầy trò chúng tôi lên núi cũng như bắt đầu phiên dịch sách này đến ngày 15 tháng 12 năm 2006 thì xong. Như vậy sách này được dịch ròng rã trong 4 tuần lễ, mỗi tuần 5 ngày và mỗi ngày độ 6 tiếng đồng hồ. Tổng cộng 120 tiếng đồng hồ phiên dịch như thế.

Tác phẩm này có nhan đề “Thân Loan và những lời dạy của Ngài”; nhưng tôi đặt cho tiêu đề mới là “Tịnh Độ Tông Nhật Bản” cho có tính cách bao quát hơn. Vì gọi Thân Loan thì chỉ có người Nhật biết rõ, trong khi đó người Việt khó am tường. Lần đầu tiên sách này được xuất bản vào năm 1999 và năm 2005 đã tái bản đến 4 lần. Mỗi lần xuất bản số lượng không cho biết là bao nhiêu; nhưng tôi tin rằng ở Nhật người đọc sách và nghiên cứu về Tịnh Độ không ít. Sách này do nhà xuất bản Đại Pháp Luân Các ở Shibuya, Tokyo ấn hành và năm rồi (2005) khi in tác phẩm Thiền Lâm Tế Nhật Bản, tôi đã viết thư qua Nhật xin phép tác giả và nhà xuất bản để in và ấn tống tại ngoại quốc cho độc giả Việt Nam đọc. Tất cả đều được hoan hỷ và cho phép. Năm nay cũng vậy, sau khi xong tác phẩm này tôi sẽ biên thư bằng tiếng Nhật xin phép để được xuất bản tiếp tục. Nếu không có gì thay đổi về sức khỏe chúng tôi sẽ lần lượt đến Úc nhập thất và sẽ dịch các tác phẩm bằng tiếng Nhật của các tông phái khác như Pháp Hoa, Mật Tông, Thiền Tào Động v.v.., để các độc giả Việt Nam sau này khi nghiên cứu đến Phật Giáo Nhật Bản có tài liệu tra cứu.

Năm nay chỉ có một mình Hạnh Bổn đánh máy nên chúng tôi đã nhờ thêm Thầy Phổ Huân cũng như Cô Giác Anh tiếp tay với chú để tác phẩm này hoàn chỉnh trước khi về lại Đức để chuẩn bị in và ấn tống năm 2007. Ngoài ra chúng tôi cũng đã nhờ Thượng Tọa Thích Đồng Văn gò lại câu văn dịch một lần nữa để cho được Việt hóa hoàn toàn.

Điều vô cùng quan trọng là cần phải có sự giảo chánh lại cho suông sẻ câu văn và ý tưởng; nếu không chúng ta sẽ bị Nhật hóa lúc nào không hay biết. Việc này tôi cần đến sự giúp đỡ tận tình của Hòa Thượng Thích Bảo Lạc vốn là bào huynh của tôi, trước đây đã tốt nghiệp Đại Học Phật Giáo Komazawa ở Nhật, xem lại lần cuối và đối chiếu cả tiếng Nhật lẫn tiếng Việt để còn ít lỗi chừng nào càng hay chừng ấy. Nhất là không phụ lòng những người trông đợi một tác phẩm như thế này.

Năm nay cũng là năm Hòa Thượng Thích Bảo Lạc đã đến Úc được 25 năm (1981-2006) và sau khi kiến tạo ngôi chùa Pháp Bảo được trang nghiêm cũng như hướng dẫn hàng ngàn người đi vào nẽo đạo. Đồng thời Hòa Thượng cũng muốn tiếp tục nhập thất và dịch kinh viết sách tiếp theo của gần 40 tác phẩm đã trước tác; nên vào ngày 24 tháng 12 năm 2006 Hòa Thượng nhân lễ Kỵ Tổ Minh Hải khai sơn Thiền phái Lâm Tế Chúc Thánh tại Hội An, Quảng Nam đã trở về ngôi Phương Trượng và làm lễ truyền thừa cho Đại Đức Thích Phổ Huân lên trụ trì chùa Pháp Bảo kế tục đời thứ 44 của phái Lâm Tế. Đây là một hình ảnh đẹp tuyệt vời của Phật Giáo Việt Nam ở Hải Ngoại ngày hôm nay. Vì lẽ “Thừa Ân Pháp Nhũ” để nối lại giòng pháp vốn dĩ linh thiêng từ Chư Tổ như thế chúng ta chỉ có bổn phận tiếp nối, giống như “Y Bát Chơn Truyền” của “Tổ Đức Lưu Phương” mà bao đời nay chúng ta vẫn còn gìn giữ.

Sinh ngữ được gọi là một ngôn ngữ sống và tử ngữ được gọi là ngôn ngữ đã chết. Tuy tiếng Nhật là một sinh ngữ, nhưng tôi xa Nhật từ năm 1977 cho đến nay 2006, kể cũng đã gần 30 năm; nhưng tôi vẫn còn tự tin để dịch ra tiếng Việt như thế là nhờ suốt trong những năm ở Nhật từ năm 1972 đến năm 1977 tôi ở chùa Nhật, tụng kinh bằng tiếng Nhật và thực hành ngôn ngữ ấy hằng ngày và dùng nó gần như tiếng mẹ đẻ; nên tôi có thể tự tin để dịch như thế như ngày hôm nay. Ơn ấy xin hồi hướng lên Tam Bảo chứng tri và cảm tạ thâm ân Thầy Trụ Trì Oikawa chùa Bổn Lập ở Hachioji, vốn là Giáo Sư tiếng Pali tại Đại Học Risso, người đã cưu mang cho tôi ở chùa và ăn học tại Nhật trong thời gian lưu học.

Chùa Pháp Bảo tại Sydney nơi có quý Cô Giác Thủy, Giác Trí, Giác Duyên, Giác Anh đang tu học dưới sự hướng dẫn của Hòa Thượng Thích Bảo Lạc cùng với gia đình Đạo hữu Chúc Liêm, Thiện Minh, Diệu Mai, Chúc Hương và còn nhiều đạo hữu khác nữa đã trợ duyên phần ẩm thực cũng như các phương tiện khác để Thầy trò chúng tôi hoàn thành một việc nhỏ trong bao nhiêu việc lớn khác của Tam Bảo. Quả là ơn này nói không bao giờ cùng tận. Cũng hy vọng rằng các vị Tịnh Hạnh Nhơn Chúc Nhận và Chúc Cang được xuất gia trong ngày truyền thừa cũng sẽ tinh tấn hơn trong cuộc đời tăng sĩ của mình.

Lời cuối xin niệm ơn tất cả và xin cầu nguyện cho thế giới hòa bình, nhân sinh an lạc.

Viết lời tựa xong ngày 24 tháng 12 năm 2006 tại núi đồi Đa Bảo nhân lần nhập thất thứ 4 tại đây và hôm nay cũng là ngày Kỵ Tổ Chúc Thánh và lễ truyền thừa cho Đại đức Thích Phổ Huân trụ trì chùa Pháp Bảo Sydney đời thứ 44.

Dịch giả Thích Như Điển

II. Cuộc Đời Của Thân Loan

II.01 Thân Thế Và Xuất Gia

Thân Loan (Shinran)- tên lúc nhỏ không rõ - được sinh ra trong một gia đình bình dân, ở Nhật Dã (Hino), ngoại ô Kyoto (Kinh Đô), vào mùa xuân năm Thừa An² (Yoan) thứ 3, cuối thời Bình An (Heian).

Thân phụ là Đằng Nguyên Nhứt Môn (Tohara Hitoshimon) trôi nổi đến vùng Nhật Dã, đổi tên thành Hữu Phạm, làm quan đến chức Quyền Đại Tiến trong cung Hoàng Thái Hậu. Ông mất năm nào cũng không rõ, Đời sau căn cứ vào sự chứng ngộ viết trong quyển “Bản Đồ Chi Phái Ở Hino” vào năm 1541 mới rõ. Thân Loan có bốn người em tên là: Tầm Hữu (Yinu) làm quan chức Quyền Thiểu Tăng Đô; Kiêm Hữu (Kaneu) làm Quyền Luật Sư; Hữu Ý (Arui) làm Pháp Nhãn và Hành Kiêm (Okokane) làm Quyền Luật Sư. Riêng Tầm Hữu và Kiêm Hữu còn được nêu danh trong sử sách thời Nam Bắc Triều.

Phạm Cương, anh của Hữu Phạm - bác của Thân Loan – vốn là Tiến Sĩ Văn Chương, tước vị Nhược Hiệp Thốn – đứng vào hàng thứ ba trong Đại gia Phạm Cương ở Hino. Nhờ ông ở cương vị nầy mà Tông Nghiệp ở Hino được nổi danh từ ấy. Những người em của Thân Loan là Tầm Hữu (Yinu), Kiêm Hữu (Kaneu) và Hành Kiêm (Okokane) đều là con nuôi của bác Phạm Cương cả.

Mùa xuân năm Dưỡng Hòa³ Nguyên Niên, Thân Loan được ông bác Phạm Cương cũng là dưỡng phụ cho xuất gia làm đệ tử Thầy Từ Viên (Yien) khi tuổi vừa lên 9, với pháp danh là Phạm Yến. Vào chùa với phong cách là con quý tộc nhưng Thân Loan không quan hệ với quan quyền. Không ai đề cập đến lý do sao Thân Loan xuất gia đầu Phật. Thế nhưng sau khi Ngài xuất gia, thân phụ là Hữu Phạm (Arinori) từ quan rời cung đình lui về ẩn cư tại Tam Thất Hộ (Mimuroto), cũng chẳng có lý do gì chánh đáng cả.

Năm Trị Thừa thứ 4, thân phụ Ngài lại phải vào lính và tử trận trong thời Nguyên Lại (sau nầy gọi là con của Bạch Hà Pháp Hoàng). Thật ra, từ quan lui về sống ẩn dật ở Tam Thất Hộ (Mimuroto) đã được gọi là “Đi vào con đường ẩn cư ở Tam Thất Hộ”. Nhưng cả hai việc xuất gia của Thánh Nhơn và từ quan của thân phụ, không có liên hệ gì với nhau cả, cũng chẳng phải là lý do mà năm anh em của Thân Loan đi xuất gia.

Thầy Từ Viên⁴ (Yien) - Bổn sư thế độ của Thân Loan - là con của Tohara Tadamichi (Đằng Nguyên Trung Thông), em của Đằng Nguyên Kiêm Thật (Tohara Kaneyane) thuộc gia đình danh tiếng Cửu Điều ở Quan Bạch. Năm Trị Thừa thứ 2, Ngài Từ Viên đã là tọa chủ của chùa Pháp Tánh lúc tuổi vừa 24. Ngài còn làm tọa chủ của Tỷ Duệ Sơn thuộc Tông Thiên Thai trước sau đến 4 lần, dù là một thanh niên chỉ 27 tuổi. Tất cả được ghi lại nơi cửa viện Thanh Liên (Shoren).

Ngài Từ Viên vốn tên là Giác Khoái, được các quan sống ở tại Bạch Xuyên mến mộ. Ngài tự xưng là Đạo Khoái. Ngôi chùa ở Bạch Xuyên lúc ấy nay là Viện Thanh Liên có lẽ là nơi xuất gia của Ngài Thân Loan. Tháng 11 năm Ngài xuất gia, Ngài gặp một việc không lành là Bổn Sư Giác Khoái viên tịch. Tên Đạo Khoái đổi thành là Từ Viên. Cho đến tháng 2 nhuần năm sau, bao nhiêu sự thịnh hành tiêu tan, bao nhiêu vinh hoa của một gia đình cũng không còn thấy nữa.

Sau khi xuất gia, Phạm Yến lên Tỷ Duệ Sơn (Eizan) tu học và hành trì một cách nghiêm mật như một học Tăng của Tông Thiên Thai trải qua 20 năm. Theo tranh họa về cuộc đời Ngài Thân Loan, Ngài tinh thông kinh Lăng Nghiêm và các giáo phái khác, được xem là bậc “Tứ Giáo Viên Thông”. Lúc ấy ở Tỷ Duệ Sơn như một trung tâm tu hành, có ảnh hưởng rất mạnh của Nguyên Tín và Hoành Xuyên. Dù nội dung tu học chẳng được tường thuật rõ ràng nhưng chữ: “Tứ Giáo Viên Thông” ấy mang ý nghĩa ám chỉ giáo học Thiên Thai vậy. Nguyên lý cơ bản về giáo học của Thiên Thai Tông là Thai Mật, bao gồm cả hai: Thiên Thai và Mật Giáo. Tỷ Duệ Sơn chính là nơi, mà người học có thể tu học về những điều ấy. Nơi đó, Ngài thật sự liễu tri được Hữu và Không; thế nhưng trước khi rời Tỷ Duệ Sơn, Ngài đã làm việc ở Thiền Đường như là một vị tăng Trực Nhật.

Theo thư riêng của Ni Huệ Tín⁵, người bạn đời của Ngài viết trong “Cuộc Đời Ni Huệ Tín” rằng: Duệ Sơn chính là Tổ Đình của Tịnh Độ Giáo, vì khi làm Tăng trực đường trong Thiền Đường là lúc Thân Loan thực hành tinh tấn pháp môn Niệm Phật, bằng cách vừa đi vừa niệm Phật trong Thiền Đường dù ở đây việc tu học chuyên về Thiên Thai Tịnh Độ Giáo kể từ thời Nguyên Tín trở đi. Có thể đây chỉ là một câu chuyện kể vậy thôi.

II.02 Tham Cứu Nơi Nhà Lục Giác

Khi rời núi và đến xin làm đệ tử của Pháp Nhiên (Honen), niềm tin và bổn nguyện của Thân Loan như là một hành giả niệm Phật A Di Đà vì đã có thời gian hơn 20 năm trong thời gian tu tập tại Tỷ Duệ Sơn. Năm Kiến Nhơn nguyên niên (nhằm năm 1201), Thân Loan đúng 23 tuổi. Nhờ thư từ của Ni Huệ Tín để lại mà ta biết khi còn ở tại Tỷ Duệ Sơn, Thân Loan chẳng hề tin tưởng khả năng vượt qua sanh tử của mình qua việc tu học nên đã phát nguyện đi bộ về Lục Giác Đường ở Kyoto tham cứu trong thời gian 100 ngày. Ước vọng vượt qua sanh tử được tìm thấy trong tâm. Nếu khi sống, sống sao cho thật ý nghĩa, thì lúc chết sẽ được tiếp dẫn.

Tại Lục Giác Đường, Thân Loan đã chứng ngộ và làm lễ cầu siêu cho Thánh Đức Thái Tử⁶ (Shotoku Taishi), bởi vì Lục Giác Đường là nơi được Thánh Đức Thái Tử xây dựng lên và hoạt động. Ngài biến nơi đó thành Bổn Tôn và tạo một pho tượng Cứu Thế Quan Thế Âm Bồ Tát. Tượng Đức Quan Thế Âm nầy rất linh. Phật tử ở các chùa và dân chúng ở đây đều quy ngưỡng và tôn sùng, chính vì thế mà Thân Loan tin rằng Thánh Đức Thái Tử là hóa thân của Cứu Thế Quan Thế Âm Bồ Tát đó. Điều nầy được thấy rất rõ nếu đọc những lời ca tụng về Thánh Đức Thái Tử trong những tác phẩm mà Thân Loan viết khi tuổi về già.

Ở nơi Lục Giác Đường, Thân Loan nguyện quyết sống chết tu hành để chuyển hóa. Đến đêm thứ 95, Ngài nằm mộng thấy Thánh Đức Thái Tử cho là Chân Phật. Điều nầy đã được đệ tử lớn của Thân Loan là Cao Điền ghi lại trong “Thân Loan mộng lý”. Do vậy mà cho rằng Bổn Tôn của Lục Giác Đường được ghi lại qua sự giác ngộ về Đức Cứu Thế Quan Thế Âm Bồ Tát.

Sau đây là những câu kệ bằng thơ có thể rõ hơn về điều đó. Lại nữa, lúc 80 tuổi Thân Loan chính là Chân Phật, mà lúc 50 tuổi không được như thế.

Nếu đời trước, hành giả phạm vào người nữ

Ta, thân nầy biến thành Ngọc Nữ bị phạm

Cả một đời có thể trang nghiêm

Lâm chung sẽ được tiếp dẫn sanh Cực Lạc⁷.

(Ai đó thệ nguyện một đời chẳng phạm giới nhưng phá giới kết hôn, ta (Quan Âm) sẽ hiện ra thân Ngọc Nữ trở thành vợ của người ấy. Ta sẽ làm cho cả đời người kia trang nghiêm Phật Đạo và khi lâm chung được tiếp dẫn về Cực Lạc).

Phạm tội phá giới, lập gia đình, sinh sống như người tại gia hoặc là một vị Tăng phá giới vẫn có thể vãng sanh Tịnh Độ ý nói rằng có con đường thành Phật như thế. Đây chính là Bổn Nguyện của Đức Phật A Di Đà đối với những ai có niềm tin vào pháp môn niệm Phật. Dù người tại gia hay xuất gia; dù trì giới hay phá giới Ngài đều cứu độ mà không phân biệt. Đó vừa là lời dạy của Pháp Nhiên vừa là minh chứng rõ ràng giấc mộng báo trước vậy.

Thân Loan liễu ngộ từng bước đi lúc tu hành tại Tỷ Duệ Sơn trong thời gian tham cứu tại Lục Giác Đường và nhận được tinh hoa cốt tủy giáo lý Tịnh Độ từ những lời huấn từ của Pháp Nhiên, mặc dù Pháp Nhiên không được học Tăng tại Tỷ Duệ Sơn tôn trọng nhiều. Họ cho rằng Giáo Lý Tịnh Độ mà Pháp Nhiên truyền trao không phải là Phật Pháp, có thể là ngoại đạo, bởi vì người xuất gia lẫn người tại gia, người trì giới lẫn kẻ phá giới, người hiền lẫn kẻ ngu, người lành lẫn kẻ dữ nếu xưng danh hiệu đức Phật A Di Đà đều được vãng sanh Tịnh Độ như nhau và sẽ chứng nhập Niết Bàn.

Đây là lời dạy của Pháp Nhiên chứng minh điều ấy:

Chư ác mạc tác,

Chúng thiện phụng hành,

Tự tịnh kỳ ý,

Thị chư Phật giáo.⁸

Đừng làm các điều ác,

Nên làm các điều lành,

Phải thanh tịnh tâm mình,

Là lời chư Phật dạy.

Những quy tắc nầy được xem làn nền tảng căn bản về lời dạy của Chư Phật trong bảy đời, lấy đó làm chỗ nương tựa, vì đối với người ngu trong đời hay kẻ đọa lạc trong Phật-pháp, đối với mọi tà thuyết cũng có thể cứu độ tất cả.

II.03 Sự Hồi Tâm Của Thân Loan

Giáo lý mà Pháp Nhiên truyền trao cho Thân Loan là tà kiến, ác kiến hay chánh kiến khai thông con đường cứu khổ? Nghi vấn ấy cần được thẩm định. Thật ra, khi chưa gặp Pháp Nhiên, Thân Loan hết sức kính tin và phụng hành giáo lý niềm tin của nước ta (Nhật Bản), nghĩa là hoàn toàn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Thánh Đức Thái Tử và luôn quy hướng và ngưỡng vọng. Cho đến khi mộng thấy Bồ Tát Quan Thế Âm, Thân Loan mới hết mê tín sự hiện hữu của Thánh Đức Thái Tử

Thế rồi, khi đến thăm Pháp Nhiên tại thảo am ở núi phía đông Kiết Thủy, nghe Pháp Nhiên giải thích Thân Loan liền hồi tâm. Sự việc ấy được lưu lại trong tác phẩm “Cuộc đời Ni Huệ Tín”[9]] như sau:

Thánh Nhơn Pháp Nhiên dạy rằng: “Người lành, kẻ dữ đều được cứu vớt như nhau, hoàn toàn không có phân biệt. Đức Phật A Di Đà phát nguyện tiếp dẫn chúng sanh về cõi Tịnh Độ. Ai niệm Phật cho thật nhứt tâm sẽ vượt qua con đường sanh tử. Phải dứt khoát quyết định như thế. Ngoài ra, với tôi, nguyện quyết một lòng niệm Phật trong đời nầy”.

Một đoạn được trích ra như thế! Lời huấn từ ấy được hiểu như vầy: “Một khi đã quyết định sẽ vãng sanh vào quốc độ của các bậc Thánh, dẫu cho có rơi vào địa ngục đi nữa cũng chẳng hối hận gì cả, bởi vì suốt đời chẳng còn mê muội như những người mê khác nữa”. Với người niệm Phật dù cuộc đời họ còn nhiều khiếm khuyết đi nữa, Thân Loan vẫn cung kính ngưỡng vọng như thường.

Lời huấn từ của Pháp Nhiên ảnh hưởng rất nhiều trong tâm thức cuả Thân Loan. Có lúc suốt thời gian 100 ngày, chẳng có ngày nào, Thân Loan không thông qua Thầy những kiến giải của mình, hết lòng tin tưởng, ước nguyện thiết tha và thân tâm niệm Phật. Tuy nhiên vào năm Tân Dậu, niên hiệu Kiến Nhân có lần bị quở phạt là ngu ngốc, Thân Loan liền kinh sợ liền từ bỏ tạp hạnh trở về lại với bổn nguyện của mình¹⁰.

Sự việc nầy xem như sự hồi tâm của Thân Loan được ghi chép lại và cũng là điều gọi là tái sanh lần thứ hai. Suốt hơn 20 năm trường tu hành và học hỏi ở Tỷ Duệ Sơn, Ngài buông bỏ tất cả tạp hạnh¹¹. Sau đó Ngài quyết định buông thả sự nương tựa từ những sự chỉ dạy của chư vị ân sư cũng như các bậc đàn anh của Ngài, tự thân Ngài đã tin tưởng chắc chắn Pháp Ngài đang tu, đang hành không còn sai lạc. Với Thân Loan, lòng ích kỷ xưa đã chết và phát đại bổn nguyện làm thay đổi thế giới quan. Hồi tâm ấy cũng là tái sanh lần thứ hai.

Pháp Nhiên lúc bấy giờ tìm một tên mới đặt cho Thân Loan là Xước Không (Shakuku), nghĩa là xả bỏ con đường vào Thánh và nhập vào cửa Tịnh Độ, được học đạo của Đạo Xước (Doshaku) Tổ Sư Tịnh Độ. Pháp Nhiên kết hợp chữ Xước của Đạo Xước và chữ Không là tên của Pháp Nhiên, họ và tên là Phòng Nguyên Không, nên đặt cho Thân Loan là Xước Không (Shakuku). Nếu Thiên Thai Tông quyết dùng pháp môn tự lực đi vào cửa Thánh, Tịnh Độ Tông nương vào tha lực vượt qua con đường đi đến thành Phật. Nếu con đường bậc Thánh đi qua bằng tự lực của mình để đoạn trừ phiền não như Đức Thích Tôn hoàn thành việc tịnh hóa thân tâm trong đời nầy mà chứng quả, thì Tịnh Độ tông cho rằng sinh ra trong đời nầy không ai tránh khỏi phiền não trói buộc, nếu kẻ phàm phu ngu muội không thể tự mình dứt trừ được, nên nương nhờ thần lực của Như Lai, mà Như Lai lại không từ chối một ai. Một khi đã nương vào câu niệm Phật cầu vãng sanh Tịnh Độ, chắc chắn hành giả chuyển đổi phiền não, mở bày giác ngộ. Ấy chính là giáo lý nương vào tha lực độ sanh.

II.04 Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật

Tư tưởng của Pháp Nhiên hiển lộ rành rành trong tác phẩm “Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật”. Ngay đầu đề tác phẩm đã cho chúng ta thấy rõ Niệm Phật là việc thiết thực, được quyết định từ tâm nguyện của mình, phù hợp với bổn hoài của Phật A Di Đà, Phật Thích Ca và Chư Phật trong mười phương, mà Ba Bộ Kinh¹² Tịnh Độ có minh chứng rõ ràng và các kinh khác cũng ghi nhận.

“Tuyển Chọn Bổn Nguyện” - khi còn là Bồ Tát Pháp Tạng, với tâm đại bi Ngài phát nguyện cứu độ tất cả chúng sanh khổ não, bất kể người lành, kẻ dữ, người hiền, kẻ ngu đều được hóa độ như nhau và tiếp dẫn về cõi Tịnh Độ. Do đó, tất cả những khả năng tự lực trở thành không cần thiết khi bổn nguyện của hành giả là niệm Phật nhứt tâm cầu vãng sanh Tịnh Độ. Dù là kẻ ngu cũng có thể phát lên tâm nguyện như vậy một cách dễ dàng. Nương nhờ oai đức và thần lực của Phật A Di Đà, tâm nguyện nầy vượt lên trên tất cả các tâm nguyện khác. Do vậy, vạn người niệm Phật, vạn người được cứu độ như nhau, cuối cùng là đại ngộ và thành Phật. Chư Phật cũng thường xưng tán danh hiệu Phật (niệm Phật) cho nên Pháp Nhiên mượn từ ấy đặt tựa đề tác phẩm của mình là “Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật”.

Sau thời gian cần mẫn nghe pháp, nghiên cứu học hỏi, Thân Loan được Bổn sư Pháp Nhiên thọ ký và truyền trao tác phẩm “Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật”, bức họa di ảnh Ngài và bản đồ tu tập, vào tháng 4 năm Nguyên Cửu thứ 2 (1205). Ngoài ra hình của Ngài (bức họa). Năm ấy Thân Loan vừa tròn 33 tuổi, kể từ đó Tín đồ Phật Tử gọi Thân Loan bằng pháp danh Xước Không. Chính điều ấy cũng có nghĩa là Ngài được Bổn sư Pháp Nhiên thừa nhận. Việc nhận tác phẩm, di ảnh cũng như bản đồ minh chứng được rằng chính Thân Loan (Xước Không) là người tiếp tục truyền thừa y bát từ Bổn sư Pháp Nhiên.

Thật ra, nội dung tác phẩm “Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật” bị người đương thời quá khích cho rằng Pháp Nhiên là kẻ phá đạo, sẽ đọa vào tam đồ, bởi hy vọng của Ngài thì xa vời vợi, trong khi quan điểm thực tế như cửa sổ bị ngăn bởi bức tường thành. Những điều họ phê phán không sai. Bởi vì, nếu người đọc thiếu tâm cầu học, chắc chắn hiểu sai và không khỏi phỉ báng giáo lý Niệm Phật trong tác phẩm “Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật” nầy. Thậm chí dù họ không muốn phạm tội hủy báng pháp môn Niệm Phật đi nữa, nhưng xem xong vẫn thấy dường như có một bức tường đứng sừng sững trước mắt ngăn che tất cả. Có lẽ, vì thế mà Pháp Nhiên chỉ trao tác phẩm nầy cho Thân Loan (Xước Không), đệ tử của mình, mà không tin tưởng bất cứ ai khác. Thật giống như một chuyện cổ tích! Một người mới nhập môn chỉ có bốn năm như Thân Loan có nhiều bậc đàn anh đang xôn xao và lo lắng việc truyền thừa lại được Bổn sư Pháp Nhiên truyền pháp quả là nói lên sự chờ đợi và tin tưởng của vị Thầy đến mức nào.

II.05 Pháp Nạn Thừa Nguyên Và Lưu Đày Ở Việt Hậu

Pháp nạn Thừa Nguyên (Jogen) và bị tội lưu đày ở Việt Hậu (Etsugo)

Chẳng bao lâu sau khi Pháp Nhiên và môn đồ đệ tử ổn định mọi Phật sự, thính Pháp và niệm danh hiệu Phật A Di Đà, buông bỏ tất cả các pháp tu khác, chỉ chú trọng vào giáo lý tha lực, tinh tấn niệm Phật để được Đức A Di Đà tiếp độ, Thiên Thai Tông, Pháp Tướng Tông (Hotsuso Shu) và các giới học Phật lúc bấy giờ đặt ra nghi vấn đây có phải là đạo Phật chân chánh không? Họ phê phán công kích nhất là rất khó chịu khi nghe âm thanh của tiếng niệm Phật.

Tháng 11 năm Nguyên Cửu Nguyên Niên (1204), Ngài Chơn Tánh, tọa chủ chùa Diên Lịch thuộc tông Thiên Thai phê bình pháp môn chuyên tu niệm Phật của Pháp Nhiên kịch liệt bởi vì Pháp Nhiên tự dưng gửi thư khải thỉnh đến các sơn môn mà không tham khảo ý kiến người khác và tự ý chế ra bảy điều giáo huấn dành riêng cho hành giả niệm Phật. Chính việc nầy làm cho các tông Thiên Thai, Chơn Ngôn và Pháp Tướng khó chịu và ngăn cấm rất nghiêm nhặt. Họ cảnh báo với nhau rằng trong Phật Giáo đã có những tà giáo, dung dưỡng kẻ phá giới không biết xấu hổ. Các đệ tử của họ lại tìm đến và chất vấn Liên Thự, một tên khác của Thân Loan thay cho tên Xước Không lúc ấy. Bản phụ của lá thơ mà Liên Thự viết về “bảy điều giáo huấn” hiện còn sót lại tại hai chùa Sa Nga ở Kyoto. Cuối cùng nhờ Đằng Nguyên Kiêm Thật (Tohara Kanezane), nguời quy y với Pháp Nhiên góp lời giúp đỡ nên mọi việc rồi cũng êm xuôi.

Tháng 10 năm sau, năm Nguyên Cửu thứ hai, Triều đình đưa ra bản cáo trạng chùa Hưng Phước, (Hofuku) ở Nara (Nại Lương), với nội dung là toàn thể Phật Giáo đồng lòng yêu cầu dẹp bỏ môn phái Pháp Nhiên, mà tác giả chấp bút không ai khác hơn là Lạp Trí (Kasagi), một vị tăng cang học hạnh và giới đức kiêm ưu, thuộc phòng Giải Thoát thời Trinh Ứng¹³. Nội dung bản cáo trạng nêu lên tất cả chín điều sai trái và buộc Pháp Nhiên và đồ đệ Ngài phải chấp hành việc xử phạt một cách nghiêm trọng.

Thật ra, triều đình rất thận trọng phán nghị cả năm trước bản cáo trạng trong đó có chữ ký của 8 tông khác mãi cho đến hạ tuần tháng giêng năm Kiến Vĩnh¹⁴ thứ hai, triều đình tuyên bố cho Pháp Nhiên và cả chùa Hưng Phước phải đình chỉ việc chuyên tu niệm Phật và viết tường trình kiểm điểm về “nghe chẳngchính xác”. Sau đó các môn đồ đệ tử phải viết kiểm thảo. Sự kiện đau đầu nầy được ghi ở phần cuối của “Giáo hành chứng văn loại”và được thuật lại như sau:

Hàng đệ tử của chùa Hưng Phước tâu lên với Thái Thượng Thiên Hoàng (Dajo Tenno) rằng:

“Tấu vua đến vào thượng tuần mùa Xuân năm Đinh Mão thuộc niên hiệu Thừa Nguyên. Bởi trên có chủ, dưới có thần đã gọi là quốc pháp, thì dù có sai trái thì dân phải chịu, tuy nhiên nhẫn lâu thành oán. Do vậy, đại Tổ Sư Nguyên Không, chùa Hưng Phước thuộc Chơn Tông đề nghị cùng với môn đồ, dù không quan tâm về loại tội, nhưng cũng chẳng phải hèn hạ ngồi chờ gia hình. Và lại theo quy luật của Tăng, vị Tăng bị tội chỉ đổi tánh danh và chịu phạt lưu đày vĩnh viễn. Vì Tăng cũng chẳng ra Tăng mà tục cũng không phải tục, nên lấy chữ Ngốc làm họ. Các đệ tử của Sư Không (Nguyên Không) bị phân chia các nơi và bị canh giữ trong vòng 5 năm”¹⁵.

Ở đây “dù không quan tâm về loại tội, nhưng cũng chẳng phải hèn hạ ngồi chờ gia hình” là một tử tội; hoặc bị xử phạt. Thân Loan là người điển hình. Nói về loại tội thật ra chiếu theo pháp luật thì chỉ xử phạt mà thôi. Nhưng theo ngôn ngữ của Thân Loan, chẳng có lý do nào chánh đáng để xử phạt cả mà thật tế chỉ là những lời công kích và áp bức cho nên nói rằng “trên có chủ, dưới có thần đã gọi là quốc pháp, thì dù có sai trái thì dân phải chịu, tuy nhiên nhẫn lâu thành oán”. Với chừng ấy chữ tâu trình với Thượng Hoàng Hậu Điểu Vũ cho thấy trước nhất họ là những kẻ dựa vào quyền lực để đàn áp chánh pháp và xét xử cướp đoạt tấm lòng của nhiều người.

Việc nầy bị phê phán một cách nghiêm khắc trong tác phẩm “Giáo Hành Chứng Văn Loại” cho thấy giáo lý của Pháp Nhiên hoàn toàn chân thật và ảnh hưởng rất lớn, ngược lại những người đả kích tác phẩm “Tuyển Chọn Bổn Nguyện Niệm Phật” là đi quá đà

Theo tác phẩm “Dị Sao Tập” và “Huyết Mạch Văn Tập”, những phụ lục của các sách còn sót lại, và căn cứ theo “Truyện Nhật Thanh” của Cổ Đức Giác Như, lúc ấy có bốn người bị xử tử đó là: Trụ, Liên, An và Lạc, còn Pháp Nhiên và 8 người khác bị lưu đày (thật tế khi bị tội lưu đày chỉ có 7 người vì không có Chứng Không). Pháp Nhiên bị đưa đến nước Thổ Tá. Thân Loan bị đày đến Việt Hậu Quốc Phủ. Các vị khác cũng lần lượt bị lưu đày với tội danh như thế. Theo hình luật lúc bấy giờ khi bị lưu đày, Tăng Tịch của các Tăng lữ đều bị tịch thâu và đổi thành tên của thế tục. Thân Loan bị gọi tên là Đằng Tĩnh Thiện Tín¹⁶. Tệ hơn nữa triều đình hạ lịnh không được dùng họ của thế tục mà phải đổi thành họ Ngốc. Thân Loan trở thành một người phi Tăng phi Tục với tên là Ngu Ngốc Thân Loan.

II.06 Phi Tăng Phi Tục

Ý nghĩa của phi Tăng trong “phi Tăng phi Tục” được hiểu theo tính cách thông thường là vị Tăng bị thu hồi Tăng tịch và không còn ở trong địa vị Tăng lữ nữa. Phi tục nghĩa là không có nghề nghiệp trong đời, không được sống như người tại gia. Thế nhưng, với họ sống để niệm Phật; ngoài ra còn truyền cách sống ấy cho mọi người. Đó mới đúng là ý nghĩa chân thật. Cuộc đời của Thân Loan bị tước đoạt Tăng tịch ngoài ý muốn làm sao là phi Tăng được. Nhưng chính Ngài đã tiến hành việc lấy vợ, sinh con và xả bỏ giới luật cũng chẳng phải là phi Tăng, bởi vì phải hiểu rằng trong cuộc sống đầy phiền não thương ghét ấy luôn luôn được chỉ đạo bằng bổn nguyện cứu độ kẻ phàm phu rất cao cả và chân thành. Trong cuộc sống thế tục, muốn vượt qua sanh tử và các thương ghét thường tình, phải thiết lập một đạo tràng niệm Phật trang nghiêm trong tự tâm. Ở trong thế tục nhưng vẫn là phi tục bởi vì hành trì pháp môn niệm Phật là gặp Như Lai ngay trong cuộc sống đầy phiền não nầy. Cao hơn nữa với ý nghĩa ấy, đời sống tại gia vẫn là con đường thành Phật. Có lẽ sống như thế cho nên Thân Loan được gọi là sống một cách phi Tăng phi Tục. Trong thời gian 5 năm lưu đày ở Việt Hậu, Thân Loan tự chọn cho mình một hình thái Phật Giáo tại gia; nhưng không có nghĩa là Phật Giáo bị thế tục hóa, mà chính ở trong đời sống thế tục, nêu cao con đường Phật đạo.

Xuất thân từ một học Tăng của giai cấp quý tộc, Thân Loan xem thời gian lưu đày ở Việt Hậu, nơi thiên nhiên rất khắc nghiệt, đất đai cằn cổi, người dân nghèo nàn, là cơ hội để tu luyện và hành trì rốt ráo pháp môn tu; để thấy rõ nhân quyền bị tước đoạt; để cùng sống, cùng cảm nhận, cùng chia sẻ và cảm thông với mọi người ở tận cùng của xã hội; để nghe tiếng than thở của người dân với mình. Thật tế, ai nhận ra tự lực là không, có thể nhận được nhiều điều hay nơi người khác. Ngoài ra, đánh giá một ai không phải chỉ giới hạn ở nửa vời mà phải dựa trên khả năng thực sự của họ.

Thân Loan kết hôn lúc nào không rõ. Lúc còn ở Kyoto chưa kết hôn. Có lẽ Ngài kết hôn với con gái của Binh Bộ Đại Bổ, Tam Thiện Vi Giáo pháp danh Huệ Tín ở Việt Hậu (Etsugo). Trong thời gian ngắn, Ngài có tất cả sáu người con cả trai lẫn gái. Căn cứ từ “Hệ phổ Hino” con của Ngài gồm có: Tiểu Hắc (Oguro), Từ Tín, Huệ Loan, Tín Liên, Minh Tín, Ích Phương (Masukata) nhập đạo có Pháp Danh Hữu Phòng là Thiền Ni của Cao Dã (Takao). Thánh Nhơn Thân Loan và Ni Huệ Tín sống cùng với Ni Giác Tín, người con gái. Ngoài ra, trong thời gian ấy còn có con gái của Đằng Nguyên Kiêm Thật là Phạm Ý cũng ở đó; nhưng trên thật tế thì không phải là con. Sáu người con trên được ghi rõ trong tác phẩm “Cuộc Đời Ni Huệ Tín”.

II.07 Sự Hành Hóa Ở Kanto (Quan Đông)

Ngày 17 tháng 11 năm Kiến Lịch Nguyên Niên (1211) toàn thể môn hạ của Pháp Nhiên được ân xá, nhưng vì bệnh Ngài Pháp Nhiên không thể về Kyoto được, Ngài đã thâu thần thị tịch vào ngày 25 tháng giêng năm Kiến Lịch¹⁷ thứ 2, tại Đông Sơn Đại Cốc, thọ 80 tuổi.

Thân Loan lúc ấy vẫn còn ở tại Việt Hậu cho đến năm Kiến Bảo¹⁸ thứ 2, nhận lời thỉnh niệm Phật của Tánh Tín ở Kanto, và theo sự truyền đạt lời chỉ dạy của Pháp Nhiên, Thân Loan phải về Kanto để hướng dẫn đệ tử của Hoành Tằng Căn Môn (Yokozo Nemon) và truyền bá pháp môn Niệm Phật của Pháp Nhiên.

Vợ con của Thân Loan phải phân chia làm đôi để sống, ở Thường Lục lúc Thân Loan đúng 42 tuổi. Tại Kanto thuộc Thường Lục (huyện thành Hagi), Ngài ở trong một thảo am của Waseda giữa cù lao, một trung tâm chính từ vùng phía Bắc Kanto đến Áo Châu, để giáo hóa nuôi dưỡng nhiều môn đệ, theo “Thân Loan Thánh Nhơn Môn Lữ Giao Danh Điệp”, con số kỷ lục là 44 người, trong đó có 35 người từ Kanto đến Áo Châu sinh sống và 19 người ở tại Thường Lục. Có lúc môn đệ lên đến 80 người, theo thư của Thân Loan, đa phần là người thuộc chùa Thiện Quang rất siêng năng lo việc Phật sự. Thánh Nhơn cư trụ tại Kanto là 20 năm. Năm Nguyên Nhơn Nguyên Niên,¹⁹ Ngài chấp bút soạn thảo sự lập giáo khai Tông của Tịnh Độ Chơn Tông để làm Thánh Điển căn bản và tác phẩm “Hiển Tịnh Độ Chơn Thật Giáo Hạnh Chứng Văn Loại” (Giáo Hạnh Chứng Văn Loại). Sau đó, vào năm Trinh Ứng²⁰ thứ 3, tại chùa Diên Lịch triều đình đã ra sắc lệnh “Diên Lịch tự tấu trạng” (Diên Lịch tự đại chúng giải), đình chỉ pháp môn chuyên tu niệm Phật một lần nữa. Phải chăng do nội dung tác phẩm “Giáo Hạnh Chứng Văn Loại?”