Tìm Hiểu Trung Bộ Kinh Tập 1, 2, 3

II. NỘI DUNG KINH HIỀN, NGU

1. Kinh Hiền, Ngu là kinh đề cập đến các đặc tướng, đặc tính, quả báo trong hiện tại và tương lai của hai hạng người thập ác nghiệp và thập thiện nghiệp (Ngu – Hiền) Thế Tôn dạy khi Ngài đang trú ở tịnh xá Cấp Cô Độc.

2. Về người Ngu (ác):

2.1. Tư duy ác, nói lời ác, hành động ác.

2.2. Hiện tại cảm thọ ba nỗi khổ ưu:

- Bị người đời đàm tiếu.

- Bị hình phạt qua luật pháp xã hội.

- Nghĩ đến quả báo địa ngục, đọa xứ, bàng sanh của kiếp sau mà sinh sầu ưu.

2.3. Kiếp sau chịu vô lượng khổ đau của kiếp:

- Bàng sanh…

- Đọa xứ…

- Địa ngục… 3. Về người Trí (thiện):

3.1. Tư duy thiện, nói lời thiện, hành động thiện.

3.2. Hiện tại cảm thọ ba cảm thọ lạc, hỷ:

- Được tiếng thơm, lời tán thán. - Hạnh phúc khi biết mình sẽ không khi nào bị hình phạt bởi pháp luật.

- Hạnh phúc biết đời sau sẽ không thọ khổ ở bàng sanh, đọa xứ, địa ngục. Biết sẽ được phước báo chư Thiên. 4. Về phước báo chư Thiên: hạnh phúc hơn cả vạn lần hạnh phúc của Chuyển Luân Thánh Vương (còn nhiều hơn nữa, không thể tính được).

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh dạy về đạo đức rất thiết thực:

1.1. Giúp các cư sĩ thấy rõ cái khổ, cái nguy, cái hại, cái nguy hiểm của ác nghiệp để tránh.

1.2. Giúp người đời thấy cái hân hoan, niềm hạnh phúc tràn trề trong hiện tại và tương lai của 10 thiện nghiệp để thực hiện: phần thưởng về hạnh phúc của chư Thiên ở kiếp sau, sau khi mệnh chung, là rất lớn, rất khích lệ.

2. Giáo dục hành thiện, tránh ác như vậy là tuyệt vời (chưa kể đến phần các câu chuyện chư Thiên và địa ngục trong kinh Tiểu bộ kinh). Nếp sống, nếp hành và nếp nghĩ ấy của các Phật tử tại gia sẽ tạo nên một nền văn hóa Con người đầy nhân ái, hạnh phúc và trí tuệ. Nếp sống mới thật rõ nét văn minh đẹp đẽ nhất, mà không phải là các văn minh vật chất đầy tạp nhiễm.

-oo0oo- 450 KINH SỐ 130 Kinh THIÊN SỨ (Devadūtasuttam)

- Discourse On The Deva – Messengers -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH THIÊN SỨ

1. Cũng tại tịnh xá Cấp Cô Độc, Thế Tôn dạy các Tỷ kheo về năm Thiên xứ xuất hiện ở đời. Đó là khổ về sinh, khổ về già, khổ về bệnh, khổ về các hình phạt, khổ về chết. Năm hình thái khổ này xuất hiện ở đời, là kết quả của nghiệp không thiện. 2. Nếu nghiệp nặng hơn, nếu con người tạo mười ác nghiệp ở đời thì sau khi mệnh chung sẽ chịu khổ muôn triệu lần bi thống hơn ở các cảnh giới địa ngục. Ngài đã nói về các nỗi khổ ở các cảnh địa ngục do Ngài tự mình thấy, mình biết.

Nỗi khổ địa ngục được vua Yama, vua địa ngục, cảm xúc, bức xúc đến độ khát vọng được nghe lời dạy của Thế Tôn để thoát ly các khổ sinh tử.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh Thiên Sứ giản dị nhưng có tác dụng thức tỉnh người đời rất lớn. Kinh vừa nói về các nỗi khổ sinh, lão, bệnh, tử đã da diết, vừa đề cập vô lượng khổ ở địa ngục như là hậu quả của mười ác nghiệp để con người có thể dễ hình dung ra hậu quả của nghiệp bất thiện.

2. Hình ảnh về khổ sinh, lão, bệnh, tử ở đời và các cảnh khổ ở địa ngục tự thân chúng đã là một bài pháp rất hung hồn có tính thuyết phục cao thức tỉnh người đời tinh cần học hỏi và tu tập: 2.1. Thấy khổ để nhàm chán các ác nghiệp, từ bỏ các ác ng-hiệp để hành các thiện nghiệp.

2.2. Nhàm chán khổ thì sẽ nhàm chán các ham muốn cuộc đời, nhàm chán các pháp hữu vi, tinh cần thực hiện giải thoát nhắm đến thành tựu phạm hạnh.

-oo0oo- PHẦN IV (TỪ KINH SỐ 131 ĐẾN KINH SỐ 142) Phần phân tích 453 KINH SỐ 131 Kinh NHẤT DẠ HIỀN (Bhaddekarattasuttam)

- Discourse on the Auspicious -

Ý người biên soạn:

Bản kinh này rất đặc biệt ngắn gọn, nhưng rất súc tích, đầy đủ nội dung Thiền quán rất trí tuệ, dễ hiểu và dễ áp dụng đối với con người của thời đại mới. Người viết giới thiệu đầy đủ toàn văn bài kinh Pàli, Anh ngữ và Việt ngữ (do người viết dịch, dựa vào bản dịch Việt dịch của Đại tạng kinh Việt Nam. Bạn đọc có dịp nghiên cứu kỹ và học nằm lòng).

(Chỉ giới thiệu đến hết bài kệ Nhất Dạ Hiền)

Nguyên bản Pàli:

Evam me suttam. Ekam samayam Bhagavā Sāvatthi-yam viharati Jetavane Anāthapiṇḍikassa ārāme. Tatra kho Bhagavā bhikkhū āmantesi: Bhikkha voti. Bhadante ti te bhikkhū Bhagavato paccassosum. Bhagavā etad avoca: Bhaddekarattassa vo, bhikkhave, uddesañ ca vibhangañ ca desissāmi. Tam suṇātha manasikarotha, bhāsissāmīti. Evam bhante ti kho te bhikkhū Bhagavato paccassosum. Bhagavā etad avoca:

Atītam nān vāgameyya, nappaṭkaīkhe anāgatam.

Yad atītam pahīnantam, appattañ ca anāgatam.

Paccuppannañ cay o dhammam Asamhīram asamkuppam Ajj’ eva kiccam ātappam;

Na hi no samgaran tena Evamvihārim ātāpim Tam ve bhaddekkaratto ti tattha tattha vipassati, tam vidvā manubhrūhaye kojañña maraiam suve?

mahasenena maccunā.

ahorattam atanditam santo ācikkhate munīti. Bản dịch Anh ngữ (PTS, London, Vol.III, 1990, Oxford, p.233):

Thus have I heard: At one time the Lord was staying near Sāvatthī in the Jeta Grove in Anāthapindika’s monastery. While he was there the Lord addressed the monks saying: “Monks”. “Revered One”, these monks answered the Lord in assent. The Lord spoke thus: “I will teach you, monks, the exposition and the analysis of the Auspicious. Listen to it, pay careful attention and I will speak”. “Yes, revered sir”, these monks answered the Lord in assent. The Lord spoke thus:

“The past should not be followed after, the future not desired.

What is past is got rid of and the future has not come. But whoever has vision nowhere, nowhere, of a present thing, Knowing that it is immovable, unshakable, let him cultivate it.

Swelter at the task this very day. Who knows whether he will die tomorrow?

There is no bargaing with the great hosts of Death.

Thus abiding ardently, unwearied day and night, He indeed is ‘Auspicious’ called, described as a sage at peace.”…

Việt dịch:

Tôi đã nghe như vầy:

Một thời Đức Thế Tôn trú ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ. Tại đây Thế Tôn giảng cho các Tỷ kheo và nói: “Này các Tỷ kheo” – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”, các Tỷ kheo vâng đáp Thế Tôn. Thế Tôn dạy: này các Tỷ kheo, Ta sẽ giảng cho các vị ‘Nhất Dạ Hiền’, tổng quát và phân tích. “Hãy nghe, hãy chú tâm, Ta sẽ giảng”. – “Thưa vâng, bạch Thế Tôn”.

Các vị Tỷ kheo vâng đáp. Thế Tôn dạy rằng: “Không truy tìm quá khứ, Không khát vọng tương lai.

Quá khứ đã không còn, Tương lai thì chưa đến. Hãy nhìn thấy hiện tại, Nó bất động bất chuyển.

Tu tập tâm như thế.

Hôm nay nhiệt tâm làm Ai biết ngày mai chết?

Không thể điều đình được

Với sứ quân tử thần.

Trú như vậy nhiệt tâm Đêm ngày không mệt mỏi, Xứng gọi Nhất Dạ Hiền

Bậc hiền nhân an tịnh”. …

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ

(Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH NHẤT DẠ HIỀN

1. Lúc Thế Tôn đang trú ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, Thế Tôn giảng dạy kinh Nhất Dạ Hiền cho

Tỷ kheo – phần tóm tắt và giảng rộng.

2. Thế Tôn dạy:

- Không nên truy tìm hỷ lạc của quá khứ;

- Không nên truy tìm hỷ lạc của tương lai;

- Không nên để tâm chìm đắm vào cuộc săn tìm hỷ lạc trong hiện tại.

3. Hãy thiền quán các pháp trong hiện tại, chúng bất động, bất chuyển, không khởi lên tham, sân đối với mọi tiếp xúc như: gió, lửa, chất dơ…Hãy tu tập tâm không tham ái, không sân hận đối với các pháp như thế, đối với Ngũ thủ uẩn như thế. 4. Cứ ngày lại ngày tu tập tâm như thế, sẽ đi đến tâm giải thoát bất động, đoạn tận lậu hoặc, thành bậc Thánh giải thoát bất động.

III. BÀN THÊM

1. Bài kinh (kệ) Nhất Dạ Hiền chỉ gồm 75 từ ngắn gọn nhưng hàm súc ý nghĩa pháp tu thiền quán rất thực dụng và rất trí tuệ.

Con người ở đời đã đánh mất nhiều thì giờ quý báu trong hiện tại, chạy trốn hiện tại để tìm về quá khứ êm ả, đầy hân hoan, hỷ lạc để hưởng thụ, đắm chìm trong hồi tưởng. Điều này sẽ đánh mất thời gian, năng lượng mà lại chồng chất thêm vào tâm mình tham ái ngày càng nặng. Huống nữa, sống là sống với hiện tại, thực tại, quá khứ chỉ là bóng hình không thực: sống là sống với hiện tại mà không phải nghĩ về, hay nhớ về (!). Đối với tương lai cũng thế, con người thường hình dung, vẽ ra một tương lai cuộc đời mình: sắc, thọ, tưởng, hành, thức sẽ tốt đẹp như thế này, sẽ toàn vẹn như thế này, sẽ rực rỡ như thế này,… để tìm kiếm hân hoan, hỷ lạc trong đó đắm chìm vào trong thế giới hỷ lạc tưởng tượng ấy, khiến chồng chất thêm tham ái vào tâm. Cũng vậy, sống là sống với hiện tại và thực tại mà không phải là sống với tưởng về, sống với tưởng tượng…

Chỉ có hiện tại là sự sống, là thực tại để sống với. Nhưng khi trở về với hiện tại, con người phải đối mặt với tham ái của mình đối với sắc uẩn, thọ uẩn, tưởng uẩn, hành uẩn, con người sẽ bị cuốn trôi, hay nhận chìm trong hiện tại.

Tại địa bàn hiện tại này, con người cần học hỏi ở các pháp trong hiện tại, như học hỏi từ địa đại, hỏa đại, thủy đại, phong đại và không đại: chúng bất động dù con người có ném vào chúng bao chất dơ, chất bẩn: chúng vẫn an tịnh và trầm lặng, bất động không khởi lên tham hay sân. Cũng thế, hãy giữ gìn tâm, tu tập tâm bất động đối với tất cả sắc pháp, đối với tất cả pháp xảy đến với mình: không tham, không sân, không si, không hại.

Hãy thiền quán thêm sự thật vô thường của hiện tượng giới, vô thường của tấm thân ngũ uẩn nầy: Ai biết mình có thể sống đến ngày mai? Nghĩ vậy để phát khởi nhiệt tâm, tinh cần tâm tu tập, để giác tỉnh mà nhàm chán, ly tham, hầu giữ tâm đứng yên bất động. Công phu này sẽ dẫn hành giả đến tâm giải thoát, bất động: xứng với danh gọi là bậc Hiền sống qua mỗi ngày đêm an lạc, an tịnh: Nhất Dạ Hiền!.

2. Thế Tôn dạy, căn bản như kinh số 1, Trung bộ I, (“Căn Bản Nhất Thiết Pháp”) không nhìn sắc, thọ, tưởng, hành, thức (trong quá khứ, trong tương lai hay trong hiện tại) là tự ngã, là của ta, là tự ngã của ta: hay không nhìn sắc… là có trong tự ngã, hoặc tự ngã có trong sắc… như thế để trừ các ngã tưởng, trừ chấp thủ các tự ngã; do đoạn trừ chấp thủ mà Ái diệt, Vô minh diệt, hành giả sẽ đi đến đoạn tận các kiết sử, lậu hoặc.

Đây là pháp tu rất rõ ràng, rất cơ bản, rất trí tuệ. Đây, kinh 131 này cũng là bản kinh gối đầu giường cho những ai quyết tâm tiêu trừ phiền não, khổ đau hàng ngày: rất an lạc và hạnh phúc!

Sống một ngày như thế là sống một ngày Thiền vậy!

KINH SỐ 132 Kinh A NAN NHẤT DẠ HIỀN (Ānanda Bhaddekarattasuttam)

- Ānanda’s Discourse on the Auspicious - Bản kinh 131 được lưu truyền rộng rãi trong chúng Tỷ kheo. Tôn giả lặp lại bài giảng cho một chúng Tỷ kheo khác, thính chúng rất hân hoan. Tôn giả chỉ lặp lại nội dung hệt kinh 131. KINH SỐ 133 Kinh KACCĀNA NHẤT DẠ HIỀN (Maha Kaccānabhaddekarattasuttam)

- Mahākaccāna’s Discourse on the Auspicious -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH KACCĀNA NHẤT DẠ HIỀN

1. Phần tóm tắt thuộc kệ Nhất Dạ Hiền do đức Thế Tôn thuyết giảng trong một hội chúng khác tại tịnh xá Tapoda, thành Vương Xá (Rājagaha) rồi đi vào hương phòng. Sau đó chư Tỷ kheo kéo đến yết kiến Tôn giả Đại Ca Chiên Diên xin Tôn giả giảng giải rộng bài kệ Nhất Dạ Hiền.

2. Tôn giả bảo chư Tỷ kheo nên cầu Thế Tôn phân tích, giảng rộng, bởi trí tuệ của Thế Tôn ví như lõi cây, còn trí tuệ của Tôn giả thì ví như vỏ cây, giác cây. Nhưng chư Tỷ kheo cứ nài nỉ xin Tôn giả mở rộng ý nghĩa, bởi Tôn giả đã được Thế Tôn tán thán về khả năng giảng rộng.

Tôn giả sau cùng nhận lời và trình bày như sau:

2.1. Không truy tìm quá khứ là không truy tìm hỷ lạc khởi lên nơi mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý của mình trong quá khứ. Ngược lại là truy tìm.

2.2. Không ước vọng tương lai là không tìm hỷ, lạc khởi lên từ tai, mắt, mũi, lưỡi, thân và ý của mình trong tương lai: “Không mong rằng trong tương lai mắt của mình sẽ như thế này, như thế này…”.

Hoặc nghĩ rằng trong tương lai mắt, tai… của mình sẽ như thế này, như thế này… nhưng không khởi lên tâm tham ái mắt, tai…ấy.

Ngược lại là ý nghĩa ước vọng tương lai. 2.3. Đối với hiện tại, nếu tham ái hỷ, lạc khởi lên từ mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý của mình trong hiện tại thì sẽ bị cuốn trôi hay nhận chìm trong hiện tại.

Nếu tâm không tham ái các hỷ, lạc khởi lên từ mắt, tai… thì sẽ không bị cuốn trôi, không bị nhận chìm trong hiện tại. Lời giảng của Tôn giả đã được Thế Tôn xác nhận đúng pháp, tán thán Tôn giả là Bậc Hiền trí, Bậc Đại trí.

-oo0oo- KINH SỐ 134 Kinh LOMASAKANGIYA NHẤT DẠ HIỀN (Lomasakangiyabhaddekarattasuttam)

- Lomasakangiya’s Discourse On The Auspicious - Bản kinh này do Thế Tôn giảng cho Tôn giả Lomasakangiya, hệt như kinh 131. Nguyên do: Thiên tử (thuộc chư thiên) Candana vào lúc tảng sáng hào quang đến nhắc nhở Tôn giả Lomasakangiya, đang trú ở tịnh xá Nigrodha, tại Ca Tỳ La Vệ (Kapilavatthu), hãy nghe kinh “Nhất Dạ Hiền”, phần kệ và phần phân tích. Tôn giả liền bạch xin Thế Tôn dạy và Thế Tôn đã dạy.

461 KINH SỐ 135 Kinh PHÂN BIỆT NHỎ VỀ NGHIỆP (Cūlakammavibhangasuttam)

- Discourse on the Lesser Analysis of Deeds -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH PHÂN BIỆT NHỎ VỀ NGHIỆP

1. Lúc Thế Tôn trú ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, thanh niên Sabha Todeyyaputta đến hầu Thế Tôn và bạch hỏi:

“Thưa Tôn giả Gotama, do nhân gì, duyên gì giữa loài người, khi họ là các con người, lại có người liệt, người ưu?”.

Thế Tôn dạy:

“Này thanh niên, các loài hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa, nghiệp phân chia các loài hữu tình; nghiệp là có liệt, có ưu”.

2. Thế Tôn đã cắt nghĩa rộng rãi bằng cách nói lên một số nghiệp phổ biến đưa đến các sai khác giữa loài Người như sau: 2.1. Người làm hạnh sát sinh, tay đẫm máu, chuyên tâm sát hại, đả thương… các loài hữu tình chúng sanh, sau khi chết sẽ sinh về đọa xứ, bàng sanh, địa ngục; nếu người đó được sinh lại làm người sẽ là người yểu mệnh.

Ngược lại, người từ bỏ sát sanh… thương xót đến hạnh phúc tất cả chúng sinh và loài hữu tình, thì sau khi chết sẽ thác sinh về thiện thú, Thiên giới. Nếu sinh lại làm người…, người ấy sẽ được trường thọ.

2.2. Với người tánh não hại…, sau khi chết sẽ thác sinh về ác thú, đọa xứ, bàng sanh, địa ngục…; nếu người đó được sinh lại làm người sẽ là người nhiều bệnh hoạn. Ngược lại, người sống không gây não hại…, sau khi chết sẽ thác sinh về thiện thú, Thiên giới; nếu sinh lại làm người…, người ấy sẽ ít bệnh hoạn.

2.3. Nếu là người nhiều phẫn nộ, phật ý… thì sau chết, … cõi dữ…; nếu sinh lại làm người thì sẽ xấu sắc (xấu tướng). Ngược lại, người không phẫn nộ… thì sau khi chết,… thiện thú…; nếu sinh lại làm người, sẽ là người có sắc đẹp.

2.4. Nếu người tật đố, thì sau khi chết,… cõi dữ…; nếu sinh lại làm người, sẽ là người có quyền thế nhỏ. Ngược lại, … thiện thú…; nếu sinh lại làm người, sẽ là người có quyền thế lớn. 2.5. Nếu là người ngạo nghễ, kiêu mạn… thì sau khi chết, … cõi dữ…; nếu sinh lại làm người thì sẽ là người thuộc gia đình hạ liệt.

Ngược lại,… thiện thú…; nếu sinh lại làm người, sẽ là người thuộc gia đình cao quý.

2.6. Nếu là người không bố thí, cúng dường Sa môn… thì sau khi chết, … cõi dữ…; nếu sinh lại làm người thì sẽ là người có tài sản nhỏ.

Ngược lại,… thiện thú…; nếu sinh lại làm người, sẽ là người có nhiều tài sản.

2.7. Nếu là người không biết đến các tu sĩ để học hỏi Phật pháp, học hỏi các điều thiện, phân biệt các điều ác…, thì sau khi chết,… cõi dữ…; nếu sinh lại làm người thì sẽ là người trí tuệ yếu kém.

Ngược lại,… thiện thú…; nếu sinh lại làm người, sẽ là người có đầy đủ trí tuệ.

Thế Tôn chỉ nêu lên một số trường hợp điển hình, nên kinh này được gọi là phân biệt nhỏ về nghiệp.

III. BÀN THÊM

1. Theo giáo lý Phật giáo, sự thật mà Thế Tôn đã chứng ngộ dưới cội Bồ đề, đắc Túc mệnh minh, Thiên nhãn minh, Lậu tận minh thì Thế Tôn đã thấy rõ nghiệp nhân và nghiệp quả của vô lượng kiếp của tự nghiệp, và thấy rõ chúng sinh làm những nghiệp gì sẽ thọ báo như thế nào. Do chứng nghiệm sự thật đó, Thế Tôn dạy kinh phân biệt nhỏ về nghiệp nêu trên.

2. Sự phân biệt về nghiệp được giới thiệu trên chỉ là nét khái quát, đại cương. Trên thực tế mỗi người tạo nên nhiều nghiệp ác, nhiều nghiệp thiện, hoặc nhiều nghiệp thiện, ác xen kẽ và người tạo nghiệp lại có cấp độ chánh kiến, tà kiến khác nhau, cận tử nghiệp khác nhau nữa, nên sự phân biệt chi li về nghiệp của các chúng sinh trở nên tinh tế và phức tạp hơn nhiều. Điều này sẽ được đề cập ở kinh tiếp, kinh số 136.

-oo0oo- 464 KINH SỐ 136 Kinh PHÂN BIỆT LỚN VỀ NGHIỆP (Mahā Kammavibhangasuttam)

- Discourse on the Greater Analysis of Deeds -

1. GIẢI THÍCH TƯ NGỮ - Các từ ngữ quen thuộc.

- Có một đoạn cuối kinh, người đọc cần nghiên cứu kỹ:

- Nguyên bản Pāli:

“Iti kho, Ānanda, atthi kammam abhabbam abhbbabhāsam; atthi kammam abhabbam abhbbabhāsam; atthi kammam abhabbañ c’eva abhabbābhāsañ ca; atthi kammam abhabbam abhabbābhāsan ti”.

- Anh ngữ:

“So, Ānanda, there is the deed that is inoperative, apparent-ly inoperative; there is the deed that is inoperative, appar-ently operative; there is the deed that is both operative and apparently operative; there is the deed that is operative, apparently inoperative”.

- Việt dịch, Đại tạng kinh VN, Trung bộ III, 1992, tr.498:

“Như vậy, này Ananda, có nghiệp vô hữu tợ vô hữu; có nghiệp vô hữu tợ hữu; có nghiệp hữu tợ hữu; có nghiệp hữu tợ vô hữu”.

- Để dễ nhận ý nghĩa, người biên soạn dịch là:

“Như vậy, này A Nan, có nghiệp không có tác dụng, biểu hiện không có tác dụng; có nghiệp không có tác dụng biểu hiện có tác dụng; có nghiệp có tác dụng (hiệu quả) biểu hiện có tác dụng; có nghiệp có tác dụng biểu hiện có tác dụng”.

2. NỘI DUNG KINH PHÂN BIỆT LỚN VỀ NGHIỆP

1. Lúc Thế Tôn đang trú ở tịnh xá Trúc Lâm (Veluvana), thành Vương Xá, du sĩ ngoại đạo Potaliputta hỏi Tỳ kheo Samiddhi, mới xuất gia 3 năm, rằng:

“Thưa hiền giả Samiddhi, khi một người có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp ý nghiệp, thời người ấy có cảm giác gì?”. Tỳ kheo Samiddhi đã lúng túng trả lời không đúng chánh pháp. Tôn giả Ananda đã dẫn Tỳ kheo Samiddhi đi yết kiến Thế Tôn để được chỉ dạy.

2. Thế Tôn quở Samiddhi là nói lời tà kiến, Ngài dạy về sự phân biệt lớn về nghiệp như sau:

2.1. “Nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu ng-hiệp, ý nghiệp có khả năng đi đến lạc thọ, người ấy sẽ cảm giác lạc thọ; nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có khả năng đi đến khổ thọ, người ấy sẽ cảm giác khổ thọ; nếu một ai có dụng ý làm thân nghiệp, khẩu nghiệp, ý nghiệp có khả năng đi đến bất khổ, bất lạc thọ, người ấy sẽ cảm giác bất khổ, bất lạc thọ”.

2.2. Thế Tôn thuyết về sự phân biệt lớn về nghiệp: - Có người cần mẫn tu tập, được Thiên nhãn thanh tịnh thấy một số người hành mười ác nghiệp, bị sanh vào ác thú, cõi dữ, đọa xứ, địa ngục và tuyên bố: “Chắc chắn mọi người hành 10 ác nghiệp, sau khi chết đều bị đọa vào ác thú, khổ xứ, địa ngục…; chỉ như vậy là đúng, khác như vậy là tà kiến”.

→ Thế Tôn không chấp nhận cái thấy một chiều này.

- Có người cần mẫn tu tập, được Thiên nhãn thanh tịnh thấy một số người hành mười ác nghiệp, sau khi chết lại được sanh vào thiện thú, thiên giới,…, nên chủ trương: “Thật sự không có ác nghiệp, không có quả báo ác hạnh và cho rằng tất cả những người làm 10 ác hạnh, sau khi chết đều sanh về thiện thú, thiên giới… chỉ như vậy là đúng, ngoài ra là hư vọng”.

→ Thế Tôn không chấp nhận cái thấy một chiều này. 3. Phân biệt lớn về nghiệp:

3.1. Có một số người cần mẫn tu tập được Thiên nhãn thanh tịnh, thấy một số người hành mười thiện nghiệp, sau khi chết lại được sanh vào thiện thú, thiên giới,…, nên chủ trương:

“Chắc chắn tất cả mọi người hành mười thiện nghiệp, sau khi chết đều sinh về Thiện thú, Thiên giới… chỉ như vậy là đúng, ngoài ra là hư vọng”.

→ Thế Tôn không chấp nhận quan điểm một chiều này.

3.2. Có một số người cần mẫn tu tập được Thiên nhãn thanh tịnh, thấy một số người hành mười thiện nghiệp, sau khi chết bị sinh vào khổ xứ, ác thú, địa ngục… mà chủ trương rằng: “Thật sự không có những thiện nghiệp, không có quả báo của các thiện hạnh. Chỉ như vậy là đúng ngoài ra là hư vọng”.

→ Thế Tôn không chấp nhận quan điểm một chiều này.

4. Nếu nhờ Thiên nhãn thanh tịnh thấy các sự thật về ng-hiệp rõ hơn và đúng pháp, lần lượt tuyên bố rằng:

4.1. “Chắc chắn có ác nghiệp, có quả báo của ác nghiệp”.

→ Thế Tôn không chấp nhận tuyên bố này.

4.2. “Chắc chắn có thiện nghiệp, có quả báo của thiện ng- hiệp”.

→ Thế Tôn không chấp nhận tuyên bố này. Thế Tôn dạy tiếp các trường hợp như thực dưới đây:

- Có người hành 10 ác nghiệp, nhưng nhờ có thiện nghiệp làm từ đời trước khiến khởi lên lạc thọ vào cuối đời (về sau), hay trong lúc mệnh chung, một chánh kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt; sau khi chết người ấy được sinh về thiện thú, thiên giới…

- Có người hành 10 thiện nghiệp, nhưng nhờ có ác nghiệp làm từ đời trước khiến khởi lên cảm thọ khổ vào cuối đời (về sau), hay trong lúc mệnh chung, một tà kiến được người ấy chấp nhận và chấp chặt; sau khi chết người ấy được bị sinh về khổ xứ, đọa xứ, địa ngục…

5. Thế Tôn kết luận:

“Như vậy, này A Nan, có nghiệp không có tác dụng, biểu hiện không có tác dụng; có nghiệp không có tác dụng biểu hiện có tác dụng; có nghiệp có tác dụng biểu hiện có tác dụng; có nghiệp có tác dụng biểu hiện có tác dụng”.

3. BÀN THÊM

1. Về Nghiệp, chỉ có những vị chứng đắc Tam minh mới thấy rõ các ngóc ngách vận hành của nó. Tư duy “logic” dựa vào kinh nghiệm thường nghiệm không thể đặt chân vào thực tại của Nghiệp. Thế Tôn đã dạy có bốn đối tượng mà tư duy trở nên bất lực trong nỗ lực tìm hiểu; nếu cứ cố tìm hiểu thì có thể bị vỡ tim, hay xuất huyết não; chỉ có Phật trí, Phật nhãn mới thấy được, đó là:

- Tâm chư Phật. - Tâm của pháp giới. - Cảnh giới định của các thiền giả.

- Và quả dị thục của nghiệp.

2. Do vậy, chỉ có Thế Tôn mới dạy kinh Phân Biệt Lớn Về Nghiệp như bản kinh 136 trình bày. Tại đây, có một số ác nghiệp, thiện nghiệp được làm từ kiếp trước, hay từ nhiều kiếp trước hiện hành rất muộn trong đời này: là Ác Nghiệp thì khiến tâm hiện tại khởi lên Cảm Thọ Khổ; là Thiện Nghiệp thì khiến tâm hiện tại khởi lên Cảm Thọ Lạc. Do cảm thọ khổ, lạc đột khởi này trái với loại nghiệp mà người cảm thọ đang tạo tác trong hiện tại khiến người đời nghi ngờ về sự thật nhân quả, nghiệp báo, khởi lên tà kiến. Đặc biệt là cảm thọ khổ, lạc khởi trước lúc lâm chung, hay một tà kiến, chánh kiến khởi lên trước lúc lâm chung tạo nên một “cận tử nghiệp” quyết định cảnh giới đầu thai (thác sanh). “Cận tử nghiệp” trong lý thuyết về nghiệp giữ vai trò quyết định cảnh giới thác sanh cho kiếp sống tiếp nối.

3. Với lý thuyết về nghiệp của Phật giáo, bất cứ một hành động nào của thân, khẩu, ý được tạo thành Nghiệp (kamma), (nghiệp nhân) là do tác ý (manasikara), do tư tâm sở (cetana) tạo tác; nếu tác ý dục lạc, sân hận, tàn hai, si mê thì hình thành nghiệp nhân ác; nếu tác ý vô dục, vô sân, vô hại thì hình thành nghiệp nhân thiện. (Ghi chú: đối với các hành động của thân, khẩu mà không có tác ý, thì chỉ gọi là hành động suông (actions) mà không gọi là nghiệp (kamma= volitional actions)).

4. Như kinh số 135, Phân Biệt Nhỏ Về Nghiệp ghi:

“Các loài hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa, nghiệp phân chia các loài hữu tình; nghĩa là có liệt, có ưu”.

Với người đã thấy rõ “ngũ thủ uẩn” là vô ngã, “không phải là ta, là của ta, là tự ngã của ta”, đã đoạn tận chấp thủ, đoạn tận tham ái thì nghiệp không được thành lập với người ấy: với người ấy, nghiệp đã được đoạn tận – người ấy đã tự giải thoát khỏi sự ràng buộc của Nghiệp.

Nói tóm, Nghiệp chỉ đề cập đến các hữu lậu tâm, chỉ vận hành trong thế giới hữu vi, hữu tác.

5. Với những ai có trí tuệ lớn thì có thể cắt đứt tức thì dòng nghiệp: đối với những người này, có người trừ hết luôn dư báo, có người còn nhận chịu dư báo (nhân quả ngoại giới hay khách quan). Điều này xảy ra hệt như con chim trên đường bay bị trúng tên, rơi ngay xuống đất, và chấm dứt đường bay.

-oo0oo- KINH SỐ 137 KINH PHÂN BIỆT SÁU XỨ (Salàyatanavibhangasuttam)

- Discourse on the Analysis of The Sixfold (Sense-) Field - I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ Chữa các điểm in sót (trong bản dịch Trung Bộ 3, 137, ĐTKVN, 1992):

* Trang 500, dòng thứ tư (từ trên xuống):

- Nguyên bản in: “Có 36 loại hữu tình cần phải biết”.

- Sửa đúng là: “Có 36 loại cảm thọ - cảm xúc - của hữu tình cần phải biết”.

* Trang 502,… (dòng thứ bảy đếm từ cuối trở lên):

- Nguyên văn: “ly tham, biến diệt…”. - Sửa đúng là: “tan rã, biến diệt”. - Sáu xứ (Salàyatana) = 6 căn + 6 trần (6 nội xứ + 6 ngoại xứ).

Cắt nghĩa (trang 510,…):

“Không có tưởng nội sắc, thấy các ngoại sắc”: Hành giả không chú tâm vào các định Sắc giới, Vô sắc giới, để mắt tiếp xúc với các trần ở bên ngoài và giữ tâm không tán loạn, không dao động.

- Xả nhất diện (y cứ nhất diện): xả y cứ vào từng cảnh Không định (tứ Vô sắc định): y cứ vào Không vô biên, Thức vô biên, Vô sở hữu và Phi tưởng phi phi tưởng.

- Xả đa diện (y cứ đa diện): xả đối với Sắc trần, Thinh trần,

Hương trần, Vị trần và Xúc trần.

II. NỘI DUNG KINH PHÂN BIỆT SÁU XỨ

1. Lúc Thế Tôn trú ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, Thế Tôn dạy một số pháp các Tỷ kheo cần nắm vững:

- 6 nội xứ: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý xứ.

- 6 ngoại xứ: Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp.

- 6 thức: Nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân và ý thức.

- 6 xúc: Nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân và ý xúc.

- 18 ý hành: Nghĩa là ý thức chạy theo 18 thứ cảm thọ: xả, ưu, hỷ (khởi lên từ mắt, tai, mũi, lưỡi và ý xúc).

- 36 cảm thọ của hữu tình: 18 thọ nói trên liên hệ tại gia (vật chất) và 18 thọ xuất ly.

- 18 thọ tại gia: Xả, ưu, hỷ khởi lên (và nắm giữ) khi mắt thấy sắc, tai nghe tiếng, mũi ngửi hương, lưỡi nếm vị, thân cảm xúc, và ý tiếp xúc với pháp trần (nắm giữ 6 hỷ; do không có được 6 hỷ mà 6 ưu khởi lên; người ngu si thì có xả đối với 6 trần).

- 18 thọ xuất ly: Người tu sĩ thấy rõ vô thường, tan rã, biến hoại, biến diệt từ sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp mà khởi lên hỷ tâm (6 hỷ); thấy vô thường… từ 6 trần mà khởi lên ước muốn, khát vọng đối với giải thoát (6 ưu) vô thượng;

thấy các trần là vô thường, khổ, biến hoại cho đến khi như thật thấy như vậy với chánh trí tuệ, thì xả khởi lên (6 xả).

2. Ý nghĩa lời dạy: “Ở đây, do y cứ cái này, đoạn tận cái này”: y cứ vào 18 thọ xuất ly để đoạn tận 18 thọ tại gia tương ứng (y cứ hỷ xuất ly mà đoạn tận hỷ thế gian, vật chất v.v…).

3. Ba niệm xứ mà một bậc Thánh phải thực hành:

3.1. “Thuyết pháp cho các đệ tử vì lòng từ mẫn, vì hạnh hạnh phúc, thương tưởng họ”.

Nhưng một số đệ tử không lắng nghe, không an trú tâm vào chánh trí, hành động ngược lại lời dạy của Đạo sư: vị đạo sư không hoan hỷ, nhưng không dao động, vẫn chánh niệm, tỉnh giác.

3.2. “Thuyết pháp…; (như trên)”: một số đệ tử lắng nghe, an trú tâm vào chánh trí, không hành động ngược lại lời dạy của Đạo sư; một số thì không…: tại đây, Như Lai không hoan hỷ, không không hoan hỷ, đoạn bỏ cả hai và Như Lai trú xả, chánh niệm, tỉnh giác.

3.3. “Đạo sư thuyết pháp… (như trên)”: các đệ tử lắng nghe, an trú tâm vào chánh trí, không đi ngược lại lời dạy của Đạo sư: tại đây, Như Lai hoan hỷ nhưng không dao động, vẫn chánh niệm, tỉnh giác.

Trên đây là ba niệm xứ của bậc Thánh. 4. Ý nghĩa lời dạy: “Trong các vị sư huấn luyện, vị Thánh trên được gọi là vị Vô Thượng Điều Ngự Sư, điều phục hạng người đáng được điều phục”: Như Lai dẫn dắt các đệ tử thực hành đi khắp tám hướng:

4.1. Hướng có sắc, thấy các sắc pháp (giác tỉnh).

4.2. Hướng không có tưởng đến nội sắc, giác tỉnh, xả ly thấy các ngoại sắc (không hướng tâm an trú vào bốn Sắc định).

4.3. Hướng nghĩ đến thanh tịnh, chú tâm (an trú tâm vào bốn Sắc định).

4.4. Hướng an trú Hư không vô biên xứ.

4.5. Hướng an trú Thức vô biên xứ.

4.6. Hướng an trú Vô sở hữu xứ.

4.7. Hướng an trú Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

4.8. Hướng an trú Diệt thọ tưởng định.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh 137 cho người học pháp biết có hai dòng cảm thọ chính: một dòng thế gian, thuộc vật chất; một dòng xuất ly do giác tỉnh các cảm thọ, các pháp hữu vi (các trần) là vô thường, khổ, biến hoại rất thanh khiết, thanh thoát. Đặc biệt cảm thọ ưu của thế gian thì khổ đau, thất vọng; nhưng cảm thọ ưu của xuất ly là một sức mạnh tâm lý để buông xả tất cả tham trước hướng thẳng về giải thoát vô thượng.

2. Về niềm hoan hỷ, hay không hoan hỷ của Thế Tôn thì khác, hoàn toàn chánh niệm, tỉnh giác vì đã đoạn tận tham ái, chấp thủ, hoàn toàn đoạn tận lậu hoặc. Thế giới của Như Lai có lạc ở ngoài cảm thọ, ở ngoài thọ uẩn.

3. Chỉ có Thế Tôn, Bậc Đạo sư Vô thượng mới có khả năng để dẫn dắt các hàng đệ tử đi ra khỏi các khổ thọ, lạc thọ, ưu thọ, hỷ thọ, và xả thọ, để đi vào Diệt thọ tưởng định, đi vào Chánh trí giải thoát.

4. Từ bản kinh này, người học pháp và hành pháp thấy rõ lộ trình tu tập giải thoát, thành tựu phạm hạnh có thể được hiểu một cách khác nữa rằng: đó là lộ trình đi ra ngoài ngoại thọ để đi vào nội thọ (của các sắc định) và đi ra khỏi các cảm thọ (cả nội thọ và ngoại thọ), nghĩa là đi ra khỏi cả xả thọ để vào cảnh giới tịch tĩnh, an nhiên của chánh trí tuệ, chánh giải thoát, Niết bàn (tịnh lạc của Niết bàn). -oo0oo- 473 KINH SỐ 138 Kinh TỔNG THUYẾT và BIỆT THUYẾT (Uddesavibhangasuttam)

- Discourse on an Exposition and Analysis - I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH TỔNG THUYẾT VÀ BIỆT THUYẾT

(tại tịnh xá Cấp Cô Độc…)

1. Nội dung phần Tổng thuyết (dạy tổng quát, tóm tắt), Thế

Tôn dạy rằng:

“Này các Tỷ kheo, vị Tỷ kheo cần quán sát các pháp một cách như thế nào để thức của vị ấy đối với ngoại trần không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối. Này các tỷ kheo, nếu thức đối với ngoại trần không tán loạn, không tản rộng, tâm không trú trước nội trần, không bị chấp thủ quấy rối, sẽ không có tập khởi, sinh khởi của khổ về sinh, già, bệnh, chết trong tương lai”. 2. Phần Biệt thuyết (cắt nghĩa giải thích, giảng rộng) của

Tôn giả Kaccāna:

2.1. Đối với ngoại trần, thức không bị tán loạn, tản rộng:

mắt đối với sắc, tai đối với âm thanh,…, ý đối với pháp:

khi các căn tiếp xúc với các trần mà thức không truy cầu sắc tướng, không truy cầu vị ngọt của sắc tướng (thanh, …, pháp tướng), không bị cột chặt bởi sắc tướng (…), không bị triền phược bởi kiết sử vị của sắc tướng (…), thì như vậy đối với ngoại trần thức không bị tán loạn, không bị tản rộng

(nếu thức truy cầu…, thì thức sẽ tán loạn, tản rộng).

2.2. Tâm không trú trước nội trần: nếu thức của hành giả không truy cầu vị ngọt của hỷ lạc, của sơ định, nhị định, tam định, tứ định, không bị cột chặt bởi vị ngọt của các định ấy, không bị triền phược bởi kiết sử vị của các định (nội trần), thì như vậy là tâm không trú trước nội trần (nếu truy cầu… thì tâm trú trước nội trần).

2.3. Không bị chấp thủ quấy rối: nếu hành giả không xem sắc (thanh, hương, vị, xúc, pháp) là tự ngã, hay tự ngã là có sắc (…); hay thấy sắc có trong tự ngã(…), tự ngã có trong sắc (…) thì khi sắc (…) biến hoại, vô thường, thức của hành giả không bị biến chuyển theo vô thường, biến hoại ấy, nên các pháp quấy rối tâm không khởi lên và không tồn tại. (Nếu xem sắc,…, là tự ngã…thì pháp quấy rối tâm sẽ khởi lên và tồn tại). 2.4. Thế Tôn xác nhận lời giảng rộng của Tôn giả Kaccāna là đúng pháp, Tôn giả là bậc Hiền giả, là bậc Đại tuệ.

III. BÀN THÊM

1. Đoạn kinh tóm tắt rất ngắn mà Thế Tôn dạy đầu kinh 138 này là một pháp tu, một công phu, một lộ trình đủ để đoạn tận khổ.

Để đoạn tận khổ, hành giả chỉ cần đoạn tận tham ái, đoạn tận chấp thủ. Nếu hành giả nhiếp phục và đoạn tận tham ái với ngoại trần và nội trần là hành giả đã tự mình đoạn tận chấp thủ, đoạn tận khổ vậy. Với hành giả có đầy đủ tuệ, đủ giác tỉnh thấy rõ các căn, các trần, các thức là đầy mộng mị, thì chỉ thực hành công phu theo dõi tâm giác tỉnh, không truy cầu vị ngọt của các ngoại trần, nội trần là đủ; thời gian hành thuần thục sẽ đạt đến đích thành tựu mục tiêu phạm hạnh.

2. Với những hành giả chưa hiểu rõ lời dạy tóm tắt của Thế Tôn, phải cần đến phần giảng rộng của Tôn giả Kaccāna thì như thế tuệ có phần còn yếu, công phu thực hiện pháp hành giới thiệu trong kinh 138 này sẽ nhiều hơn. Nếu sau khi nắm rõ ý nghĩa kinh mà giác tỉnh mạnh về sự mộng mị, biến diệt của các nội, ngoại trần thì cơ duyên thành tựu mục tiêu phạm hạnh cũng hiện ra rõ ở phía trước, trước mắt.

Pháp hành này bản chất là ròng thiền quán vậy. -oo0oo- 476 KINH SỐ 139 Kinh VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT (Araṇavibhañgasuttam)

- Discourse on the Analysis of the Undefiled -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH VÔ TRÁNH PHÂN BIỆT

1. Cũng tại tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, Thế Tôn dạy kinh này với hai phần pháp: Hữu tránh (nên từ bỏ) và Vô tránh (nên thực hiện). Hai phần này gồm có 6 điểm giáo lý chính yếu đã được Thế Tôn cắt nghĩa. 2. Hữu tránh và Vô tránh pháp:

2.1. Nội dung lời dạy căn bản, tóm lược là:

- Đừng hành trì dục lạc, hạ liệt, phàm phu, không xứng bậc

Thánh, không liên hệ mục đích.

- Đừng hành trì tự kỷ, khổ hạnh, đau khổ, không xứng bậc

Thánh, không liên hệ mục đích.

- Thực hiện Trung đạo, đã được Như Lai giác ngộ, dẫn đến tác thành mắt, tác thành trí, đưa đến an tịnh, giác ngộ Niết bàn. 2.2. Sau khi biết tán thán và sau khi biết chỉ trích, không tán thán, không chỉ trích, chỉ nên thuyết pháp.

2.3. Nên biết phán xét về lạc. Sau khi biết phán xét về lạc, nên chú tâm vào nội lạc.

2.4. Không nên nói lên điều bí mật. Không nên nói điều mếch lòng giáp mặt. Nên nói từ từ. Đừng cố chấp địa phương ngữ; đừng đi quá xa ngôn ngữ thường dùng.

Kết thúc bản kinh, Thế Tôn dạy: “Tôn giả Tu Bồ Đề (Subhūti) đã hành Vô tránh pháp này”.

Tại nơi khác Thế Tôn dạy: Tôn giả là đệ nhất Vô tránh. 3. Phần cắt nghĩa Hữu tránh và Vô tránh pháp: 3.1. - Phàm lạc gì liên hệ đến dục, hạ liệt,…, không liên hệ mục đích, mà đam mê nó: pháp này là có đau khổ, có phiền não, có ưu khổ, có nhiệt não, thuộc tà đạo.

- Phàm lạc gì liên hệ đến dục, loại hỷ hạ liệt,…, không liên hệ mục đích, mà không đam mê nó: pháp này không có đau khổ, không có phiền não, không có ưu khổ, không có nhiệt não, thuộc chánh đạo. - Phàm hành trì tự kỷ khổ hạnh nào, khổ đau, không xứng bậc Thánh, không liên hệ mục đích: pháp này là có đau khổ, có phiền não, có ưu khổ, có nhiệt não, thuộc tà đạo. - Phàm không hành trì khổ hạnh nào,… (như trên), pháp này thuộc chánh đạo.

- Thực hiện “Trung đạo” là thực hiện Bát Thánh đạo.

3.2. - Lời chỉ trích có nội dung như sau: “những ai tìm thấy dục liên hệ với dục, nhưng đam mê loại hỷ lạc hạ liệt, …, thuộc tà đạo”. - Lời tán thán nội dung như sau: “những ai tìm thấy lạc liên hệ với dục, nhưng không đam mê loại hỷ lạc hạ liệt, phàm phu, …, thuộc chánh đạo”.

- Lời chỉ trích về khổ hạnh có nội dung như sau: “những ai đam mê hành trì khổ hạnh, đau khổ, …, thuộc về tà đạo”

- Lời tán thán về khổ hạnh có nội dung như sau: “những ai không đam mê hành trì khổ hạnh, đau khổ, …, thuộc chánh đạo”.

- Lời chỉ trích người chưa đoạn tận kiết sử như sau: “những ai chưa đoạn tận hữu kiết sử, tất cả những vị ấy đều có đau khổ, có phiền não, ưu não, nhiệt não, thuộc tà đạo”.

- Lời tán thán người đoạn tận kiết sử như sau: “những ai đã đoạn tận kiết sử, tất cả những vị ấy không có đau khổ, …, thuộc chánh đạo”.

* Không có chỉ trích, không có tán thán, nhưng có thuyết pháp: không phát biểu theo cách chỉ trích và tán thán nêu trên, mà phát biểu rằng: - “Sự đam mê dục lạc hạ liệt,…, là một pháp có đau khổ,…, thuộc tà đạo”.

- “Không đam mê dục lạc hạ liệt,…, là một pháp không đau khổ,…, thuộc chánh đạo”.

(Tương tự đối với sự tự hành trì khổ hạnh, đau khổ).

- “Khi hữu kiết sử chưa đoạn tận, hữu chưa đoạn tận”.

- “Khi hữu kiết sử được đoạn tận, hữu được đoạn tận”.

4. Nên chú tâm và nội lạc (giảng rộng):

- Hỷ khởi lên từ ngũ dục lạc, đó là uế lạc, dục lạc, phàm phu lạc, … không nên thực hành.

- Nên thực hành hỷ lạc qua tứ Sắc định (đã trình bày trong nhiều kinh). 5. Về lời bí mật… - Lời bí mật: hư vọng, không liên hệ mục đích: nếu có thể, chớ nói!

- Lời bí mật: thực, không liên hệ mục đích: cố đừng nói lên.

- Lời bí mật: thực, liên hệ mục đích: nên chọn thời điểm để nói (đúng thời). - Lời mếch lòng: giáp mặt, hư vọng, không thực, không liên hệ mục đích: nếu có thể, chớ nói.

- Lời mếch lòng: giáp mặt, thực, không liên hệ mục đích:

cố chớ nói lên.

- Lời mếch lòng giáp mặt, thực, liên hệ mục đích: nên biết nói lên đúng thời. - Nói từ từ để thân, tâm đỡ mệt mỏi, đỡ tổn hại cổ họng. - Đừng chấp thủ địa phương ngữ: đừng cố chấp, mà cần giải thích rõ ý muốn nói – “các vị ấy y cứ như thế này, giải thích là như vậy”.

III. BÀN THÊM

1. Lời dạy “Tổng thuyết” về kinh Vô tránh rất ngắn nhưng rất hàm súc: Vừa giới thiệu kỹ thuật hành trì giải thoát là Trung đạo, Bát chánh đạo, tránh xa hai cực đoan; vừa giới thiệu thái độ hoằng pháp, giáo dục của con người tu sĩ Phật giáo là “không tán thán, không chỉ trích mà chỉ thuyết pháp” rất hiền triết; vừa chỉ hướng sống giải thoát “hướng nội” (an trú nội lạc); vừa xiển dương thái độ ứng xử thiện xảo, lịch sự, tế nhị và tôn trọng người đối thoại qua lời dạy: “Không nên nêu lên lời bí mật; không nên nói lên điều mếch lòng; không chấp thủ địa phương ngữ; không tách xa ngôn ngữ thường dùng; và nên nói từ từ, hòa nhã”.

2. Đặc biệt, thật là đặc biệt, về thái độ “thuyết pháp” được trình bày rất khoa học và trí tuệ: phương pháp nghiên cứu cấp cao ngành đại học ngày nay vẫn xem là cách trình bày, phát biểu tốt đẹp nhất. Hãy lặp lại hai cách nói mà Thế Tôn dạy nên tránh và cách nói nên làm thì thấy hiển nhiên:

* Nên tránh phát biểu:

- “Những ai chưa đoạn tận hữu kiết sử, tất cả những vị ấy đều có đau khổ, có phiền não, có ưu khổ, có nhiệt não, thuộc tà đạo”. - “Những ai đã đoạn tận hữu kiết sử, tất cả những vị ấy không có đau khổ, không có phiền não, ưu não, không có nhiệt não, thuộc chánh đạo”.

* Nên thuyết:

- “Khi hữu kiết sử chưa đoạn tận, hữu chưa đoạn tận”.

- “Khi hữu kiết sử được đoạn tận, hữu được đoạn tận”.

Nghe cách phát biểu rất là trí thức, rất là giáo dục, và rất dễ được chấp nhận.

-oo0oo- 481 KINH SỐ 140 Kinh GIỚI PHÂN BIỆT (Dhātuvibhangasuttam)

- Discourse On The Analysis Of The Elements -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH GIỚI PHÂN BIỆT

1. Bản kinh 140 này đang thuật lại thời kinh xảy ra trên đường du hành của Thế Tôn, mà không phải tại một tịnh xá hay một trú xứ; Ngài đang du hành trong xứ Ma Kiệt Đà (Magadha) trên đường đến Vương Xá; giữa đường đêm xuống, Ngài vào xin người thợ gốm Bahggava trú qua đem tại xưởng gốm (có lẽ Ngài du hành một mình và hẳn nhiên là vào lúc tuổi của Ngài ở độ “trung tuần”, chưa có thị giả theo hầu). Bấy giờ, trong xưởng gốm đã có mặt một thanh niên du sĩ Pukkusati đang trú qua đêm như Ngài. Thời pháp “Giới Phân Biệt” xảy ra tại đây. 2. Phần “tổng thuyết” của bài kinh – kinh thường được Thế Tôn trình bày theo phương pháp “diễn dịch” – là như sau:

“Này Tỷ kheo (chỉ Pukkusati), con người có 6 giới, 6 xúc xứ, 18 ý hành, 4 thắng xứ; khi được an trú, vọng tưởng không có hiện hữu. Khi vọng tưởng không có hiện hữu, người ấy được gọi là vị Hiền trí tịch tịnh. Chớ có buông lung trí tuệ, hãy hộ trì chân đế, hãy tu tập sự từ bỏ, và thực hiện tịch tịnh. Đây là tổng thuyết 6 giới phân biệt”.

3. Phần giảng rộng:

- Sáu giới: địa, thủy, hỏa , phong, không và thức giới.

- Sáu xúc xứ: nhãn, nhĩ, tỉ, thiệt, thân và ý xúc. - Mười tám ý hành: mỗi xúc trên có ba thọ: hỷ, ưu, xả; như vậy có 18 thọ; giữ ý không chạy theo, không đắm trước 18 thọ ý, gọi là 18 ý hành.

- Bốn thắng xứ: Tuệ thắng xứ, Đế (tuệ) thắng xứ, Từ bỏ thắng xứ và Tịch tịnh thắng xứ.

Chớ buông lung trí tuệ…:

- Sáu giới trên gồm có phần nội giới và ngoại giới, là toàn thể con người và thế giới. Đối với tất cả hiện hữu ấy, cần quan sát như thật với chánh trí tuệ rằng: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của tôi” để tâm yểm ly, từ bỏ 6 giới, từ bỏ các cảm thọ, không suy tưởng đến hữu hay phi hữu; do không suy tưởng đến hữu hay phi hữu, vị ấy không chấp thủ một vật gì ở đời, vị ấy chứng Niết Bàn, tuệ tri “sanh đã tận, phạm hạnh đã thành…”.

- Thành tựu như vậy là thành tựu với tối thắng, tuệ thắng xứ này. Sự giải thoát của vị ấy là an trú vào Chân đế, thành tựu với tối thắng xứ thắng đế này. - Từ thành tựu này, đoạn tận tất cả “sanh y”, thành tựu tối thắng tuệ xả bỏ xứ này.

- Thực hiện tịch tĩnh:

Các tưởng “Tôi là”, “Tôi là cái này”, “Tôi sẽ là”, “Tôi sẽ không là”, “Tôi sẽ có sắc”, “Tôi sẽ không có sắc”, “Tôi sẽ có tưởng”, “Tôi sẽ không tưởng”… là các vọng tưởng.

- Vọng tưởng là bệnh, là cục bướu, là mũi tên – Tỷ kheo vượt khỏi các vọng tưởng đó là vị “hiền trí tịch tịnh” vậy.

4. Sau thời pháp, Pukkusati mới nhận ra vị đang nói pháp – Đức Thế Tôn không tuyên bố lý lịch của Thế Tôn – là Thế Tôn, liền đảnh lễ xin sám hối vì đã nói chuyện (xưng hô) như người bạn; và xin xuất gia làm đệ tử của Thế Tôn. Trên đường sắm y bát, Pukkusati bị bò điên húc chết. Thế Tôn dạy Pukkusati đã đắc A na hàm ngay sau thời pháp và đã nhập Niết bàn ngay tại chỗ bò húc.

III. BÀN THÊM

1. Hình ảnh Đức Thế Tôn du hành một mình, không lên tiếng cho ai biết; trú qua đêm tại một xưởng gốm, lấy cỏ khô trải làm chỗ ngồi, ngồi thiền qua quá nửa đêm (gần hết đêm); nói chuyện thân mật với du sĩ Pukkusati rất thân mật mà không để lộ lai lịch thật vô cùng dung dị, giản dị, bình dị! Ôi, dung dị thay Đấng Vô Thượng Chánh Đẳng Chánh Giác! – Một bài học để đời, để muôn đời, cho Tỷ kheo trong các thời đại.

2. Thế Tôn xin phép và được sự đồng ý của chủ xưởng gốm mới vào nghỉ; trước khi vào còn hỏi xin sự đồng ý của du sĩ Pukkusati, người đã dừng nghỉ trước Ngài. Thật là khiêm tốn và thật là lịch sự của Đấng Toàn giác, Thế Tôn Gotama vô thượng!

3. Thời pháp giới thiệu 6 giới, các xúc xứ, các ý hành, các thắng xứ là một lộ trình thiền quán, rất trí, nhờ đó mà Pukkusati, du sĩ trẻ tuổi, giác ngộ, đắc A na hàm ngay tại chỗ. 4. Pháp đoạn trừ tất cả vọng tưởng “Tôi là”…,“Tôi sẽ là”, v.v… để an trú tâm bất động tịch tĩnh đi vào Niết bàn, vô thượng trí tuệ thắng xứ rõ là nội dung đã được toàn tạng Bát nhã triển khai về sau, đã được kinh Kim Cang lặp lại: “đoạn trừ 8 ngã tưởng” (ngã, nhơn, chúng sanh, thọ giả, pháp, phi pháp, tưởng và phi tưởng) qua công phu hàng phục vọng tâm và an trú chân tâm mà Tôn giả Tu Bồ Đề (Subhùti) đã bạch hỏi Thế Tôn

“Vân hà an trụ, vân hà hàng phục kỳ tâm?”.

5. Sự kiện Pukkusati bị bò điên húc chết xảy đến trong bản kinh khiến người đọc, qua thái độ của Thế Tôn và Tôn giả Pukkusati, cảm thấy như nhìn mây bay, hoa nở. Pháp là như thế!

Sự việc như thế thì được ghi nhận như thế! Thế thôi! Khi mà tất cả vọng tưởng bị dập tắt ở người hiền trí thì xưởng gốm với đống cỏ khô, bò húc, mây bay, hoa nở… đều là thực tại, là dòng chảy của thực tại như thực, sao phải băn khoăn? Và lấy gì để băn khoăn?

Người đọc, trong một hình dung cảm xúc có thể nghe tiếng bò húc như là tiếng nhạc trời vọng lại; hay nghe ở đó có mặt của một sức mạnh rung động, chứng động hơn cả trái bom nguyên tử nổ ở Hiroshima và Nagasaki. Hoặc một cách khiêm tốn, nghe về sự kiện “bò húc” ấy như là tiếng thét mạnh nhất của ngài Lâm Tế!

-oo0oo- BÀI KINH SỐ 141 Kinh PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT (Saccavibhangacittasuttam)

- Discourse on the Analysis of the Truths -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH PHÂN BIỆT VỀ SỰ THẬT

1. Lúc Thế Tôn, thời gian lâu xa sau ngày giác ngộ, sau ngày Sơ chuyển Pháp Luân, đang trú ở vườn Nai, Ba La Nại (Bāraiasī) Thế Tôn, lần thứ hai nói lại Tứ Thánh đế rất tổng quát và để Tôn giả Sariputta đi vào phân biệt Tứ Thánh Đế cho chúng Tỷ kheo.

2. Tôn giả Sariputta được Thế Tôn xem là sanh mẫu của chúng Tỷ kheo, giáo hóa chúng Tỷ kheo cho đến quả Dự lưu – Tôn giả Moggallana như là nhũ mẫu giáo dục chúng Tỷ kheo cho đến tối thượng trí tuệ, trình bày chi tiết Tứ Thánh Đế với những định nghĩa mẫu mực:

2.1. Khổ thánh đế: Sinh khổ, lão, bệnh, tử khổ, sầu, bi, khổ, ưu não là khổ; cầu không được là khổ. Tóm lại năm thủ uẩn là khổ (không đề cập đến khổ: “oán tắng hội” và “ái biệt ly”).

2.2. Tập thánh đế: “Sự tham ái đưa đến tái sinh, câu hữu với hỷ và tham, tìm cầu hỷ lạc chỗ này chỗ kia, như dục ái, hữu ái, vô hữu ái”.

2.3. Diệt thánh đế: “sự diệt tận không còn luyến tiếc tham ái ấy, sự xả ly, sự khí xả, sự giải thoát, vô nhiễm tham ái ấy”.

2.4. Đạo thánh đế: đó là Bát Thánh đạo…: - Chánh tri kiến: tri kiến về Khổ, Tập, Diệt, Đạo. - Chánh tư duy: tư duy về ly dục, vô sân, bất hại (các phần tiếp như đã được trình bày).

- Chánh tinh tấn: là Tứ Chánh Cần…

- Chánh niệm: là Tứ Niệm Xứ…

- Chánh định: là Tứ Sắc định…

III. BÀN THÊM

1. Qua bản kinh này, vào thời điểm này, Thế Tôn đã gián tiếp xác nhận trong Giáo hội của Thế Tôn, Tôn giả Xá-Lợi-Phất và Mục Kiền Liên có thể chuyển vận pháp luân, sau Thế Tôn. 2. Đặc biệt phần Khổ đế, Tôn giả Xá-Lợi-Phất không đề cập đến “ái biệt ly khổ” và “oán tắng hội khổ” nhưng trình bày thêm phần sầu, bi, khổ, ưu não là khổ.

- Về Chánh kiến, Tôn giả trình bày là tri kiến về Tứ đế. - Về Chánh tinh tấn, Tôn giả trình bày nội dung của Tứ

Chánh Cần.

- Về Chánh niệm, Tôn giả trình bày nội dung của Tứ niệm xứ.

- Về Chánh định: Tôn giả giới thiệu nội dung chứng đắc Tứ

Sắc định.

Tôn giả chỉ trình bày một cách rất khái quát (hay kinh chỉ kiết tập các nét khái quát của thời pháp?). 3. Đối với Tứ Thánh Đế, phần thi thiết, mở rộng, hiển lộ đã được trình bày trong nhiều kinh khác. Thực tế, trong kinh Dấu Chân Voi hay Đại Tứ Thập là cho thấy Tứ Thánh Đế bao hàm toàn bộ giáo lý Phật giáo rồi vậy.

-oo0oo- 487 KINH SỐ 142 Kinh PHÂN BIỆT CÚNG DƯỜNG (Dakkhinavibhangasuttam)

- Discourse on the Analysis of Offerings -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH PHÂN BIỆT CÚNG DƯỜNG

1. Lúc Thế Tôn đang trú ở Ca Tỳ La Vệ (Kapilavatthu), giữa dòng họ Sakka, bà Mahapajapati Gotami, Ni trưởng của Giáo hội Ni, có lẽ bây giờ bà đã đắc thánh quả Dự Lưu nhưng chưa xuất gia, vì bà còn có máy dệt và dệt y dâng Thế Tôn (vốn trong Ni chúng không làm công việc này), đến yết kiến Thế Tôn và dâng cúng đôi y vàng vốn tự tay dệt và cắt may. Thế Tôn dạy bà nên cúng dường Tăng chúng. Bà Gotami ba lần thỉnh cầu, Thế Tôn ba lần dạy nên cúng dường Tăng chúng thì Thế Tôn sẽ được cung kính và cả Tăng chúng cũng vậy.

Thấy thế, Tôn giả Ananda bạch trình Thế Tôn về công ơn dưỡng dục Thế Tôn của bà và cầu xin Thế Tôn hoan hỷ nạp thọ.

Nhân đây, Thế Tôn (yên lặng từ chối) mới giảng bài kinh Phân

Biệt Cúng Dường.

2. Có 14 loại cúng dường phân biệt theo hạng người nhận:

- Như Lai.

- Bích chi phật, - A la hán quả, - A la hán đạo, - A na hàm quả, - A na hàm đạo, - Tư đà hàm quả, - Tư đà hàm đạo, - Tu đà hoàn quả, - Tu đà hoàn đạo, - Các vị đã ly tham các dục (sơ định, …, tứ định), - Các vị trì giới, trì luật, - Các phàm phu theo ác giới, - Các loài bàng sanh.

Công đức bố thí cho hàng thứ 14 nếu được trăm phần thì bố thí cúng dường hàng 13 được 1000 phần, hàng 12 được 100000 phần, …, cúng dường hàng thứ 10 đã có công đức vô lượng, huống nữa… 3. Thế Tôn dạy tiếp: “cúng dường cá nhân, phước đức không bằng cúng dường tập thể”.

Có 7 loại cúng dường Tăng chúng (phước đức nhiều kể từ

1 đến thứ 7):

- Tăng chúng và Ni chúng (đủ mặt) dưới sự hướng dẫn của

Thế Tôn.

- Tăng chúng và Ni chúng sau khi Thế Tôn nhập diệt.

- Cúng dường chúng Tỷ kheo.

- Cúng dường chúng Tỷ kheo Ni, - Cúng dường một nhóm Tăng, Ni (chọn lựa).

- Cúng dường chỉ một nhóm Tăng (chọn lựa).

- Cúng dường chỉ một nhóm Ni (chọn lựa).

Tại đây, Thế Tôn đã dự đoán trong tương lai sẽ có các tu sĩ ác giới, những người “chỉ có cà sa và đầu tròn”

III. BÀN THÊM

1. Về sự kiện Thế Tôn khuyên bà Gotami nên khởi tâm cúng dường Tăng chúng, bấy giờ Ni chúng chưa được thành lập, để được phước báo nhiều hơn. Đây là điểm vừa đúng pháp cúng dường, vừa rất tế nhị: - Bà Gotami là mẹ, nếu chỉ nghĩ đến một mình Thế Tôn thì các Tỷ kheo trẻ và ngoại đạo sẽ khởi tưởng không tốt. - Nếu nhận sự cúng dường ấy, bà Gotami sẽ mất dịp cúng dường Tăng chúng để được phước báo lớn hơn, ý nghĩa hơn và kết duyên để sau có thể cầu xin xuất gia.

- Thế Tôn làm gương để các Tăng trẻ khác khỏi bị ràng buộc tình cảm gia đình về sau (“Cát ái từ sở thân”).

- Nhân dịp bà Gotami cúng dường, Thế Tôn từ chối để dạy pháp cúng dường hướng về tập thể Tăng già sẽ đem lại nhiều lợi ích, nhiều cơ hội cho chúng Tăng và cơ hội để phát huy Tăng già, phát huy chánh pháp.

2. Theo thứ tự phước báo cúng dường, ta có thể tóm tắt trong mấy điểm chính sau đây:

- Ai nghĩ và phục vụ đạo pháp (Tăng già hay Tăng và Ni bộ) thì phước báo lớn nhất.

- Cúng dường Thế Tôn đấng toàn giác là có phước báo lớn nhất: ở đây đề cao mục tiêu giải thoát tối hậu.

- Cúng dường các Thánh Vô học và Hữu học là có phước đức bất khả tư nghị: ở đây gián tiếp tán thán tuệ uẩn là công đức vô lượng (như về sau các kinh Đại thừa ca ngợi bố thí pháp “tuệ” là vô thượng).

- Cúng dường các vị ly dục là tán thán Định uẩn. - Cúng dường các vị trì giới là tán thán, đề cao giá trị của

Giới uẩn.

- Sau đó, mới đến công đức cúng dường, bố thí những người phàm phu.

- Sau hết là các hữu tình nặng nghiệp khác.

3. Cúng dường thanh tịnh:

- Thanh tịnh của người cho.

- Thanh tịnh của người nhận.

- Không thanh tịnh cả người cho và nhận (cả hai đều ác giới).

- Thanh tịnh cả hai (tịnh giới).

Về các chi tiết về phước báo cúng dường nên xem các câu chuyện chư Thiên (Vimanavatthu), Tiểu Bộ kinh. 491