Tìm Hiểu Trung Bộ Kinh Tập 1, 2, 3

II. NỘI DUNG KINH CHÂN NHÂN

1. Lúc Thế Tôn ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ (Sàvatthi), Thế Tôn gọi các Tỷ kheo đến và dạy về ý nghĩa Chân nhân và Phi chân nhân đối với Tăng sĩ. Bản kinh gồm có một số ý nghĩa chính sau đây:

1.1. Phi chân nhân là các Tăng sĩ tự hãnh về chỗ xuất thân của mình như sinh ra từ gia đình cao sang, vọng tộc, giàu có; như được nổi tiếng, được trọng vọng; như được hưởng nhiều lợi dưỡng cúng dường; như có kiến thức rộng, đa văn; như là người trì luật, thuyết pháp, sống trong núi rừng, sống ở gốc cây, mặc y phấn tảo, khất thực, khổ hạnh; từ đó khen mình chê người.

1.2. Phi chân nhân là các Tăng sĩ tự hãnh biết mình đã tẩy sạch tâm cấu uế, chứng đắc Sơ thiền cho đến Tứ thiền Sắc định, chứng tứ Không định, rồi khen mình chê người.

2. Các bậc Chân nhân thì dù hành và đắc các pháp trên vẫn biết rằng:

- Với các hạnh, không có gì đáng tự hào cả, bởi các hạnh ấy không giúp ích gì cho tự thân trong nỗ lực, hiệu quả đoạn trừ tham tâm, sân tâm và si tâm. - Với các định, thì biết rằng tự tánh các Sắc định và Không định là vô tham ái nên không khen mình chê người. Các tu sĩ là Chân nhân này rời khỏi Phi tưởng phi phi tưởng xứ để đắc Diệt thọ tưởng định. Tại đây, Chân nhân với trí tuệ thấy rõ các lậu hoặc được đoạn tận, đắc giải thoát vô thượng.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh tuy nêu ra ý nghĩa giản dị và rõ ràng về Chân nhân và Phi chân nhân, nhưng mặt khác lại gợi ra nhiều nét giáo lý đặc biệt: 1.1. Giá trị giải thoát, hay giá trị phạm hạnh, không đặt vào hình thức tu tập, mà đặt vào hiệu quả của công phu đoạn trừ tham, sân, si hay tham ái và chấp thủ, đoạn trừ các kiết sử lậu hoặc, phát triển tâm và tuệ giải thoát.

1.2. Thái độ chân chính của người tu sĩ Phật giáo là hướng nội, tự tri, quyết tâm đoạn trừ các nhân tố gây ra khổ đau, mà tuyệt nhiên không đi vào thị phi, vì danh vọng, lợi dưỡng, hơn thua, được, mất…

1.3. Thái độ sống tu tập chân chính ấy làm nổi bật tính chất vô trước, vô chấp thủ của Phật giáo, đồng thời làm nổi bật nét sống thanh thản, tịnh lặng, khiêm cung và trí tuệ của người tu sĩ. 2. Bản kinh 113 vừa làm nổi bật nét giáo dục của Phật giáo rằng: Phật giáo giáo dục con người nỗ lực để chiến thắng mình, làm thế nào để tiến bộ hơn mình ngày hôm qua, mà không phải lực để vượt trội các người khác. Nét giáo dục này hiện ra rất nhân bản, hòa bình, dập tắt tinh thần giáo dục cạnh tranh (như tinh thần cạnh tranh của văn hóa nhân loại xưa nay), đấu tranh dẫn đến chiến tranh và khổ sầu.

3. Bản kinh 113 cũng làm hiện rõ tinh thần tu tập của một tu sĩ Phật giáo là bám sát mục tiêu của đời sống phạm hạnh:

tập trung mạnh mẽ vào sự giác tỉnh tích cực đoạn trừ tham ái và chấp ngã, nhân tố căn bản của sinh tử, khổ đau, gây rối loạn tâm lý cá nhân và gây rối loạn xã hội. -oo0oo- KINH SỐ 114 Kinh NÊN HÀNH TRÌ và KHÔNG NÊN HÀNH TRÌ (Sevitabba - Asevitabbasuttam)

- Discourse on What is to be Followed and What is not to be Followed -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Tâm sinh: Cittuppàdam: The arising of thought: Tâm niệm khởi lên.

- Tưởng đắc: Saññapaṭilābham: The assumption of perception: Sự thừa nhận, nắm giữ một tưởng (như tưởng về dục, tưởng về vô dục…).

- Kiến đắc: Diṭṭhilābham: The assumption of views: Sự chấp nhận một quan điểm; sự nắm giữ một quan điểm, thấy biết (như nắm giữ tà kiến, nắm giữ chánh kiến).

- Ngã tánh đắc: Attabhāvapaṭilābham: The assumption of individuality: Sự chấp nhận một cá tánh của mình (như sự chấp nhận một cá tính có hại, hay không có hại cho mình và người).

- Hành trì: Sevatibham: It is to be followed: nên theo đuổi, thực hiện.

II. NỘI DUNG KINH 114

1. Tại tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, Thế Tôn dạy các Tỷ kheo những điều nên làm và những điều không nên làm thuộc thân hành, khẩu hành, ý hành, thuộc sự sanh khởi của tâm, sự hướng về của tưởng, sự nắm giữ các kiến giải (quan điểm), các cá tính. 2. - Về thân, khẩu, ý hành: đó là 10 thiện nghiệp cần thực hiện và 10 ác hành cần tránh.

- Về sự sinh khởi của tâm: Các dục tâm, hại tâm, sân tâm thì cần tránh; vô tham, vô sân, vô hại thì cần hành. - Về tưởng đắc: Các tưởng khởi lên đi cùng tham, sân, hại thì cần dập tắt; các tưởng đi với niệm vô tham, vô sân, vô hại thì cần theo, cần thực hiện.

- Về kiến đắc: Các tà kiến cần tránh; các kiến thuộc chân chánh thì cần nắm giữ thực hiện.

- Về ngã tính đắc: Ngã tánh đắc có hại là do sự phát sinh của nói gây hại khiến bất thiện pháp sinh khởi: đây là điều cần tránh; ngược lại, thì cần làm theo.

3. Các sắc do mắt nhận thức, tiếng do tai nhận thức, hương…, vị…, xúc… nào khi thực hiện, nắm giữ thì bất thiện pháp phát triển, thiện pháp suy thoái: nên tránh. Ngược lại thì nên làm. Tương tự như thế đối với món ăn khất thực, sàng tọa, làng, thị trấn, đô thị, quốc độ, người.

III. BÀN THÊM:

1. Bản kinh đã phân tâm lý con người ra thành hai dòng:

- Một dòng thuộc bất thiện dẫn đến khổ đau, hại mình, hại người.

- Một dòng thuộc thiện dẫn đến an lạc, hạnh phúc lâu dài, lợi mình, lợi người.

2. Bản kinh cũng phân ngoại giới ra làm hai loại:

- Một loại mà khi con người tiếp xúc thì bất thiện pháp phát sinh, thiện pháp tổn giảm.

- Loại kia, khi tiếp xúc, tiếp cận thì thiện pháp tăng trưởng, bất thiện pháp tổn giảm. Sự phân tích như vậy là quá rõ ràng. Sự chọn lựa giữa hai cái tương phản ấy cũng đã quá rõ ràng, do mỗi người tự quyết định. 3. Bản kinh 114 là một cách trình bày khác về các ác pháp, thiện pháp, hay về bốn hạng người ở đời như đã được đề cập ở các kinh trước.

Thế Tôn dạy, nếu lời dạy của Thế Tôn về nắm giữ thực hiện hay không nắm giữ thực hiện một cách vắn tắt ấy, nếu cắt đi lời cắt nghĩa rộng rãi của Tôn giả Sàriputta mà người nghe có thể hiểu rộng rãi như nội dung mà Tôn giả Sàriputta trình bày, thì người ấy sẽ được hạnh phúc, an lạc lâu dài, do vì đã hiểu pháp hành nhờ có trí tuệ.

-oo0oo- KINH SỐ 115 Kinh ĐA GIỚI (Bahudhàtukasuttam)

- Discourse on the Manifold Elements -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc).

II. NỘI DUNG KINH ĐA GIỚI

1. Cũng tại tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ, từ kinh 111 đến kinh 115, Thế Tôn dạy về một số thành tựu tu tập của các bậc hiền trí, qua đó sợ hãi, thất vọng, hoạn nạn không bao giờ xảy đến. Các sợ hãi, thất vọng, hoạn nạn chỉ đến với người ngu muội. Do vậy, các Tỷ kheo nên có khát vọng thành người hiền trí, “những người biết suy tư tìm hiểu”.

(Hoạn nạn: Upasaggà: Misfortunes: các bất hạnh).

2. Thế Tôn định nghĩa về người hiền trí, người biết suy tư tìm hiểu rằng: “Thiện xảo về giới, thiện xảo về xứ, thiện xảo về Duyên khởi, thiện xảo về xứ phi xứ”. 3. Về xứ, thì có 12 xứ (6 căn và 6 trần). Về Duyên khởi, thì 12 chi phần nhân duyên, qua đó 12 nhân duyên tập khởi thì toàn bộ khổ uẩn tập khởi. Nhưng do sự đoạn trừ tham ái hoàn toàn của chính vô minh này, mà hành diệt, …, dẫn đến sự đoạn diệt hoàn toàn khổ uẩn.

Về giới thì có 6 loại thuộc giới (dhàtu):

- 18 giới: 6 căn + 6 trần + 6 thức.

- 6 giới: 6 đại (địa, thủy, hỏa, phong, không, thức).

- 6 giới khác: dục, ly dục, sân, vô sân, hại, bất hại giới.

- 3 giới: Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới.

- 2 giới: Hữu vi giới và Vô vi giới.

Về xứ và phi xứ (những sự kiện xảy ra và không xảy ra) như:

- Những sự kiện có xảy ra (có mặt) và không xảy ra. - Người có Chánh kiến không xem các hành là thường hằng; - Người tà kiến, người phàm có sự kiện xem các hành là thường còn. - Người có Chánh kiến đi đến các hành với ý niệm lạc thọ: sự kiện này không xảy ra.

- Người có tà kiến, người phàm đi đến các hành với ý niệm lạc thọ: sự kiện này có xảy ra, có mặt.

- Người có Chánh kiến, đi đến các hành với ý niệm tự ngã: sự kiện này không xảy ra.

- Người tà kiến, người phàm đi đến các hành với ý niệm tự ngã: sự kiện này có thể xảy ra, có mặt.

- Người có Chánh kiến có thể giết cha mẹ: sự kiện này không xảy ra.

- Người tà kiến, người phàm có thể giết cha mẹ: sự kiện này có thể xảy ra, có mặt. - Người có Chánh kiến có thể với ác tâm làm Như Lai chảy máu: sự kiện này không xảy ra.

- Người tà kiến, người phàm có thể với ác tâm làm Như Lai chảy máu: sự kiện này có thể xảy ra, có mặt.

- Người Chánh kiến phá hòa hợp Tăng: không xảy ra.

- Người tà kiến phá hòa hợp Tăng: có xảy ra.

- Người Chánh kiến đề cao một đạo sư khác: không xảy ra.

- Người tà kiến đề cao một đạo sư khác: có xảy ra. - Khi cùng trong một thế giới (lokadhàtu): có hai vị A la hán Chánh Đẳng Giác xuất hiện một lần: không xảy ra.

- Khi cùng trong một thế giới chỉ có một vị A la hán Chánh Đẳng Giác xuất hiện: có xảy ra.

- Khi cùng lúc trong một thế giới, có hai Chuyển Luân Thánh Vương: không xảy ra.

- Khi cùng lúc trong một thế giới, chỉ có một Chuyển Luân Thánh Vương: có xảy ra. - Một nữ nhân không thể thành A la hán Chánh Đẳng Giác (không có ở thân nữ).

- Một thân nữ không thể thành (làm) Đế Thích (Sakka), Ma Vương, Phạm Thiên…

- Ác nghiệp không thể dẫn đến thiện quả, khả lạc, khả hỷ. Thiện nghiệp có thể dẫn đến thiện quả…

4. Đặt tên kinh: riêng bản kinh này, Thế Tôn cho nhiều tên: - Đa Giới: Bahudhàtuko: Manifold Elements.

- Bốn Chuyển: Catuparivaṭṭo: Fourfold Circle.

- Pháp Kính: Dhammadàso: Mirror of Dhamma.

- Trống Bất Tử: Amatadundubhì: The Durm of Deathlessness.

- Vô Thượng Chiến Thắng: Anuttaro Samgànavijayo:

Incomparable Victory in the Battle.

III. BÀN THÊM:

1. - Tên kinh là Đa giới, do vì về giới (dhātu) thì có nhiều chủng loại. - Tên kinh là Bốn Chuyển, do vì đề cập đến Xứ, Giới,

Duyên khởi và Xứ, Phi xứ.

- Tên kinh là Pháp Kính, do vì phản ảnh rất thực tâm thức của một người qua các sự kiện sợ hãi, thất vọng, hoạn nạn.

- Tên kinh là Trống Bất Tử: lời dạy của Thế Tôn về nội dung trong kinh 115 nên được gióng lên như gióng lên tiếng trống bất tử.

- Vô Thượng Chiến Thắng: do vì lời dạy như là sự tuyên bố sự thật về người hiền trí có thể chiến thắng trong tất cả chiến trận chống sợ hãi, thất vọng và các bất hạnh ở đời. 2. Về ý nghĩa Xứ, Phi xứ như là ý nghĩa Pháp truyền thống, hay “Pháp nhĩ như thị”, không thể cắt nghĩa tại sao. 3. Bản kinh đã giới thiệu một định nghĩa rất đặc biệt về người Hiền trí, qua đó có thể được tóm tắt vào hai điểm như là hai định nghĩa riêng lẻ về Hiền trí:

3.1. Người hiền trí là người suy tư và tìm hiểu, đã rõ Xứ, Giới, Duyên khởi và Xứ, Phi xứ.

3.2. Người Hiền trí là người đã thoát khỏi sợ hãi, thất vọng và các hoạn nạn (các bất hạnh). -oo0oo- 414 KINH SỐ 116 Kinh THÔN TIÊN (Isigilisuttam)

- Discourse at Isigili -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH THÔN TIÊN

1. Đây là bản kinh tối đặc biệt giới thiệu về Độc giác Phật (Paccekabudha: những vị tự mình đi đến giác ngộ mà không cần đến sự giúp đỡ của một bậc Đạo sư; nhưng các vị Bích Chi Phật không thể thuyết pháp cho những người khác, theo chú thích của PTS, London, 1990, p.111: Those who win enlightenment by themselves without the aid of a teacher; but they can’t preach Dhamma to others). Có một thời xa xưa, cùng một lúc có mặt đến 500 vị Độc giác Phật có mặt tại núi Isigili.

2. Thực ra, các ngọn núi trong kinh có một tên riêng khác, nhưng mang các tên trong kinh là do có các sự kiện liên hệ, như núi Isigili: có tên này từ khi quần chúng thấy 500 vị Độc giác Phật (mà người đời gọi là ẩn sĩ) mất tích trong núi ấy, như là núi ấy đã nuốt chửng quý vị ấy. 3. Các Độc giác Phật đều đắc Đại Niết bàn, hoàn toàn dập tắt sinh tử.

III. BÀN THÊM

1. Thế Tôn không dạy về hạnh tu của các Bích Chi Phật (Độc giác Phật), theo bản kinh 116, do bởi vì sự kiện hầu như các Ngài chỉ tập trung đoạn trừ khát ái, gốc của khổ (mà các Ngài tự thân kinh nghiệm). Bản kinh không đề cập đến sự thật Duyên khởi như Thế Tôn Gotama đã chứng ngộ dưới cội Bồ đề.

Hẳn nhiên các Độc giác Phật không đủ khả năng để chuyển vận bánh xe Pháp. 2. Có một điều cần được các nhà Phật học uyên thâm truy cứu là: tại sao chư Phật quá khứ, bao gồm các Bích chi Phật chỉ thấy đề cập xuất hiện ở xứ Ấn?

Phải chăng vì Thế Tôn Gotama xuất hiện ở Bắc Ấn nên chỉ đề cập đến các sự kiện lịch sử của chư Phật liên hệ đến xứ Ấn, nơi mà thính chúng có thể nhận ra địa danh? Phải chăng nếu nói đến địa danh của một quốc gia khác thì gặp phải hai khó khăn: - Không có trong phát âm và tên gọi của người bản xứ.

- Thính chúng không biết xứ sở đề cập đến nằm ở đâu trên trái đất này?

Hay vì một lý do nào khác?

-oo0oo- 416 KINH SỐ 117 Kinh ĐẠI TỨ THẬP (Kinh 40 Lớn)

(Makācattārīsakasuttam)

- Discourse Pertaining To The Great Forty -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Cận duyên: Upaniso: Causal associations: các tập hợp của các duyên.

- Tư trợ: Saparikkhāro: Accompaniment: các phần đi cùng. - Chánh kiến hữu lậu: Sammādiṭṭhi savasā: Right view that has cankers: Chánh kiến của người còn lậu hoặc.

- Chánh kiến vô lậu: chánh kiến vô lậu, siêu thế: sammādiṭṭhi ariyan anāsava: Right view that is Aryan cankerless: chánh kiến của người đã đoạn tận lậu hoặc.

- Trạch pháp giác chi: Dhammavicayasambojjhango: The component of enlightenment that is investigation into things: Phân tích các pháp và thấy rõ sự thật Duyên khởi, Tứ đế nơi các pháp.

II. NỘI DUNG KINH ĐẠI TỨ THẬP

1. Tại tịnh xá Cấp Cô Độc, Thế Tôn giảng về Thánh Chánh định cùng với các cận duyên và tư trợ, hay Bát Thánh đạo. Qua đó, Chánh kiến là đi đầu (hay tuệ tri thế nào là chánh kiến, thế nào là tà kiến).

2. Chánh kiến gồm có hai cấp độ: Chánh kiến hữu lậu và

Chánh kiến vô lậu, siêu thế.

- Chánh kiến luôn luôn đi cùng nhóm với Chánh tinh tấn và Chánh niệm (Tinh tấn đoạn trừ tà kiến để thành tựu Chánh kiến là Chánh tinh tấn; Chánh niệm đoạn trừ tà kiến để thành tựu Chánh kiến là Chánh niệm). - Chánh kiến hữu lậu: thuộc phước báo, có sanh y. - Chánh kiến vô lậu: Tuệ căn, Tuệ lực, Trạch pháp giác chi của bậc Thánh vô học. 3. Có nhiều định nghĩa về Chánh kiến trong kinh 117 này: - Tuệ tri Chánh kiến, tà kiến: Chánh kiến. - Tuệ tri Chánh tư duy, tà tư duy: Chánh kiến.

- Tuệ tri Chánh ngữ, tà ngữ: Chánh kiến.

- Tuệ tri Chánh nghiệp, tà nghiệp: Chánh kiến.

- Tuệ tri Chánh mạng, tà mạng: Chánh kiến. - Tuệ tri Chánh tinh tấn, tà tinh tấn: Chánh kiến.

- Tuệ tri Chánh niệm, tà niệm: Chánh kiến.

- Tuệ tri Chánh định, tà định: Chánh kiến.

4. – Do Chánh kiến thành tựu

→ thành tựu Chánh tư duy, → thành tựu Chánh ngữ, → thành tựu Chánh nghiệp, → thành tựu Chánh mạng, → thành tựu Chánh tinh tấn, → thành tựu Chánh niệm, → thành tựu Chánh định, → thành tựu Chánh trí, → thành tựu Chánh giải thoát. Do Chánh kiến, các thiện pháp khởi tiêu diệt bất thiện pháp. Do tà kiến, các bất thiện pháp khởi lên tiêu diệt thiện pháp. Như thế, có 20 thiện pháp và 20 bất thiện pháp, vị chi 40 pháp và bản kinh 117 có tên là kinh Đại Tứ Thập (gọi là Đại, vì Bát Thánh đạo được mở rộng thành 40 pháp, không thể bị ngoại đạo chỉ trích).

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh 117 có một số điểm đặc biệt như: - Triển khai Bát Thánh đạo thành Thập Thánh đạo. - Trình bày về Bát Thánh đạo: Hữu lậu và Vô lậu. - Triển khai Bát Thánh đạo thành Đại Tứ Thập.

- Bát Thánh đạo được đề cập như là Thánh Chánh định với các cận duyên và tư trợ. Điều này làm nổi bật nét giáo lý: Phật giáo hay Đạo đế là Thánh Chánh định, là con đường thực hành Thiền định. - Mỗi chi phần đều có 2 tính chất: hữu lậu và vô lậu.

2. Bản kinh bao gồm các phần Giới, Định, Tuệ rất đầy đủ, có thể là tiêu biểu nhất về “con đường”.

3. Chánh tư duy đi cùng với Chánh kiến là nhóm Tuệ uẩn đi hàng đầu của mọi hành động thân, khẩu, ý dẫn đến sự dập tắt tất cả nhân tố gây ra phiền não khổ đau đã được định nghĩa rất chuẩn xác, rõ ràng rằng: đó là ly dục tư duy, vô sân tư duy, vô hại tư duy (Sammāsamkappo: Nekkhammasamkappo, āvyapādasamkappo, avihimsāsamkappo: Thought for renuncistion, Thought for non-illwill, Thought for non-harming).

Vô hại tư duy hay avihimsā, là nền tảng đầu nguồn của lý thuyết bất bạo động (non violence) của Thánh Gandhi. Tinh thần “bất bạo động” thực sự là của Phật giáo, mà không phải của Ấn giáo như một số người tưởng. (Tinh thần này được đề cập đến trong nhiều kinh thuộc Kinh tạng Nikāya).

4. Về Vô nhân luận (Ahetuvādā), Vô tác luận (Akiriyavādā)

và Hư vô luận (Natthikavādā), đã được bàn đến. Đây là ba trong

6 học thuyết của Lục sư ngoại đạo.

-oo0oo- KINH SỐ 118 Kinh NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM (Ānāpānasatisuttam)

- Discourse On Mindfulness - When Breathing in and out

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Lễ Komudī: Từ từ ngữ: Komudim cātumāsinim: gọi lễ này là Komudī bởi vì lúc bấy giờ là lúc thiên nhiên bên ngoài có nhiều hoa sen trắng nở đẹp; và từ cātumāsinim là ý nghĩa là kết thúc 4 tháng mùa mưa. - Minh giải thoát: Vijjāvimutti: Freedom through Knowledge: giải thoát do thành tựu các tri kiến; cũng có thể được hiểu là sự thành tựu tri kiến biết mình đã hoàn toàn giải thoát(tri kiến giải thoát hay giải thoát tri kiến). (Các từ khác đã được cắt nghĩa trong 20 bản kinh đầu của

Trung bộ I).

II.NỘI DUNG KINH NHẬP TỨC XUẤT TỨC NIỆM

1. Theo lời Thế Tôn dạy, lúc Thế Tôn trú ở Lộc Mẫu giảng đường (Migāramātupasade), tại thành Xá Vệ qua 4 mùa mưa cho đến ngày lễ Komudī, bấy giờ chung quanh Thế Tôn có sự hiện diện của Tướng quân Chánh pháp Sāriputta, Tôn giả Moggallāna và nhiều Tôn giả thời danh khác, cùng rất đông các Tỷ kheo:

đây là một hội chúng đặc biệt nhất mà người bố thí dù bố thí ít cũng sẽ được phước đức lớn, bố thí nhiều thì sẽ được phước lớn hơn… Thật là dịp hy hữu để có một hội chúng nhiều bậc đại trí tuệ vĩ đại như thế!

Thời pháp “Nhập tức xuất tức niệm” được Thế Tôn dạy ở đây là rất đầy đủ chi tiết và rất là nền tảng của công phu thành tựu Đạo đế (37 phẩm trợ đạo), định tuệ song hành và nổi bật sắc thái của Thiền quán, Trí tuệ.

2. Pháp “Nhập tức xuất tức niệm” là một pháp trong nhiều pháp mà các vị Tỷ kheo trong hội chúng chuyên tu (từng pháp môn cho từng vị) khác nhau. Đó là: - Tứ niệm xứ; - Tứ chánh cần; - Tứ như ý túc; - Ngũ căn; - Ngũ lực; - Thất giác chi; - Bát Thánh đạo; - Tu tập Từ tâm; - Tu tập Bi tâm;

- Tu tập Hỉ tâm; - Tu tập Xả tâm; - Tu tập Bất tịnh;

- Tu tập Vô thường tưởng;

- Và Nhập tức xuất tức niệm.

3. Nhập tức xuất tức niệm (Niệm hơi thở vào hơi thở ra) là nền tảng trong tất cả các pháp tu tập trên: do thành tựu tu tập nó mà Tứ niệm xứ đi đến viên mãn; do thành tựu viên mãn Tứ niệm xứ mà Thất giác chi đi đến viên mãn và dẫn đến sự thành tựu viên mãn Minh giải thoát.

4. “Nhập tức xuất tức niệm” là pháp thực hành theo dõi, với chánh niệm tỉnh giác, bốn đối tượng Thân, Thọ, Tâm, Pháp như đã được giới thiệu trong bản kinh Niệm Xứ, hay kinh Đại

Niệm Xứ.

III. BÀN THÊM

1. Nét đặc biệt của kinh 118, ngoài sự hiện diện của hội chúng đặc biệt ở đó mỗi đại Tôn giả hướng dẫn từ 10 đến 40 tân Tỷ kheo, Thế Tôn đặc biệt dạy pháp tu tập Nhập tức xuất tức niệm với Tứ niệm xứ và Thất giác chi. Hành giả vận dụng sự thành tựu niệm lực của công phu hành Tứ niệm xứ (xem như bước đầu công phu chỉ quán song hành) để hành thiền quán để lần lượt thành tựu các chi phần của Thất giác chi, cuối cùng là thành tựu Minh giải thoát.

2. Có những căn cơ đặc biệt, rất cá biệt, thì sau khi thành tựu niệm lực, thành tựu chánh niệm, tỉnh giác, nhiếp phục được các tham, ưu ở đời thì chuyên chú tâm hành Từ tâm, Bi tâm, Hỷ tâm, hay Xả tâm, hoặc hành bất tịnh tưởng, vô thường tưởng. Tất cả đều có điều kiện để cắt đứt các kiết sử, lậu hoặc, trong công phu của riêng mình, bởi tất cả đều có đủ định lực và mở rộng tâm chỉ để cắt đứt tham ái, chấp thủ.

-oo0oo- KINH SỐ 119 Kinh THÂN HÀNH NIỆM (Kāyagatasatisuttam)

- Discourse on Mindfulness of Body - I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc).

II. NỘI DUNG KINH THÂN HÀNH NIỆM

1. Niệm hơi thở vào hơi thở ra, kinh 118, là một phần của “Thân hành niệm”, và là một phần của Tứ niệm xứ - nói cả ba pháp trên cơ bản, là một cũng đúng – Tại đây, nơi tịnh xá Cấp Cô Độc, Thế Tôn dạy pháp Thân hành niệm, bao gồm: 1.1. Theo dõi đường hơi thở vào, hơi thở ra.

1.2. Theo dõi với chánh niệm, tỉnh giác, nhiệt tâm, các oai nghi hằng ngày…

1.3. Theo dõi, quán sát với chánh niệm – tỉnh giác – nhiệt tâm, các phần tố trong toàn bộ cơ thể đầy các vật bất tịnh… 1.4. Theo dõi, quán sát và phân tích các thân phần theo

“bốn đại” (địa, thủy, hỏa, phong).

1.5. Theo dõi, quán sát các xác chết, các biến đổi thể trạng của các xác chết – hành bất tịnh quán.

2. Thực hiện bốn Sắc Định – hiện tại lạc trú. Tại đây Thế Tôn có diễn đạt cảm nhận của hành giả ở sơ định, nhị định, tam định, và đệ tứ định Sắc giới (với các ví dụ để dễ hình dung, cảm nhận).

3. Mười thành tựu qua sự tu tập thành mãn thân hành niệm, mà Ma vương không thể có cơ hội quấy nhiễu là:

3.1. Nhiếp phục lạc và bất lạc…

3.2. Nhiếp phục được sợ hãi…

3.3. Kham nhẫn nóng, lạnh, đói, khát, ruồi, muỗi… Kham nhẫn các cảm thọ khổ đau khởi lên nơi thân… 3.4. Theo ý muốn dễ dàng đi vào bốn Sắc định của Hiện tại lạc trú…

3.5. Chứng Thần túc thông…

3.6. Chứng Tha tâm thông…

3.7. Chứng Thiên nhĩ thông…

3.8. Chứng Túc mệnh thông…

3.9. Chứng Thiên nhãn thông…

3.10. Chứng Lậu tận thông…

III. BÀN THÊM

Giữa hai kinh 118 và kinh 119 có một điểm khác biệt quan trọng mà hành giả cần ghi nhớ, ấy là: - Kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm được Thế Tôn dạy sau kinh Đại Niệm Xứ, hay Tứ Niệm Xứ và Thân Hành Niệm. Theo kinh Nhập Tức Xuất Tức Niệm, Tương Ưng IV, do vì kinh Thân Hành Niệm có hành phần “bất tịnh quán” hay quán các tử thi: pháp hành có phản ứng không tốt (không có kết quả, có khi khiến hành giả buồn bã, xanh xao, có khi trở nên buồn chán, các căn cơ thích hợp với tịnh sắc) đối với một số căn cơ ghét bất tịnh, có khi dẫn đến phản tác dụng tâm lý. Vì lẽ này, Thế Tôn dạy “Nhập tức xuất tức niệm” cho phù hợp với mọi căn cơ. - Pháp quán bất tịnh chỉ nên thực hành khi có vị Đạo sư ở cạnh để dẫn dắt khi thấy cần. An toàn nhất là tất cả có thể thực hành Niệm xứ, trừ đi phần thực hành “bất tịnh quán”: riêng pháp quán bất tịnh chỉ hành rất giới hạn để đối trị với lòng dục nặng (những ai bị trói buộc mạnh bởi ái dục); khi lòng dục lắng dịu, hành giả nên đi vào “Nhập tức xuất tức niệm”.

-oo0oo- 424 KINH SỐ 120 Kinh HÀNH SANH (Samkhāruppattisuttam)

- Discourse on Uprising by Means of Aspriration -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - Hành sanh: Samkhāruppatti (Samkhāra + uppatti): Samkhāra ở đây có nghĩa là nhắm đến, mong ước, khát vọng; uppatti có nghĩa là uprising: sinh khởi, sinh về. Có nghĩa là khát vọng về cảnh giới Người, Dục giới thiên, Sắc giới, Vô sắc giới hay đoạn tận lậu hoặc ngay trong hiện tại (khát vọng này mạnh mẽ như là “dục như ý túc”).

II. NỘI DUNG KINH HÀNH SANH

1. Cũng tại tịnh xá Cấp Cô Độc, ở Thắng Lâm, thành Xá Vệ, một thời Thế Tôn gọi các Tỷ kheo đến và dạy kinh này

(Hành sanh).

2. Bản kinh chỉ nêu rõ hai điểm chính:

2.1. Muốn được như ý về cảnh giới thác sinh trong tương lai, hay không sinh về đâu cả (đoạn tận lậu hoặc ngay trong hiện tại) thì một Tỷ kheo cần hành thành tựu đầy đủ: Tín,

Giới, Văn, Thí và Tuệ.

2.2. Với vị Tỷ kheo đầy đủ: Tín, Giới, Văn, Thí và Tuệ nếu chuyên định tâm muốn thác sinh về cõi Người (gia đình Sát đế lợi, Bà la môn…) hoặc các cõi Dục giới thiên, Sắc giới, Vô sắc giới đều sẽ toại nguyện; ngay cả muốn đoạn trừ lậu hoặc trong hiện tại cũng có thể thành tựu.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh đặc biệt nói về do nguyện sinh mà không phải do nghiệp sinh. Sự thật này là nhân duyên để mọi hành giả có thể vào sinh tử để độ sinh. Pháp tánh là như thế.

2. Khi một Tỷ kheo đầy đủ tín thì đạo tâm đã bất thối chuyển đối với giải thoát. Nếu vị ấy thành tựu Giới thì bản tâm đã sạch các cấu uế, tự sinh khởi Tịnh quang tâm (tâm sinh về Dục giới thiên và đủ điều kiện để đi vào Sắc giới tâm). Nếu vị ấy thành tựu Văn thì Chánh kiến đã thành tựu; theo kinh Đại Phân Biệt Về Nghiệp, vị ấy nhất định sinh Thiên giới và cứ thế thác sinh đi lên mãi, dần đến Niết Bàn. Nếu vị ấy thành tựu Thí (có thể thành tựu Từ, Bi, Hỷ, Xả) thì có đủ điều kiện để sinh Phạm Thiên giới. Nếu vị ấy còn thành tựu Tuệ nữa thì rất dễ dàng với quyết tâm sẽ cắt đứt các kiết sử để vào Thánh lưu. Nhưng tại đây, nếu vị Tỷ kheo mong muốn cảnh giới nào với thân tướng và thọ mạng ưa thích, hoặc vì mục tiêu độ sinh để thành tựu Chánh đẳng giác, vị ấy chỉ làm thêm một việc, đó là:

- Khởi lên nhiều lần khát vọng sinh về nơi vị ấy mong.

- Hay, tác ý, hướng tâm về cảnh giới muốn thác sinh.

Đây là cách tạo nên một tập quán nghiệp mạnh hầu để có một cận tử nghiệp như ý muốn, hoặc một sức mạnh tâm lý để hướng tâm, dẫn tâm về cảnh giới vị ấy mong, làm như cách mà một hành giả ở tứ Sắc định dẫn tâm vào công phu hành Tứ Vô lượng tâm, hay dẫn tâm vào Tứ Không định, hoặc dẫn tâm vào Tam minh. -oo0oo- 426

PHẦN III (TỪ KINH SỐ 121 ĐẾN KINH SỐ 130)

Phần Không tánh

427 KINH SỐ 121 Kinh ngắn: KHÔNG TÁNH (Cūlasuññatasuttam)

- Lesser Discourse on Emptiness -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ:

1. Tên kinh là Cūlasuññatasuttam: Discourse (Lesser Discourse: Cūlasuttam); Suññata: Emptiness: Không tánh. Nên dịch là Kinh ngắn (về) Không tánh thay vì kinh Tiểu Không (Cūla: nhỏ, tiểu; là từ bổ nghĩa cho Suttam (kinh), mà không phải bổ nghĩa của từ Suññata (Không tánh)). 2. Nguyên bản Pāli câu: “… yam pana tattha avasiṭṭham hoti, Tam santam idam athīti pajānāti. Evam pi’ssa esā, Ānanda, yathābhucca avipallatthā parisuddhā suññakāvakkanti bhavati” Bản dịch Anh ngữ: “But in regard to what remains there he comprehends, “That being, this is”. Thus, Ānanda, this comes to be for him a true, not a mis-taken, utterly purified realisation of

(the concept of) emptiness”.

Đại tạng kinh Việt Nam, Trung Bộ III, 1992, tr.292 – 293, ghi: “Nhưng đối với cái còn lại, ở đây, vị ấy tuệ tri: “cái kia có, cái này có”. Như vậy, này Ānanda, cái này, đối với vị ấy, là như vậy, thật có, không điên đảo, sự thực hiện hoàn toàn thanh tịnh, không tánh”.

Đề nghị dịch rõ và sát nghĩa rằng (nên chú ý cẩn trọng trong công việc phân tích từ và nghĩa): “Nhưng với cái còn lại ở đó, vị ấy biết như thật rằng, “cái kia có mặt, cái này có mặt”. Như vậy, này Ānanda, đối với vị ấy, cái này là một sự biểu hiện Không tánh một cách hoàn toàn, chân thật, không sai”.

3. Nguyên bản Pàli: “Suññatāvihārenāham, Ānanda, etarahi bahulam viharāmīti”.

Bản dịch Anh ngữ câu trên là: “I, Ānanda, through abiding in (the concept of) emptiness, am now abiding in the fullness there of”.

Đại tạng kinh Việt Nam, Trung Bộ III, 1992, tr.291 – 292, ghi: “Này Ānanda, Ta nhờ an trú không, nên nay an trú rất nhiều”.

Đề nghị dịch rõ và gọn hơn: “Này Ānanda, qua sự an trú không tánh, Ta an trú trọn vẹn”.

(Ghi chú: bahulam viharāmī: Ta an trú trọn vẹn, bahulam (adv): in the fullness of abiding).

4. Nguyên bản Pàli câu: “Atthi c’evāyam darathamattā, yadidam imam eva kāyam paṭicca saḷāyatanikam jīvitapaccayā ti”.

Bản dịch Anh ngữ câu trên là: “And there is only this degree of disturbance, that is to say the six sensory fields that, conditioned by life, are grounded on this body itself”.

Đại tạng kinh Việt Nam, Trung Bộ III, 1992, tr.298, ghi:

“Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sáu nhập duyên mạng, duyên với thân này”.

Đề nghị dịch rõ là: “Và chỉ có một ưu phiền này, tức là sáu nhập liên hệ với thân này do đời sống tạo ra”.

II. NỘI DUNG KINH NGẮN KHÔNG TÁNH

1. Tại Lộc Mẫu giảng đường (Migàramàtu), thành Xá Vệ (Sàvatthi), tôn giả Ananda bạch hỏi Thế Tôn ý nghĩ: “Ta (Thế

Tôn) nhờ an trú không tánh nên an trú trọn vẹn”.

2. Thế Tôn dạy khi tâm an trú lâm tưởng (tưởng về rừng)

thì các tưởng về thị trấn, làng mạc, … không có mặt, ví như trong Lộc Mẫu giảng đường này chỉ có mặt chư Tăng, mà không có mặt trâu, bò, …; khi an trú với tưởng nào thì đối tượng của tưởng đó Thế Tôn đều thấy “do cái kia có mặt, cái này có mặt”.

Cái gì có mặt là như thị, thật có, không sai khác, sự biểu hiện hoàn toàn của Không tánh.

3. Khi an trú tâm vào tưởng nào, thì các ưu phiền liên hệ đến các tưởng khác không dấy lên, chỉ có ưu phiền (về hữu vi) liên hệ đến tưởng đang trú dấy lên.

Khi không tác ý tất cả các tưởng, mà chỉ tác ý đơn nhất “vô tướng tâm định”, thì hành giả sẽ có nhận thức rằng: Vô tướng tâm định cũng thuộc hữu vi, do tâm tư tạo nên. Phàm cái gì thuộc hữu vi, cái ấy là vô thường, chịu sự đoạn diệt. Thấy biết như vậy, tâm hành giả sẽ thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, và vô minh lậu; hành giả tự biết đã giải thoát (A la hán).

Khi bấy giờ, với trí tuệ, vị ấy thấy rõ các ưu phiền do lâm tưởng, thôn tưởng…, phi tưởng phi phi tưởng xứ tưởng không có mặt; chỉ có một thứ ưu phiền có mặt tức là sáu nhập liên hệ đến thân này, do đời sống (của tự thân) khởi sinh.

Với ưu phiền này, hành giả vẫn thấy do “cái kia có mặt, cái này có mặt”, cái này đối với hành giả là như vậy, thật có, không sai khác, sự biểu hiện hoàn toàn của Không tánh.

4. Như Lai và các bậc Thánh, sau khi chứng đạt đều an trú cứu cánh Vô thượng hoàn toàn Không tánh này (đây là chỗ an trú của vô tướng tâm định – theo kinh dài Không Tánh).

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh ngắn về Không Tánh này rất đặc biệt của Nikāya, rất trí tuệ, rất thâm áo và rất hiện thực. An trú Không tánh là an trú vào Không tánh của các Pháp (vạn hữu). An trú Không tánh của các pháp là an trú vào Vô ngã tánh, hay Duyên khởi tánh của các pháp. Muốn an trú được như thế, tâm thức hành giả phải ở cấp độ xả, nhất tâm, chỉ thuần trú tâm trên một đối tượng (như khi trú thôn tưởng thì chỉ thôn tưởng có mặt; các tưởng khác không có mặt). Đây gọi là định Vô tướng, hay “Vô tướng tâm định”. Tại đây, tâm hành giả an lạc, rất khinh an. 2. Trước khi giác ngộ đoạn hết lậu hoặc, sự an trú Không tánh được thực hiện nhiều lần sẽ giúp hành giả thấy rằng định “Vô tướng tâm” ấy cũng chỉ là hữu vi, chịu sự đoạn diệt, vô thường; cái thấy trí tuệ ấy sẽ giúp hành giả đoạn trừ được dục lậu, hữu lậu và vô minh lậu. Bấy giờ chỉ có một thứ ưu phiền, phiền muộn khởi sinh, tức là “sáu nhập” liên hệ đến thân này do đời sống sinh ra. Điểm ưu phiền này, như là cái đuôi con nòng nọc chưa rụng, là dấu ấn của Niết bàn hữu dư y (lúc còn thân ngũ uẩn, còn hệ lụy của thân ngũ uẩn này).

3. Về tư tưởng Không tánh của Bát Nhã tông (Phật giáo phát triển) cũng cùng một nghĩa của kinh ngắn Không tánh này, như nội dung ý nghĩa của câu “Chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách”. Tại kinh 121 này, không chỉ đề cập đến Không tánh là gì, mà còn nói rõ cách an trú vào Không tánh (kinh dài Không Tánh, kinh số 122 sẽ nói rõ thêm).

4. Qua ba điểm vừa nêu trên, ta thấy rằng các pháp được gọi là hữu vi, thực sự tự nó là vô vi: Không tánh là trần gian này, nếu tâm hành giả thường an trú vào Vô tướng tâm định.

Nói ngược laị, không dính mắc vào các chấp thủ tướng. 5. Từ kinh ngắn Không Tánh này, ta liên hệ tới các lời kinh sau đây sẽ thấy rõ sự thống nhất của giáo lý Nikāya và Phật giáo phát triển:

- “Ai thấy Duyên khởi, người ấy thấy Pháp; ai thấy Pháp

(hiện hữu), người ấy thấy Duyên khởi”. (Nikāya) - “Ai thấy Duyên khởi (Pháp), người ấy thấy Như Lai; ai thấy Như Lai, người ấy thấy Duyên khởi (Pháp)”. (Nikāya)

- “Chư Phật Lưỡng Túc Tôn, Tri pháp thường vô tánh, Phật chủng tùng duyên khởi, Thị cố thuyết nhất thừa…” (Kinh Pháp Hoa) - …“Chiếu kiến ngũ uẩn giai không, độ nhất thiết khổ ách”.

(Bát Nhã Tâm Kinh)

- “… Nhược thông đạt vô ngã pháp giả tức danh đại Bồ tát”. (Kinh Kim Cang Bát Nhã)

Kinh Kim Cang chủ trương đoạn trừ hẳn 8 ngã tưởng: ngã tưởng, nhơn tưởng, chúng sanh tưởng, thọ giả tưởng, pháp tưởng, phi pháp tưởng, tưởng, phi tưởng (tương đương với tác ý vô tướng).

Từ đây, hành giả sẽ được cái tâm bừng sáng lên diệu nghĩa.

-oo0oo- KINH SỐ 122 Kinh dài: KHÔNG TÁNH (Mahāsuññatasuttam)

- Greater Discourse on Emptiness -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ - An trú nội không: do không tác ý tất cả các tướng. Để an trú được nội không, Tỷ kheo cần an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an tịnh nội tâm, nghĩa là cần phải chứng đắc đệ tứ Sắc định. - An trú ngoại không: tác ý đến “Không tánh” đối với Ngũ thủ uẩn của người khác.

II. NỘI DUNG BẢN KINH

1. Lúc đang trú ở Ca Tỳ La Vệ (Kapilavatthu), giữa các dòng họ Thích Ca (Sakka), Thế Tôn dạy tôn giả Ananda rằng: - Những Tỷ kheo ưa thích hội chúng của mình, của người thì không thể chứng đắc các viễn ly lạc, độc cư lạc, an tịnh lạc, chánh giác lạc; chứng đắc và an trú với tâm giải thoát hạn kỳ hay không có hạn kỳ và bất động.

- Nhưng với người sống một mình, xa lánh hội chúng, xa lánh tụ hội, thì có hy vọng có sự chứng đắc trên. 2. Thế Tôn dạy thêm: “Không có pháp nào trong đó có hoan lạc, chịu sự biến đổi mà không dẫn đến sầu, bi, khổ, ưu, não. Cần an chỉ, an tọa, chuyên nhất và an định nội tâm (cần chứng đắc đệ tứ Sắc định) để an trú nội không. Trong khi an trú nội không, dù có bất cứ ai đến đoanh vây hỏi pháp, thì Thế Tôn hướng tâm về viễn ly, độc cư, ly dục làm đoạn tận các pháp an trú dựa trên lậu hoặc, nói lên tại chỗ liên hệ những lời thuần túy, khích lệ”. 3. Một vị Tỷ kheo an trú nội không thì dù đứng, ngồi, đi kinh hành, các tham, ưu, bất thiện pháp không có chảy vào tâm.

Vị ấy không nói, bàn các chuyện thế gian, các luận thuyết thế gian, mà chỉ bàn đến những khắc khổ, khai tâm hướng đến yểm ly, ly tham, đoạn diệt, an tịnh, Niết bàn như thiểu dục, tri túc, độc cư, giới, định, tuệ, giải thoát và tri kiến giải thoát. 4. Đối với vị Tỷ kheo ấy, đối với năm dục lạc, dục tham nào khởi lên liền bị đoạn diệt; đối với năm thủ uẩn, ngã mạn nào khởi lên liền bị đoạn tận.

Đối với vị Tỷ kheo như thế thì dù có bị hất hủi, các Tỷ kheo khác nên thân cận, học hỏi như là học hỏi với vị Đạo sư của mình.

5. Thế Tôn cũng dạy Tôn giả Ananda về mối phiền lụy cho vị Đạo sư, và phiền lụy cho các đệ tử:

- Trong khi vị Đạo sư sống viễn ly, thì các Bà la môn, các gia chủ, thị dân bao vây, vị Đạo sư ấy khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, khởi lên tham ái trở lui về đời sống sung túc, như vậy là sự phiền lụy của một vị Đạo sư. - Nếu các đệ tử sống viễn ly, các Bà la môn, các gia chủ, thị dân bao vây, các đệ tử khởi lên nhiễm tâm, rơi vào dục vọng, trở lui về đời sống sung túc; đây là các bất thiện pháp dẫn đến tái sanh tấn công các đệ tử, là phiền lụy của các vị đệ tử.

6. Thế Tôn cũng dạy Tôn giả về sự đối xử thù nghịch của một đệ tử đối với một vị Đạo sư: đó là sự không nghe theo lời giảng dạy của vị Đạo sư, đi xa khỏi lời dạy của vị Đạo sư.

7. Thái độ giảng dạy của Thế Tôn là “Không sách tấn các Tỷ kheo theo cách người thợ đồ gốm đối với các đồ gốm chưa nung, mà nói hết lời chỉ trích này đến lời chỉ trích khác, lời tán thán này đến lời tán thán khác”.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh 122 này nhắc nhở các Tỷ kheo đến nếp sống viễn ly, độc cư, xa hội chúng của đời sống phạm hạnh. Sống độc cư để đi vào hiện tại lạc trú, đi vào an chỉ, an tọa, an định, “an trú nội không” (đệ tứ Sắc định).

2. Đoạn trừ tham ái đối với dục lạc, đoạn trừ ngã mạn đối với năm thủ uẩn. Thái độ sống này là thực sống, thực hiện, mà không phải chỉ để nói và hiểu.

-oo0oo- 436 KINH SỐ 123 Kinh HI HỮU VỊ TẰNG HỮU PHÁP (Acchariyabbhutadhammasuttam)

- Discourse on Wonderful and Marvellous Qualities -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH HI HỮU VỊ TẰNG HỮU PHÁP

1. Bản kinh giới thiệu về các pháp hy hữu của một vị Bồ tát trước khi xuất gia thành đạo được Tôn giả Ananda thuật lại lúc Thế Tôn đang trú ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành

Xá Vệ (Sàvatthi).

2. Các điểm truyền thống của vị Bồ tát ở kiếp sau cùng ở đời: 2.1. Giác tỉnh sinh về Đâu Suất thiên (Tusita) và trú ở Tusita cho đến ngày mệnh chung, giáng trần.

2.2. Giác tỉnh vào thai mẹ (giác tỉnh khi vào thai, trú ở trong thai, và khi xuất khỏi thai).

2.3. Lúc Bồ tát nhập thai, bà mẹ hưởng đầy đủ năm dục lạc, tâm thanh tịnh hồn nhiên, không khởi niệm nhiễm trước.

2.4. Sau khi sinh Bồ tát bảy ngày, bà mẹ sinh về Đâu Suất. 2.5. Lúc Bồ tát ở trong thai, bà mẹ thấy thai nhi rõ ràng các bộ phận như thấy viên ngọc để trong lòng bàn tay.

2.6. Bồ tát ra khỏi thai, nhập thai: nhiều hào quang chiếu sáng khắp các cõi, quả đất chấn động.

2.7. Bồ tát ở trong thai có bốn Thiên tử canh giữ bốn góc trời, giữ an lành cho thai nhi và bà mẹ. 2.8. Sinh ra, ra khỏi thai, Bồ tát chân không chạm đất, có chư Thiên đỡ, có nước ấm giữa trời tắm rửa sạch cho hài nhi và bà mẹ.

2.9. Chư Thiên đặt thai nhi vào tay bà mẹ và nói: “bà hãy hoan hỷ, bà vừa sinh một bậc vĩ nhân”.

2.10. Bồ tát ra khỏi thai, thanh tịnh, không dính chất dơ nào từ lòng bà mẹ.

2.11. Bồ tát ra khỏi thai, từ tay mẹ, Bồ tát đứng vững và bước đi bảy bước, mắt nhìn về phương Bắc tuyên bố: “Ta là bậc tối tôn ở đời, Ta là bậc cao nhất ở đời. Đây là đời sống cuối cùng”.

2.12. Bồ tát biết rõ, thấy rõ các cảm thọ, các tưởng, các tầm tứ khởi lên (biết rõ cả 5 uẩn). Trên đây là các pháp vị tằng hữu của một Bồ tát ở kiếp cuối sống cùng.

III. BÀN THÊM

- Gọi là pháp vị tằng hữu, hay pháp truyền thống, bởi chư Bồ tát ra đời để thành Phật trong hiện kiếp như thế. Không thể cắt nghĩa vì sao! Pháp ấy là như thế! - Còn nhiều pháp vị tằng hữu nữa mà các nhà Phật học có thể gặp trong vài bản kinh khác của Nikāya.

-oo0oo- 438 KINH SỐ 124 Kinh BẠC CÂU LA (Bakkulasuttam)

- Discourse by Bakkula -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH BẠC CÂU LA

1. Lúc Thế Tôn đang trú ở tịnh xá Trúc Lâm, thành Vương Xá, bấy giờ có tu sĩ Bakkula xuất gia.

Một hôm ngoại đạo lõa thể Kassapa, bạn của Tôn giả Bakkula hồi còn tại gia, đến thăm Tôn giả và đàm đạo. 2. Kassapa đặt ra một số câu hỏi về Tôn giả Bakkula:

- Tôn giả tu đã bao lâu: đã 80 năm.

- Tôn giả đã từng “sống thế tục” – chưa hề tác ý nhục dục trong suốt 80 năm ấy… chưa hề nhìn kỹ nữ nhân (nhận dạng)…, chưa hề thuyết pháp cho nữ nhân – gồm các Tỷ kheo Ni…, chưa hề may y với kéo cắt, với cây kim…, chưa hề may y Kathina…, chưa từng ngồi trong nhà…, chưa từng độ người xuất gia (nam hay nữ)…, chưa từng an cư gần thôn làng…, chỉ ăn đồ ăn nội địa trong 7 ngày còn uế nhiễm, qua ngày thứ tám thì đắc chánh trí…

Đấy là các pháp đặc biệt về Tôn giả Bakkula: rất thiểu dục, rất tri túc và rất viễn ly. sau liền đắc A la hán. 3. Kassapa xin xuất gia với Tôn giả Bakkula, không bao lâu

4. Sau đó cũng không lâu, Tôn giả Bakkula báo trước chư Tăng biết, và tịnh tọa trước Tăng chúng mà nhập Niết bàn.

Đây cũng là một pháp vị tằng hữu của Tôn giả Bakkula.

III. BÀN THÊM

Bản kinh 124 này giới thiệu gợi ý cho thấy trong hàng các Tôn giả có rất nhiều hạnh tu, chứng và nhập Niết bàn đặc biệt.

-oo0oo- 440 KINH SỐ 125 Kinh ĐIỀU NGỰ ĐỊA (Dantabhūmisuttam)

- Discourse On The “Tamed Stage” -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH ĐIỀU NGỰ ĐỊA

1. Lúc Thế Tôn đang trú ở tịnh xá Trúc Lâm, thành Vương Xá, bài kinh 125 được thuyết giảng:

Sa di Aggivessana đàm đạo với Vương tử Jayasena. Sa di nói: “Ở đây, Tỷ kheo không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sẽ được nhất tâm”.

Vương tử không chấp nhận như vậy.

2. Sa di Aggivessana bạch lên Thế Tôn sự việc xảy ra. Thế Tôn dạy: Với người phóng dật, đắm chìm trong dục lạc, tâm thức buông lung, thì rất khó – hầu như không thể điều phục. Sự điều phục cần thời gian dài để huấn luyện như người huấn luyện con voi rừng thích ứng với người và thôn làng, thực hiện những gì mà người huấn luyện muốn.

3. Cũng vậy, Thế Tôn điều phục, giúp các Tỷ kheo điều phục tâm qua một quá trình điều phục.

- Thành thục Giới → Hộ trì các căn → Tiết độ ăn uống → - Hành thiền định Tứ Niệm xứ (như đã được giới thiệu trong nhiều kinh trước).

Nếu một Tỷ kheo chưa đoạn tận lậu hoặc cho đến lúc mệnh chung thì được gọi là chết với cái chết chưa điều phục. Nếu đoạn tận lậu hoặc trước lúc mệnh chung thì vị Tỷ kheo ấy được gọi là chết với cái chết được điều phục.

III. BÀN THÊM

1. Qua nội dung bản kinh 125, ta nhận thấy rằng: một người trẻ tuổi xuất gia trước khi đi vào thế tục sẽ dễ dàng điều phục tâm. Với người cư sĩ thế tục hưởng thụ dục lạc sung mãn thì rất khó điều phục tâm.

Vấn đề hiệu quả của pháp hành là tùy thuộc vào mức độ giác tỉnh, nỗ lực, và nghiệp ràng buộc của người tu. Nếu thiếu quyết tâm, nếu nắm giữ thế tục thì không thể nào có pháp tu nào dẫn đến thành tựu định, tuệ. Lỗi không do “Con đường” mà là do người thực hiện “Con đường”.

2. Thời đại ngày nay đầy dục lạc, đầy dao động thì thật rất khó cho người đời nhận ra giá trị của Phật pháp. Ở đây cũng thế, không phải Phật pháp giúp ích không nhiều cho con người thời đại, mà do con người thời đại không chịu buông xả dục vọng, các ác tâm, hại tâm.

-oo0oo- 442 KINH SỐ 126 Kinh PHÙ DI (Bhūmijasuttam)

- Discourse to Bhūmija - I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH PHÙ DI

1. Lúc Thế Tôn đang trú ở tịnh xá Trúc Lâm, thành Vương Xá, bấy giờ Tôn giả Bhūmija đến độ ngọ ở trú xứ của Vương tử Jayasena. Vương tử nêu ra câu hỏi rằng các Sa môn, Bà la môn chủ trương rằng:

- Nếu có ước nguyện. - Nếu không có ước nguyện.

- Nếu có và không có ước nguyện.

- Nếu có và không có ước nguyện thì sẽ không đạt được quả vị.

Vậy quan điểm của Thế Tôn thế nào? 2. Tôn giả Bhūmija trình bày đúng lời Thế Tôn dạy rằng:

- Nếu có ước nguyện, - Nếu không có ước nguyện, - Nếu có và không có ước nguyện, - Nếu không có và không không có ước nguyện thì sẽ không đạt được quả vị.

Ngược lại, nếu hành đúng pháp, thì sẽ đạt được quả vị. Vương tử Jayasena tán thán Thế Tôn là Bậc Đạo sư trên các Bậc Đạo sư khác. 3. Tôn giả Bhūmija sau đó trình bạch lên Thế Tôn nội dung câu trả lời của Tôn giả, Thế Tôn xác nhận đúng, nhưng bổ sung thêm 4 ví dụ để làm sáng tỏ chủ trương của Thế Tôn để tăng mạnh tính thuyết phục: Ví dụ 1: Nếu cần tìm dầu mà lấy nước trộn với cát thì sẽ không bao giờ có dầu.

Ví dụ 2: Nếu tìm sữa mà nắm sừng con bò cái để vắt sừng lấy sữa thì mãi không có sữa.

Ví dụ 3: Nếu tìm sanh tô (từ sữa) mà lấy que quấy nước trong ghè thì sẽ không khi nào có sanh tô.

Ví dụ 4: Nếu cần lấy lửa mà lấy dụng cụ lấy lửa cọ xát vào một khúc gỗ tươi ướt đẫm thì sẽ không có lửa.

Cũng thế, với tà kiến…, tà định mà chờ đợi sự thành tựu phạm hạnh thì sẽ vĩnh viễn không có kết quả.

III. BÀN THÊM

1. Lời đáp của Tôn giả Bhūmija đúng với Chánh pháp, nhưng thiếu sự soi sáng ý nghĩa, do đó thiếu tính thuyết phục

Vương tử Jayasena.

2. Thế Tôn giảng dạy luôn nêu lên các ví dụ cho tỏ nghĩa lý về “con đường”; các ví dụ rút ra từ kinh nghiệm thực tế rất gần gũi người nghe giúp người nghe dễ hiểu, dễ nhận và dễ nhớ.

Đây là một phương pháp giảng dạy của Thế Tôn vừa giới thiệu kỹ thuật giảng dạy của Phật giáo, vừa nói lên tính chất rất thực tế, thực tại của nền giáo lý đó.

-oo0oo- 444 KINH SỐ 127 Kinh A NA LUẬT (Anuruddhasuttam)

- Discourse with Anuruddha -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH A NA LUẬT

1. Lúc Thế Tôn ở tịnh xá Cấp Cô Độc, Thắng Lâm, thành Xá Vệ (Sàvatthì), thợ mộc Pañcakanga, một cư sĩ, đã thỉnh mời Tôn giả Anuruddha cùng với ba vị Tỷ kheo thọ trai tại tư thất của mình. 2. Trong dịp này, Pañcakanga bạch hỏi Tôn giả Anuruddha về ý nghĩa của Tứ Vô lượng tâm và các Đại hành tâm là khác văn đồng nghĩa hay khác văn khác nghĩa? Tôn giả Anuruddha xác định là: khác văn và khác cả nghĩa:

- Tứ vô lượng tâm là Từ, Bi, Hỷ, Xả được hành giả biến mãn cả bốn phương (rải Từ, Bi, Hỷ, Xả khắp cả mười phương) không hận, không sân (đối tượng của bốn tâm này là chúng sinh; tác dụng của pháp môn này là đoạn trừ sân tâm, hận tâm, hại tâm: một cấp độ để thác sinh về Phạm Thiên; một cấp độ tu cao hơn: từ Đại hành tâm đi vào Diệt thọ tưởng định).

- Đại hành tâm được tu tập qua thiền định, đó là các tâm thuộc Tứ Sắc định, Tứ Không định (an trú tâm cho thấm nhuần và biến mãn rộng từ một gốc cây cho đến một quốc độ, một thế giới).

3. Tôn giả Anuruddha nhân đây giới thiệu tùy theo hào quang của đại hành tâm khi tu tập để sau khi mệnh chung được sinh về các cảnh giới Sắc giới thiên: các hào quang có sáng tỏ nhiều, ít và tạp nhiễm, thanh tịnh khác nhau. Tôn giả nói theo những gì tự thân chứng nghiệm mà không phải thuật lại những gì đã được nghe, được học.

III. BÀN THÊM

1. Bản kinh nổi bật một số nét mới về định nghĩa các Vô lượng tâm, và các Đại hành tâm. Bản kinh cũng đặc biệt tế nhị giới thiệu sự chứng đắc thiên nhãn thông của Tôn giả Anuruddha: Tôn giả đã tiếp xúc trực tiếp với chư Thiên Sắc giới, theo truyền thống thì các Tỷ kheo không phô trương các thần thông chứng đắc; ở đây Tôn giả có ngầm bày tỏ sự chứng đắc, nhưng vì để gỡ đi thắc mắc của Pañcakanga, mà không phải vì danh vọng, lợi dưỡng, hay vì tự ngã.

2. Bản kinh 127 tiết lộ rằng con đường thực hành thiền định, đại hành tâm rất dễ dẫn dắt đến kết quả thác sinh về các cõi Sắc và Vô sắc. Nhưng theo tinh thần giáo dục của Thế Tôn, thiền định chỉ là phương tiện được vận dụng tu tập để phát triển trí tuệ, đoạn trừ các lậu hoặc, mà không phải là mục tiêu của phạm hạnh. Hành giả nên biết sử dụng sự thành tựu, chứng đắc các định để phát triển thiền quán cắt đứt Ái, Thủ, Vô minh: đây mới là tinh thần và nội dung Phật giáo. -oo0oo- 446 KINH SỐ 128 Kinh TÙY PHIỀN NÃO (Upakkilesasuttam)

- Discourse on Defilements -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)

II. NỘI DUNG KINH TÙY PHIỀN NÃO

1. Kinh này có nhân duyên nói kinh tương tự (hệt như) kinh Kosambi, M.48 (Trung bộ kinh I). Đại tạng kinh Việt Nam để tên kinh là Tùy Phiền Não (nghĩa là chỉ các bất thiện tâm như: phẫn, hận, phú, não, tật, xan, cuống, siễm, hại, kiêu). Từ Upakkilesa có nghĩa là các lậu hoặc, bất tịnh tâm, hay cấu uế tâm. Điểm khác biệt, có lẽ là hai kinh thuật lại hai cuộc tranh cãi khác nhau ở Kosambi – là ở kinh Kosambi, Trung bộ I, 48, Thế Tôn cho gọi các Tỷ kheo đến để dạy “sáu pháp hòa kính”; ở đây các Tỷ kheo tranh cãi còn “già miệng, cứng đầu” hơn, yêu cầu Thế Tôn chớ can thiệp: các người tự tranh cãi tự chịu trách nhiệm (quá lắm)!

2. Thế Tôn nhân sự kiện tranh cãi dữ dội ấy, cảm xúc nói lên các bài kệ (kiết tập ở kinh Pháp Cú) về hận thù và tình thương. Sau đó Thế Tôn đến thăm trú xứ của ba Tôn giả Anuruddha, Nandiya và Kimbila. Tại đây, ba Tôn giả sống “hòa kính”, sắp thành tựu mục tiêu phạm hạnh, tương phản với nhóm

Tỳ kheo kia.

3. Tôn giả Anuruddha hỏi Thế Tôn về “tướng hào quang và các sắc pháp hiện khởi khi tu”, rồi biến mất? Thế Tôn dạy: do nghi tâm khởi lên, nên định biến mất; do không có tác ý, do tâm ý phấn chấn, vì dâm ý khởi lên, vì sự tinh cần quá độ, vì hôn trầm… (vì ngũ cái) nên định biến mất.

Cần tiếp tục tinh cần tu tập ba thứ định: định có tầm, tứ; định không có tầm, chỉ có tứ; định không tầm, không tứ sẽ đi đến “Bất động tâm giải thoát”.

III. BÀN THÊM

1. Tình trạng các Tỷ kheo sống với tâm đầy phẫn, hận, tranh cãi, ẩu đả hỗn loạn đã nhiều lần xảy ra trong Giáo hội dưới sự hướng dẫn của Thế Tôn. Nghe thật là phiền não! Huống hồ trong thế giới hiện đại, thời đại của đấu tranh, cạnh tranh! 2. Tất cả ác tâm, hại tâm, cấu uế tâm đều khởi lên do “ngũ triền cái”, do thiếu sự tu tập giữ giới, hộ trì các căn và thiếu sự tiết độ trong ăn uống,…

Nơi nào chư Tăng thiên về tu tập tâm thì nếp sống lục hòa được bảo vệ, nơi nào phóng dật thì nếp sống lục hòa bị phá vỡ. -oo0oo- 448 KINH SỐ 129 Kinh HIỀN, NGU (Bālapaṇḍitasuttam)

- Discourse On Fools And The Wise -

I. GIẢI THÍCH TỪ NGỮ (Các từ ngữ quen thuộc)