Những Điều Đức Phật Đã Dạy

II- Luật Tạng (Vinaya-Pikata)

Luật Tạng gồm có 09 bộ hay tập, được gọi là:

1. Phân Tích Giới Tỳ Kheo I 2. Phân Tích Giới Tỳ Kheo II 3. Phân Tích Giới Tỳ Kheo Ni 4. Đại Phẩm I 5. Đại Phẩm II (Pārājikapāli I) (Pācittiyapāli bhikkhu)

(Pācittiyapāli bhikkhunī)

(Mahāvaggapāli I)

(Mahāvaggapāli II) 6. Tiểu Phẩm I 7. Tiểu Phẩm II 8. Tập Yếu I 9. Tập Yếu II Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 263 (Cullavaggapāli I)

Cullavaggapāli II)

(Parivārapāli I)

(Parivārapāli II)

III- Vi Diệu Pháp Tạng (Abhidhamma-pitaka)

Vi Diệu Pháp tạng gồm có 14 bộ, được gọi là:

01. Bộ Pháp Tụ (Dhammasangani pakarana) 02. Bộ Phân Tích I (Vibhanga pakarana I)

03. Bộ Phân Tích II (Vibhanga pakarana II)

04. Bộ Ngữ Tông I (Kathāvatthu I) 05. Bộ Ngữ Tông II (Kathāvatthu II)

06. Bộ Ngữ Tông III (Kathāvatthu III)

07. Bộ Chất Ngữ (Dhātukathā)

08. Bộ Nhân Chế Định (Puggalapaññattipāli)

09. Bộ Song Đối I (Yamaka pakarana I) 10. Bộ Song Đối II (Yamaka pakarana II)

11. Bộ Song Đối III (Yamaka pakarana III)

12. Bộ Vị Trí I (Patthāna pakarana I)

13. Bộ Vị Trí II (Patthāna pakarana II)

14. Bộ Vị Trí III (Patthāna pakarana III).

“Phụ Đính”

Quy Ước Trích Dẫn Kinh Điển Nguyên Thủy

(Tiến sĩ Bình Anson)

Trong nhiều năm qua, tác giả các sách báo Phật giáo thường dùng các quy ước khác nhau để trích dẫn kinh điển nguyên thủy của tạng Pali làm người đọc có nhiều bỡ ngỡ, đôi khi có nhiều nhầm lẫn, không biết đích xác nguồn gốc của những đoạn kinh điển trích dẫn đó. Vấn đề nầy thường gặp nhất trong các trích dẫn từ Tương Ưng Bộ (Samyutta Nikaya) và Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikaya).

Thí dụ có tác giả trích dẫn một đoạn kinh trích từ “S.i.100”, có tác giả ghi là “S III:iii.5”, có người ghi là “S 3:25”, và người khác lại ghi là “SN III.25”. Trong các bài viết tiếng Việt, có tác giả ghi theo tên kinh Pali, nhưng cũng có người ghi theo bản dịch Việt như “Tư, q.1, t.223”, làm người đọc cảm thấy rối ren, không biết rằng thật ra các tác giả nầy đều trích dẫn từ cùng một bài kinh (Pabbatopama Sutta,

Kinh Dụ Hòn Núi).

Trong bài nầy, người viết xin mạn phép được trình bày tóm tắt các quy ước thường dùng để giúp quý độc giả có một nhận định rõ ràng hơn về các phương cách trích dẫn kinh điển Pali.

I. Quy ước PTS

Hội Kinh Điển Pali (The Pali Text Society, PTS) có hai cách viết tắt tên kinh: cách xưa trong quyển từ điển Pali Text Society Dictionary, và cách mới trong quyển Critical Pali Dictionary. Trong hơn 100 năm qua, Hội PTS lần lượt xuất bản các kinh điển Pali được ghi lại bằng mẫu tự La-tinh và các bản dịch Anh ngữ. Cách đánh số, kể cả Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 265 các bản Anh ngữ, đều được quy chiếu vào bản Pali và số trang ghi trong bản Pali, và các nhà Phật học ngày nay cũng thường căn cứ theo cách đánh số nầy.

1. Luật Tạng (Vinaya Pitaka, Vin)

Có 5 quyển Luật, được trích dẫn qua tên: “Vin quyển (số La-mã) số trang”. Thí dụ: “Vin III 59” là đoạn văn trong quyển III của Luật tạng, tương ứng với trang 59 của bản Pali. Cần ghi nhận ở đây là mặc dù đoạn văn đó có thể được trích từ bản dịch Anh, Pháp, Đức, Việt, v.v., đoạn văn đó luôn luôn được quy chiếu về bản gốc Pali trong trang 59.

2. Kinh Tạng (Sutta Pitaka)

Kinh tạng gồm có năm bộ chính:

2.1 Trường Bộ (Digha Nikaya, DN hoặc D):

Hội PTS xuất bản 3 quyển, gồm 34 bài kinh. Quy ước trích dẫn: “DN số quyển (số La-mã) số trang”. Thí dụ “DN III 33” là đoạn văn trong quyển III của Trường Bộ, tương ứng với trang 33 của bản Pali. Có nhiều tác giả không trích số quyển mà chỉ trích số bài kinh, thí dụ: “DN 12”, nghĩa là bài kinh số 12 của Trường Bộ. Tuy nhiên, vì các bài kinh trong bộ nầy là các bài kinh dài, trích dẫn như thế thường không được chính xác, và cần phải ghi thêm số đoạn kinh của bài kinh đó.

2.2 Trung Bộ (Majjhima Nikaya, MN hoặc M):

Gồm 152 bài kinh, xuất bản thành 3 quyển: quyển I gồm 50 bài, quyển II gồm 50 bài, và quyển III gồm 52 bài còn lại. Quy ước trích dẫn: “MN số quyển (số La-mã) số trang”. Thí dụ: “MN I 350” là đoạn kinh trong quyển I, tương ứng với trang 350 của bản Pali. Có tác giả chỉ trích số bài kinh và số đoạn, thí dụ: “MN 52.3” tương ứng đoạn kinh trên, nhưng được hiểu là đoạn 3 trong bài kinh số 52.

2.3 Tương Ưng Bộ (Samyutta Nikaya, SN hoặc S):

Gồm 7.762 bài kinh, kết nhóm lại theo chủ đề trong 56 phẩm, và được xuất bản thành 5 quyển. Quy ước trích dẫn: “SN số quyển (số La-mã) số trang”. Thí dụ: “SN III 79” là đoạn kinh trong quyển III, tương ứng với trang 79 của bản Pali. Vì đây là đa số các bài kinh nầy rất ngắn, có người trích dẫn chi tiết hơn, với số phẩm và số đoạn, như “SN II.XV.I.2”, nghĩa là đoạn kinh tương ứng với trang 2 của bản Pali, quyển II, phẩm XV, đoạn I. Gần đây, có khuynh hướng chỉ trích dẫn số phẩm và số bài kinh mà thôi, theo quy ước: “SN số phẩm (số La-mã) số bài kinh”. Thí dụ: “SN III.25” hoặc “SN 3:25”, nghĩa là kinh số 25 trong phẩm III của

Tương Ưng.

2.4 Tăng Chi Bộ (Anguttara Nikaya, AN hoặc A):

Gồm 9.557 bài kinh, kết nhóm theo số đề mục (pháp số) liệt kê trong bài kinh thành 11 chương, từ chương1 (Một Pháp) đến chương 11 (Mười Một Pháp), và được hội PTS xuất bản thành 5 quyển. Quy ước trích dẫn: “AN số quyển (số La-mã) số trang”. Thí dụ: “AN IV 93” để chỉ đoạn kinh tương ứng với trang 93 của bản Pali, trong quyển IV. Có người trích dẫn số chương (nipata) và số phẩm (vagga), chẳng hạn “AN VI.VI.63” nghĩa là đoạn kinh tương ứng với trang 63 của bản Pali, trong phẩm VI của chương VI.

Gần đây, có khuynh hướng chỉ trích dẫn: “số chương và số kinh trong chương”. Thí dụ: “AN VI:78” hoặc “AN 6:78”, nghĩa là đoạn văn trong kinh số 78 của chương pháp số VI. Cũng có tác giả trích dẫn:

“số chương, số phẩm, số bài kinh trong phẩm”.

2.5 Tiểu Bộ (Khuddaka Nikaya, KN hoặc K):

Đây là tập hợp 15 tập kinh, có nhiều bài kệ, trong đó có những bài ghi lại trong thời nguyên khai, và cũng có bài được ghi lại về sau nầy trước khi được đúc kết và viết xuống giấy.

Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 267

(a) Tiểu bộ tập (Khuddakapatha, Khp hoặc Kh):

Gồm 9 bài kinh ngắn gồm nhiều câu kệ, thường được trích dẫn như: “Khp số bài kinh (số câu kệ)”. Thí dụ: “Khp IX” là bài kinh Từ Bi (Metta Sutta), kinh số 9.

(b) Pháp cú (Dhammapada, Dhp hoặc Dh):

Gồm 423 câu kệ, trích dẫn bằng số câu kệ: “Dhp số câu kệ”. Thí dụ: “Dhp 100” là câu kệ 100 trong kinh Pháp Cú.

(c) Phật tự thuyết (Udana, Ud):

Gồm 80 bài kinh, trích dẫn như: “Ud số bài kinh (số La-mã) số câu kệ”. Thí dụ: “Ud III 4” là câu kệ số 4 của bài kinh số 3 trong kinh Phật tự thuyết. Đôi khi cũng được trích dẫn theo số trang trong bản Pali.

(d) Phật thuyết như vậy (Itivuttaka, It):

Gồm 112 bài kinh ngắn, trong 4 chương. Trích dẫn như: “It số chương (số La-mã) số bài kinh”, hoặc “It số trang Pali”. Thí dụ: “It IV 102”

là bài kinh 102 trong chương 4.

(e) Kinh tập (Suttanipata, Sn):

Gồm 71 bài kinh kệ trong 5 chương, có những bài kệ được xem là xưa cổ nhất (chương IV, phẩm Tám). Trích dẫn theo quy ước:

“Sn số câu kệ”, hoặc “Sn số chương số bài kinh số câu kệ”. Thí

dụ: Kinh Một sừng tê ngưu (Sn I 3) là bài kinh số 3, chương I, của

Kinh tập.

(f) Thiên cung sự (Vimanavatthu, Vv):

Gồm 85 chuyện trên các cung trời, trong 7 chương. Trích dẫn như:

“Vv số chương (số La-mã) số bài kinh số bài kệ”.

(g) Ngạ quỷ sự (Petavatthu, Pv):

Gồm 51 bài kinh về chuyện ngạ quỷ, trong 4 chương. Trích dẫn như: “Pv số chương (số La-mã) số bài kinh số bài kệ”.

(h) Trưởng lão tăng kệ (Theragatha, Th hoặc Thag):

Gồm 207 bài kinh chứa các câu kệ của 264 vị trưởng lão đệ tử của Đức Phật. Quy ước trích dẫn: “Th số câu kệ”.

(i) Trưởng lão ni kệ (Therigatha, Thi hoặc Thig):

Gồm 73 bài kinh chứa các câu kệ của 73 vị trưởng lão ni đệ tử của Đức Phật. Quy ước trích dẫn: “Thi số câu kệ”.

(j) Bổn sanh (Jataka, J):

Đây là tập hợp 547 câu chuyện tiền thân của Đức Phật. Hội PTS xuất bản chung với phần chú giải (Jataka-Atthavannana, JA) thành một bộ 6 quyển. Quy ước trích dẫn: “J số truyện”, hoặc “J số quyển (số

La-mã) số trang Pali”.

(k) Nghĩa thích (Niddesa, Nd):

gồm Đại nghĩa thích (Mahaniddesa, NiddI hoặc Nd1) và Tiểu nghĩa thích (Culaniddesa, NiddII hoặc Nd2) chứa các bài luận giải của ngài Xá-lợi-phất. Quy ước trích dẫn: “NiddI (hoặc NiddII) số trang Pali”.

(l) Vô Ngại Giải Đạo (Patisambhida, Patis hoặc Ps):

Chia làm 3 phẩm, mỗi phẩm chứa 10 đề mục, gồm các bài luận giải của ngài Xá-lợi-phất. Hội PTS xuất bản thành 2 quyển. Quy ước trích dẫn: “Patis số quyển (số La-mã) số trang Pali”.

(m) Thí Dụ (Apadana, Ap):

Gồm các chuyện, thể kệ, về cuộc đời và tiền thân của 41 vị Phật Độc Giác, 550 vị tỳ kheo A-la-hán và 40 vị tỳ kheo ni A-la-hán, được xuất Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 269 bản thành 2 quyển. Quy ước trích dẫn: “Ap số quyển (số La-mã) số trang Pali”.

(n) Phật Sử (Buddhavamsa, Bv):

Gồm 29 đoạn với các bài kệ về cuộc đời của Phật Thích Ca và 24 vị Phật trong quá khứ. Quy ước trích dẫn: “Bv số đoạn (số La-mã) số câu kệ”.

(o) Sở Hành Tạng (Cariya Pitaka, Cp):

Nói về 35 kiếp sống chót của ngài Bồ Tát trước khi thành Phật Thích Ca, ghi lại 7 trong số 10 đức hạnh ba-la-mật của Bồ Tát. Quy ước trích dẫn: “Cp số đoạn (số La-mã) số câu kệ”.

3. Vi Diệu Pháp Tạng (Abhidhamma Pitaka)

Gồm 7 bộ:

3.1 Pháp Tụ (Dhammasangani, Dhs):

Tóm tắt các pháp với định nghĩa của mỗi pháp. Quy ước trích dẫn:

“Dhs số trang Pali”, hoặc “Dhs số đề mục”.

3.2 Phân Tích (Vibhanga, Vibh hoặc Vbh):

Gồm 18 chương. Quy ước trích dẫn: “Vibh số trang Pali”.

3.3 Chất Ngữ (Dhatukatha, Dhatuk hoặc Dhtk):

Luận giải về các uẩn, xứ và giới. Quy ước trích dẫn: “Dhatuk số trang Pali”.

3.4 Nhân Chế Định (Puggalapannatti, Pp hoặc Pug):

Về phân loại các hạng người, gồm 10 chương. Quy ước trích dẫn:

“Pp số trang Pali” hoặc “Pp số chương số đoạn”.

3.5 Ngữ Tông (Kathavatthu, Kv hoặc Kvu):

Chi tiết về các tranh luận để làm sáng tỏ các điểm trọng yếu trong đạo Phật, do ngài Moggaliputta Tissa (Mộc-kiền-liên Tu-đế) đề xướng trong Đại hội Kết tập Kinh điển lần thứ 3 trong thời đại vua A-dục (Asoka). Gồm 23 chương. Quy ước trích dẫn: “Kv số trang Pali” hoặc “Kv số chương số đoạn”.

3.6 Song Đối (Yamaka, Yam):

Xuất bản thành 2 quyển, gồm 10 chương, bao gồm các đề tài đặt ra dưới hình thức vấn đáp từng đôi, theo chiều xuôi và chiều ngược. Quy ước trích dẫn: “Yam số trang Pali”.

3.7 Vị Trí (Patthana, Patth hoặc Pt):

Đây là bộ lớn nhất, luận giải chi tiết về nhân duyên và tương quan giữa các pháp, gồm 4 đại phẩm. Mỗi đại phẩm lại chia làm 6 tiểu phẩm. Quy ước trích dẫn: “Patth số trang Pali”.

II. Đại tạng kinh Việt Nam Trong 10 năm qua, Hội đồng Phiên dịch Đại tạng kinh Việt Nam đã lần lượt ấn hành các bộ kinh Việt ngữ dịch từ tạng Pali (kinh Nikaya)

và tạng Hán (kinh A-hàm).

Đến nay (1999), 27 quyển đã được ấn hành: Trường bộ (quyển 1-2), Trường A-hàm (quyển 3-4), Trung bộ (quyển 5-7), Trung A-hàm (quyển 8-11), Tương ưng bộ (quyển 12-16), Tạp A-hàm (quyển 17- 20), Tăng chi bộ (quyển 21-24), Tăng nhất A-hàm (quyển 25-27).

Ngoài việc đánh số thứ tự theo tiến trình in ấn, mỗi quyển kinh còn có mã số: “A” là Kinh, “B” là Luật, “C” là Luận, kế đó “p” là dịch từ bản gốc Pali và “a” là dịch từ bản gốc Hán. Số cuối cùng là số thứ tự trong Tam tạng kinh điển. Thí dụ: Tương ưng bộ có mã số là Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 271

“Ap3”, nghĩa là Kinh (A) dịch từ tạng Pali (p), và là bộ thứ 3 trong Kinh Tạng nguyên thủy.

Tuy nhiên, vấn đề trích dẫn kinh điển trong các tài liệu, sách báo Phật giáo hình như cũng chưa nhất quán, có khi dùng theo các quy ước của hội PTS, có khi ghi lại tựa đề Việt ngữ, có khi ghi số trang theo kinh điển bộ mới, cũng có khi ghi theo số trang của bộ cũ, v.v. Mong rằng vấn đề nầy sẽ được quý học giả Tăng Ni lưu tâm cứu xét để thiết lập một quy ước chung và thống nhất trong việc trích dẫn kinh điển bằng tiếng Việt.

Tham Khảo:

[1] Pali Text Society, 1997. Information on Pali Literature and Publications. Association for Buddhist Studies, U.K.

[2] John Bullitt, 1998. A note about sutta references schemes. Access to Insight web page, www.world.std/~metta/ [3] Russell Webb, 1991. An analysis of the Pali Canon. Wheel No.

217/220, Buddhist Publication Society, Sri Lanka.

[4] U Ko Lay, 1991. Guide to Tipitaka. Burma Pitaka Association,

Myanmar.

Bình Anson, Perth, Tây Úc, tháng 04, 1999, hiệu đính, tháng 09-2000.

Những Thuật Ngữ Phật Học Pali (của “Những Điều Phật Đã Dạy”)

Acariya, người thầy Acariya-mutthi, dấu trong tay nắm tay của người thầy, chẳng hạn như giáo pháp bí truyền, mật truyền Adhamma, tà pháp, tà đạo, sai trái, bất công, trái đạo đức, trái đạo lý Adhimokkha, sự quyết định, sự định đoạt.

Adinava, hệ quả xấu, sự nguy hiểm, hiểm họa, sự bất toại nguyện. Ahara, thức ăn (khái niệm ‘thức ăn’ bao gồm: 1) thức ăn vật chất, thực phẩm (Đoàn thực); 2) sự chạm xúc, cảm xúc như là ‘thức ăn’ (Xúc thực); 3) ý thức như là ‘thức ăn’ (Thức thực) và 4) hành động tác ý, hành động tạo nghiệp như là ‘thức ăn’(Hành thực, Tư niệm thực). Bốn yếu tố ‘thức ăn’ này được xem là điều kiện và phương tiện để duy trì sự hiện hữu, liên tục sự sống).

Ajjava, trung thực, chính trực, liêm chính.

Akkodha, không còn sân hận, sự vô sân.

Akusala, xấu xa, ác độc, sai trái, không lành mạnh, lỗi lầm.

Alaya-vijnana, A-lại-ya thức, tàng thức.

Amata (tiếng Phạn. Amrta), sự bất tử, đồng nghĩa với Niết-bàn.

Anagami, ‘Người không quay lại’ thế gian, Bất Lai, A-nà-hàm, giai đoạn thứ ba trước khi chứng ngộ Niết-bạn. Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 273 Anapanasati, sự chú tâm, chánh niệm hơi thở ra thở vào, thiền quán hơi thở ra vào.

Anatta, không có linh hồn, không có ngã, vô ngã.

Anicca, vô thường, không thường hằng.

Arahant, A-la-hán, người đã chứng ngộ được tầng thiền thứ tư (tầng cuối cùng) và chứng ngộ Niết-bàn, Bậc (người) đã giải thoát khỏi mọi ô nhiễm và bất tịnh, người thoát khỏi luân hồi, không còn tái sinh.

Ariya-atthangika-magga, Bát Chánh đạo

Ariya-sacca, Diệu đế, chân lý cao cả.

Assdda, sự thích thú, sự hấp dẫn, quyến rũ .

Atakkavacara, vượt qua lẽ thường, vượt qua logic Atman (tieng Pali Atta), linh hồn, bản ngã, cái ‘Tôi’, ngã Attadipa, giữ lấy chính mình là hòn đảo (sự bảo vệ) của mình Attasarana, giữ lấy chính mình, làm nơi nương tựa của mình Avihimsa (= Ahimsa), sự bất bạo động.

Avijja, Vô minh, ảo tưởng, sự đánh lừa.

Avirodha, không đối kháng, không đối nghịch, không gây trở ngại.

Avuso, bạn, bạn hữu, đạo hữu. Avyakata (về những vấn đề khó khăn, vấn đề) chưa được giảng giải, chưa công bố, chưa minh bạch; (về đạo đức) trung lập, trung tính (không xấu hay tốt).

Ayasma, Đức, Bậc, Ngài, Ayatana, ‘Xứ’, mười hai xứ, thập nhị xứ: Sáu nội xứ: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân va tâm; Sáu ngoại xứ: hình sắc nhìn thấy được, âm thanh, mùi hương, mùi vị, các vật hữu hình chạm xúc và các đối tượng của tâm. Bhaisajya-guru, Dược sư, dược sĩ, Phật Dược Sư Bhante, Ngài, Đức, Đấng, Thượng tọa Bhava, hiện thành, sự hiện hữu Bhavana, ‘thiền’, sự tu dưỡng tâm, sự phát triển tâm.

Bhikkhu, khất sĩ, tỳ kheo, tu sĩ Phật giáo, Tăng Bhisakka, bác sĩ, thầy thuốc, lương y Bodhi, Cây Bồ-Đề, cây Trí Tuệ (cây Tất-Bát-La, thuộc giòng Ficus religiosa), nơi Đức Phật đạt được Giác Ngộ. Bojjhanga, yếu tố giác ngộ, giác chi Brahma, Phạm Thiên, Trời Phạm Thiên, Đấng sáng tạo vũ trụ Brahmana, Brahmin, Bà-la-môn, tầng lớp cao quý nhất của xã hội Ấn-Độ ngày trước; Người thuộc tầng lớp Bà-la-môn.

Brahma-vibara, Phạm trú, tứ vô lượng tâm (từ, bi, hỉ xả)

Buddha, Phật, Người giác ngộ, Bậc giác ngộ, Đức Phật Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 275 Cetana, Tư tâm sở, hành động tâm ý, tâm hành Chanda, ý chí, ý muốn.

Citta, tâm

Cittekaggata, sự chú tâm, sự tập trung vào một điểm (của tâm, khi thiền)

Ddgdba, tiếng Sinhala cổ xưa, xuất phát từ chữ Dhatu-gabbha hay Dhatu-garbha (tiếng Phạn), có nghĩa là bảo tháp (nơi để chứa hay thờ xá lợi Phật, tăng), còn gọi là stupa.

Dana, từ thiện, bố thí.

Dasa-raja-dhamma, Kinh mười nghĩa vụ của nhà Vua, Đại Bảo Pháp Vương Deva, vị Thần, thiên thần, người cõi trên Dhamma (tiếng Phạn. Dharma), Pháp, Chân lý, Giáo Pháp, Giáo lý, Triết lý, Sử dụng pháp, chánh pháp, lòng mộ pháp, đạo lý, sự công bằng, bản tính, tất cả sự vật trạng thái, tất cả các pháp, pháp hữu vi, pháp vô vi…..

Dhamma-cakka, bánh xe Chân lý Dhamma-cakkhu, ‘Pháp nhãn, con mắt Chân Lý.

Dhamma-vicaya, điều nghiên, sưu tầm Chân Lý, sưu tầm Pháp, ‘trạch pháp’ Dhamma-vijaya, sự chinh phục bởi Pháp, Pháp chinh phục.

Dhyana, trạng thái xuất thần, tầng thiền, cảnh giới thiền định Dosa, sân hận, thù ghét, ác độc, sân Dravya, thực chất, thể chất Dukkha, Khổ, đau khổ, bất hạnh, stress, sự không thỏa mãn, bất toại nguyện, không chắc chắn, sự trống rỗng, sự không có tự tính, tánh không Ehi-passika, nguyên văn là ‘Đến và Thấy’, cụm từ để mô tả Giáo lý của Đức Phật Hinayana, ‘Chiếc Xe Nhỏ, Tiểu Thừa’, một danh từ mà những người theo Phật giáo Đại thừa dùng để gọi trường phái Phật giáo Chính Thống, Phật giáo nguyên thủy. Xem thêm: Mahayana (Đại thừa), Theravada (Phật giáo Nguyên thủy).

Indriya, căn, giác quan, bộ phận cảm giác căn

Jdti, sinh.

Jard-marana, già chết, lão tử Kabalinkardhara, đồ ăn, thức ăn, vật chất Kalyana-mitta, người bạn tốt, người bạn tinh thần, cùng đi trên chánh đạo, thiện hữu tri thức Kama, khoái lạc giác quan, nhục dục Kamma (tiếng Phan. Karma), hành động tạo nghiệp, nghiệp, (nghĩa gốc: hành động)

Kamma-phala, Kamma-vipaka, nghiệp quả, kết quả của nghiệp Karuna, lòng bi mẫn, lòng cảm thông, thương xót Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 277 Khandha, tập hợp, Uẩn Khanti, kiên nhẫn, nhẫn nại, khoan dung Kilesa, ô nhiễm, bất tịnh, si mê Ksatriya, Sát-Đế-Lợi, tầng lớp quý tộc thứ hai trong xã hội Ấn Độ ngày trước.

Kusala, lành, lành mạnh, tốt đẹp, tốt lành, thiện Maddava, sự nhẹ nhàng, sự mềm mại Magga, Đạo, Con đường, Đường đi, Chánh đạo Maha-bhiita, yếu tố lớn, tứ đại (Đất, nước, lửa, gió)

Mahayana, ‘Chiếc Xe Lớn’, Phật giáo Đại Thừa (phát triển sau này ở Trung Quốc, Nhật bản, Ấn Độ, Tây Tạng….. Xem thêm: Hinaydna (Tiểu Thừa), Theravada (Phật giáo nguyên thủy). Majjhima-patipada, Con đường ở giữa, Con Đường Trung Đạo Mana, sự kiêu mạn, kiêu căng.

Manas, Tâm, Tâm căn, giác quan Tâm.

Manasikara, chú ý, chú tâm.

Manosancetanahara, những hành động ác ý, hành động tạo nghiệp được xem như là một dưỡng chất, thức ăn; Hành thực, Tư niệm thực (bên cạnh thức ăn vật chất (Đoàn thực), sự cảm giác, tiếp xúc được xem là thức ăn (Xúc thực) và ý thức xem như là thức ăn (Thức thực).

Bốn yếu tố ‘thức ăn’ đó được xem như là tác nhân, điều kiện, phương tiện để liên tục hiện hữu, liên tục sự sống).

Metta, lòng yêu thương phổ quát, lòng từ, tâm từ (nghĩa gốc gốc: lòng hữu nghị, mối giao hảo, tình bạn).

Miccha-ditthi, quan điểm sai lầm, ý kiến sai lầm, tà kiến Moha, vô minh, ảo tưởng, sự đánh lừa, sự ngu dốt Mudita, sự vui mừng giúp người khác, sự vui mừng vì thấy người khác hạnh phúc; hỷ; tâm hỷ Nairaimya, sự không có linh hồn, sự thật không có Ngã, sự trống rỗng, Tính Không (của các pháp-ND).

Nama-rupa, Năng lượng tinh thần và vật chất, tên và hình sắc, danh và sắc, danh sắc Nana-dassana, sự nhìn thấy bên trong sự vật, sự nhìn thấy rõ bằng trí tuệ, tri kiến Nirodha, sự chấm dứt, sự diệt, sự ngừng Nirvana, Niết-bàn, Hiện thực tột cùng, Chân Lý Tuyệt Đối (tiếng Pali: Nibbana, gần như nghĩa là một:“summum bonum” trong tiếng La-tinh: “sự thánh thiện tối cao, lẽ Chân Thiện Mỹ Tột Cùng…”, của Phật pháp vậy). (nghĩa gốc là: sự thổi tắt, sự tắt ngấm).

Nissarana, sự tự do, sự giải thoát (nghĩa gốc: sự đi khỏi, thoát khỏi, ra khỏi ...điều gì…).

Nivarana, chướng ngại, sự cản trở, triền cái Paiicakkhandha, Năm uẩn, Ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thực)

Panna, trí tuệ, trí khôn, sự hiểu biết, trí tuệ bát-nhã.

Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 279 Paramattha (tiếng Phạn. Paramarthd), Chân Lý Tuyệt Đối, Thực tại Tột Cùng.

Pariccaga sự từ bỏ, sự lìa bỏ, sự bỏ đi, sự buông bỏ.

Parinirvana (tiếng Pali Parinibbana), Bát-Niết-bàn, sự thổi tắt hoàn toàn, sự tắt ngấm hoàn toàn, chỉ về sự qua đời của Đức Phật, A-la-hán.

Passaddhi, sự thư giãn, sự buông xả, sự thoải mái, vô tư.

Paficca-samuppada, Triết lý Duyên Khởi, duyên sanh.

Pafigha, sự giận hờn, sự sân hận, sự thù ghét, xung khắc. Pafisotagami, (triết lý) ngược dòng. Pafivedha, sự hiểu biết sâu sắc, thấu đáo, sự hiểu thấy xuyên suốt, sự thâm nhập.

Phassa, sự tiếp xúc, xúc chạm, vật xúc chạm (đối tượng của xúc giác).

Phassahara, sự xúc chạm, xúc xem là thức ăn, dưỡng chất; Xúc thực (xem như là tác nhân, điều kiện, phương tiện để liên tục hiện hữu, liên tục sự sống bên cạnh những yếu tố khác như: thức ăn vật chất (đoàn thực), thức xem là thức ăn (thức thực)…..)

Piti, hỷ, sự vui mừng, vui sướng, sự thích thú (so sánh với Mudita: hỷ, tâm hỷ…-ND).

Puggala,(tiếng Phạn. Pudgala) người, cá nhân.

Raga, dục vọng, tham, tham muốn.

Ratanattaya, Tam Bảo (Phật- Pháp-Tăng).

Rupa, sắc, hình sắc.

Sacca (tiếng Phạn. Satyd), Chân Lý.

Saddba, (tiếng Phạn. Sraddha), lòng tin, niềm tin, sự tự tin, tín, niềm tin. Sakadagami, ‘Người trở lại (thế gian) một lần, Tư Đà Hàm, Nhất lai, giai đoạn thứ hai trên đường chứng thực Niết-bàn.

Sakkaya-ditfhi, sự tin, niềm tin, quan điểm tin vào linh hồn, vào bản ngã; Ngã Kiến. Salayatana, sáu xứ. Xem thêm Ayatana.

Samadhi, sự tập trung có được do thiền quán; Định; chánh Định. Samajivikata, sống theo điều kiện, bằng phương tiện của mình (sống lương thiện, không sống bằng nghề bất lương, hay phóng túng, vượt qua khả năng, điều kiện của mình). Samatha, sự tĩnh lặng, sự tập trung; Định.

Samkhara, samkhata, các sự vật và các sự việc, trạng thái do điều kiện, do duyên mà có; các Pháp hữu vi.

Samma-ajiva, nghề nghiệp, công việc chân chính; chánh mạng. Samma-diffhi, quan điểm đúng đắn, hiểu biết đúng đắn; chánh kiến. Samma-kammanta, hành động đúng đắn; chánh nghiệp.

Samma-samadhi, tập trung đúng đắn, thiền định đúng đắn; chánh định.

Samma-samkappa, suy nghĩ đúng đắn; chánh tư duy.

Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 281 Samma-sati, sự chú ý, chú tâm đúng đắn, tâm niệm đúng đắn; chánh niệm Samma-vaca, ăn nói đúng đắn, lời nói đúng đắn; chánh ngữ Samma-vayama, sự cố gắng đúng đắn, sự nỗ lực đúng mực, sự nỗ lực hành trí; chánh tinh tấn.

Sammuti, truyền thống, thế tục. Sammuti-sacca, sự thật, chân lý thế tục, chân lý theo pháp thế gian; Tục đế Samsara, sự liên tục hiện hữu, vòng luân hồi Samudaya, sự khởi sinh, sự phát sinh, nguồn gốc (chỉ nguồn gốc của Khổ- Diệu đế thứ hai, Khổ tập).

Sangha, Cộng đồng các tu sĩ Phật giáo, đoàn thể các Tỳ kheo; Tăng đoàn Sanna, sự nhận thấy, sự nhận ra, sự thấy được; Tưởng (một trong Năm Uẩn).

Sassata-vada, Thuyết trường tồn, thuyết linh hồn bất tử Sati, Sự chú tâm, sự rõ biết, tâm niệm; Niệm Satipatthana, kinh Nen tảng Chánh Niệm, kinh Niệm Xứ Satthd, thầy giáo, người thầy, sư, sư phụ

Sila, đạo đức, đạo lý; Giới Hạnh Sotdpanna, ‘Nhập vào Dòng thánh’, Dự Lưu, giai đoạn thứ nhất trên đường chứng ngộ Niết- bàn (rồi mới đến Nhất Lai, Bất Lai và A-la-hán) Stupa, xem từ Ddgdba.

Sudra, tầng lớp nô lệ, giai cấp nô bộc trong xã hội Ấn Độ trước kia Sukha, sự hạnh phúc, sự sung sướng, sự thoải mái (ngược nghĩa với Dukkha).

Sutta, bài thuyết giảng, bài giảng pháp, Kinh, bài Kinh.

Tanhd (tiếng Phạn. Trsna), ‘sự thèm khát’, sự tham muốn, dục vọng. Tanhakkhaya, ‘sự tắt ngấm các tham muốn’, ‘sự tắt dục’, sự vô dục (đồng nghĩa với Niết-bàn).

Tapa, sự kiêng cử, sự khổ hạnh, sự tiết chế, sự không phóng túng. Tathagata, ‘Người đã tìm ra Chân Lý’: Như Lai (đồng nghĩa với

Đức Phật).

(Đức Phật dùng từ này để tự xưng hô và cũng để gọi các Phật khác. Tatha (Chân lý, Lẽ thật) + agata (đến, đã đến): Tức là Chân Lý đã đến, đã tìm thấy chân lý).

Theravada, Trường phái Trưởng Lão, Phật Giáo Nguyên Thủy (được coi là trường phái chính thống của Phật giáo, được truyền bá và phát triển ở các nước Tích Lan, Thái lan, Lào, Campuchia và Chittagong). Xem thêm Mahayana, Hinayana.

Thina-middha, sự mệt mỏi và dã dượi, sự ngái ngủ và biếng nhác;

Hôn trầm (một trong năm sự cản trở cho vấn đề giác ngộ, năm triền cái).

Tipitaka, (tiếng Phạn Tripitaka) Ba Tạng Kinh, thường được gọi là ‘Ba Cái Rổ’ hay Tam Tạng Kinh, bao gồm ba Tạng (tuyển tập)

Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 283 lớn là: Vinaya (Luật Tạng), Sutta (Kinh Tạng) va Abhidhamma (Vi Diệu Pháp tạng, luận giảng về các Kinh với góc độ sâu rộng hơn về mặt giáo Pháp, triết học và tâm lý học). Tisarana, ba chỗ nương tựa; Tam Bảo: (Phật- Pháp- Tăng) Uccheda-vada, chủ nghĩa tự hủy diệt, thuyết tự diệt, thuyết đoạn diệt. Uddhacca-kukkucca, sự bất an và lo lắng; Trạo hối (một trong năm sự cản trở cho vấn đề giác ngộ, năm triền cái).

Upadana, sự nắm giữ, sự dính mắc, sự ràng buộc Upadayarupa, những thứ phái sinh, những thứ vấn đề, sự vật…phái sinh, phụ sinh Upasaka, U-bà-tắc, cư sĩ, Phật tử tại gia (nam giới)

Upekkha, sự xả bỏ, tâm Xả Vaisya, tầng lớp thưong nông, người thuộc giai cấp thưong nông, giai cấp thứ ba trong xã hội Ấn Độ ngày trước.

Vedana, Sự cảm thấy, sự cảm giác, cảm thụ, cảm thọ; Thọ (một trong năm Uẩn) Vibhava, sự diệt vong, tự hủy diệt, vibhava-tanha, dục vọng tự hủy diệt, mong muốn diệt vong, không hiện hữu.

Vicikiccha, sự Nghi ngờ, sự ngờ vực (một trong năm sự cản trở cho vấn đề giác ngộ, năm triền cái). Vinnana, sự ý thức, Thức (một trong năm Uẩn).

Vinnanahara, sự ý thức, thức xem là thức ăn, dưỡng chất; Thức Thực (như là tác nhân, điều kiện, phương tiện để liên tục hiện hữu, liên tục sự sống)

Vipaka, kết quả, hậu quả, hệ quả.

Viparinama, sự thay đổi, biến đổi, chuyển đổi, biến chuyển, không ổn định, không thường hằng; Vô thường Vipassana, sự nhìn thấu bên trong, sự quán sát bên trong, sự nhìn, sự quán sát có phân tích: (Thiền) Minh Sát. Viraga, sự buông bỏ, sự giải thoát khỏi dục vọng, sự hết ràng buộc Viriya, năng lượng, sự nỗ lực, nỗ lực tịnh tấn, cố gắng Vyapada, sân hận, sự thù ghét, sự ác độc, ác tâm Yatha-bhuta, đúng như hiện thực (sự vật, các pháp), đúng ‘như-nó-là’, ‘như-chúng-là’, đúng như tướng (của sự vật…).

Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 285

Sách Tham Khảo Chọn Lọc

1) Arnold Sir Edwin: “The Light of Asia”. 2) Burtt, Edwin A: “The Teaching of the Compassionate Buddha”, (The New American Library, 1955). 3) Conzer, Horner, Snellgrow, Waley: “Buddhist Texts Through the Ages”, (The Bruno Cassirer, Oxford). 4) Dalke Paul: “Buddhism (Macmillan, London); Buddhist Essays”, (Macmillan, London); Buddhism and Science (Macmillan, London). 5) Bhikkhu Dhammapala: “Basic Buddhism”, (The Associated Newspapers of Ceylon, Ltd., Colombo). 6) Evola. J.: “The Doctrine of Awakenin”, (Luzac & Co., London). 7) Humfreys Christmas: “Buddhism”, (Pelican Series).

8) Lounsbery, G. Constant: “Buddhist Meditation”, (Luzac & Co., London). 9) Ludowyk, E.F.C.: “The Footprint of the Buddha”, (George Allen & Unwin, London, 1958).

10) Malalasekera G.P.: “The Buddha and His Teachings”, (The Lanka Bauddha Mandalaya, Colombo).

11) Narada Mahathera: “Buddhism in a Nutshell”, (The Associated Newspapers of Ceylon, Colombo).

12) Nyanaponika Thera: “Manual of Buddhism”, (The Associated Newspapers of Ceylon, Colombo); The Heart of Buddhist Meditation (Colombo, 1954).

13) Nyanatiloka Mahathera: “The Essence of Buddhism”, (The Associated Newspapers of Ceylon, Colombo); “The Fundamentals of Buddhism”, (The Associated Newspapers of Ceylon, Colombo);

“The Word of the Buddha”, (The Associated Newspapers of Ceylon, Colombo).

14) Rahula Wapola: “History of Buddhism in Ceylon”, (M. D. Gunasena & Co., Colombo, 1956).

15) Rhys Davids T. W.: “Buddhism, American Lectures”, (Putnam,

London).

16) Suriyabongs, D r. Luang: “Buddhism in the Light of Modern Scientific Ideas”, (Bangkok, Thailand).

17) Tachibana, S.: “The Ethics of Buddhism”, (The Maha Bodhi

Society, Colombo).

18) Thomas E. J.: “Early Buddhist Scriptures”, (Kegan Paul, London);

“The Life of Buddha as Legend and History”, (Kegan Paul, London);

“History of Buddhist Thought” (Kegan Paul, London);

“The Road to Nirvana”, (The Wisdom of the East Series, John Murray,

London); “The Quest of Enlightenment”, (John Murray, London).

19) Warren Henry Clark: “Buddhism in Translation”, (Harvard

University Press, U.S.A.).

20) Woodward F. L.: “Some Sayings of the Buddha”, (World’s Classics,

Oxford);

“ The Buddha’s Path of Virtue”, (The Translation of the Dhammapada), (Adyar, Madras, India). Tam Tạng Kinh (Tipitaka) • 287

Về Người Dịch

Sinh năm 1969 tại Nha Trang.

Năm 1989-1991: Học Đại Học Tổng Hợp Tp. HCM, khoa Anh văn, đến năm thứ 3.

Năm 1991-1992: Nghỉ học Đại học, biên dịch Từ Điển Anh-Việt 65.000 từ (Nhà xuất bản Chính Trị Quốc Gia ấn hành).

Năm 1993-1994: Dạy bán thời gian môn tiếng Anh, Đại Học Công

Nghệ Tp.HCM.

Năm 1996-2000: Làm đại diện bán hàng nguyên liệu cho một số Cty nước ngoài tại Việt Nam (Nhật Bản, Nam Triều Tiên, Singapore, Thụy Sĩ …). Năm 2003-2004: Tốt nghiệp Cao Học QTKD (MBA), Đại Học University of Washington; Tốt nghiệp Mini-MBA, Chương trình Hội CNTT & Quản trị Kinh Doanh Hoa Kỳ.

Năm 2001-2009: Làm Trưởng VPĐD Tập đoàn ICEC Corp. (Mỹ) tại

Việt Nam.

Năm 2005-2009: Làm kim Giám Đốc Phát triển Thị trường Việt Nam, Ấn Độ, Bangladesh & Pakistan cho 3 Tập đoàn sản xuất hóa chất nông nghiệp Trung Quốc ở Sơn Đông (AM&PC), Nam Kinh (Jiangsu E/H) & Quảng Đông (Zhanhua Chem & Guangdong AMP).

Năm 2009 (40 tuổi): Nghỉ hưu Năm 2009-2011: Bắt đầu dịch Kinh sách Phật giáo; in & ấn tống miễn phí Kinh sách Phật giáo; tham gia các chương trình từ thiện Phật giáo.

Quy y Tam Bảo tại Thiền Viện Trúc Lâm Đà Lạt, pháp danh: Đức Trí Thành.

* Những sách Phật học đã biên dịch & viết:

1. “Những Điều Phật Đã Dạy” (“What The Buddha Taught” by The Most Ven. Ph.D Wapola Rahula).

2. “Giáo Trình Phật Học” (Toàn bộ) (“Buddhism Course” by Chan Khoon San). 3. “Hành Hương Về Xứ Phật” (“Buddhist Pilgrimage” by Chan Khoon San). 4. “Đức Phật & Phật Pháp” (“The Buddha & His Teaching”) by The Most Ven. Narada Maha Thera).

5. “Hướng Dẫn Vi Diệu Pháp Tạng” (Nguyên Thủy), (“Guide Through the Abhidhamma Piþaka”) by Nyanatiloka Mahathera, Buddhist Publication Society, Sri Lanka.

6. “Lịch Sử Phật Giáo Nguyên Thủy ở Các Nước Đông & Nam Á”

(“History of Theravada Buddhism in Southern & Eastern Asia”).

7. “Một Kiếp Người” (đang biên soạn).

Dhp. XII 4.

D II (nxb Colombo, 1929), tr.62 (Mahàparinibbàna-sutta: Kinh Đại Bát Niết-bàn).

Tathàgata (Như lai) “Người đã đạt đến Chân Lý”, hay “Người đã tìm ra Chân lý”. Danh từ này đức Phật thường dùng để tự xưng và chỉ chung các đức Phật khác.

Dhp. XX 4.

Sangha: có nghĩa “cộng đồng”, “đoàn thể”, nhưng trong Phật giáo danh từ này chỉ “Cộng đồng các Tu sĩ Phật giáo”, nghĩa là: “Tăng đoàn”. Phật, Pháp (Dham-ma, Giáo Pháp) và Tăng (Đoàn thể Tu sĩ hay Tăng già) được gọi là Tam Quy (Tisarana) hay Tam Bảo (Tiratana).

D II (nxb Colombo, 1929), tr.62.

A (nxb Colombo, 1929), tr.115.

Vimamsaka-sutta: Kinh Vimamsaka, Số.47 thuộc Trung Bộ kinh.

Năm Triền Cái (Năm sự cản trở) là: (1) Tham dục, (2) Sân hận, (3) Hôn trầm (Lười biếng & ngái ngủ), (4) Trạo hối (Bất an & lo lắng); và (5) Nghi ngờ.

D II (Colombo, 1929), tr.95; A (Colombo, 1929), tr.239.

Mahàvira, người sáng lập Kỳ-na giáo (Jainism), là một người cùng thời với Đức Phật, và có lẽ lớn hơn Phật vài tuổi.

Kinh Upàli, Kinh số 56 thuộc Trung Bộ Kinh.

Lời ghi trên “Trụ đá”, Rock Edict, XII.

Ở Ấn Ðộ, những xưởng đồ gốm thường rộng rãi & yên tĩnh. Trong các bản kinh Pali ta thấy những Sa-môn khổ hạnh và các du ẩn sĩ, cũng như Phật, thường nghỉ đêm tại một xưởng đồ gốm, trong cuộc sống lang thang, du hành nay đây mai đó của mình.

Ðiều đáng chú ý là Phật gọi người ẩn sĩ này bằng danh từ Tỳ kheo (bhikkhu), một danh từ vốn được dùng cho tu sĩ Phật giáo. Ngay sau đó, ta thấy vị này không phải một tu sĩ Phật giáo (Tỳ kheo), một thành viên của Tăng đoàn, vì sau khi nghe Phật giảng, anh ta mới xin Phật cho thọ giới để được vào Tăng đoàn. Có lẽ vào thời Phật, danh từ “Tỳ kheo” đôi khi được sử dụng không phân biệt đối với tất cả tu sĩ khổ hạnh, hay chẳng qua vì Phật không nghiêm ngặt lắm khi sử dụng danh từ ấy. “Bhikkhu” hay “Tỳ kheo” nghĩa là khất sĩ, người xin ăn, và có lẽ lúc đó được dùng theo đúng nghĩa về ngôn ngữ và nghĩa gốc của từ đó. Ngày nay danh từ ấy chỉ dùng cho tu sĩ Phật giáo, đặc biệt tu sĩ theo Phật giáo Nguyên thủy như: Tích-lan, Miến Điện, Thái Lan, Campuchia, Lào, và ở Chittagong.

Xem Chương IV về “Diệu Đế Thứ Ba”.

Danh từ Pali là Àvuso được dùng có nghĩa là bạn. Đó là một từ lễ phép, để xưng hô giữa những người ngang hàng với nhau (như Đạo hữu). Nhưng các đệ tử không bao giờ dùng từ này để xưng hô với Đức Phật. Thay vào đó, họ dùng từ Bhante, gần như có nghĩa là: “Người”, “Đấng” (Thế tôn, Giác ngộ…). Vào thời Đức Phật, các tu sĩ trong Tăng đoàn xưng hô với nhau là Àvuso (bạn, đạo hữu). Nhưng trước khi Bát Niết-bàn, Đức Phật có chỉ dụ rằng những tu sĩ nhỏ tuổi hơn phải xưng hô với các tu sĩ lớn tuổi hơn là Bhante (Ngài) hay Àyasma (Thượng toạ). Và những tu sĩ lớn tuổi phải gọi những tu sĩ trẻ tuổi hơn bằng tên hoặc là Àvuso (bạn, đạo hữu). (D II, nxb Colombo, 1929, tr 95). Truyền thống xưng hô này vẫn còn được giữ trong Tăng đoàn ở các nước Phật giáo này cho đến ngày nay.

Chúng ta đều biết rằng bò ở Ấn-Độ thường đi rong ngoài đường. Theo chi tiết này, thì dường như truyền thống thả bò như vậy có từ rất xưa. Nhưng thường những con bò đi rong này hiền chứ không dã man hay nguy hiểm.

A-la-hán (Arahant) là một người đã thoát khỏi những ô nhiễm và bất tịnh như dục vọng, sân hận, ác độc, ngu si, kiêu ngạo, ngạo mạn, v.v… Người đã đạt đến tầng Thánh đạo Quả thứ tư hay chính là tầng cuối cùng: chứng ngộ Niết-bàn, và có đầy Trí tuệ, Từ bi và những phẩm chất trong sạch và cao quý. Lúc này Puk-kusàti chỉ mới đạt đến tầng thứ ba mà thuật ngữ gọi là Bất Lai (Anàgàmi- nghĩa là: không còn trở lại thế gian). Tầng thứ hai gọi là Nhất Lai (Sakadàgàmi- còn một lần trở lại cõi Ta-bà) và tầng thứ nhất gọi là Nhập (Dự) Lưu (Sotàpanna- đã nhập vào dòng Thánh).

Chuyện “The Pilgrim Kamanita” của Karl Gjellerup dường như được lấy cảm hứng từ câu chuyện này về Pukkhusati.

Abhisamuc, tr.6.

Ở đây chữ “saddha” được dùng trong nghĩa thông thường là: “Sự mộ đạo, Đức Tin, Lòng tin”.

Luận án Tiến Sĩ của Edith Ludowyk-Gyomroi nhan đề “The Role of the Mira-cle in Early Pali Literature” đã chọn Đề tài này. Nhưng rất tiếc là chưa được xuất bản. Cũng tác giả ấy có viết về một đề tài này trên Tờ “The University Of Ceylon Review”, Vol.1, Số. 1 (April, 1943) tr.74 và tr. kế tiếp.

S II (PTS), tr.117

S III PTS), tr.152.

S V, (PTS), tr.423; III, tr.103; M III (PTS), tr.19.

S V (PTS), tr.422.

Cankì-sutta: “Kinh Cankì”, Số 95 của Trung Bộ Kinh.

Sn (PTS), tr.151 (v.798).

Trong Mahà-tanhàsankhaya-sutta: “Ðại Kinh Ðoạn Tận Đức”, Trung Bộ Kinh, Số 38.

M I (PTS), tr.260.

M I (PTS), tr. 134-135. Dhamma (Pháp) ở đây, theo Luận giảng, có nghĩa những sự chứng đạt tâm linh cao cả, những ý tưởng và quan niệm thanh khiết. Sự dính chấp vào chánh pháp này (mặc dù chánh pháp này là những điều cao quý), còn phải nên xả bỏ, thế thì những điều xấu, ác (tà pháp) lại càng nên xả bỏ hơn nữa. MA II (PTS), tr. 109. 34 Cùla-Màlunkya-sutta: “Tiểu Kinh Man đồng tử”, Trung bộ kinh 63.

SV (PTS), tr. 437.

Có nghĩa: Cả hai đều tự do và không ai phải có nghĩa vụ làm điều gì cho bên kia thì vấn đề mới được giải quyết. (Tức là, cho dù Đức Phật có yêu cầu ông ta hay ông ta yêu cầu Đức Phật như thế, thì Đức Phật vẫn không giải quyết những câu hỏi thuộc về siêu hình của ông ta -ND).

Tứ Diệu Đế (4 Chân lý Cao Diệu) này được giải thích trong bốn Chương tiếp sau.

A (nxb Colombo, 1929), tr. 345 & 346; S IV (PTS), tr. 72 & tr. kế tiếp. Dường như lời khuyên này của Phật đã có hiệu quả thoả đáng đối với Màlunkyaputta, vì ở trong Kinh khác có ghi lại, ta thấy ông ta lại đến viếng Đức Phật để xin chỉ dạy, và nhờ làm theo lời dạy, ông đã chứng ngộ thành một A-la-hán.

“Dhammacakkappavattana-sutta”: Kinh “Chuyển Pháp Luân”. Mhvg. (Alutgama, 1922), tr.9 & sau, SV (PTS), tr.420 & sau.

Tác giả để nguyên danh từ “Dukkha” trong nguyên bản thay vì dịch dễ gây hiểu lầm vì nghĩa sâu rộng hơn của từ này, như đã trình bày rất rõ ở phần sau của Chương này.

A (Colombo), 1929, tr.49. (*) Ở đây, tác giả muốn nói đến bốn (4) tầng Thiền Định, từ Sơ Thiền cho đến Tứ Thiền, những người tu thiền định chứng đạt được “thức” một trong những tầng Thiền Định này, thì sẽ được tái sinh về những cõi trời Vô Sắc Giới đầy hạnh phúc. Nhưng ngay cả những cảnh giới đầy phúc lành với tuổi thọ dài siêu hạn này cũng vẫn còn thuộc về “Khổ”, vì còn thay đổi, vì vẫn chưa được giải thoát –ND.

Mahàdukkhakkhandha-sutta: “Đại Kinh Khổ Uẩn”, M I (PTS), tr.90.

M I (PTS), tr.85 & sau, S III (PTS), tr.27 & sau.

M I (PTS), tr.87.

Vism (PTS), tr.499, Abhisamuc, tr.38.

“Samkhittena pancupàdànakkhandhà dukkhà”. S V (PTS) tr.421.

S III (PTS), tr.158.

S III (PTS), tr.158.

Abhisamuc, tr.4. Vhibh. tr 72, Dhs. tr.133 va tr. 594.

S III (PTS), tr.59.

S III (PTS), tr.60

“Hành”(sự tạo tác của tâm) là một danh từ nay thường dùng để diễn tả ý nghĩa rộng lớn của chữ samkhàra trong danh sách năm Uẩn. Samkhàra ở trường hợp khác có thể chỉ bất cứ cái gì do điều kiện sinh ra, tức các pháp hữu vi: bất cứ thứ gì trong thế gian, theo nghĩa mà tất cả Năm Uẩn đều là samkhàra.

A (Colombo, 1929) tr.590 - Cetanàham, bhikkhave kammam vadàmi. Cetayitvà kammam karoti kàyena vàcà manasà.

Abhisamuc, tr.6

S III (PTS), tr.60.

Theo triết lý Phật giáo Ðại thừa, tập hợp Thức Uẩn có 3 phương diện: Ý (citta), Tâm (manas) và Thức (vijnàna). Và A-lại-ya Thức (Alayà vijnàna) thông thường . được dịch và gọi là Tàng Thức, (nghĩa là Thức để chứa đựng, kho tàng), cũng chiếm chỗ ở trong tập hợp Uẩn này. Về chủ đề này, bạn có thể tham khảo một nghiên cứu với nhiều tương quan và chi tiết trong một tác phẩm triết học Phật giáo viết sau tác phẩm này bởi cùng một tác giả.

S III (PTS), tr.61.

Maha`tanhasamkhaya-sutta: “Ái Tận Ðại Kinh”, M I (PTS), tr.256.

MA II, PTS, tr.306-307.

S III (PTS), tr.58.

A (Colombo, 1929), tr.700. Những từ ngữ này là do Đức Phật nói ra cho một vị Đạo sư (sattha`) tên là Araka, người đã hoàn toàn thoát dục. Ðiều thú vị nên nhớ là học thuyết của Heraclitus ở Châu Âu (khoảng năm 500 trước CN) cũng nói tương tự là mọi sự vật đều ở trong trạng thái của một dòng chảy, và câu nói nổi tiếng của ông là: “Bạn không bao giờ bước chân xuống hai lần trong cùng một dòng sông, vì dòng nước mới luôn luôn chảy qua chân bạn.”

Triết lý Anatta “Vô Ngã” sẽ được trình bày trong Chương VI.

Thật ra, Buddhaghosa đã so sánh một ‘thực thể sống’ đó như một cổ máy bằng gỗ (dàruyanta). Vism. (PTS), tr. 594-595.

Vism (PTS), tr.513

S II (PTS), tr.178-179, III tr. 149 &151.

A V (PTS), tr.113.

Có một tượng Phật ở Gandhara, Ấn Độ và một tượng phật có ở Phúc Kiến, Trung Hoa, mô tả đức Cồ-đàm như một nhà khổ hạnh, tiều tụy, gầy ốm để lộ cả xương sườn. Nhưng đó là trước khi Giác Ngộ, lúc đó Người theo lối tu khổ hạnh khắc nghiệt mà sau này khi đã thành Phật, Người bài bác lối tu hành cực đoan đó.

Abhisamuc, tr.7.

M II (PTS), tr.121.

Về bảy “Yếu Tố Giác Ngộ” (hay Thất Giác Chi), xem Chương VII về ‘Thiền’.

Mhvg (Alutgama, 1922), tr.9, S5 (PTS), tr.421 và các chỗ khác trong sách.

Vedanāsamudayā tanhāsamudayo : M I (PTS), tr. 51.

Xem Chương VI.

Abhisamuc, tr. 43, prādhānyārtha, sarvatragārtha.

Xem Vibh. (PTS), tr.106 ff.

M I (PTS), tr.51, S II , tr.72, Vibh, tr. 280.

M I. tr.86

M I, tr.48

Một điều thú vị để so sánh “sự thúc đẩy của tâm ý” này với từ “libido” (tiếng Anh) trong Thuyết tâm lý học hiện đại của Freud.

MA I (PTS), tr.210.

Manosaňcetanā’ ti cetanā eva vuccati. MA I (PTS), tr.209.

Xem Chương II, về Uẩn thứ tư.

S II (PTS), tr.100. Ba hình thức hay 3 dạng của Dục Vọng: 1) Tham muốn lạc thú giác quan, 2) Tham muốn được hiện hữu và trở thành, và 3) Tham muốn vì không được hiện hữu, như đã nói trong định nghĩa về “Sự Khởi sinh Khổ” (Samudaya) ở trên.

Xem Chương II, về Năm Uẩn.

M III (PTS), tr. 280, SIV, tr. 47 & 107V , tr. 423 và những chỗ khác.

Prmj I (PTS), tr. 78: “Khandhese jāyamānesu jiyamānesu miyamānesu ca khane khane ivam bhikkhu jāyase ca jiyase ca miyase ca”. Câu này được trích trong Luận “Paramatthajotikà” như là những lời của chính đức Phật. Cho đến bây giờ tác giả chưa tìm được đoạn này trong nguyên bản kinh nguyên thủy của nó.

Kinh Lăng-Già (Lanka), tr.113.

Đôi khi một số từ mang nghĩa khẳng định đã được dùng để diễn tả Niết Bàn như: Siva (Mang lại điều lành), Khema (Sự An toàn), Suddhi (Sự Thuần khiết, Thanh tịnh), Dipa (Hòn đảo), Sarama (Nơi nương tựa), Tana (Sự Bảo vệ), Para (Bờ bên kia hay ‘Đáo bỉ ngạn’); Santi (Sự An bình, Sự Tĩnh lặng). Có 32 từ đồng nghĩa chỉ Niết-bàn trong Kinh Asamkhata-samyutta thuộc Tương Ưng Bộ Kinh (Samyutta-nikaya). Hầu hết những từ đó mang nghĩa ẩn dụ.

Mhvg (Alutgama, 1922) tr.10; SV tr 421. Thật lý thú khi biết rằng định nghĩa về “Sự Diệt Khổ”(Nirodha) trong bài thuyết pháp đầu tiên của Đức Phật tại Sarnath (Lộc Uyển) không có chứa từ Niết-bàn, tuy rằng định nghĩa của nó có nghĩa đó (Niết-bàn).

S I, tr.136.

Ibid IV, tr.359.

Ibid III, tr.190.

Ở đây, từ pipasa có nghĩa chính là ‘sự thèm khát’ hay dục vọng.

A (PTS) II, tr.34.

S (PTS) IV, tr.251.

Lời của ngài Xá-Lợi-Phất (Sariputta). MI (PTS) tr.191.

Lời của ngài Musila, một đệ tử khác của Đức Phật. S II (PTS) tr.117.

Ud (Colombo, 1929) tr.129.

Ibid, tr.128; D I (Colombo, 1929) tr.172.

Chú ý rằng tất cả những trạng thái tâm linh và huyền bí, tuy có thể là chúng thuần khiết và cao cấp, đều là những sáng tạo của tâm, do tâm tạo tác, bị điều kiện, do duyên chi phối và thuộc hữu vi (samkhata). Chúng không phải là một Thực Tại, không phải là Chân Lý (sacca).

Điều này có nghĩa rằng người đó không tạo ra nghiệp mới, bởi vì giờ đây anh ta giải thoát khỏi “dục vọng”, ham muốn, ý chí tạo tác.

Điều này có nghĩa là giờ đây người đó đã trở thành một A-la-hán.

S V (PTS), tr.369.

Đối chiếu kinh Lăng-Già (Lanka), tr. 200: “Này Mahamati, Niết Bàn nghĩa là thấy trạng thái của các sự vật ‘như chúng là”.

Ngài Long Thọ (Nagarjuna) nói rõ ràng rằng: “Luân hồi sinh tử không có gì khác với Niết Bàn và Niết Bàn không có gì khác với Luân hồi sinh tử”. (Madhya, Kari XXV, 19).

Một điều rất hữu ích nên nhớ rằng ở đây trong Chín pháp siêu việt (navalo-kut-tara-dhamma), Niết-bàn siêu việt, vượt ngoài cả Thánh đạo (magga, con đường) và Thánh quả (phala).

S III (PTS) tr.189.

Có một số người viết: “sau Niết-bàn (Nibbana) của Đức Phật” thay vì viết là: “sau Bát-Niết-bàn (Parinibbana) của Đức Phật”. “Sau Niết Bàn (Nibbana) của Đức Phật” không có nghĩa gì cả, và thành ngữ hay cách diễn đạt này không có trong văn học Phật giáo. Nó luôn luôn được ghi là “sau Bát-Niết-bàn của Đức Phật”.

S IV (PTS) tr.375.

M I (PTS), tr.486.

Ibid. I, tr.487; III tr.245; Sn (PTS), Volume.232 (tr.41).

Xem trang nói về “Hành Uẩn” trước đây.

A (Colombo, 1929) tr.218.

S I (PTS) tr.5.

M II (PTS) tr.121.

M I (PTS), tr.301.

Xem Chương VII, về “Thiền”.

Mhvg. (Alutgama, 1922), tr.10.

Mhvg. (Alutgama, 1922), từ tr.4; MI (PTS), từ tr.167.

Sẽ được giải thích ở những trang sau.

M III (PTS), tr.63, S II (PTS), tr. 28, 95. Viết theo luận thức hiện đại: Khi A có, thì B có. Khi A sinh, thì B sinh. Khi A không có, thì B không có. Khi A diệt, thì B diệt.

Sàratha II (PTS), tr.77.

Mahàyànasùtràlankàra (Ðại Thừa Nhập Lăng già), XVIII 92.

H. Von Glasenapp, trong bài viết “Vedanta và Buddhism” về vấn đề Vô Ngã (Anatta) in trong tạp chí “The Middle Way”, tháng Hai,1957, tr.154.

Nhiều học giả bao gồm Bà Rhys Davids và một số người khác. Xem các sách của Bà Rhys Davids: Gotama the Man (Cồ-Ðàm một Nhân Văn), Sàkya or Buddhist Origins (Thích-Ca hay Nguyên thủy Phật giáo), A Manual of Buddhism (Cẩm Nang Phật giáo), What was the Original Buddhism (Phật giáo Nguyên Thủy là gì)…v.v

Ðược trích trong MA II (PTS), tr.112.

Trong tác phẩm “The Buddha’s Path of Virtue”, Nxb Adyra, Madras, Ấn-Độ, 1929, tr.69, F.L. Woodward đã dịch chữ Dhammà (pháp) ở đây qua tiếng Anh là: “All states compounded” (Tất cả những gì được kết hợp mà có) là hoàn toàn sai, chữ “Tất cả những gì được kết hợp” có nghĩa là: “Tất cả các pháp hữu vi” (samkhàra), chứ không phải nghĩa là Pháp (Dhammà) hay Tất cả các Pháp. ‘Dhammà’ nghĩa là ‘Pháp’.

Samkhàra trong Năm Uẩn có nghĩa “Hành”, “sự tạo lập, tạo tác của tâm”, hay “Những hành vi thuộc tâm ý” tạo nghiệp quả. Nhưng ở đây nó có nghĩa bao hàm mọi sự vật do điều kiện hay do kết hợp mà có: các pháp hữu vi, gồm cả Năm Uẩn. Danh từ Samkhàra có nghĩa khác nhau tùy theo những ngữ cảnh khác nhau. Xem .

Xem “Sabbe Samkhàra aniccà “ (Tất cả các pháp hữu vi đều vô thường), “Sabbe dhammà anattà” (Tất cả các pháp đều vô ngã). M I (PTS), tr.228; S II, tr., 132-133.

MI (PTS), tr.137.

Ibid, tr.138. Nói đến đoạn này, S. Radhakrishnan (trong quyển Indian Philoso-phy (Triết Học Ấn Độ), tập I, nxb London, 1940, tr.485) đã viết: “Chính quan niệm sai lầm về sự liên tục vĩnh viễn của cái tiểu Ngã (cái Ngã nhỏ) do mới bị đức Phật bác bỏ”. Ta không thể đồng ý với cách viết này. Thật sự thì trái lại là ở đây Đức Phật bài bác cả cái Ngã bao trùm vũ trụ, tức là Ðại ngã hay Linh hồn. Như ta đã thấy trong một đoạn trước, Phật không chấp nhận một cái Ngã nào, dù lớn hay nhỏ. Theo quan điểm của Đức Phật mọi lý thuyết về Bản Ngã, Atman đều là sai lầm, là sự phóng túng mơ hồ của tâm thức mà thôi.

Trong bài “Vedanta and Buddhism” (tạp chí “The Middle Way”, tháng Hai,

Từ dipā ở đây không có nghĩa là ‘đèn’, mà nhất định có nghĩa “Hòn đảo”. Theo Luận Giải kinh Digha-nikāya (Trường Bộ kinh sớ giải) (nxb DA Colombo, tr.380) luận giải về chữ Dìpa ở đây có ghi: “Mahàsamuddagatam dìpam viya at-tànam dìpam patittam katvà viharatha” (Hãy làm một hòn đảo cho chính mình, một chỗ dựa (chỗ nghỉ ngơi), hay đúng hơn là một hòn đảo giữa đại dương). Samsàra: sự tái tục hiện hữu, sự luân hồi sinh tử, thường được gọi là ‘Biển luân hồi’ (Samsàra-sàgara), và cái cần thiết để được an toàn giữa đại dương là một hòn đảo, đất liền chắc chắn, chứ không phải một ‘ngọn đèn’ như vậy.

D II (nxb Colombo, 1929), tr.61-62, chỉ có câu cuối (in nghiêng) được dịch nguyên văn. Phần còn lại của câu chuyện được kể vắn tắt theo kinh Ðại Bát Niết Bàn (Mahāparinibbāna-sutta).

Ibid., tr.62., về đề tài Satipatthàna (kinh Tứ Niệm Xứ ), xem chương VII – “Thiền”.

Mhvg (Alutgama, 1929), tr. 21-22.

Vào một lần gặp khác, Đức Phật đã bảo chính Vacchagotta này rằng: “Như Lai không có lý thuyết nào hết, bởi vì Như Lai đã thấy rõ bản chất của sự vật” (M I (PTS), tr. 486). Tương tự lúc này, Phật không muốn gắn bản thân mình với bất kỳ một nhà triết giảng nào.

Sabbe dhammā anattā (Tất cả các pháp đều vô ngã, Chư pháp vô ngã). Ðúng y nguyên văn dòng đầu tiên của Kệ 279 trong kinh Pháp Cú (XX, 7), như đã thảo luận trước đây về Vô Ngã. Woodward đã hoàn toàn sai khi dịch những chữ này là “Tất cả mọi sự vật (pháp) đều vô thường”, (in trong quyển Kindred Saying IV, tr.282), có lẽ vì sơ sót. Những lỗi này rất nghiêm trọng. Có lẽ đây là một trong những lý do vì sao người ta đã có quá nhiều cuộc luận đàm vô ích về sự im lặng của Đức Phật. Chữ quan trọng nhất trong ngữ cảnh này là chữ “anatta” (‘không có ngã’ hay ‘vô ngã’), đã bị dịch sai là “Vô thường”. Những bản dịch kinh Pàli ra tiếng Anh thường có những sai sót lớn, nhỏ theo kiểu này, một số vì sơ xuất và bất cẩn, một số thì do thiếu hiểu biết chuyên sâu về ngôn ngữ nguyên thủy (tiếng Pali). Dù do lý do nào đi nữa, thì vẫn hữu ích khi nhắc lại ở đây, mà vẫn giữ trọn lòng kính trọng đối với những học giả tiên phong trong lĩnh vực dịch kinh điển này, rằng chính những sai sót đó phải chịu trách nhiệm vì đã làm phát sinh ra nhiều tư tưởng sai lầm về Phật giáo trong những người học Phật, đặc biệt là những người không thể nào tiếp cận được nguyên bản kinh bằng ngôn ngữ nguyên thủy. Vì thế, thật tốt khi biết rằng cô TS. I. B. Horner, thư ký của Hội Kinh Điển Pàli (PTS), đã dự định xuất bản lại những bản dịch mới có sửa chữa, hiệu đính lại.

Thật ra, một lần gặp mặt khác trước đó, khi Phật giải thích một vấn đề sâu sắc và tế nhị (Vấn đề điều gì xảy ra sau khi một A-la-hán chết). Vacchagotta nói: “Thưa Ngài Cồ-Đàm, ở đây tôi bị rơi vào ngu tối, tôi càng bị quẩn trí. Những tin tưởng ít nhiều có được từ lúc bắt đầu câu chuyện với Ngài thì bây giờ cũng đã biến mất.” (M I (PTS) tr.487). Vì vậy mà Đức Phật không muốn làm cho ông ta quẩn trí thêm nữa.

S IV (PTS), tr. 400- 401.

Kiến thức này của Phật được gọi là Indriyaparopariyattanāna (nghĩa là: Biết căn tánh chúng sinh). M I (PTS), tr.70, Vibh (PTS), tr.340.

A (Colombo, 1929) tr.216.

Chẳng hạn như xem trong S IV (PTS), tr.393-395, M I (PTS), tr.484.

Xem 28

Chẳng hạn như xem trong S III (PTS), tr.257-263, IV, từ tr.391, từ tr.395, từ tr.398, tr.400; MI, từ tr.481, từ tr.483, từ tr.489, trong A V, tr.193.

Bởi vì, ta thấy sau đó Vacchagotta lại đến thăm đức Phật, nhưng lần này ông ta không hỏi những câu hỏi như thường lệ, mà lại nói: “Ðã lâu kể từ khi tôi có cuộc nói chuyện với Đức Cồ-Đàm trước đây. Lành thay nếu Đức Cồ-Ðàm sẽ giảng cho tôi vắn tắt về chủ đề Thiện Ác (kusalākusalam)”. Phật bảo rằng Người sẽ giảng cho ông về Thiện Ác, vắn tắt cũng như chi tiết, và Người đã làm thế. Cuối cùng, Vacchagotta trở thành một đệ tử của Phật, nương theo giáo lý Phật và ông đắc quả A-la-hán, chứng ngộ Chân lý, Niết-bàn, và khi ấy những vấn đề Ngã và các vấn đề khác không còn ám ảnh ông nữa. (M I (PTS), từ tr. 489).

S II (PTS), tr.94. Nhiều người cho rằng Ālayavijňāna (A-lại-ya Thức, Tàng thức) hay Tathāgatagarbba (Như Lai Tạng) trong Phật giáo Ðại thừa là một cái gì tương tự như “Bản Ngã”. Nhưng kinh Lankāvatāra-sutra (Lăng-già) nói rõ ràng rằng đó không phải là Ngã (Ātman). (Kinh Lăng-già, tr.78-79).

Đây cũng chính là điểm mà cho đến ngày nay nhiều người vẫn thường nói về “Ngã”.

M III (PTS) tr. 19; S III, tr. 103.

Abhisamuc, tr.31.

A (Colombo, 1929), tr.276.

Theo “Yogàvacara’s Manual” (Cẩm nang Thiền Du-già, hay Yoga Thiền của T.W. Rhys Davids, nxb London 1896), một bản văn về Thiền viết ở Tích Lan vào khoảng thế kỷ 18, đã chứng tỏ Thiền vào thời bấy giờ suy đồi thành một tục lệ đọc tụng thần chú, đốt nến v.v… Xem thêm chương XII, nói về “Tư Tưởng Khổ Hạnh” (The Ascetic Ideal), trong quyển “History of Buddhism in Ceylon” (Lịch sử Phật giáo Tích Lan) do chính tác giả Walpola Rahula biên soạn, (Nxb Colombo, 1956), từ tr.199.

Xem chương IV, nói về Diệu Đế Thứ Ba, sự tạo tác của tâm và chú thích về pháp hữu vi (samkhata).

Xem Sallekha-sutta (Kinh “Ðoạn Giảm”, thuộc Trung Bộ Kinh số 8).

S I (PTS), tr.5

M I (PTS), tr.100

Xem cuối Chương VI, “Học Thuyết Về Vô Ngã”: Khemaka & nhóm Tỳ kheo đó đàm thoại một phương thức “thiền”, sau này họ trở thành A-la-hán.

M I (PTS), tr. 30-31.

Ibid, từ tr.490.

S I (PTS), tr.234.

MA I (PTS), tr.290. Những tu sĩ Phật giáo, thành viên của Tăng Đoàn (Shangha), không được có tài sản cá nhân riêng, nhưng được phép giữ tài sản chung của Tăng Đoàn (Sanghika).

D I (Colombo, 1929), tr.101. Đức Phật.

A (Colombo, 1929), từ tr. 786. Xem chương V, “Diệu Đế Thứ Tư”, “Con đường Bát Chánh đạo”.

A (Colombo, 1929), từ tr. 786.

D III (Colombo, 1929), tr.115.

A (Colombo, 1929), tr. 232-233.

Jataka I, 260, 399; II 400; III, 274, 320; V, 119, 378.

Ở đây ta thấy điều thú vị là Năm Giới Hạnh Cao Cả (Pancha-sìla), là năm giới trong ngành ngoại giao của Ấn Ðộ cũng giống theo những nguyên tắc nhà Phật mà Vua Asoka, vị vua Phật giáo lỗi lạc của Ấn Độ, đã áp dụng cho nền cai trị của triều đại ông vào thế kỷ thứ 3 trước CN. Danh từ “Panca-sìla” (Năm giới) được ngành ngoại giao dùng cũng là danh từ của Phật giáo.

Ibid., XVII 3.

Ibid., VIII 4.

Theo Tiến sĩ Bình Anson, con số bài là kinh không thống nhất, tùy theo cách tính hay không tính các tên bài trùng lặp. Xin vui lòng tham khảo nghiên cứu quý giá của ông trong phần Phụ Đính: “Quy Ước Trích Dẫn Kinh Điển Nguyên Thủy”.

24 tập hay 15 tập là tùy theo cách tính hay không tính tên các bài trùng lặp. Xin vui lòng tham khảo nghiên cứu quý giá của ông trong phần Phụ Đính: “Quy Ước Trích Dẫn Kinh Điển Nguyên Thủy”.