A Di Đà Sớ Sao Diễn Nghĩa Hội Bổn

(Sao) Phiền não bổn tịch, hoan hỷ diệc không, tắc khổ độ thùy phi lạc độ? Lai thật vô lai, khứ diệc hà khứ, tắc vãng sanh tất cánh vô sanh. Dĩ thử vô sanh, sanh bỉ quốc độ, phi sanh bỉ độ, thật sanh hồ tự tâm dã. Nhiên hậu, vô vấn tự thuyết, Thế Tôn miễn phó không đàm, độc nhiệm đương cơ, Thân Tử bất cô trọng thác, thị chân hoan hỷ, thị chân tín thọ, thị danh chân pháp tác lễ Như Lai. Nhược kỳ ngoại Cực Lạc cửu liên chi độ, biệt thuyết duy tâm, xả Di Đà vạn đức chi danh, lánh cầu tự tánh, khả vị đương độ nhi vấn tân, đối đăng nhi mịch hỏa giả hỹ.

(Diễn) Phiền não bổn tịch giả, thượng vân “vô não thị hỷ nghĩa”, thượng hữu hỷ tại. Hỷ phi lạc độ dã. Kim tắc phiền não bổn tịch, hoan hỷ diệc không, tắc khổ độ thùy phi lạc độ? Thượng vân vô trụ thị khứ nghĩa, thượng hữu khứ tại, khứ phi vãng sanh dã. Kim tắc lai thật vô lai, khứ diệc hà khứ, tắc vãng sanh tất cánh vô sanh. Dĩ hữu sanh, sanh bỉ độ giả, thị sanh bỉ độ, phi sanh tự tâm dã. Dĩ vô sanh, sanh bỉ độ giả, phi sanh bỉ độ, thật sanh tự tâm dã. Nhiên hậu, vô vấn tự thuyết, Thế Tôn miễn phó không đàm. Thử thượng bất phụ hoằng pháp chi chủ. Độc nhiệm đương cơ, Thân Tử bất cô trọng thác. Thử hạ bất phụ thọ chúc chi nhân. Tuy nhiên, Lý phi Sự ngoại, Tánh tức Tướng biên. Nhược kỳ ngoại Cực Lạc cửu liên chi độ, biệt thuyết duy tâm, xả Di Đà vạn đức chi danh, biệt cầu tự tánh, thị đương độ vấn tân, đối đăng mịch hỏa hỹ. Cố viết: “Bất thức bỉ quan tân, cách giang do vấn thiệp, tảo tri đăng thị hỏa, phạn thục dĩ đa thời”.

(鈔)煩惱本寂，歡喜亦空，則苦土誰非樂土？來實無來，去亦何去，則往生畢竟無生。以此無生，生彼國土，非生彼土，實生乎自心也。然後，無問自說，世尊免付空談，獨任當機，身子不孤重託，是真歡喜，是真信受，是名真法作禮如來。若其外極樂九蓮之土，別說唯心，捨彌陀萬德之名，另求自性，可謂當渡而問津，對燈而覓火者矣。

(演)煩惱本寂者，上云無惱是喜義，尚有喜在。喜非樂土也。今則煩惱本寂，歡喜亦空，則苦土誰非樂土？上云無住是去義，尚有去在，去非往生也。今則來實無來，去亦何去，則往生畢竟無生。以有生，生彼土者，是生彼土，非生自心也。以無生，生彼土者，非生彼土，實生自心也。然後，無問自說，世尊免付空談。此上不負弘法之主。獨任當機，身子不孤重託。此下不負受矚之人。雖然，理非事外，性即相邊。若其外極樂九蓮之土，別說唯心，捨彌陀萬德之名，別求自性，是當渡問津，對燈覓火矣。故曰：不識彼關津，隔江猶問涉，早知燈是火，飯熟已多時。

(Sao: Phiền não vốn vắng lặng, hoan hỷ cũng rỗng không, có cõi khổ nào chẳng phải là cõi lạc? Đi thì thật sự chẳng đi, đến thì cũng chẳng đến nơi đâu, nên vãng sanh mà rốt cuộc vô sanh. “Dùng vô sanh này để sanh vào cõi nước kia”: Chẳng sanh vào cõi kia, mà thật ra là sanh trong tự tâm. Sau đấy, chẳng hỏi mà tự nói, đức Thế Tôn chẳng đến nỗi [gặp cảnh] giao phó, bàn luận suông. Một mình gánh lấy trách nhiệm làm bậc đương cơ, ngài Xá Lợi Phất chẳng cô phụ trọng trách được giao phó. Đó là chân hoan hỷ, chân tín thọ, chân pháp lễ kính Như Lai. Nếu ở ngoài cõi Cực Lạc chín phẩm sen mà riêng nói duy tâm, bỏ danh hiệu Di Đà vạn đức để cầu tự tánh nào khác, có thể nói là “đã vượt lên bờ mà còn hỏi bến, đối trước đèn mà tìm lửa” vậy.

Diễn: “Phiền não vốn vắng lặng”: Trong phần trên có nói “vô não” là ý nghĩa của Hỷ, [tức là] vẫn còn có Hỷ, Hỷ thì chẳng phải là cõi vui sướng! Nay phiền não vốn vắng lặng, hoan hỷ cũng là không, có cõi khổ nào chẳng phải là cõi lạc? Trong phần trước có nói “vô trụ là Khứ”, [tức là] vẫn có Khứ tồn tại, Khứ thì chẳng phải là vãng sanh. Nay thì thật sự chẳng đến, đi cũng chẳng về đâu, cho nên vãng sanh rốt ráo là vô sanh. Dùng “có sanh” để sanh vào cõi ấy, tức là sanh trong cõi ấy, chẳng sanh trong tự tâm! Dùng vô sanh để sanh vào cõi ấy thì chẳng phải là sanh trong cõi ấy, mà thật sự là sanh trong tự tâm. Sau đấy, chẳng hỏi mà tự nói, đức Thế Tôn chẳng đến nỗi gặp cảnh giao phó, bàn luận suông. Đó là trên thì chẳng cô phụ đấng hoằng pháp. Một mình gánh lấy trách nhiệm đương cơ, Thân Tử chẳng cô phụ trọng trách được giao phó. Đấy là dưới thì chẳng cô phụ bậc nhận lãnh lời phó chúc.

Tuy nhiên, Lý chẳng ở ngoài Sự, Tánh ở ngay bên Tướng. Nếu ở ngoài cõi Cực Lạc chín phẩm sen mà nói tới một cái duy tâm nào khác, bỏ danh hiệu Di Đà vạn đức để cầu tự tánh khác, chính là “đã vượt sông mà còn hỏi bến đò, đối trước đèn mà đi tìm lửa!” Vì thế nói: “Do chẳng biết cửa ải, bến sông, cho nên đã qua khỏi sông mà vẫn hỏi chuyện lặn lội, đã sớm biết đèn chính là lửa, cơm đã chín mấy dạo!”)

Tam, kết thích chú ý.

(Chú) Bạt Nhất Thiết Nghiệp Chướng Căn Bản Đắc Sanh Tịnh Độ Đà La Ni.

(Sớ) Thích chú ý giả, dĩ chú phụ kinh, kinh đắc chú nhi di hiển, dĩ kinh tiên chú, chú đắc kinh nhi dũ linh. Giao tương vi dụng, ưng kết thích dã. Thử chú tường kiến Bất Tư Nghị Thần Lực Truyện. Trì thử chú giả, diệt tội vãng sanh, cố dĩ Bạt Nghiệp Chướng Sanh Tịnh

Độ vi danh. Đà la ni giả, thử vân Tổng Trì dã.

(Sao) Nghiệp chướng giả, phàm chướng hữu tam: Nhất, Phiền Não Chướng. Nhị, Nghiệp Chướng. Tam, Báo Chướng. Kim ngôn Nghiệp Chướng, tắc trung nhiếp tiền hậu. Phiền não giả nghiệp chi nhân, báo giả nghiệp chi quả dã. Nghiệp tất hữu nhân, nghiệp tất chiêu quả, cố nhiếp nhị chướng. Trừ chướng quý trừ kỳ bổn, như căn tuyệt bất sanh nha. Nha bất sanh, tắc chi, diệp, hoa, quả tất bất sanh cố. Kim thử chú trì chi, tắc phiền não bất khởi, thị bạt nghiệp chướng căn bản dã. Như truyện ngôn: “Nhật dạ các trì tam thất biến, diệt Ngũ Nghịch báng pháp đẳng tội”, thị dã. Đắc sanh Tịnh Độ giả, luân hồi Sa Bà, giai diêu nghiệp chướng. Nghiệp chướng ký không, uế độ chủng diệt, tùy nguyện vãng sanh. Cố đắc sanh A Di Đà Phật Cực Lạc quốc độ. Tổng Trì giả, tổng thống nhiếp trì, cánh vô di thất, tức chú chi biệt danh dã. Truyện danh Bất Tư Nghị Thần Lực giả, tức kinh danh Bất Tư Nghị Công Đức dã. Trì chú, trì danh, tức đắc vãng sanh, cố đồng danh Bất Tư Nghị.

三、結釋咒意。

(咒)拔一切業障根本得生淨土陀羅尼。

(疏)釋咒意者，以咒附經，經得咒而彌顯，以經先咒，咒得經而愈靈。交相為用，應結釋也。此咒詳見不思議神力傳。持此咒者，滅罪往生，故以拔業障生淨土為名。陀羅尼者，此云總持也。

(鈔)業障者，凡障有三：一、煩惱障。二、業障。三、報障。今言業障，則中攝前後。煩惱者業之因，報者業之果也。業必有因，業必招果，故攝二障。除障貴除其本，如根絕不生芽。芽不生，則枝葉華果悉不生故。今此咒持之，則煩惱不起，是拔業障根本也。如傳言：日夜各持三七遍，滅五逆謗法等罪，是也。得生淨土者，輪迴娑婆，皆繇業障。業障既空，穢土種滅，隨願往生。故得生阿彌陀佛極樂國土。總持者，總統攝持，更無遺失，即咒之別名也。傳名不思議神力者，即經名不思議功德也。持咒持名，即得往生，故同名不思議。

(Ba, là kết luận bằng giải thích ý nghĩa của bài chú.

Chú: Đà La Ni để dẹp trừ căn bản của hết thảy các nghiệp chướng, được sanh về Tịnh Độ.

Sớ: “Giải thích ý nghĩa của bài chú”: Dùng chú ghép vào kinh, kinh nhờ chú mà càng thêm rõ rệt. Do đặt kinh trước chú, chú nhờ kinh mà càng linh. Do sử dụng xen lẫn với nhau, cho nên phải giải thích thần chú để kết thúc [bản chú giải này]. Xem chi tiết về chú này trong Bất Tư Nghị Thần Lực Truyện. Người trì chú này sẽ được diệt tội, vãng sanh. Vì thế, lấy Bạt Nghiệp Chướng Sanh Tịnh Độ làm tên. Đà La Ni cõi này dịch là Tổng Trì.

Sao: “Nghiệp chướng”: Phàm là chướng thì có ba: Một là Phiền Não Chướng, hai là Nghiệp Chướng, ba là Báo Chướng. Nay nói đến Nghiệp Chướng, vì cái chướng chính giữa (tức Nghiệp Chướng) bao gồm chướng trước và sau nó. Phiền não là nhân của nghiệp, báo là quả của nghiệp. Nghiệp ắt có nhân, nghiệp ắt chuốc lấy quả. Vì thế, Nghiệp Chướng bao gồm hai thứ chướng kia. Trừ chướng, quý ở chỗ trừ tận gốc, như rễ đã đứt sẽ chẳng thể nẩy mầm. Mầm chẳng nẩy thì cành, lá, hoa, quả ắt chẳng sanh nữa. Nay trì chú này, phiền não chẳng khởi, đó chính là dẹp trừ căn bản của nghiệp chướng vậy. Như trong truyện (Bất Tư Nghị Thần Lực Truyện) có nói: “Ngày đêm đều trì hai mươi mốt lần, diệt các tội như Ngũ Nghịch, báng pháp” v.v… là như vậy đó.

“Được sanh về Tịnh Độ”: Luân hồi Sa Bà, đều do nghiệp chướng. Nghiệp chướng đã rỗng không, hạt giống của uế độ bèn diệt, tùy nguyện vãng sanh. Vì thế, được sanh về cõi nước Cực Lạc của A Di Đà Phật. “Tổng trì”: Bao gồm, duy trì hết thảy, trọn chẳng để sót mất. Đấy chính là tên gọi khác của Chú. Truyện có tên là Bất Tư Nghị Thần Lực, tức là nói đến trong danh hiệu của kinh có chữ “công đức chẳng thể nghĩ bàn”. Trì chú hay trì danh bèn được vãng sanh, nên cùng gọi là Bất Tư Nghị).

(Kinh) Tống Nguyên Gia Thiên Trúc Tam Tạng Cầu Na Bạt Đà La dịch.

(Sớ) Tống giả, Nam Bắc triều quốc danh. Nguyên Gia giả, niên hiệu. Thiên Trúc giả, Tây Vực quốc danh. Cầu Na Bạt Đà La, thử vân Công Đức Hiền.

(Sao) Tống ngôn Nam Bắc giả, thời phương Nam Bắc phân vương, Tống vương Giang Nam, vị Lưu Tống dã. Nguyên Gia giả, Văn Đế Nguyên Gia mạt niên dã. Thiên Trúc, nhất vân Thân Độc. Hữu Ngũ Thiên Trúc, giai Tây Vực dã. Bạt Đà bác thông Tam Tạng, vưu chuyên Đại Thừa, hiệu Ma Ha Diễn. Thần dị phi nhất, bị tải truyện ký, khủng phồn bất tự. Nhất bổn Đà hạ vô La tự, hoặc nghi thị Cầu Na Bạt Ma, dĩ nhị sư đồng thời cố, vị thẩm hà sở dịch dã!

(經)宋元嘉天竺三藏求那跋陀羅譯。

(疏)宋者，南北朝國名。元嘉者，年號。天竺者，西域國名。求那跋陀羅，此云功德賢。

(鈔)宋言南北者，時方南北分王，宋王江南，謂劉宋也。元嘉者，文帝元嘉末年也。天竺，一云身毒。有五天竺，皆西域也。跋陀博通三藏，尤專大乘，號摩訶衍。神異非一，備載傳記，恐繁不敘。一本陀下無羅字，或疑是求那跋摩，以二師同時故，未審何所譯也！

(Kinh: Đời Tống, trong niên hiệu Nguyên Gia, Tam Tạng Cầu Na Bạt Đà La người xứ Thiên Trúc dịch.

Sớ: Tống là tên nước thời Nam Bắc Triều. Nguyên Gia là niên hiệu. Thiên Trúc (Sindhu) là tên một nước ở Tây Vực. Cầu Na Bạt Đà La (Guṇabhadra) cõi này dịch là Công Đức Hiền.

Sao: Đối với nhà Tống mà nói là Nam Bắc, vì thời điểm và nơi chốn khi ấy nhằm đúng thời kỳ đất nước [Trung Hoa] chia thành các vương triều Nam và Bắc khác nhau. Nhà Tống [do Lưu Dụ sáng lập] làm vua ở Giang Nam, gọi là Lưu Tống. Nguyên Gia: Nói tới những năm cuối trong niên hiệu Nguyên Gia thời Tống Văn Đế (Lưu Nghĩa Long). Thiên Trúc còn gọi là Thân Độc. Có năm xứ Thiên Trúc đều thuộc về Tây Vực.

Ngài Cầu Na Bạt Đà La thông hiểu rộng rãi Tam Tạng, nhất là chuyên tinh Đại Thừa, có hiệu là Ma Ha Diễn (Mahāyāna). Sự thần dị của Ngài chẳng phải chỉ có một, có chép đầy đủ trong truyện ký, do sợ rườm rà nên chẳng thuật. Có bản [chép tên người dịch chú Vãng Sanh] sau chữ Đà chẳng có chữ La. Có người nghi là ngài Cầu Na Bạt Ma (Guṇavarman), do hai vị sống đồng thời, chưa thể thẩm định là do vị nào dịch).

(Kinh) Chú viết: “Nam mô A di đa bà dạ, đá tha già đa dạ, đá địa dạ tha. A di rị đô bà tỳ. A di rị đá, tất đam bà tỳ. A di rị đá, tỳ ca lan đế. A di rị đá, tỳ ca lan đa. Già di nị. Già già na. Chỉ đa ca lệ. Sa bà ha”. Nhược hữu thiện nam tử, thiện nữ nhân, năng tụng thử chú giả, A Di Đà Phật thường trụ kỳ đảnh, nhật dạ ủng hộ, vô linh oán gia nhi đắc kỳ tiện. Hiện thế thường đắc an ổn. Lâm mạng chung thời, nhậm vận vãng sanh.

(Sớ) Chư bổn cú độc sảo dị, kim y cổ bổn, thần chú bất phiên, bất tất cưỡng thích.

(Sao) Chư bổn bất đồng giả, như “Nam mô a di đa bà dạ”, nhất bổn tác “Nam mô a di đa bà dạ đa”, dĩ thứ cú Đa tự liên thuộc thượng cú, cố vân “sảo dị”. Kim bất tất khổ cứu thị phi, đản y nhất bổn. Chí tâm tụng trì, tự thành lợi ích. Hựu hữu vị “Nam mô a di đà đa bà dạ”, thử vân “quy mạng Vô Lượng Thọ”. Đa tha già đa dạ, tức “đa tha a già độ”, thử vân Như Lai. “Đá địa dạ tha”, tân dịch vân “tha đích dã thát”, cựu vân “đát điệt tha”. Điệt, âm điệt, tức địa dạ nhị hợp dã. Thử vân “tức thuyết chú viết”, tự hậu phương thị mật ngữ. Nhiên thần chú tùng cổ bất phiên, lược hữu ngũ ý. Nhất, như vương mật chỉ, vật vọng tuyên truyền, đản nghi khâm phụng cố. Nhị, hoặc nhất ngữ quảng hàm đa nghĩa, như Tiên Đà Bà cố. Tam, hoặc thử phương sở vô, như Diêm Phù Đề cố. Tứ, hoặc thuận cổ văn, như A Nậu Bồ Đề cố. Ngũ, hoặc tôn trọng, phi Đường ngôn khả đối, như Bát Nhã cố. Nhất vân: Diệc khả cưỡng phiên. Ký vị chi cưỡng, hạt nhược dĩ chi.

(Diễn) Tiên Đà Bà giả, thị Phạn ngữ, hữu diêm, thủy, mã, khí, tứ danh. Duy hữu trí thần nãi năng biện thức, như vương thực thời, hô Tiên Đà Bà, tắc tri yếu diêm. Như vương tẩy quán, hô Tiên Đà Bà, tắc tri yếu thủy. Như vương tác chúng vụ thời, hô Tiên Đà Bà, tắc tri yếu khí. Như vương xuất du, sách Tiên Đà Bà, tắc tri yếu mã.

(經)咒曰：南無阿彌多婆夜，哆他伽多夜，哆地夜他。阿彌唎都婆毗。阿彌唎哆，悉耽婆毗。阿彌唎哆，毗迦蘭帝。阿彌唎哆，毗迦蘭多。迦彌膩。伽伽那。枳多迦隸。娑婆訶。若有善男子，善女人，能誦此咒者，阿彌陀佛常住其頂，日夜擁護，無令怨家而得其便。現世常得安穩。臨命終時，任運往生。

(疏)諸本句讀稍異，今依古本，神咒不翻，不必強釋。

(鈔)諸本不同者，如南無阿彌多婆夜，一本作南無阿彌多婆夜多，以次句多字連屬上句，故云稍異。今不必苦究是非，但依一本。至心誦持，自成利益。又有謂南無阿彌陀多婆夜，此云皈命無量壽。多他伽多夜，即多他阿伽度，此云如來。哆地夜他，新譯云他的也撻，舊云怛絰他。絰，音迭，即地夜二合也。此云即說咒曰，自後方是密語。然神咒從古不翻，略有五意。一、如王密旨，勿妄宣傳，但宜欽奉故。二、或一語廣含多義，如僊陀婆故。三、或此方所無，如閻浮提故。四、或順古文，如阿耨菩提故。五、或尊重，非唐言可對，如般若故。一云：亦可強翻。既謂之強，曷若已之。

(演)仙陀婆者，是梵語，有鹽水馬器，四名。惟有智臣乃能辨識，如王食時，呼仙陀婆，則知要鹽。如王洗盥，呼仙陀婆，則知要水。如王作眾務時，呼仙陀婆，則知要器。如王出游，索仙陀婆，則知要馬。

(Kinh: Chú rằng: “Namo. Amitābhāya. Tathāgatāya. Tadyathā. Amṛtod bhave. Amṛta. Siddhaṃbhave. Amṛta. Vikrānte. Amṛta. Vikrānta. Gāmine. Gagana. Kīrta kare. Svāhā”. Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân có thể tụng chú này, A Di Đà Phật thường ở trên đỉnh đầu người ấy, ngày đêm ủng hộ, chẳng để cho oán gia có dịp quấy nhiễu. Trong đời hiện tại, thường được an ổn. Khi lâm chung, tùy ý vãng sanh.

Sớ: Cách chấm câu trong các phiên bản hơi khác nhau. Nay tôi chiếu theo văn bản cổ [để chấm câu]. Thần chú chẳng phiên dịch, chẳng cần phải gượng ép giải thích.

Sao: “Các bản bất đồng”: Như đối với câu “Nam mô a di đa bà dạ”, một bản khác ghi là “Nam mô a di đa bà dạ đa”, tức là đã ghép chữ Đa thuộc câu sau vào câu trước. Vì thế nói là “hơi khác”. Nay chẳng cần vất vả tìm tòi đúng sai, chỉ y theo một bản. Chí tâm tụng trì, tự thành tựu lợi ích.

Lại có bản chép là “nam mô a di đà đa bà dạ”, cõi này dịch là “quy mạng Vô Lượng Thọ”. “Đa tha già đa dạ” (Tathāgatāya) tức “đa tha a già độ”, cõi này dịch là Như Lai. “Đá địa dạ tha” (Tadyathā): Phiên âm theo lối tân dịch là “tha đích dã thát”, cựu dịch là “đát điệt tha”. Chữ Điệt (絰) đọc là Điệt (迭), tức là Địa và Dạ đọc dính lại, cõi này dịch là “liền nói chú rằng”, từ đấy trở đi là mật ngữ.

Nhưng thần chú từ xưa chẳng dịch, nói đại lược thì có năm ý. Một là như mật chỉ của vua, chớ tuyên truyền bừa bãi, chỉ nên kính cẩn phụng hành. Hai là một chữ bao hàm rộng rãi nhiều nghĩa, như Tiên Đà Bà (Saindhava). Ba, hoặc là do phương này không có, như Diêm Phù Đề (Jambudvīpa) vậy. Bốn là thuận theo cổ văn như A Nậu Bồ Đề. Năm là hoặc do tôn trọng, chẳng có tiếng Hán tương ứng để diễn tả trọn vẹn ý nghĩa, như chữ Bát Nhã (Prajñā). Có người nói: “Cũng có thể miễn cưỡng phiên dịch”. Đã nói là miễn cưỡng, cần gì phải làm vậy?

Diễn: Tiên Đà Bà là tiếng Phạn, tương ứng với tên gọi của bốn thứ là muối, nước, ngựa và vật dụng, chỉ có kẻ bầy tôi có trí mới có thể phân biệt. Như khi vua ăn, gọi Tiên Đà Bà, biết là cần muối. Như vua tắm gội, kêu Tiên Đà Bà, liền biết là cần nước. Như vua làm các việc, gọi Tiên Đà Bà, liền biết là vua cần vật dụng. Như vua xuất du, đòi Tiên Đà Bà, biết là muốn có ngựa).

(Sớ) Kinh chú tương liên, chánh Hiển Mật viên thông nghĩa.

(Sao) Tường trần bỉ quốc, y chánh trang nghiêm, tín, hạnh, nguyện môn, như kinh sở minh, thị chi vị Hiển. Tuân Phật bí sắc, đản trì thử chú, tức đắc vãng sanh, thị chi vị Mật. Hiển giả, hiển thử mật dã. Mật giả, mật thử hiển dã. Kiêm trì tắc song mỹ tất cụ, đơn cử diệc giao nhiếp bất di, cố viết Viên Thông.

(疏)經咒相聯，正顯密圓通義。

(鈔)詳陳彼國，依正莊嚴，信行願門，如經所明，是之謂顯。遵佛祕敕，但持此咒，即得往生，是之謂密。顯者，顯此密也。密者，密此顯也。兼持則雙美畢具，單舉亦交攝不遺，故曰圓通。

(Sớ: Kinh và chú liên quan với nhau, chính là ý nghĩa Hiển Mật viên thông.

Sao: Nói cặn kẽ y báo và chánh báo trang nghiêm trong ấy, các môn Tín, Hạnh, Nguyện được giảng rõ trong kinh, đó gọi là Hiển. Tuân theo sắc lệnh bí mật của đức Phật, chỉ trì chú này, liền được vãng sanh, đó gọi là Mật.

Hiển là hiển lộ bí mật này, Mật là ẩn mật hiển pháp này. Trì cả hai ắt đẹp đẽ, trọn vẹn cả đôi đường, chỉ nêu riêng một pháp thì pháp này dung nhiếp pháp kia chẳng sót. Vì thế nói là Viên Thông).

(Sớ) Tuy vân giao nhiếp, nhi chuyên trì danh hiệu, do thắng trì chú, diệc thắng dư chú, diệc thắng nhất thiết chư dư công đức.

(Sao) Thiên tán trì danh dã. Nhất, thắng bổn chú giả, dĩ chú vân: “Tụng tam thập vạn biến, tắc kiến A Di Đà Phật”. Nhi trì danh, tắc nhất nhật nhất tâm, tức Phật hiện tiền cố. Hựu chú vân: “Trú dạ lục thời, các tụng tam thất biến, năng diệt Ngũ Nghịch đẳng tội”. Nhi trì danh, tắc chí tâm niệm Phật nhất thanh, tức diệt bát thập ức kiếp sanh tử trọng tội cố. Nhị, thắng dư chú giả, chuyên trì danh hiệu, tức đại thần chú, đại minh chú, vô thượng chú, vô đẳng đẳng chú. Dĩ thập niệm tiện đắc vãng sanh, nhất sanh tiện đắc bất thoái, oai linh bất trắc, tư danh đại thần. Dư khả lệ tri cố. Vấn: “Chuẩn Đề công đức chí quảng, chí đại, như hà đản trì Phật danh nhi năng thắng bỉ?” Đáp: Chuẩn Đề nhân địa Bồ Tát, Di Đà quả vị Như Lai, trì Chuẩn Đề ký hữu thần công, niệm Di Đà ninh vô diệu ứng? Thị cố kinh vân: “Trì lục thập nhị ức Hằng hà sa Bồ Tát danh hiệu, bất như nhất xưng Quán Thế Âm Bồ Tát, kỳ phước chánh đẳng”. Hựu vân: “Trì vô lượng vô số Quán Thế Âm Bồ Tát danh hiệu, bất như nhất xưng Địa Tạng Bồ Tát, kỳ phước chánh đẳng”, huống Như Lai hồ?

(Diễn) Dư khả lệ tri giả, nhất tâm bất loạn, đoạn vô minh, kiến tự tánh, đại minh chú dã. Vãng sanh bỉ quốc, cứu cánh thành Phật, vô thượng chú dã. Chứng Vô Sanh Nhẫn, hồi nhập Sa Bà, phổ độ chúng sanh, vô đẳng đẳng chú dã.

(疏)雖云交攝，而專持名號，猶勝持咒，亦勝餘咒，亦勝一切諸餘功德。

(鈔)偏讚持名也。一、勝本咒者，以咒云：誦三十萬遍，則見阿彌陀佛。而持名，則一日一心，即佛現前故。又咒云：晝夜六時，各誦三七遍，能滅五逆等罪。而持名，則至心念佛一聲，即滅八十億劫生死重罪故。二、勝餘咒者，專持名號，即大神咒，大明咒，無上咒，無等等咒。以十念便得往生，一生便得不退，威靈不測，斯名大神。餘可例知故。問：準提功德至廣至大，如何但持佛名而能勝彼？答：準提因地菩薩，彌陀果位如來，持準提既有神功，念彌陀寧無妙應？是故經云：持六十二億恆河沙菩薩名號，不如一稱觀世音菩薩，其福正等。又云：持無量無數觀世音菩薩名號，不如一稱地藏菩薩，其福正等，況如來乎？

(演)餘可例知者，一心不亂，斷無明，見自性，大明咒也。往生彼國，究竟成佛，無上咒也。證無生忍，回入娑婆，普度眾生，無等等咒也。

(Sớ: Tuy nói là “nhiếp lẫn nhau”, nhưng chuyên trì danh hiệu vẫn thù thắng hơn trì chú [Vãng Sanh], mà cũng thù thắng hơn các chú khác, cũng thù thắng hơn hết thảy các công đức.

Sao: Đặc biệt ca ngợi trì danh. Một là do trong kinh văn giảng về chú Vãng Sanh đã nói: “Tụng ba mươi vạn lần, sẽ thấy A Di Đà Phật”. Nhưng trì danh thì một ngày nhất tâm, Phật bèn hiện tiền. Chú lại nói: “Ngày đêm sáu thời, mỗi thời tụng hai mươi mốt lần, có thể diệt các tội như Ngũ Nghịch” v.v… Nhưng trì danh thì chí tâm niệm Phật một tiếng liền diệt trọng tội trong tám mươi ức kiếp sanh tử.

Hai là thù thắng hơn các chú khác: Chuyên trì danh hiệu, chính là đại thần chú, đại minh chú, vô thượng chú, chú không có gì sánh bằng. Do mười niệm bèn được vãng sanh, trong một đời bèn đắc Bất Thoái, oai linh chẳng lường được, nên gọi là “đại thần”. Đối với những điều khác, cứ phỏng theo đó suy ra sẽ biết.

Hỏi: “Chú Chuẩn Đề có công đức tột bậc rộng lớn, cớ sao chỉ trì danh hiệu Phật mà có thể hơn hẳn chú ấy?” Đáp: Chuẩn Đề là Bồ Tát còn đang tu nhân, Di Đà là quả vị Như Lai. Trì chú Chuẩn Đề đã có công đức thần diệu, há lẽ nào Di Đà chẳng có cảm ứng mầu nhiệm? Vì thế, kinh nói: “Trì danh hiệu của sáu mươi hai ức Hằng hà sa Bồ Tát, chẳng bằng xưng danh hiệu Quán Thế Âm một tiếng, hai phước ấy như nhau”. Lại nói: “Trì vô lượng vô số danh hiệu Quán Thế Âm Bồ Tát, chẳng bằng niệm một tiếng Địa Tạng Bồ Tát, hai phước ấy bằng nhau”, huống hồ [xưng danh] Như Lai ư?

Diễn: “Những điều khác cứ phỏng theo đó, suy ra mà biết”: Nhất tâm bất loạn, đoạn vô minh, thấy tự tánh, tức là đại minh chú. Vãng sanh cõi ấy, rốt ráo thành Phật là vô thượng chú. Chứng Vô Sanh Nhẫn, quay trở lại Sa Bà, phổ độ chúng sanh, chính là chú không có gì sánh bằng).

(Sao) Tam, diệc thắng chư dư công đức giả, lục độ, vạn hạnh, pháp môn vô lượng, nhi chuyên trì danh hiệu, tắc chủng chủng công đức, nhiếp vô bất tận, dĩ bất xuất nhất tâm cố, như tiền văn trung quảng thuyết. Nguyện tịnh nghiệp đệ tử, chuyên kỳ tín, bất nhị kỳ tâm. Như kinh vân: “Thiết hữu nhất pháp, quá ư Niết Bàn, diệc sở bất cố”. Thiền Tông tri thức, hữu giáo nhân đản trì thoại đầu, nhất thiết bất tác. Cố tri nguyên nghiệp dư môn giả, thượng đương cải tu Niệm Phật, hà huống nguyên niệm Phật nhân, nãi biến kỳ sở thủ, nhi phục tha thượng, tâm hoài nhị lộ, chí bất quy nhất, vân hà tam muội, nhi đắc thành tựu? Trực chí vô thường, không vô sở hoạch. Võng tư kỷ quá, phản khởi báng ngôn. Ô hô mậu tai!

(鈔)三、亦勝諸餘功德者，六度萬行，法門無量，而專持名號，則種種功德，攝無不盡，以不出一心故，如前文中廣說。願淨業弟子，專其信，不二其心。如經云：設有一法，過於涅槃，亦所不顧。禪宗知識，有教人但持話頭，一切不作。故知原業餘門者，尚當改修念佛，何況原念佛人，乃變其所守，而復他尚，心懷二路，志不歸一，云何三昧，而得成就？直至無常，空無所獲。罔思己過，反起謗言。嗚呼謬哉！

(Sao: Ba, cũng thù thắng hơn các công đức khác. Lục Độ, vạn hạnh, pháp môn vô lượng, nhưng chuyên trì danh hiệu thì các thứ công đức đều được nhiếp trọn chẳng hết, do chẳng ra ngoài nhất tâm, như trong phần kinh văn trước đã nói rộng rãi. Nguyện hàng đệ tử tu tập Tịnh Nghiệp, hãy chuyên nhất tín tâm, chớ có hai lòng. Như kinh nói: “Giả sử có một pháp, vượt xa Niết Bàn, cũng chẳng đoái hoài”. Bậc tri thức trong Thiền Tông có vị dạy người khác chỉ giữ câu thoại đầu, chẳng làm hết thảy những chuyện khác. Vì thế biết kẻ vốn chuyên tu tập các môn khác, hãy còn nên đổi sang tu Niệm Phật; huống hồ kẻ vốn niệm Phật lại thay đổi điều vâng giữ, lại noi theo pháp khác, lòng ôm ấp hai nẻo, chí chẳng quy nhất, làm sao thành tựu tam muội cho nổi? Thẳng cho đến khi vô thường, trắng tay, chẳng đạt được gì. Chẳng nghĩ đến lỗi mình, ngược ngạo thốt lời phỉ báng. Ôi chao, lầm lạc thay!)

(Sớ) Xứng Lý, tắc tự tánh không, thị bạt nghiệp chướng nghĩa. Tự tánh hữu, thị đà la ni nghĩa. Tự tánh bất hữu bất không, thị sanh Tịnh Độ nghĩa.

(Diễn) Tự tánh Không, tức Không Như Lai Tạng. Sở vị “nhất không, nhất thiết không”. Vô Giả, vô Trung, vô bất không dã. Tự tánh Hữu, tức bất không Như Lai Tạng. Sở vị “nhất giả, nhất thiết giả”. Vô Không, vô Trung, vô bất Giả dã. Tự tánh bất hữu, bất không, tức không bất không Như Lai Tạng. Sở vị “nhất trung, nhất thiết trung”. Vô Không, vô Giả, vô bất Trung dã.

(疏)稱理，則自性空，是拔業障義。自性有，是陀羅尼義。自性不有不空，是生淨土義。

(演)自性空，即空如來藏。所謂一空一切空。無假，無中，無不空也。自性有，即不空如來藏。所謂一假一切假。無空，無中，無不假也。自性不有不空，即空不空如來藏。所謂一中一切中。無空，無假，無不中也。

(Sớ: Xứng Lý, tự tánh Không là ý nghĩa dẹp trừ nghiệp chướng, tự tánh Hữu là ý nghĩa đà la ni. Tự tánh chẳng Có, chẳng Không là ý nghĩa sanh Tịnh Độ.

Diễn: Tự Tánh Không, tức Như Lai Tạng cũng là Không. Đó gọi là “một thứ là Không, hết thảy đều là Không”. Chẳng có Giả và chẳng có Trung, thì cũng chẳng có cái “chẳng phải là Không”. Tự Tánh Hữu tức là Như Lai Tạng chẳng phải là Không. Đó gọi là “một thứ là Giả, hết thảy đều là Giả”. Chẳng có Không và chẳng có Trung thì cũng chẳng có “chẳng phải là Giả”. Tự Tánh chẳng Có, chẳng Không, chính là Như Lai Tạng không mà chẳng không, đó gọi là “một thứ là Trung, hết thảy đều là Trung”. Chẳng có Không, chẳng có Giả, thì chẳng có “không phải là Trung”).

(Sao) Mịch tâm liễu bất khả đắc, nhất thiết nghiệp chướng, thùy vi căn bản? Tức tâm vô sở bất cụ, nhất thiết công đức, hà phất tổng trì? Đương tổng trì nhi bất lập tiêm trần. Hữu thị tức Không chi Hữu. Vô căn bản nhi xuất sanh vạn pháp. Không thị tức Hữu chi Không. Tức Hữu tắc Bất Không, tức Không tắc Bất Hữu, Bất Không Bất Hữu, duy thị nhất tâm. Bất việt nhất tâm, thị danh Tịnh Độ.

(Diễn) Mịch tâm liễu bất khả đắc giả, Nhị Tổ tham Sơ Tổ, thời đương long Đông, tích tuyết chí tất, kiên lập bất động. Sơ Tổ vấn: “Dục cầu hà sự?” Nhị Tổ viết: “Khất sư vị ngã an tâm”. Sơ Tổ viết: “Tương tâm lai, vị nhữ an”. Nhị Tổ vân: “Mịch tâm liễu bất khả đắc”. Cái dĩ đắc tâm không, dĩ đáo giác tâm sơ khởi, tâm vô sơ tướng địa vị dã. Tức tâm vô sở bất cụ giả, sở vị tự thể hữu đại trí huệ quang minh nghĩa cố, biến chiếu pháp giới nghĩa cố, chân thật thức tri nghĩa cố. Tự tánh thanh tịnh nghĩa cố, thường lạc ngã tịnh nghĩa cố, thanh lương bất biến tự tại nghĩa cố, cụ túc như thị quá ư Hằng sa bất tư nghị Phật pháp, nãi chí mãn túc vô hữu sở thiểu nghĩa cố, danh vi Pháp Thân Như Lai chi Tạng dã. Đương tổng trì nhi bất lập tiêm trần giả, Diệu Hữu tức thị Chân Không dã. Cố Hữu thị tức Không chi hữu. Vô căn bản nhi xuất sanh vạn pháp giả, Chân Không tức thị Diệu Hữu dã. Cố Không thị tức Hữu chi không. Tức Hữu tắc Bất Không, thị như thật Bất Không dã. Tức Không tắc Bất Hữu, thị như thật Không dã. Nhi như thật Bất Không, dữ như thật Không, bất ly nhất Chân Như tâm, nhi nhất Chân Như tâm, chánh thị Tịch Quang Tịnh Độ. Cố viết “duy thị nhất tâm, thị danh Tịnh Độ”.

(鈔)覓心了不可得，一切業障，誰為根本？即心無所不具，一切功德，何弗總持？當總持而不立纖塵。有是即空之有。無根本而出生萬法。空是即有之空。即有則不空，即空則不有，不空不有，惟是一心。不越一心，是名淨土。

(演)覓心了不可得者，二祖參初祖，時當隆冬，積雪至膝，堅立不動。初祖問：欲求何事？二祖曰：乞師為我安心。初祖曰：將心來，為汝安。二祖云：覓心了不可得。蓋已得心空，已到覺心初起，心無初相地位也。即心無所不具者，所謂自體有大智慧光明義故，遍照法界義故，真實識知義故。自性清淨義故，常樂我淨義故，清涼不變自在義故，具足如是過於恒沙不思議佛法，乃至滿足無有所少義故，名為法身如來之藏也。當總持而不立纖塵者，妙有即是真空也。故有是即空之有。無根本而出生萬法者，真空即是妙有也。故空是即有之空。即有則不空，是如實不空也。即空則不有，是如實空也。而如實不空，與如實空，不離一真如心，而一真如心，正是寂光淨土。故曰唯是一心，是名淨土。

(Sao: Tìm tâm trọn chẳng thể được, căn bản của hết thảy nghiệp chướng là gì? Tức là tâm không gì chẳng trọn đủ, hết thảy công đức có gì chẳng được tổng trì? Trong tổng trì chẳng lập một mảy trần. Hữu là cái Có mà chính là Không, chẳng có căn bản mà sanh ra vạn pháp. Không là cái Không mà chính là Có, tức là Có thì chẳng phải là Không, chính là Không thì chẳng phải Có. Chẳng phải Có, chẳng phải Không, chỉ là nhất tâm, chẳng ra ngoài nhất tâm, bèn gọi là Tịnh Độ.

Diễn: “Tìm tâm trọn chẳng thể được”: Nhị Tổ tham yết Sơ Tổ, nhằm lúc trời đang giữa Đông, tuyết ngập đến gối, [Nhị Tổ] đứng thẳng, bất động. Sơ Tổ Hỏi: “Muốn cầu chuyện gì?” Nhị Tổ thưa: “Xin thầy an cái tâm cho con”. Sơ Tổ bảo: “Ông lấy cái tâm ra đây, ta sẽ an cho ông”. Nhị Tổ thưa: “Tìm tâm trọn chẳng thể được”. Do vậy đã được tâm không, đã đạt đến địa vị giác tâm vừa mới dấy lên, tâm chẳng có tướng ban đầu.

“Tức là tâm không gì chẳng trọn đủ” nghĩa là nói tới ý nghĩa “tự thể có quang minh đại trí huệ”, ý nghĩa “chiếu khắp pháp giới”, ý nghĩa “chân thật hay biết”, ý nghĩa “tự tánh thanh tịnh”, ý nghĩa “thường, lạc, ngã, tịnh”, ý nghĩa “trong mát, chẳng biến đổi, tự tại”, trọn đủ chẳng thể nghĩ bàn Phật pháp vượt xa số cát trong sông Hằng như thế, cho đến “trọn đủ, chẳng có nghĩa nào thiếu sót”. Đó gọi là Pháp Thân Như Lai Tạng.

“Trong tổng trì, chẳng lập mảy trần”: Diệu Hữu chính là Chân Không. Vì thế, Hữu chính là “cái Hữu tức là Không”. “Vô căn bản mà xuất sanh vạn pháp”: Chân Không chính là Diệu Hữu. Vì thế, Không chính là “cái Không tức là Có”. “Hữu chính là chẳng Không” là như thật Bất Không. “Không chính là chẳng Có” là như thật Không. Nhưng Như Thật Bất Không và Như Thật Không đều chẳng lìa khỏi một tâm Chân Như, cái tâm Chân Như chính là Tịch Quang Tịnh Độ. Vì thế nói “chỉ là nhất tâm, gọi là Tịnh Độ”).