Thiếu Thất Lục Môn

HUYẾT MẠCH LUẬN

Khởi lên ba cõi, thảy gồm về một tâm.

Chư Phật trước sau cùng lấy tâm

truyền tâm, chẳng tạo ra văn tự.

Hỏi: Nếu chẳng tạo ra văn tự, lấy gì là tâm?

Đáp: Nay người hỏi ta, đó chính là tâm của người. Ta đáp lời người, đó chính là tâm của ta. Nếu ta không có tâm, nhân đâu hiểu được việc đáp người? Nếu người không có tâm, nhân đâu hiểu được việc hỏi ta? Nên hỏi ta đó chính là tâm của người.

Từ vô số kiếp đến nay, hết thảy mọi hành vi, vận động, mọi lúc, mọi nơi, đều chính là gốc tâm của người, đều chính là gốc Phật của người. Tâm chính là Phật, cũng là như thế. Trừ tâm ấy ra, rốt cùng không Phật nào khác có thể được. Lìa tâm ấy ra, không có lý nào tìm được Bồ-đề Niết-bàn.

Tự tánh vốn chân thật, không phải nhân, không phải quả. Pháp tức là nghĩa của tâm, tự tâm là Bồ-đề, tự tâm là Niết-bàn. Nếu nói rằng ngoài tâm có Phật với Bồ-đề có thể được, thật không có lý như vậy.

Phật với Bồ-đề cùng ở nơi nào? Như có người dùng tay nắm bắt hư không, được chăng? Hư không vốn chỉ có tên gọi, không có tướng mạo, không thể nắm giữ, không thể buông bỏ. Vậy nên nắm bắt cái không chẳng thể được. Ngoài tâm mà tìm Phật, rốt cùng chẳng thể được. Phật chính là tự tâm mà thành, do đâu lại lìa tâm mà tìm Phật bên ngoài? Chư Phật trước sau cũng chỉ nói một tâm này.

Tâm chính là Phật, Phật chính là tâm. Ngoài tâm không có Phật. Ngoài Phật không có tâm. Nếu nói rằng ngoài tâm có Phật, Phật ở nơi nào? Ngoài tâm đã không có Phật, sao khởi lên việc thấy Phật? Trước sau tuần tự dối nhau, không hiểu rõ được tâm mình, liền bị cảnh vật vô tình bên ngoài sai sử, không chút tự do. Nếu vẫn không có lòng tin, chỉ tự dối mình vô ích, Phật không có lỗi gì.

Chúng sanh điên đảo, không rõ biết rằng tâm mình chính là Phật. Nếu biết tâm mình là Phật, chẳng nên tìm Phật ở ngoài tâm.

Phật không cứu độ Phật. Dùng tâm để tìm Phật, ấy là không rõ biết Phật, nhưng ngoài tâm mà tìm Phật đều là những người không rõ biết tâm mình là Phật.

Cũng không thể đem Phật ra lạy Phật, không thể đem tâm niệm Phật.

Phật không tụng kinh, Phật không giữ giới, Phật không phạm giới. Phật không giữ không phạm, cũng không tạo các việc lành dữ.

Như muốn tìm Phật, cần thấy được tánh. Tánh chính là Phật. Nếu không thấy tánh, niệm Phật, tụng kinh, ăn chay, giữ giới thảy đều vô ích. Niệm Phật được nhân quả, tụng kinh được thông minh, giữ giới được sinh lên cõi trời, bố thí được phước báo, nhưng tìm Phật thì rốt cùng chẳng thể được.

Nếu tự mình không sáng tỏ, nên học hỏi nơi các bậc thiện tri thức đã thấu rõ nguồn gốc sanh tử. Nếu không thấy tánh thì chẳng gọi là thiện tri thức.

Nếu chẳng như vậy thì dù có giảng nói được mười

hai bộ kinh[xciv] cũng không khỏi vòng luân hồi sinh tử, chịu khổ trong ba cõi, không lúc nào ra khỏi.

Xưa có tỳ-kheo Thiện Tinh tụng được mười hai bộ kinh nhưng vẫn không tự thoát khỏi luân hồi, vì không thấy được tánh. Tỳ-kheo Thiện Tinh còn như vậy, người đời nay giảng được năm ba bộ kinh đã xem đó là hết thảy pháp Phật, thật là ngu si.

Nếu không rõ được tự tâm, tụng đọc những thơ văn nhàn rỗi đều chẳng dùng vào đâu được. Nếu quyết lòng tìm Phật, phải thẳng hướng đến chỗ thấy tánh. Tánh ấy chính là Phật.

Phật là người tự tại, là người vô sự, không tạo tác.

Nếu không thấy tánh, suốt ngày mê muội, hướng ra bên ngoài nhọc sức cầu Phật, rốt cũng chẳng được.

Tuy rằng chẳng gì có thể được, nhưng nếu cầu được hiểu biết cũng nên học hỏi nơi bậc thiện tri thức, phải khẩn thiết khổ cầu, khiến cho tâm hiểu rõ được việc lớn sinh tử, chớ để năm tháng luống qua, tự dối mình vô ích.

Như có của báu chất bằng núi cao, có quyến thuộc nhiều như cát sông Hằng, mở mắt nhìn thấy đó, nhắm mắt[xcv] còn thấy được sao? Nên biết rằng các pháp hữu vi đều là ảo mộng. Nếu không gấp rút tìm thầy học đạo, một đời luống qua vô ích. Cho dù tánh Phật vốn tự có, nếu không nhờ nơi thầy, rốt lại cũng không rõ được. Không nhờ nơi thầy mà hiểu được, việc ấy rất hiếm có.

Như tự mình sẵn có duyên lành nắm hiểu được ý thánh thì chẳng cần phải học hỏi nơi bậc thiện tri thức. Đó là những người sinh ra đã sẵn biết, sở học vượt trội hơn người.

Nếu chưa rõ biết, phải chuyên cần khó nhọc mà học hỏi, nhờ nơi kinh điển để được rõ biết.

Như tự mình rõ biết, không học cũng biết, chẳng giống như những người mê lầm không thể phân biệt trắng đen, dối xưng lời Phật dạy, nói pháp sai dối, bêu xấu chư Phật. Những hạng si mê ấy thuyết pháp như mưa tuôn, hết thảy đều là ma thuyết, chẳng phải Phật thuyết. Thầy là vua ma, đệ tử là dân ma.

Người ngu mê chịu theo sự sai sử theo cảnh ngoài, chẳng biết phải rơi vào biển khổ sanh tử, nhưng những kẻ không thấy tánh mình lại dối xưng là Phật. Những hạng chúng sinh ấy đều là những kẻ mắc tội lớn, dối gạt hết thảy những chúng sinh khác, làm cho phải rơi vào cảnh giới của ma.

Nếu không thấy tánh thì dù thuyết giảng được mười hai bộ kinh, thảy đều là ma thuyết. Ấy là quyến thuộc của ma, chẳng phải hàng đệ tử Phật. Đã không phân được trắng đen, dựa vào đâu mà thoát khỏi được sanh tử?

Nếu thấy tánh tức là Phật, không thấy tánh tức là chúng sanh. Nếu như lìa bỏ tánh chúng sinh mà riêng có tánh Phật có thể được, thì hiện nay Phật tại nơi nào? Tánh chúng sanh chính là tánh Phật, ngoài tánh ra không có Phật. Phật chính là tánh. Ngoài tánh mình ra, không Phật nào có thể được.

Ngoài Phật ra, không tánh nào có thể được.

Hỏi: Nếu không thấy tánh thì những việc như niệm Phật, tụng kinh, bố thí, giữ giới, tinh tấn, làm nhiều việc phước, có thành Phật được chăng?

Đáp: Không thể được.

Lại hỏi: Do đâu mà không thể được?

Đáp: Bất cứ pháp nào có thể được đều là pháp hữu vi. Đó là nhân quả, là thọ báo, chính là pháp luân hồi. Không thoát khỏi được sinh tử, bao giờ mới thành đạo Phật?

Thành Phật ấy là thấy tánh. Nếu không thấy tánh, có nói về nhân quả cũng là pháp ngoại đạo. Nếu là Phật, chẳng học theo pháp ngoại đạo. Phật là người không có nghiệp, không có nhân quả.

Chỉ cần tồn tại bất cứ pháp nào có thể được, thảy đều là bêu xấu Phật, dựa vào đâu mà thành tựu? Chỉ cần có sự vướng mắc nơi một tâm, một khả năng, một chỗ hiểu biết, một quan điểm, đều không thể thành Phật.

Phật không có giữ, không có phạm. Tánh của tâm vốn là không, cũng chẳng dơ chẳng sạch. Các pháp không có chỗ tu, không có chỗ chứng, không nhân, không quả. Phật không giữ giới, Phật không tu việc thiện, Phật không làm việc ác, Phật không tinh tấn, Phật không lười nhác. Phật là người không tạo tác.

Chỉ cần có tâm vướng mắc, không thể thấy Phật. Phật không phải là Phật, chớ nên tìm cách hiểu về Phật.

Như không rõ được ý nghĩa ấy thì mọi lúc mọi nơi đều là không thấu rõ được tâm mình. Nếu không thấy tánh mà lúc nào cũng nuôi cái tư tưởng không tạo tác, đó là người mang tội lớn, là người ngu si lạc vào trong chỗ vô ký không, mê mẩn như người say rượu, chẳng phân biệt được tốt xấu.

Nếu muốn tu pháp không tạo tác, trước cần phải thấy tánh, sau đó mới dứt hết các mối lo nghĩ, duyên tưởng. Nếu không thấy tánh mà thành Phật đạo, thật không thể có.

Có người bác bỏ nhân quả, hung hăng tạo nghiệp dữ, nói bậy rằng nghiệp dữ vốn là không, làm việc ác không có tội. Người như vậy phải đọa vào địa ngục Vô gián đen tối, vĩnh viễn không có ngày ra.

Nếu là người có trí, chẳng nên có kiến giải như thế.

Hỏi: Nếu như hết thảy hành vi vận động lúc nào cũng chính là bản tâm, vì sao thân xác trong lúc vô thường không thấy được bản tâm?

Đáp: Bản tâm thường hiện hữu ngay trước mắt, chỉ tại người không nhìn thấy.

Hỏi: Tâm nếu đang hiện có, vì sao lại không thấy?

Đại sư hỏi lại: Ông đã từng nằm mộng chăng?

Đáp: Đã từng nằm mộng.

Lại hỏi: Trong khi nằm mộng, có phải là thân của ông chăng?

Đáp: Đúng là thân của tôi.

Lại hỏi: Như lời nói, việc làm của ông với bản thân ông là khác hay chẳng khác?

Đáp: Chẳng khác.

Đại sư dạy: Nếu đã chẳng khác thì thân ấy chính là pháp thân của ông. Pháp thân ấy lại chính là bản tâm của ông.

Tâm ấy từ vô số kiếp cho đến nay, so với hiện giờ vẫn không khác biệt, chưa từng chịu sinh tử, không sinh ra không diệt mất, không thêm không bớt, không sạch không dơ, không tốt không xấu, không đến không đi. Chẳng có đúng sai, cũng không có hình tướng nam nữ, không tăng không tục, không già không trẻ, không thánh không phàm, cũng không Phật không chúng sanh, không có tu chứng, không có nhân quả, cũng không gân cốt sức lực, cũng không có tướng mạo, đồng như hư không, không thể nắm giữ, không thể buông bỏ, núi sông tường đá không thể ngăn ngại, ra vào qua lại thần thông tự tại, qua núi năm uẩn,[xcvi] vượt sông sinh tử, hết thảy các nghiệp đều không thể trói buộc được pháp thân ấy.

Tâm ấy mầu nhiệm tinh tế khó thấy. Tâm ấy chẳng đồng với hình tướng. Tâm ấy là chỗ người người đều nhìn thấy giữa rõ ràng sáng tỏ diễn ra vô số hành vi động tác đưa tay nhấc chân, nhưng chợt khi hỏi đến lại chẳng ai nói được gì, khác nào như người máy gỗ.[xcvii] Thảy đều là tự mình nhận dùng tâm ấy, vì sao lại không rõ biết?

Phật dạy rằng, hết thảy chúng sinh đều là người mê, do đó mà tạo nghiệp, rơi vào dòng sông sinh tử, muốn thoát ra lại bị chìm xuống, chỉ vì không thấy được tánh mình.

Nếu như chúng sinh không mê muội, tại sao khi hỏi những chuyện đang xảy ra như vậy lại chẳng có lấy một người hiểu được? Tự mình nhấc tay động chân, vì sao lại không rõ biết?

Cho nên biết rằng lời của bậc thánh vốn chẳng sai, do người mê tự mình không hiểu rõ được. Cho nên biết rằng pháp này thật khó hiểu thấu, duy chỉ có Phật mới hiểu thấu pháp này, còn hàng trời, người cùng với hết thảy chúng sinh đều không hiểu thấu được.

Như trí huệ sáng suốt hiểu thấu được tâm này mới gọi là tánh của pháp, cũng gọi là giải thoát, không bị sinh tử trói buộc. Hết thảy các pháp đều không trói buộc được người ấy, nên gọi là Đại Tự Tại Vương Như Lai, cũng gọi là Không thể nghĩ bàn, cũng gọi là Thánh thể, cũng gọi là Trường sinh bất tử, cũng gọi là Đại tiên. Danh xưng tuy khác nhau nhưng vẫn là cùng một bản thể.

Bậc thánh nhân phân biệt khắp thảy mọi việc, đều chẳng lìa tự tâm. Tâm lượng rộng lớn, ứng dụng không cùng. Khi ở nơi mắt thì thấy được hình sắc, khi ở nơi tai thì nghe được âm thanh, khi ở nơi mũi thì ngửi được mùi hương, khi ở nơi lưỡi thì biết được mùi vị, cho đến hết thảy mọi hành vi vận động đều là tự tâm. Chỉ cần dứt hết ngôn ngữ nói năng thì bất cứ lúc nào cũng là tự tâm.

Cho nên nói rằng, hình sắc của đấng Như Lai không cùng tận, trí huệ của ngài cũng vậy. Hình sắc không cùng tận, đó chính là tự tâm. Chỗ nhận biết của tâm có thể khéo phân biệt hết thảy, cho đến mọi hành vi, mọi chỗ ứng dụng, thảy đều là trí huệ. Tâm không có hình tướng, trí huệ cũng không cùng tận.

Cho nên nói rằng, hình sắc của đấng Như Lai không cùng tận, trí huệ của ngài cũng vậy. Cái thân hình sắc do bốn đại[xcviii] hợp thành chính là phiền não. Cái thân hình sắc tất phải có sinh diệt. Pháp thân thì thường trụ mà không trụ ở bất cứ đâu. Pháp thân của Như Lai thường không biến đổi.

Cho nên trong kinh dạy: “Chúng sinh nên biết rằng mỗi người đều tự có tánh Phật.” Ngài Ca-diếp chỉ là nhận hiểu được tánh mình. Tánh mình tức là tâm. Tâm tức là tánh. Đó tức là đồng với tâm chư Phật. Chư Phật trước sau chỉ truyền tâm này. Trừ tâm này ra, không Phật nào có thể chứng đắc.

Chúng sanh điên đảo không biết chính tâm mình là Phật, suốt ngày hối hả chạy tìm bên ngoài, niệm Phật, lạy Phật, biết Phật ở nơi nào? Chẳng nên có chỗ thấy biết như vậy. Chỉ cần biết được tâm mình, ngoài tâm thật không có Phật nào khác.

Kinh dạy rằng: “Hết thảy hình tướng đều là hư vọng.”[xcix] Lại dạy rằng: “Dù ở nơi đâu cũng có Phật.”

Chính tâm mình là Phật, đừng nên đem Phật ra lạy Phật. Cho dù có những tướng mạo chư Phật, Bồ Tát bất chợt hiện ra trước mắt, nhất định cũng không lễ kính. Tâm ta vắng lặng rỗng không, vốn không có những tướng mạo ấy. Nếu chấp giữ hình tướng tức là ma, thảy đều rơi vào tà đạo. Nếu là không thật, chỉ từ tâm mà khởi, tức không cần lạy. Người lạy là không biết, người biết thì không lạy. Lạy tức bị ma thâu nhiếp. Vì sợ người học không biết được nên phải phân biệt nói rõ như thế.

Trên thể tánh của chư Phật Như Lai hoàn toàn không có những tướng mạo như vậy. Phải luôn nhớ trong lòng, chỉ cần thấy những cảnh giới khác lạ thì nhất định không nhận giữ, cũng không sinh ra sợ hãi, không nên nghi hoặc. Tâm ta xưa nay thanh tịnh, đâu lại có những tướng mạo như thế? Cho đến các hình tướng như trời, rồng, dạ-xoa, quỉ thần, Đế-thích, Phạm vương... cũng không sinh lòng kính trọng, cũng không sợ sệt.

Tâm ta xưa nay vắng lặng rỗng không. Hết thảy tướng mạo đều là tướng giả dối, chỉ cần đừng chấp giữ nơi hình tướng. Nếu đã đạt được đến chỗ hiểu Phật, hiểu pháp, chợt thấy những tướng mạo của Phật, Bồ Tát... mà sinh lòng kính trọng, liền tự rơi xuống địa vị chúng sanh.

Như muốn nhận hiểu ngay, chỉ cần đừng chấp giữ hết thảy hình tướng là được, ngoài ra không còn lời nào khác, thảy đều không chắc thật. Huyễn ảo không tướng nhất định, chính là pháp vô thường. Chỉ cần không chấp giữ hình tướng, hợp với ý của bậc thánh. Cho nên kinh dạy rằng: “Lìa hết thảy các tướng, liền gọi là chư Phật.”[c]

Hỏi: Do đâu mà không được lễ lạy chư Phật, Bồ Tát?

Đáp: Thiên ma Ba-tuần, a-tu-la cũng hiện thần thông, có thể tạo ra tướng mạo Bồ Tát. Mọi cách biến hóa đều là ngoại đạo, thảy đều không phải là Phật. Phật chính là tâm mình, chớ sai lầm bái lạy.

Phật là tiếng phiên âm theo Phạn ngữ,[ci] dịch nghĩa là tánh giác.[cii]

Giác, đó là chỗ linh diệu rõ biết, ứng tiếp tùy thời luôn phù hợp với sự vật, sự việc. Nhíu mày chớp mắt, đưa tay nhấc chân, thảy đều là chỗ linh diệu rõ biết của chính mình.

Tánh chính là tâm, tâm chính là Phật, Phật chính là đạo, đạo chính là thiền.

Chỉ một chữ thiền, không phải chỗ kẻ phàm bậc thánh có thể suy lường được. Thấy ngay được tánh mình gọi là thiền. Nếu chẳng thấy tánh mình, không phải là thiền. Cho dù có giảng nói được ngàn kinh muôn luận, nếu không thấy được tánh mình thì chỉ là phàm phu, chẳng phải pháp Phật.

Đạo lớn sâu thẳm, không thể do lời nói mà nhận hiểu, kinh điển dựa vào đâu mà đạt tới? Chỉ cần thấy được tánh mình thì dù không biết một chữ cũng được đạo. Thấy được tánh chính là Phật.

Thể sáng suốt xưa nay vốn thanh tịnh, không có nhớp nhơ lẫn lộn. Hết thảy lời lẽ giảng thuyết đều là bậc thánh nhân từ nơi tâm mà khởi thành chỗ dùng. Chỗ dùng đó vốn xưa nay không có tên gọi, lời nói còn không đạt tới được, mười hai bộ kinh dựa vào đâu mà đạt tới?

Đạo vốn tự thành tựu trọn vẹn, chẳng do nơi tu chứng. Đạo không phải là âm thanh, hình sắc, mầu nhiệm tinh tế khó thấy. Như người uống nước, nóng lạnh tự biết, không thể nói cho người khác biết.

Chỉ riêng Như Lai có thể biết được, ngoài ra các hàng trời, người... thảy đều không rõ biết. Kẻ phàm phu trí tuệ không đạt đến, cho nên mới có việc chấp giữ hình tướng, không biết rằng tâm mình xưa nay vốn vắng lặng rỗng không. Mê lầm chấp giữ hình tướng cùng với hết thảy các pháp, liền rơi vào ngoại đạo.

Nếu hiểu biết các pháp đều từ nơi tâm sinh, không nên có sự chấp giữ. Chấp giữ tức là không hiểu biết. Nếu thấy được tánh mình rồi, mười hai bộ kinh thảy đều chỉ là những chữ nghĩa suông. Ngàn kinh muôn luận chỉ là để làm cho rõ được tâm. Vừa nghe đã nhận hiểu được thì cần chi dùng đến kinh luận?

Chân lý rốt ráo dứt sạch ngôn từ. Kinh luận là ngôn từ, thật chẳng phải đạo. Đạo vốn không lời, lời lẽ giảng nói là hư vọng.

Nếu đêm nằm mộng thấy những hình tướng như lầu gác, cung điện, các loài voi ngựa, cho đến cây cối, rừng già... không được sinh lòng ưa muốn vướng mắc. Hết thảy đều là những chỗ thác sinh. Phải luôn ghi nhớ trong lòng, khi lâm chung không được chấp giữ hình tướng, liền trừ bỏ được chướng ngại. Tâm nghi vừa thoáng khởi lên liền bị ma thâu nhiếp.

Pháp thân xưa nay vốn thanh tịnh, không nhận chịu. Chỉ vì mê lầm nên không rõ, không biết, nhân nơi đó mà vọng sinh nhận chịu nghiệp báo. Vì thế sinh ra mê đắm vướng mắc, chẳng được tự tại. Chỉ cần rõ biết được thân tâm xưa nay liền không còn bị đắm nhiễm. Nếu từ cõi thánh mà vào cõi phàm, thị hiện đủ muôn loài, đó là tự mình chúng sinh.

Cho nên, bậc thánh nhân dù thuận dù nghịch cũng đều được tự tại, hết thảy các nghiệp đều không thể trói buộc, vốn thành bậc thánh đã lâu rồi. Vị ấy có oai đức lớn, hết thảy các loại nghiệp báo đều bị bậc thánh ấy chuyển hóa, thiên đường địa ngục chẳng làm gì được vị ấy.

Kẻ phàm phu thần thức mê muội, không bằng như bậc thánh nhân trong ngoài đều sáng suốt thấu rõ. Nếu có lòng nghi liền chẳng làm. Nếu làm tức rơi vào trôi lăn trong sinh tử, về sau hối hận cũng không còn chỗ cứu vớt. Nghèo hèn khốn khổ thảy đều do nơi vọng tưởng sinh ra. Nếu thấu hiểu được tâm này, lần lượt khuyên bảo nhau, chỉ cần lấy chỗ không làm mà làm, liền vào được chỗ thấy biết của Như Lai.

Người mới phát tâm, thần thức thảy đều không an định. Nếu như trong giấc mộng nhiều lần thấy cảnh lạ cũng không nên khởi lòng nghi. Thảy đều do nơi tâm mình khởi nên, chẳng phải từ ngoài đến.

Nếu như trong mộng thấy có vầng ánh sáng hiện ra rõ ràng lớn hơn cả mặt trời, đó là mọi tập khí còn sót lại đã dứt sạch, thấy được tánh cõi pháp. Nếu có việc ấy tức là đã thành đạo, nhưng chỉ được tự biết, không được nói cùng người khác.

Hoặc ở giữa vườn cây vắng lặng, trong khi đi đứng nằm ngồi mắt nhìn thấy vầng ánh sáng, dù lớn dù nhỏ, không được nói cùng người khác, cũng không được sinh lòng chấp giữ, đó cũng là ánh sáng của tánh mình.

Hoặc ở trong nhà tối, trong khi đi đứng nằm ngồi mắt nhìn thấy ánh sáng chẳng khác gì ban ngày, không được lấy làm quái lạ, thảy đều là do tâm mình sắp hiển lộ.

Hoặc đêm nằm mộng thấy trăng sao rõ ràng, cũng là do các duyên trong tâm mình sắp dứt hết, không được nói cùng người khác.

Khi nằm mộng nếu thấy mình mê mẩn như đi giữa vùng đen tối, đó là do tâm mình có nhiều phiền não nặng nề ngăn che, có thể tự biết.

Nếu thấy được tánh mình, chẳng cần đọc kinh niệm Phật. Học rộng biết nhiều vô ích, thần thức càng thêm mê tối. Tạo ra kinh điển vốn chỉ là để nêu rõ tâm, nếu rõ biết tâm thì cần gì xem kinh điển?

Nếu từ cõi phàm nhập vào cõi thánh, nên dứt sạch các nghiệp, nuôi dưỡng tinh thần, sống an phận qua ngày. Nếu vẫn còn nhiều nóng giận, phải chuyển hóa tâm tính. Nếu trái ngược với đạo, tự dối mình vô ích.

Bậc thánh nhân tự tại giữa sanh tử, ra vào ẩn hiện không nhất định, hết thảy các nghiệp đều không thể trói buộc.

Bậc thánh phá dẹp tà ma. Hết thảy chúng sinh chỉ cần thấy được tánh mình, tức thời dứt sạch mọi tập khí còn lại, thần thức không mê muội, khi đó liền nhận hiểu được ngay.

Chỉ ngay trong lúc này muốn thật hiểu đạo, đừng chấp giữ hết thảy các pháp, dứt hết các nghiệp, nuôi dưỡng tinh thần, tập khí còn lại rồi cũng sẽ dứt, tự nhiên sáng rõ, chẳng cần giả dối dụng công.

Ngoại đạo không nhận hiểu được ý Phật, hết sức dụng công, trái với ý thánh. Suốt ngày bó buộc trong việc niệm Phật, theo kinh, thần tánh mê mờ, chẳng thoát khỏi luân hồi.

Phật là người nhàn rỗi, cần gì phải bó buộc trong việc rộng cầu danh lợi, sau này có ích gì?

Chỉ những người không thấy tánh mới tụng kinh niệm Phật, miệt mài học tập, ngày đêm thực hành theo đạo, ngồi hoài chẳng nằm, học rộng nghe nhiều, cho những việc ấy là pháp Phật. Những chúng sinh như vậy thảy đều là bêu xấu pháp Phật.

Chư Phật trước sau chỉ nói một việc thấy tánh. Mọi việc vô thường, nếu không thấy tánh lại dối xưng là chứng đắc quả Vô thượng Bồ-đề, đó là người phạm tội lớn.

Trong mười vị đệ tử lớn của Phật, ngài A-nan là nghe nhiều đệ nhất, đối với nghĩa Phật lại không rõ biết, chỉ học được chỗ nghe nhiều.[ciii]

Hàng đệ tử Thanh văn, Duyên giác[civ] và ngoại đạo đều không hiểu được nghĩa Phật, chỉ hiểu các việc tu chứng, rơi vào vòng nhân quả. Ấy là nghiệp báo chúng sanh, không ra khỏi vòng sanh tử. Trái ngược ý Phật, đó là hạng chúng sinh bêu xấu Phật, dẹp phá không có tội.

Kinh dạy rằng: “Hạng nhất-xiển-đề không sinh lòng tin, dẹp phá không có tội.”

Như có tín tâm, ấy là Phật ở địa vị người. Nếu không thấy tánh, chẳng thể đạt được địa vị gì. Chê bai sự hiền lương tốt đẹp của người khác, tự dối mình vô ích.

Trải qua những sự lành dữ, đều có nhân quả rõ ràng. Thiên đường, địa ngục chỉ ngay trước mắt. Kẻ ngu không có lòng tin, dù đang sống giữa địa ngục tối tăm cũng không hay không biết. Đó chỉ vì nhân duyên nghiệp báo nặng nề, cho nên không có lòng tin.

Ví như người mù không tin có ánh sáng, dù có nghe giảng giải vẫn không tin. Chỉ vì mù mắt nên chẳng dựa vào đâu mà nhận biết được ánh sáng mặt trời. Kẻ ngu cũng như thế. Hiện nay phải đọa vào các loài súc sinh, sinh vào chỗ nghèo hèn, hạ tiện, sống dở chết dở. Tuy chịu khổ như thế mà hỏi đến lại nói rằng: Tôi nay vui sướng lắm, chẳng khác nơi thiên đường. Cho nên biết rằng, hết thảy chúng sinh dù sinh ra ở chỗ vui sướng cũng không hay không biết.

Những người xấu ác chỉ là do nhân duyên nghiệp báo nặng nề che lấp nên không thể phát lòng tin, chẳng phải do nơi người khác.

Nếu thấy được rằng tâm mình là Phật, chẳng cần phải cạo bỏ râu tóc,[cv] dù là cư sĩ tại gia[cvi] cũng vẫn là Phật. Nếu không thấy tánh, cạo bỏ râu tóc vẫn là ngoại đạo.

Hỏi: Hàng cư sĩ tại gia có vợ con, chẳng dứt trừ dâm dục, dựa vào đâu mà được thành Phật?

Đáp: Chỉ nói việc thấy tánh, không nói việc dâm dục. Do nơi không thấy tánh, chỉ cần thấy tánh thì việc dâm dục xưa nay vắng lặng rỗng không, chẳng giả dối đoạn trừ cũng chẳng tham đắm vướng mắc. Vì sao vậy? Tánh mình vốn là thanh tịnh, tuy ở trong thân xác do năm uẩn tạo thành nhưng xưa nay vẫn thanh tịnh, không thể nhiễm ô.

Pháp thân xưa nay vốn không nhận chịu, không đói không khát, không lạnh không nóng, không bệnh, không ân ái, không quyến thuộc, không khổ vui, không tốt xấu, không ngắn dài, không mạnh yếu. Xưa nay vốn không một vật có thể được, chỉ nhân nơi việc chấp giữ cái thân hình sắc này là có, liền có các tướng như đói khát, lạnh nóng, bệnh chướng... Nếu không chấp giữ mọi việc làm đều tùy ý, giữa vòng sinh tử được đại tự tại, chuyển hóa hết thảy các pháp, ngang với bậc thánh nhân thần thông tự tại không ngăn ngại, dù ở đâu cũng được an ổn. Nếu tâm còn có chỗ nghi, nhất định không vượt qua được bất cứ cảnh giới nào, không làm được việc quan trọng nhất, không thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử. Nếu thấy được tánh, hàng chiên-đà-la cũng có thể thành Phật.

Hỏi: Chiên-đà-la giết hại tạo nghiệp, vì sao có thể thành Phật?

Đáp: Chỉ nói việc thấy tánh, không nói việc tạo nghiệp. Mặc tình tạo các nghiệp khác nhau, hết thảy các nghiệp cũng không thể trói buộc. Từ vô số kiếp đến nay, chỉ do nơi không thấy tánh mà phải đọa vào địa ngục, do đó mà tạo nghiệp sinh tử luân hồi. Kể từ khi thấy biết được tánh mình thì không còn tạo nghiệp. Nếu không thấy tánh, niệm Phật không tránh được mọi nghiệp báo, đừng nói là việc giết hại mạng sống. Nếu thấy tánh, tâm nghi ngờ tức thời dứt sạch, nghiệp giết hại cũng chẳng làm gì được.

Hai mươi bảy vị tổ sư ở Ấn Độ[cvii] chỉ lần lượt truyền tâm ấn. Nay ta đến xứ này[cviii] cũng chỉ truyền một tâm, không nói đến giữ giới, bố thí, tinh tấn, khổ hạnh, cho đến những việc như vào nước lửa, lên vòng gươm, ngày ăn một lần, ngồi hoài chẳng nằm, hết thảy đều là pháp hữu vi của ngoại đạo.

Nếu nhận hiểu được thì tánh linh diệu rõ biết mọi hành vi, vận động chính là tâm của chư Phật. Chư Phật trước sau chỉ nói việc truyền tâm, ngoài ra không pháp nào khác. Nếu nhận hiểu được pháp này thì kẻ phàm phu không biết một chữ cũng vẫn là Phật. Nếu không nhận hiểu được tánh linh diệu rõ biết của chính mình, ví như có xả thân vô số lần để mong tìm Phật cũng không thể được.

Phật, cũng gọi là pháp thân, cũng gọi là bản tâm. Tâm ấy không có hình tướng, không nhân quả, không gân cốt, tựa như hư không, không thể nắm giữ, chẳng đồng như vật chất ngăn ngại, chẳng đồng như ngoại đạo. Tâm ấy chỉ riêng Như Lai có thể nhận hiểu được, ngoài ra hết thảy chúng sinh mê muội không nhận hiểu được. Tâm ấy không lìa ngoài cái thân hình sắc do bốn đại hợp thành. Nếu lìa tâm ấy, tức không thể vận động, chỉ là cái thân vô tri như cây cỏ, như gạch vụn.

Thân này là vô tình, do đâu mà vận động? Nếu tự tâm mình động, cho đến ngôn ngữ, hành vi, vận động, thấy nghe nhận biết, thảy đều là tâm động.

Khi tâm động thì chỗ dùng cũng động. Động tức là chỗ dùng của tâm. Ngoài động không có tâm, ngoài tâm không có động.

Động chẳng phải là tâm, tâm chẳng phải là động.

Động vốn không có tâm, tâm vốn không có động.

Động chẳng lìa tâm, tâm chẳng lìa động. Động không phải chỗ tâm lìa, tâm không phải chỗ động lìa.

Động là công dụng của tâm, công dụng là chỗ động của tâm. Động tức là dụng, dụng tức là động, không động thì không có dụng.

Thể của dụng vốn là không, tánh không vốn chẳng có động. Động và dụng đồng với tâm, tâm vốn không động.

Cho nên kinh dạy rằng: “Động mà không có chỗ nào động.”

Vì thế, suốt ngày thấy mà chưa từng thấy, suốt ngày nghe mà chưa từng nghe, suốt ngày cảm nhận mà chưa từng cảm nhận, suốt ngày biết mà chưa từng biết, suốt ngày đi, ngồi mà chưa từng đi, ngồi, suốt ngày giận, vui mà chưa từng giận, vui.

Cho nên kinh dạy rằng: “Dứt sạch mọi ngôn ngữ, diệt hết mọi tâm tưởng.”

Những công năng thấy, nghe, nhận, biết vốn tự vắng lặng hoàn toàn. Cho đến mọi cảm xúc như giận, vui... mọi cảm giác như đau đớn, ngứa ngáy... nào khác chi người gỗ, chỉ theo suy tìm những cảm giác, cảm xúc ấy liền không thể được.

Cho nên kinh dạy rằng: “Nghiệp ác liền có quả báo khổ, nghiệp thiện liền có quả báo lành, đâu chỉ là nóng giận đọa vào địa ngục, vui vẻ được lên cõi trời.”

Nếu biết bản tánh của những cảm xúc như giận, vui... vốn thật là không, chỉ cần không chấp giữ liền thoát khỏi các nghiệp. Nếu không thấy tánh mà tụng kinh, quyết không dựa vào đâu mà được thoát nghiệp.

Giảng giải không cùng, lược nêu những lẽ chánh tà như thế, cũng chỉ là sơ sài thôi vậy.

Có bài tụng rằng:

Pháp ta truyền đến xứ này,

Độ người mê muội, cứu người ngu si.

Một hoa năm cánh đúng kỳ,

Tự nhiên hưng thịnh

Thiền quy rộng truyền.

Đuốc hồng rộng mở khóa vàng,

Rẽ con sóng ngọc bè sang sông rồi.

Năm nhà chỉ một pháp thôi,

Lời cùng ý tận không người không ta.

PHỤ LỤC

TRÍCH GIỚI THIỆU MỘT SỐ VĂN BẢN KHÁC TRONG ĐẠI TẠNG KINH CÓ NỘI DUNG LÀ CÁC PHẦN TRONG SÁCH THIẾU THẤT LỤC MÔN

QUÁN TÂM LUẬN

觀心論

是觀心可名為了。

又 問 。 上 說 真 如 佛 性 一 切 功 德 因 覺 為根。未審無明之心一切諸惡以何為根。 答曰。無明之心雖有八萬四千煩惱情慾及恒沙眾惡無量無邊。取要言之。皆由三毒以為根本。其三毒者即貪瞋癡也。此三毒心自能具足一切諸惡。猶如大樹根雖是一所生枝葉其數無量。彼三毒根中生諸惡業。百千萬億倍過於前不可為喻。如是心於本體中自為三毒。若應現六根亦名六賊。其六賊者則名六識。

出 入 諸 根 貪 著 萬 境 。 能 成 惡 業 損 真 如體。故名六賊。一切眾生由此三毒及以六賊。惑亂身心沈沒生死。輪迴六道受諸苦惱。又有江河因少泉源涓流不絕。乃 能 彌 漫 波 濤 萬 里 。 若 復 有 人 斷 其 本源。則眾流皆息。

求解脫者除其三毒及以六賊。自能除一切諸苦 。

又問。三界六趣廣大無邊。若唯觀心云何免彼之苦。

答曰。三界業報惟心所生。本若無心則無三界。三界者即是三毒。貪為欲界。瞋為色界。癡為無色界。由此三心結集諸惡業報成就輪迴不具。故名三界。又由三毒造業輕重受趣不同分歸六處。故名六趣 。

又問。云何輕重分之為六。

答曰。若有眾生不了正因迷心修善。未免三界生三輕趣。

云何三輕所為。悉修十善妄求快樂。未免 貪 界 。 生 於 六 趣 。 悉 持 五 戒 妄 起 愛憎。未免瞋界。生於人趣。迷執有為信邪求福。未免癡界。生阿修羅。如見三類名為三重。

云何三重。所謂縱三毒心唯造惡業。墮三重趣。若貪業重者墮餓鬼趣。瞋業重者墮地獄趣。癡業重者墮畜生趣。如是三重通前三輕遂成六趣。

故知一切善業由自心生。但能攝心離諸邪惡。三界六趣輪迴之業自然消滅。能滅諸苦即名解脫。

又問。如佛所說。我於三代阿僧祇劫無量勤苦乃成佛道。云何今說唯除三毒即名解脫。

答曰。佛所說言三大阿僧祇劫者即三毒心也。胡言阿僧祇漢言不可數。此三毒心於一念中皆為一切。恒何沙者不可數也。

真如之性既被三毒之所覆障。若不超越彼 三 恒 河 沙 毒 惡 之 念 。 云 何 名 得 解 脫也。今者能除貪瞋癡等三種毒心。是則名為度得三大阿僧祇劫。末世眾生愚癡鈍根。不解如來三種阿僧祇祕密之說。遂言成歷劫末期。豈不疑悟行人不退菩提方成佛道。今令學者唯須觀心不修戒行。云何成量善。聚會者。以能制三毒即有三量善普會於心故名三聚戒也。

波羅蜜者。即是梵言。漢言達彼岸。以六根清淨不染世塵。即出煩惱可至菩提岸也。故名六波羅蜜。

又問。如經所說。三聚淨戒者。誓斷一切惡。誓修一切善。誓度一切眾生。今言制三毒心。豈不文義有所乖也。

答曰。佛所說經是真實語。應無謬也。菩薩於過去因中修苦行時。對於三毒誓斷一切惡常修戒。對於瞋毒誓修一切善故常修定。對於癡戒誓度一切眾生故常修惠。

由持如是戒定惠等三種淨法故。能超彼三毒惡業即成佛也。以制三毒則諸惡消滅。故名之為斷。以能持三戒則諸善具足。名之為佛。以修能斷則萬行成就。

自他利己普濟群生。故名為度。

既知所修戒行不離於心。若自清淨故一切功德悉皆清淨。

又云。欲得淨佛云當淨其心。隨其心淨則佛土淨。若能制得三種毒心。三聚淨戒自然成就。

又云。如經中所說。六波羅蜜者亦名六度。所謂布施持戒忍辱精進禪定智慧。今言六根清淨六波羅蜜 若為通會。又六度者其義云何。

答曰。欲修六度當淨六根欲淨六根先降六賊。能捨眼賊。離諸色境心無顧悋。名 為 布 施 能 禁 耳 賊 。 於 彼 聲 塵 勿 令 縱逸。名為持戒。能除鼻賊。等諸香臭自在 調 柔 。 名 為 忍 辱 。 能 制 舌 賊 不 貪 邪味。讚詠講說無疲厭心。名為精進。能降身賊。於諸觸欲其心湛然不動。名為禪定。能攝意賊。不順無明常修覺惠樂諸功德名為智慧。又度者運也。六波羅蜜喻如船筏能運載眾生達於彼岸。故名六度 又。

問。所說釋迦如來為菩薩時。曾飲三斗六升乳糜方成佛道。即是先因食乳後證佛果。豈唯觀心得解脫也。

答曰。誠如所言無虛妄也。必因飡乳然始成佛。佛言食乳。乳有二種。佛所食者 非 世 間 不 淨 之 乳 。 乃 是 真 如 清 淨 法乳。三斗者即是三聚淨戒。六升者即是六波羅蜜。成佛道時食如是。法乳方證佛果。若言如來食於世間婬慾和合不淨之牛羶腥乳者。豈不成謗法之甚也。

如來者自是金剛不壞無漏法身。永離世間一切諸苦。豈須如是不淨之乳以充飢渴。所說牛不在高原。不在下濕。不食穀麥糟糠麩豆。不與特牛同群。身作紫磨金色。言此牛者即盧舍那佛也。以大慈大悲憐愍故。於清淨體中如是三聚淨戒六波羅蜜微妙法乳養一切眾生求解脫者。如是真中清淨之乳非真如來飲之成道。一切眾生若食者皆得阿耨多羅三藐三菩提。

又問。經中所說。佛言。眾生修伽藍鑄形像燒香散花然長明燈。晝夜六時遶塔行道持齋禮拜。種種功德皆成佛道。若唯觀心總攝諸行。如是事應妄也。

答曰。佛所說無量方便。一切眾生鈍根狹劣。甚深所以假有為喻無為。若不內行唯只外求。希望獲福。無有是處。

言伽藍者。西國梵音。此地翻為清淨處地。若永除三毒常淨六根。身心湛然內外清淨。是名為修伽藍也。又鑄形像者。即是一切眾生求佛道所為修 諸 覺 行 昉 像 如 來 豈 遣 鑄 寫 金 銅 之 作也。是故求解脫者以身為鑪以法為火智慧為工匠三聚淨戒六波羅蜜以為畫樣。鎔 練 身 心 真 如 佛 性 。 遍 入 一 切 戒 律 模中。如教奉行以無缺漏。自然成就真容之像。所為究竟常住微妙色身非有為敗壞之法。

若人求道不解。如是鑄寫真容憑何輒言成就功德。

又燒香者。亦非世間有相之香。乃是無為正法香也。薰諸穢惡業悉令清滅。

其正法香有五種體。一者戒香。所謂諸惡能斷能修諸善。二者定香。所謂決信大乘心無退轉。三者惠香。所謂常於身心內外觀察。四者解脫香。所謂能斷一切無明結縛。五者解脫知見香。所謂覺照常通達無明礙。如是五香世間無比。佛在世日令諸子以智慧火燒如是無價香供 養 十 方 一 切 諸 佛 。 今 時 眾 生 愚 癡 鈍根。不解如來真實之義。唯將外火燒於世間沈檀薰陸質礙之香者。希望福報云何可得。

又散花者義亦如是。所謂演說正法說功德花。饒益有情散霑一切。於真如性普施 莊 嚴 。 此 功 德 花 佛 所 稱 歎 。 究 竟 常住無彫落期。若復有人散如是花獲福無量。若如來令諸眾生剪截繒綵。復損草木以為散花。無有是處。

所以者何。持淨戒者於諸大地參羅萬像不令觸犯。誤觸犯者獲大罪。況復今故毀禁戒傷損萬物求於福報。欲益返損。

豈有是乎。

又問。燈者。覺正心覺也。以智慧明了喻之為燈。是故一切求解脫者常以身為燈臺。心為燈盞。信為燈炷。增諸戒行以為添油。智慧明達喻燈火常然。如是真如正覺燈明破一切無明癡暗。能以此法轉相開悟。即是一燈然百千燈。以燈續明明終不盡。以無盡故號曰長明。過去有佛號曰然燈。義亦如是。愚癡眾生不 會 如 來 方 便 之 說 。 專 行 虛 妄 執 著 有為。遂然世間蘇油之燈以照一室乃稱依教。豈不謬乎。

所以者何。佛放眉間一毫相光。上照萬八千世界。若身光盡照普遍十方。豈假如是世俗之燈以為利益。詳察斯理應不然乎。

又六時行道者。所為六根之中於一切時常行佛。道者覺也。即是修諸覺行調伏六情。淨行長時不捨名六時行道。

塔 者 身 也 。 常 令 覺 惠 巡 遶 身 心 念 念 不停。名為遶塔。過去聖僧人如是行道得涅槃。求解脫者不會斯理。何名行道。竊見今時鈍根之輩眾生曾未內行唯執外求。將質礙身遶世間塔。日夜走驟徒自疲勞。而於真性一無利益。

迷 悟 之 甚 誠 可 愍 歟 。 又 持 齋 者 當 須 達意。其利徒爾虛功。齋者齊也。所謂齋整身心不令散亂。持者護也。所謂戒行如法護持必須禁六情制三毒勤覺察淨身心。了如是義所名齋也。

又持齋者。有五種。一者法喜食。所謂依如來正法歡喜奉行。二者禪悅食。所謂內外證寂身心悅樂。三者念食。所謂常念諸佛心口相應。四者願食。所謂行住坐臥常求善願。五者解脫食。所謂心常清淨不染俗塵。此之淨食名為齋食。

若後有人不喰如是五清淨食。外持齋者無有是處。言斯食者。於無明惡業之食若轉讀者。破齋者云何獲福。或有愚迷不會斯理。身心放逸諸惡皆為。貪慾恣情了無慚愧。唯斷外食自謂持齋。何異見爛壞死屍稱言有命。必死見事。

又禮拜者。當如法也。必須理體內明隨事推變。理恒不捨。事有行藏。會如是義乃名如法。

夫禮者敬也。拜者所為。恭敬真性屈伏無明。為禮拜也。以恭敬故不敢毀傷。

以屈伏故無令逸縱。

若能惡情永斷善念恒存。雖不見相常名禮拜。其事法者即身相也。為欲令諸世俗表謙下心故。須屈伏外心示恭敬相。用之則顯。捨之則藏。覺外明內以相應也。若復不行理法唯執事門內則故。縱貪癡常為惡業。外則空現身相。無名禮拜。無慚於聖。縱誑於凡。不免淪墜。

豈成功德。既無所得。云何救道。

又問。溫室經。洗浴眾僧獲福無量。此則憑何事法功德始成。若唯觀心可相應不。

答曰。眾僧者非說世間有為事。世尊當爾為諸弟子說溫室經。欲令受持洗浴之法 。 是 故 假 諸 世 事 比 喻 真 宗 。 說 七 事者。

第一淨水。二者然火。三者澡豆。四者楊 枝 。 五 者 純 灰 。 六 者 蘇 膏 。 七 者 內衣。舉此七事喻於七法。一切眾生由此七法洗浴莊嚴能除三毒無明垢穢。

其七法者。一為淨戒洗蕩身心。如清淨水洗諸塵垢。二謂智惠觀察內外。猶如然火能溫其水。三謂分別簡棄。由如澡豆能除垢膩。四謂真實斷諸妄語。如嚼楊枝能消口氣。五謂正信決無疑慮。如灰磨身能避諸風。六謂柔和諸剛強。由如蘇膏通潤皮膚。七謂慚愧悔諸惡業。由如內衣遮蔽醜形。如上七法並是經中祕密之義。

如來當爾為諸大乘利根者。非為小智下劣凡夫。

所以令人無能悟解。其溫室者。即身是也。所以然智慧火溫。淨戒湯洗蕩身中佛性受持七法以自莊嚴。當爾比丘聰明利智皆悟聖意。以此修行功德成就。但登聖果。

令時眾生愚癡鈍根。莫測其事。將世間水洗質礙身。自謂依經。豈非悟也。且如佛性非是凡形。煩惱塵埃本來無相。豈可將有礙水洗無為身。事不相應。云何可得。若言礙身清淨。當觀此身無因貪欲不淨所生。臭穢駢闐。內外充滿。若洗此身求於清淨者。猶如洗塹泥盡應停。以此驗之。明知外洗非佛說也。又問。經所說言至心念佛必得解脫。

答曰。夫念佛者。當須正念為正。不了義即為邪。正念必得往生淨國。邪念云何達彼。

佛者覺也。所為覺察心源勿令起惡。念者 憶 也 。 謂 堅 持 戒 行 不 忘 精 懃 了 如 來義。名為正念。

故知念在於心不在於言。因筌求魚。得魚妄筌。因言求言。得意忘言。既稱念佛。云名須行念佛之體。若心無實。口誦空言。徒念虛功。有何成益。且如誦之與念。名義懸殊。在口曰誦。在心曰念。故知念從心起。名為覺行之門。誦在口中。即是音聲之相。執相求福終無是乎。

故經云。凡所有相皆是虛妄。又云。若以色見我。以音聲求我。是人行邪道不能見如來。

以此觀之。乃知事相非真正也。過去諸佛所修功德皆非外說唯正論。心是眾善之源。是萬惡之主。

涅槃經。常樂由自心生。三界輪迴六從心起。心為出世之門戶。心是解脫之開津。知門戶者豈慮難成識。開津者何憂不達。竊見今時淺識唯事見相為功。廣費財寶多積水陸。妄營像塔虛役人夫。積 木 疊 泥 圖 丹 畫 綠 。 傾 心 盡 力 於 己 迷他。未解慚愧。何曾覺悟見有勤勤執著說於無相兀兀如迷。但貪目下之小慈不覺當來入大苦。此之修學徒自疲勞。背正歸邪詐言獲福。

但能攝心內照覺觀常明。絕三毒永使消亡。六賊不令侵擾。自然恒沙功德種種莊嚴。無數法門悉皆成就。超凡證聖目擊非遙悟。在須臾何煩皓首。

法 門 幽 祕 寧 可 具 陳 。 略 而 論 心 詳 其 少分。

ĐẠT MA ĐẠI SƯ PHÁ TƯỚNG LUẬN

達磨大師破相論

論曰。若復有人。志求佛道者。當脩何法。最為省要。

答曰。唯觀心一法。總攝諸法。最為省要。

問曰。何一法能攝諸法。

答曰。心者萬法之根本。一切諸法唯心所生。若能了心。則萬法俱備。猶如大樹所有枝條及諸花果。皆悉依根。栽樹者存根而始生子。伐樹者去根而必死。若了心脩道。則少力而易成。不了心而修。費功而無益。故知一切善惡皆由自心。心外別求。終無是處。問曰。云何觀心稱之為了。

答 。 菩 薩 摩 訶 薩 。 行 深 般 若 波 羅 蜜 多時。了四大五陰本空無我。了見自心起用。有二種差別。

云何為二。一者淨心。二者染心。此二種心法。亦自然本來俱有。雖假緣合。互相因待。淨心恒樂。善因染體。常思惡業。若不受所染。則稱之為聖。遂能遠離諸苦。證涅槃樂。若墮染心造業。受其纏覆。則名之為凡。沈淪三界。受種 種 苦 。 何 以 故 。 由 彼 染 心 。 障 真 如體。

故十地經云。眾生身中。有金剛佛性。猶如日輪。體明圓滿廣大無邊。只為五陰重雲所覆。如缾內燈光。不能顯現。

又涅槃經云。一切眾生悉有佛性。無明覆故。不得解脫。佛性者即覺性也。但自覺覺他。覺知明了。則名解脫。故知一切諸善以覺為根。因其覺根。遂能顯現諸功德樹涅槃之果德。因此而成。如是觀心。可名為了。

問。上說真如佛性一切功德因覺為根。

未審無明之心。以何為根。

答 。 無 明 之 心 。 雖 有 八 萬 四 千 煩 惱 情欲。及恒河沙眾惡。皆因三毒。以為根本 。 其 三 毒 者 。 貪 嗔 癡 是 也 。 此 三 毒心。自能具足一切諸惡。猶如大樹。根雖 是 一 。 所 生 枝 葉 其 數 無 邊 。 彼 三 毒根。一一根中。生諸惡業。百千萬億。倍過於前。不可為喻。如是三毒心。於本體中。應現六根。亦名六賊。即六識也。

由此六識。出入諸根。貪著萬境。能成惡業。障真如體。故名六賊。一切眾生由此三毒六賊。惑亂身心。沈沒生死。輪迴六趣。受諸苦惱。由如江河。因小泉 源 。 洎 流 不 絕 。 乃 能 彌 漫 。 波 濤 萬里。若復有人斷其本源。即眾流皆息。

求解脫者。能轉三毒。為三聚淨戒。轉六賊為六波羅蜜。自然永離一切諸苦。

問。六趣三界廣大無邊。若唯觀心。何由免無窮之苦。

答。三界業報。唯心所生。本若無心。於三界中。即出三界。其三界者。即三毒也。貪為欲界。嗔為色界。癡為無色界。故名三界。由此三毒。造業輕重。

受報不同。分歸六處。故名六趣。

問。云何輕重分之為六。

答。眾生不了正因。迷心脩善。未免三界。生三輕趣。

云 何 三 輕 趣 。 所 謂 迷 脩 十 善 。 妄 求 快樂。未免貪界。生於天趣。迷持五戒。妄起愛憎。未免瞋界。生於人趣。迷執有為。信邪求福。未免癡界。生阿脩羅趣。如是三類。名三輕趣。

云何三重。所謂縱三毒心。唯造惡業。墮三重趣。若貪業重者。墮餓鬼趣。瞋業重者。墮地獄趣。癡業重者。墮畜生趣。如是二重。通前三輕。遂成六趣。

故知一切苦業。由自心生。但能攝心。離諸邪惡三界六趣輪迴之苦。自然消滅離苦。即得解脫。

問。如佛所說。我於三大阿僧祇劫。無量勤苦。方成佛道。云何今說。唯只觀心制三毒。即名解脫。

答 。 佛 所 說 言 。 無 虛 妄 也 。 阿 僧 祇 劫者。即三毒心也。胡言阿僧祇。漢名不可數。此三毒心。於中有恒沙惡念。於一一念中。皆為一劫。如是恒沙不可數也。故言三大阿僧祇。真如之性。既被三毒之所覆蓋。若不超彼三大恒沙毒惡之心。云何名為解脫。今若能轉貪瞋癡等三毒心。為三解脫。是 則 名 為 得 度 三 大 阿 僧 祇 劫 。 末 世 眾生。愚癡鈍根。不解如來三大阿僧祇秘密之說。遂言成佛塵劫未期。豈不疑誤行人退菩提道。

問。菩薩摩訶薩由持三聚淨戒。行六波羅蜜。方成佛道。今令學者唯只觀心。

不修戒行。云何成佛。

答。三聚淨戒者。即制三毒心也。制三毒成無量善聚。聚者會也。無量善法普會於心。故名三聚淨戒。六波羅蜜者。即 淨 六 根 也 。 胡 名 波 羅 蜜 。 漢 名 達 彼岸。以六根清淨。不染六塵。即是度煩惱河。至菩提岸。故名六波羅蜜。

問。如經所說。三聚淨戒者。誓斷一切惡。誓修一切善。誓度一切眾生。今者唯言制三毒心。豈不文義有乖也。

答。佛所說是真實語。菩薩摩訶薩於過去因中修行時。為對三毒。發三誓願。持一切淨戒。對於貪毒。誓斷一切惡。常 修 一 切 善 。 對 於 瞋 毒 。 誓 度 一 切 眾生。故常修慧。對於癡毒。

由持如是戒定慧等三種淨法。故能超彼三毒成佛道也。諸惡消滅名為斷。以能持三聚淨戒。則諸善具足。名之為修。以 能 斷 惡 修 善 。 則 萬 行 成 就 。 自 它 俱利。普濟群生。故名解脫。

則知所修戒行不離於心。若自心清淨。則一切佛土皆悉清淨。故經云。心垢則眾生垢。心淨則眾生淨。欲得佛土。當淨其心。隨其心淨。則佛土淨也。三聚淨戒自然成就。

問。矣。如經所說。六波羅蜜者。亦名六 度 。 所 謂 布 施 持 戒 忍 辱 精 進 禪 定 智慧。今言六根清淨。名波羅蜜者。若為通會。又六度者。其義如何。

答。欲修六度。當淨六根。先降六賊。能捨眼賊。離諸色境。名為布施。能禁耳 賊 。 於 彼 聲 塵 。 不 令 縱 逸 。 名 為 持戒。能伏鼻賊。等諸香具。自在調柔。名為忍辱。能制口賊。不貪諸味。讚詠講 說 。 名 為 精 進 。 能 降 身 賊 。 於 諸 觸慾。湛然不動。名為禪定。能調意賊。不順無明。常修覺慧。名為智慧。六度者運也。六波羅蜜。喻若船筏。能運眾生。達於彼岸。故名六度。

問。經云。釋迦如來。為菩薩時。曾飲三斗六升乳糜。方成佛道。先因飲乳。

後證佛果。豈唯觀心得解脫也。

答 。 成 佛 如 此 。 言 無 虛 妄 也 。 必 因 食乳。然始成佛。言食乳者。有二種。佛所食者。非是世間不淨之乳。乃是清淨法乳。三斗者。三聚淨戒。六升者。六波 羅 蜜 。 成 佛 道 時 。 由 食 如 是 清 淨 法乳。方證佛果。若言如來食於世間和合不淨牛羶腥乳。豈不謗誤之甚。

真如者。自是金剛不壞。無漏法身。永離世間一切諸苦。豈須如是不淨之乳。以充飢渴。經所說。其牛不在高原。不在下濕。不食穀麥糠麩。不與特。牛同群。其牛身作紫磨金色。言牛者。毗盧舍那佛也。以大慈悲。憐愍一切。故於清淨法體中。出如是三聚淨戒六波羅蜜微妙法乳。養育一切求解脫者。如是真淨 之 牛 。 清 淨 之 乳 。 非 但 如 來 飲 之 成道。一切眾生若能飲者。皆得阿耨多羅三藐三菩提。

問。經中所說。佛令眾生。修造伽藍。鑄寫形像。燒香散花然燈。晝夜六時。遶 塔 行 道 。 持 齋 禮 拜 。 種 種 功 德 。 皆成佛道。若唯觀心。總攝諸行。說如是事。應虛空也。

答。佛所說經。有無量方便。以一切眾生鈍根狹劣。不悟甚深之義。所以假有為喻無為。若復不脩內行。唯只外求。

希望獲福。無有是處。

言伽藍者。兩。國梵語。此土翻為清淨地也。若永除三毒。常淨六根。身心湛然。內外清淨。是名脩伽藍。

鑄寫形像者。即是一切眾生求佛道也。所為修諸覺行。彷像如來真容妙相。豈遣鑄寫金銅之所作也。是故求解脫者。以身為爐。以法為火。以智慧為巧匠。三聚淨戒六波羅蜜以為模樣。鎔鍊身中真如佛性。遍入一切戒律模中。如敬。奉行。一無漏缺。自然成就真容之像。所謂究竟常住微妙色身。非是有為敗壞之法。若人求道。不解如是鑄寫真容。憑何輒言功德。

燒香者。亦非世間有相之香。乃是無為正法之香也。薰諸臭穢無明惡業。悉令消滅。

其正法香者。有其五種。一者戒香。所謂能斷諸惡。能修諸善。二者定香。所謂深信大乘。心無退轉。三有。慧香。所 謂 常 於 身 心 。 內 自 觀 察 。 四 者 解 脫香。所謂能斷一切無明結縛。五者解脫知見香。所謂觀照常明。通達無礙。如是五種香。名為最上之香。世間無比。

佛在世日。令諸弟子。以智慧火。燒如是無價珍香。供養十方諸佛。今時眾生不解如來真實之義。唯將外火。燒世間沈檀。薰陸質礙之香。希望福報。云何得。

散花者。義亦如是。所謂豈。說正法。諸功德花。饒益有情。散沾一切。於真如 性 。 普 施 莊 嚴 。 此 功 德 花 。 佛 所 讚歎。究竟常住。無彫落期。若復有人。散 如 是 花 。 獲 福 無 量 。 若 言 如 來 令 眾生。剪截繒彩。傷損草木。以為散花。

無有是處。

所以者何。持淨戒者。於諸天地森羅萬像。不令觸犯。誤犯者猶獲大罪。況復今者故毀淨戒。傷萬物。求於福報。欲益返損。豈有是乎。

又長明燈者。即正覺心也。以覺明了。喻之為燈。是故一切求解脫者。以身為燈 臺 。 心 為 燈 炷 。 增 諸 戒 行 。 以 為 添油。智慧明達。喻如燈火。常燃如是真正 覺 燈 。 照 破 一 切 無 明 癡 暗 。 能 以 此法。轉相開示。即是一燈。燃百千燈。以燈續然。然燈無盡。故號長明。過去有 佛 。 名 曰 然 燈 。 義 亦 如 是 。 愚 癡 眾生。不會如來方便之說。專行虛妄。執著 有 為 。 遂 燃 世 間 蘇 油 之 燈 。 以 照 空室。乃稱依教。豈不謬乎。

所以者何。佛放眉間一毫相光。上能照萬八千世界。豈假如是蘇油之燈。以為利益。審察斯理。應不然乎。

又六時行道者。所謂六根之中。於一切時。常行佛道。脩諸覺行。調伏六根。

長時不捨。名為六時。

遶塔行道者。塔是身心也。當令覺慧巡遶身心。念念不停。名為遶塔。

過去諸聖皆行此道。得至涅槃。今時世人不會此理。曾不內行。唯執外求。將質礙身。遶世間塔。日夜走驟。徒自疲勞。而於真性。一無利益。

又持齋者。當須會意不達斯理。徒爾虛切。齋者齊也。所謂齋正身心。不令散亂 。 持 者 護 也 。 所 謂 於 諸 戒 行 。 如 法護持。必須外禁六情。內制三毒。勤覺察。淨身心。了如是義。名為持齋。

又持齋者。食有五種。一者法喜食。所謂依持正法。歡喜奉行。二者禪悅食。所為內外澄寂。身心悅樂。三者念食。所謂常念諸佛。心口相應。四者願食。所 謂 行 住 坐 臥 。 常 求 善 願 。 五 者 解 脫食。所謂心常清淨。不染俗塵。此五種食。名為齋食。

若復有人。不食如是五種淨食。自言持齋。無有是處。唯斷於無明之食。若輒觸者。名為破齋。若有破。云何獲福。

世有迷人。不悟斯理。身心放逸諸惡。皆為貪欲恣情。不生慚愧。唯斷外食。

自為持齋。必無是事。

又 禮 拜 者 。 當 如 是 法 也 。 必 須 理 體 內明。事隨權變。理有行藏。會如是義。

乃名依法。

夫 禮 者 敬 也 。 拜 者 伏 也 。 所 謂 恭 敬 真性。屈伏無明。名為禮拜。若能惡情永滅。善念恒存。雖不現相。名為禮拜。其 相 即 法 相 也 。 世 尊 欲 令 世 俗 表 謙 下心。亦為禮拜。故須屈伏外身。示內恭敬。舉外明內。性相相應。若復不行理法。唯執外求內。則放縱瞋癡。常為惡業。外即空勞身相。詐現威儀。無慚於聖。徒誑於凡。不免輪迴。豈成功德。

問 。 如 溫 室 經 說 。 洗 浴 眾 僧 。 獲 福 無量。此則憑於事法。功德始成。若為觀心可相應否。

答。洗浴眾僧者。非洗世間有為事也。世尊嘗。爾為諸弟子。說溫室經。欲令受持洗浴之法。故假世事。比喻真宗。

隱說七事供養功德。

其七事云何。一者淨水。二者燒火。三者澡豆。四者楊枝。五者淨灰。六者蘇犒。七者內衣。與此七法。喻於七事。一切眾生由此七法。沐浴莊嚴。能除毒心無明垢穢。

其七法者。一者謂淨戒。洗蕩僭非。猶如 淨 水 濯 諸 塵 垢 。 二 者 智 慧 。 觀 察 內外。由如然火能溫淨水。三者分別。簡棄 諸 惡 。 猶 如 澡 豆 能 淨 垢 膩 。 四 者 真實。斷諸妄想。如嚼楊枝。能淨口氣。五者正信。決定無疑。由如淨灰摩身。能 辟 諸 風 。 六 者 謂 柔 和 忍 辱 。 由 如 蘇犒 。 通 潤 皮 膚 。 七 者 謂 慚 愧 。 悔 諸 惡業。猶如內衣遮醜形體。

如上七法。是經中秘密之義。如來當爾為 諸 大 乘 利 根 者 說 。 非 為 小 智 下 劣 凡夫。

所以今人無能解悟。其溫室者。即身是也。所以燃智慧火。溫淨戒湯。沐浴身中。真如佛性。受持七法。以自莊嚴。當爾比丘聰明上智。皆悟聖意。如說脩行。功德成就。俱登聖果。今時眾生莫測其事。將世間水。洗質礙身。自謂依經。豈非誤也。

且真如佛性。非是凡形。煩惱塵垢。本來無相。豈可將質礙水。洗無為身。事不 相 應 。 云 何 悟 道 。 若 欲 身 得 淨 者 。當觀此身。本因貪欲不淨所生。臭穢駢闐。內外充滿。若也洗此身求於淨者。猶如塹塹盡方淨。以此驗之。明知洗外非佛說也。問。經說言至心念佛。必得往生西方淨土。以此一門。即應成佛。何假觀心。

求於解脫。

答。夫念佛者。當須正念。了義為正。不了義為邪。正念必得往生。邪念云何達彼。

佛者覺也。所謂覺察身心。勿令起惡。念者憶也。所謂憶持。戒行不忘。精進勤了。如是義名為念。故知念在於心。

不在於言。

因筌求魚。得魚忘筌。因言求意。得意忘言。既稱念佛之名。須知念佛之道。若心無實。口誦空名。三毒內臻。人我填臆。將無明心不見佛。徒爾費功。

且如誦之與念。義理懸殊。在口曰誦。在心曰念。故知念從心起。名為覺行之門。誦在口中。即是音聲之相。執相求理。終無是處。故知過去諸聖所脩。皆非外說。唯只推心。即心是眾善之源。即 心 為 萬 德 之 主 。 涅 槃 常 樂 。 由 息 心生。三界輪迴。亦從心起。心是一世之門戶。心是解脫之關津。知門戶心。豈慮難成。知關津者何憂不達。

竊見今時淺識。唯知事相為功。廣費財寶。多傷水陸。妄營像塔。虛促人夫。積 木 疊 泥 。 圖 青 畫 緣 。 傾 心 盡 力 。 損己迷它。未解慚愧。何曾覺泥。見有為則勤勤愛著。說無相則兀兀如迷。且貪現世之小慈。豈覺當來之大苦。此之脩學。徒自疲勞。背正歸邪。誑言獲福。

但能攝心內照。覺觀外明。絕三毒永使銷 亡 。 閉 六 賊 不 令 侵 擾 。 自 然 恒 沙 功德。種種莊嚴。無數法門。一一成就。超凡證聖。目擊非遙。悟在須臾。何煩皓首。

真門幽秘。寧可具陳。略述觀心。詳其少分。

而說偈言。

我本求心心自持 求心不得待心知 佛性不從心外得 心生便是罪生時 我本求心不求佛 了知三界空無物 若欲求佛但求心

只這心心心是佛。