Thiếu Thất Lục Môn

ĐỆ NHỊ MÔN: PHÁ TƯỚNG LUẬN

Vấn viết: Nhược phục hữu nhân chí cầu Phật đạo, đương tu hà pháp tối vi tỉnh yếu?

Đáp viết: Duy quán tâm nhất pháp, tổng nhiếp chư pháp, tối vi tỉnh yếu.

Vấn viết : Hà nhất pháp năng nhiếp chư pháp.

Đáp : Tâm giả vạn pháp chi căn bản, nhất thiết chư pháp duy tâm sở sanh. Nhược năng liễu tâm tắc vạn pháp câu bị. Do như đại thọ, sở hữu chư điều cập chư hoa quả, giai tất y căn nhi thủy sanh, cập phạt thọ khử căn nhi tất tử. Nhược liễu tâm tu đạo, tắc tỉnh lực nhi dị thành. Bất liễu tâm nhi tu đạo, tắc phí công nhi vô ích. Cố tri nhất thiết thiện ác giai do tự tâm. Tâm ngoại biệt cầu, chung vô thị xứ.

Vấn : Vân hà quán tâm xưng chi vi liễu?

Đáp: Bồ-tát ma-ha-tát hành thâm bát-nhã bala-mật-đa thời, liễu tứ đại, ngũ ấm bản không, vô ngã. Liễu kiến tự tâm khởi dụng, hữu nhị chủng sai biệt.

云何為二。一者淨心。二者染心。此二

種心法界自然,本來俱有。雖離假緣,合

互 相 待 。淨 心 恒 樂 善 因 。染 體 常 思 惡

業。若不受所染,則稱之為聖,遂能遠離諸苦,證涅槃樂。若隨染心造業,受其纏覆,則名之為凡,沈淪三界,受種種苦。何以故。由彼染心障真如體故。

十地經云。眾生身中。有金剛佛性。猶

如日輪體明圓滿廣大無邊。只為五陰重

雲覆。如瓶內燈光不能顯現。²⁹

又涅槃經云。一切眾生悉有佛性。無明

覆故。不得解脫。佛性者即覺性也。但

自覺覺他。覺智明了,則名解脫。故知

一切諸善以覺為根,因其覺根,遂能顯現

Vân hà vi nhị? Nhất giả tịnh tâm. Nhị giả, nhiễm tâm. Thử nhị chủng tâm pháp giới tự nhiên, bản lai câu hữu. Tuy ly giả duyên hiệp hổ tương đãi. Tịnh tâm hằng nhạo thiện nhân. Nhiễm thể thường tư ác nghiệp. Nhược bất thọ sở nhiễm, tắc xưng chi vi thánh, toại năng viễn ly chư khổ, chứng Niết bàn lạc. Nhược tuỳ nhiễm tâm tạo nghiệp, thọ kỳ triền phú, tắc danh chi vi phàm, trầm luân tam giới, thọ chủng chủng khổ. Hà dĩ cố? Do bỉ nhiễm tâm, chướng chân như thể cố.

Thập địa kinh vân: Chúng sanh thân trung, hữu kim cang Phật tánh, do như nhật luân, thể minh viên mãn, quảng đại vô biên, chỉ vị ngũ ấm trọng vân phú, như bình nội đăng, quang bất năng hiển hiện.

Hựu Niết-bàn kinh vân: Nhất thiết chúng sanh tất hữu Phật tánh. Vô minh phú cố, bất đắc giải thoát. Phật tánh giả tức giác tánh dã. Đãn tự giác giác tha, giác trí minh liễu, tắc danh giải thoát. Cố tri nhất thiết chư thiện dĩ giác vi căn. Nhân kỳ giác căn, toại năng hiển hiện chư công đức thọ, Niết-bàn

諸功德樹,涅槃之果,因此而成。如是觀心,可名為了。

問。上說真如佛性一切功德因覺為根。

未審無明之心以何為根。³⁰

答。無明之心,雖有八萬四千煩惱情欲及恒河沙眾惡,皆因三毒以為根本。其三毒者,即貪嗔癡是也。此三毒心,自能具足一切諸惡。猶如大樹,根雖是一,所生枝葉其數無邊。彼三毒根,一一根中,生諸惡業,百千萬億,倍過於前,不可為喻。如是三毒心,於本體中應現六根,亦名六賊,即六識也。

由此六識出入諸根。貪著萬境。能成惡業。障真如體。故名六賊。眾生由此三

chi quả nhân thử nhi thành. Như thị quán tâm, khả danh vi liễu.

Vấn: Thượng thuyết chân như Phật tánh, nhất thiết công đức, nhân giác vi căn, vị thẩm vô minh chi tâm, dĩ hà vi căn?

Đáp: Vô minh chi tâm, tuy hữu bát vạn tứ thiên phiền não tình dục cập hằng hà sa chúng ác, giai nhân tam độc dĩ vi căn bản. Kỳ tam độc giả, tức tham, sân, si thị dã. Thử tam độc tâm, tự năng cụ túc nhất thiết chư ác. Do như đại thọ, căn tuy thị nhất, sở sanh chi diệp, kỳ số vô biên. Bỉ tam độc căn, nhất nhất căn trung, sanh chư ác nghiệp, bá thiên vạn ức, bội quá ư tiền, bất khả vi dụ. Như thị tam độc tâm, ư bản thể trung, ứng hiện lục căn, diệc danh lục tặc, tức lục thức dã.

Do thử lục thức xuất nhập chư căn, tham trước vạn cảnh, năng thành ác nghiệp, chướng chân như thể, cố danh lục tặc. Chúng danh do thử tam độc lục tặc, hoặc loạn thân tâm, trầm một sanh tử, luân phẩm

毒六賊。惑亂身心。沈沒生死。輪迴六趣。受諸苦惱。猶如江河。因少泉源。涓流不絕。乃能彌漫。波濤萬里。若復有人斷其本源。即眾流皆息。

求解脫者。能轉三毒為三聚淨戒。轉六賊為六波羅蜜。自然永離一切苦海。

問。六趣三界廣大無邊。若唯觀心。何由免無窮之苦。

答。三界業報唯心所生。本若無心於三界中,即出三界。其三界者,即三毒也。貪為欲界,嗔為色界,癡為無色界。故名三界。由此三毒,造業輕重,受報不同,分歸六處,故名六趣。

問。云何輕重分之為六。

答。眾生不了正因。迷心修善。未免三界。生三輕趣。

云 何 三 輕 趣 。 所 謂 迷 修 十 善 , 妄 求 快樂,未免貪界,生於天趣。迷持五戒,妄起

hồi lục thú, thọ chư khổ não. Do như giang hà nhân thiểu tuyền nguyên, quyên lưu bất tuyệt, nãi văn di mạn, ba đào vạn lý. Nhược phục hữu nhân, đoạn kỳ bản nguyên, tức chủng lưu giai tức.

Cầu giải thoát giả, năng chuyển tam độc vi tam tụ tịnh giới, chuyển lục tặc vi lục ba-la-mật, tự nhiên vĩnh ly nhất thiết khổ hải.

Vấn: Lục thú tam giới quảng đại vô biên, nhược duy quán tâm, hà do miễn vô cùng chi khổ?

Đáp: Tam giới nghiệp báo duy tâm sở sanh. Bản nhược vô tâm ư tam giới trung, tức xuất tam giới. Kỳ tam giới giả, tức tam độc dã. Tham vi dục giới, sân vi sắc giới, si vi vô sắc giới. Cố danh tam giới. Do thử tam độc, tạo nghiệp khinh trọng, thọ báo bất đồng, phân quy lục xứ, cố danh lục thú.

Vấn: Vân hà khinh trọng phân chi vi lục?

Đáp: Chúng sanh bất liễu chánh nhân, mê tâm tu thiện, vị miễn tam giới, sanh tam khinh thú.

Vân hà tam khinh thú? Sở vị mê tu thập thiện, vọng cầu khoái lạc, vị miễn tham giới, sanh ư thiên

愛憎,未免嗔界,生於人趣。迷執有為,信邪求福,未免癡界,生阿修羅趣。如是三類,名三輕趣。

云 何 三 重 趣 。 所 謂 縱 三 毒 心 , 唯 造 惡業,墮三重趣。若貪業重者,墮餓鬼趣。嗔業重者,墮地獄趣。癡業重者,墮畜生趣。如是三重,通前三輕,遂成六趣。

故知一切苦業由自心生。但能攝心。離諸 邪 惡 。 三 界 六 趣 輪 迴 之 苦 。 自 然 消滅。即得解脫

問。如佛所說。我於三大阿僧祇劫,無量勤苦,方成佛道。云何今說唯只觀心而制三毒即名解脫。

答 。 佛 所 說 言 。 無 虛 妄 也 。 阿 僧 祇 劫者。即三毒心也。胡言阿僧祇,漢名不可數。此三毒心,於中有恒沙惡念。於一一

thú. Mê trì ngũ giới, vọng khởi ác tăng, vị miễn si giới, sanh ư nhân thú. Mê chấp hữu vi, tín tà cầu phước, vị miễn si giới, sanh a-tu-la thú. Như thị tam loại, danh tam khinh thú.

Vân hà tam trọng thú? Sở vị tòng tam độc tâm, duy tạo ác nghiệp, đọa tam trọng thú. Nhược tham nghiệp trọng giả, đoạ ngạ quỷ thú. Sân nghiệp trọng giả, đoạ địa ngục thú. Si nghiệp trọng giả, đoạ súc sanh thú. Như thị tam trọng thông tiền tam khinh, toại thành lục thú.

Cố tri nhất thiết khổ nghiệp do tự tâm sanh. Đãn năng nhiếp tâm, ly chư tà ác, tam giới lục thú luân hồi chi khổ tự nhiên tiêu diệt, tức đắc giải thoát.

Vấn: Như Phật sở thuyết: “Ngã ư tam đại a-tăngkỳ kiếp, vô lượng cần khổ, phương thành Phật đạo.” Vân hà kim thuyết duy chỉ quán tâm nhi chế tam độc tức danh giải thoát?

Đáp: Phật sở thuyết ngôn, vô hư vọng dã. A-tăng-kỳ kiếp giả, tức tam độc tâm dã. Hồ ngôn a-tăng-kỳ, Hán danh bất khả số. Thử tam độc tâm, ư trung hữu hằng sa ác niệm, ư nhất nhất niệm

念中皆為一劫。如是恒沙不可數也。故言三大阿僧祇。

真如之性。既被三毒之所覆蓋。若不超彼三大恒沙毒惡之心,云何名為解脫。今若能轉貪嗔癡等三毒心為三解脫,是則名為得度三大阿僧祇劫。末世眾生,愚癡鈍根,不解如來三大阿僧祇祕密之說,遂言成佛塵劫。斯豈不疑誤行人,退菩提道。

問。菩薩摩訶薩,由持三聚淨戒,行六波羅蜜,方成佛道。今令學者唯只觀心,不修戒行,云何成佛。

答。三聚淨戒者。即制三毒心也。制三毒心成無量善聚。聚者會也。無量善法普會於心。故名三聚淨戒。

六 波 羅 蜜 者 。 即 淨 六 根 也 。 胡 名 波 羅蜜 。 漢 名 達 彼 岸 。 以 六 根 清 淨 不 染 六

trung giai vi nhất kiếp. Như thị hằng sa bất khả số dã, cố ngôn tam đại a-tăng-kỳ.

Chân như chi tánh, ký bị tam độc chi sở phú cái, nhược bất siêu bỉ tam đại hằng sa độc ác chi tâm, vân hà danh vi giải thoát. Kim nhược năng chuyển tham sân, si đẳng tam độc tâm vi tam giải thoát, thị tắc danh vi đắc độ tam đại a-tăng-kỳ kiếp. Mạt thế chúng sanh, ngu si độn căn, bất giải Như Lai tam đại a-tăng-kỳ kiếp bí mật chi thuyết, toại ngôn thành Phật trần kiếp. Tư khởi bất nghi ngộ hành nhân, thối Bồ-đề đạo.

Vấn: Bồ-tát ma-ha-tát, do trì tam tụ tịnh giới, hành lục ba-la-mật, phương thành Phật đạo. Kim linh học giả duy chỉ quán tâm, bất tư giới hạnh, vân hà thành Phật?

Đáp: Tam tụ tịnh giới giả, tức chế tam độc tâm dã. Chế tam độc tâm thành vô lượng thiện tụ. Tụ giả hội dã. Vô lượng thiện pháp phổ hội ư tâm, cố danh tam tụ tịnh giới.

Lục ba-la-mật giả, tức tịnh lục căn dã. Hồ danh ba-la-mật, Hán danh đạt bỉ ngạn. Dĩ lục căn thanh

塵。即是渡煩惱河,至菩提岸,故云六波羅蜜。

問。如經所說。三聚淨戒者。誓斷一切惡。誓修一切善。誓度一切眾生。今者唯言制三毒心。豈不文義有乖。

答。佛所說經是真實語。菩薩摩訶薩於過去因中修行時,為對三毒,發三誓願。誓斷一切惡,故常持戒,對於貪毒。誓修一切善,故常習定,對於瞋毒。誓度一切眾生,故常修慧,對於癡毒。

由持如是戒定慧等三種淨法故,能超彼三毒成佛道也。諸惡消滅,名之為斷。諸善具足,名之為修。以能斷惡修善則萬行成就。自他俱利,普濟群生,名之為度。

故知所修戒行不離於心。若自心清淨。則一切佛土皆悉清淨。故經云。心垢則

tịnh bất nhiễm lục trần, tức thị độ phiền não hà, chí Bồ-đề ngạn, cố danh lục ba-la-mật.

Vấn: Như kinh sở thuyết, tam tụ tịnh giới giả, thệ đoạn nhất thiết ác, thệ tu nhất thiện, thệ độ nhất thiết chúng sanh. Kim giả duy ngôn chế tam độc tâm, khởi bất văn nghĩa hữu quái?

Đáp: Phật sở thuyết kinh, thị chân thật ngữ. Bồtát ma-ha-tát ư quá khứ nhân trung tu hành thời, vị đối tam độc, phát tam thệ nguyện, đoạn nhất thiết ác, cố thường trì giới, đối ư tham độc. Thệ tu nhất thiết thiện, cố thường tập định, đối ư sân độc. Thệ độ nhất thiết chúng sanh, cố thường tu huệ, đối ư si độc.

Do trì như thị giới, định, huệ đẳng tam chủng tịnh pháp cố, năng siêu bỉ tam độc thành Phật đạo dã. chư ác tiêu diệt, danh chi vi đoạn. Chư thiện cụ túc, danh chi vi tu. Dĩ năng đoạn ác tu thiện tắc vạn hạnh thành tựu. Tự tha câu lợi, phổ tế quần sanh, danh chi vi độ.

Cố tri sở tu giới hạnh bất ly ư tâm. Nhược tự tâm thanh tịnh, tắc nhất thiết Phật độ giai tất thanh tịnh. Cố kinh vân: Tâm cấu tắc chúng sanh cấu,

眾生垢。心淨則眾生淨。欲得淨土。當淨其心。隨其心淨則佛土淨。三聚淨戒自然成就。

問。如經所說。六波羅蜜者,亦名六度。所謂。布施,持戒,忍辱,精進,禪定,智慧。今言六根清淨名波羅蜜者,何為通會。又六度者,其義如何。

答。欲修六度。當淨六根,降六賊。能捨眼賊,離諸色境,名為布施。能禁耳賊。於彼聲塵。不令放逸。名為持戒。能伏鼻 賊 。 等 諸 香 臭 。 自 在 調 柔 。 名 為 忍辱。能制舌賊。不貪諸味。讚詠講說。名為精進。能降身賊。於諸觸慾。湛然不 動 。 名 為 禪 定 。 能 調 意 賊 。 不 順 無明。常修覺慧。名為智慧。六度者,運也 , 六 波 羅 蜜 若 船 筏 , 能 運 眾 生 達 於 岸,故名六度。

tâm tịnh tắc chúng sanh tịnh. Dục đắc tịnh độ, đương tịnh kỳ tâm, tuỳ kỳ tâm tịnh tắc Phật độ tịnh, tam tụ tịnh giới, tự nhiên thành tựu.

Vấn: Như kinh sở thuyết, lục ba-la-mật giả, diệc danh lục độ. Sở vị: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ. Kim ngôn lục căn thanh tịnh danh ba-la-mật giả, hà vi thông hội? Hựu lục độ giả, kỳ nghĩa như hà?

Đáp : Dục tu lục độ, đương tịnh lục căn, hàng lục tặc. Năng xả nhãn tặc, ly chư sắc cảnh, danh vi bố thí. Năng cấm nhĩ tặc, ư bỉ thanh trần, bất linh phóng dật, danh vi trì giới. Năng phục tị tặc, đẳng chư hương xú, tự tại điều nhu, danh vi nhẫn nhục. Năng chế thiệt tặc, bất tham chư vị, tán vịnh giảng thuyết, danh vi tinh tấn. Năng hàng thân tặc, ư chư xúc dục, trạm nhiên bất động, danh vi thiền định. Năng điều ý tặc, bất thuận vô minh, thường tu giác huệ, danh vi trí huệ. Lục độ giả, vận dã, lục ba-lamật nhược thuyền phiệt, năng vận chúng sanh đạt ư bỉ ngạn, cố danh lục độ.

問。經云。釋迦如來為菩薩時,曾飲三斗六升乳糜,方成佛道。先因飲乳,後證佛果,豈唯觀心得解脫乎。

答。誠知所言無虛妄也。必因食乳,然始成佛。言食乳者,有二種。佛所食者,不是世間不淨之乳,乃是真如清淨法乳也。三斗者,即三聚淨戒。六升者,即六波羅蜜。成佛道時,由食如是清淨法乳,方證佛果。若言如來食於世間和合不淨之牛羶腥乳者,豈不謗誤之甚乎。

真如者,自是金剛不壞。無漏法身,永離世間一切諸苦。豈須如是不淨之乳,以充飢渴。如經所說。其牛不在高原。不在下濕。不食穀麥糠麩。不與特牛同群。其牛身作紫磨金色。言此牛者,毘盧舍那佛也。以大慈悲,怜愍一切,故於清淨法

Vấn: Kinh vân, Thích-ca Như Lai vi Bồ Tát thời, tằng ẩm tam đẩu lục thăng nhũ mi, phương thành Phật đạo. Tiên nhân ẩm nhũ, hậu chứng Phật quả, khởi duy quán tâm đắc giải thoát hồ?

Đáp: Thành tri sở ngôn vô hư vọng dã. Tất nhân thực nhũ, nhiên thuỷ thành Phật. Ngôn thực nhũ giả, hữu nhị chủng. Phật sở thực giả, bất thị thế gian bất tịnh chi nhũ, nãi thị chân như thanh tịnh pháp nhũ dã. Tam đẩu giả, tức tam tụ tịnh giới. Lục thăng giả, tức lục ba-la-mật. Thành Phật đạo thời, do thực như thị thanh tịnh pháp nhũ, phương chứng Phật quả. Nhược ngôn Như Lai thực ư thế gian hồ hiệp bất tịnh chi ngưu thiên tinh nhũ giả, khởi bất báng ngộ chi thậm hồ?

Chân như giả, tự thị kim cang bất hoại. Vô lậu pháp thân, vĩnh ly thế gian nhất thiết chư khổ. Khởi tu như thị bất tịnh chi nhũ, dĩ sung cơ khát? Như kinh sở thuyết: Kỳ ngưu bất tại cao nguyên, bất tại hạ thấp, bất thực cốc mạch khang phú, bất dữ đặc ngưu đồng quần, kỳ ngưu thân tác tử ma kim sắc. Ngôn thử ngưu giả, Tỳ-lô-xá-na Phật dã. Dĩ đại từ bi, lân mẫn nhất thiết, cố ư thanh tịnh pháp thể

體中。出如是三聚淨戒六波羅蜜微妙法乳,育一切求解脫者。如是真淨之牛。清淨之乳。非但如來飲之成道。一切眾生若能飲者。皆得阿耨多羅三藐三菩提

問。經中所說。佛令眾生修造伽藍,鑄寫形像,燒香散花。燃長明燈。晝夜六時。遶塔行道。持齋禮拜。種種功德。皆成佛 道 。 若 唯 觀 心 。 總 攝 諸 行 。 說 如 是事。應虛妄也。

答。佛所說經。有無量方便。以一切眾生鈍根狹劣。不悟甚深之義。所以假有為喻無為。若復不修內行。唯只外求。

希望獲福。無有是處。

言伽藍者,西國語,此土翻為清淨地也。若永除三毒,常淨六根,身心湛然,內外清淨,是名修造伽藍。

trung, xuất như thị tam tụ tịnh giới, lục ba-la-mật vi diệu pháp nhũ, dục nhất thiết cầu giải thoát giả. Như thị chân tịnh chi ngưu, thanh tịnh chi nhũ, phi đãn Như Lai ẩm chi thành đạo, nhất thiết chúng sanh nhược năng ẩm giả, giai đắc a-nậu-đa-la tammiệu tam-bồ-đề.

Vấn: Kinh trung sở thuyết, Phật linh chúng sanh tu tạo già lam, chú tả hình tượng, thiêu hương tán hoa, nhiên trường minh đăng, trú dạ lục thời, nhiễu tháp hành đạo, trì trai lễ bái, chủng chủng công đức, giai thành Phật đạo. Nhược duy quán tâm tổng nhiếp chư hạnh, thuyết như thị sự, ưng hư vọng dã?

Đáp: Phật sở thuyết kinh, hữu vô lượng phương tiện, dĩ nhất thiết chúng sanh độn căn hiệp liệt, bất ngộ thậm thâm chi nghĩa, sở dĩ giả hữu vi dụ vô vi. Nhược phục bất tu nội hạnh, duy chỉ ngoại cầu, hy vọng hoạch phước, vô hữu thị xứ.

Ngôn già-lam giả, Tây quốc ngữ, thử độ phiên vi thanh tịnh địa dã. Nhược vĩnh trừ tam độc, thường tịnh lục căn, thân tâm trạm nhiên, nội ngoại thanh tịnh, thị danh tu tạo già-lam.

鑄寫形像者,即是一切眾生求佛道也。所謂修諸覺行,彷像如來真容妙相。豈是鑄寫金銅之所作乎。是故求解脫者,以身為爐,以法為火,以智慧為巧匠,以三聚淨戒,六波羅蜜以為模揆³¹。

鎔鍊身中真如佛性,遍入一切戒律模中。如教奉行,一無漏缺,自然成就真容之像。所謂究竟常住微妙色身,不是有為敗壞之法。

若人求道,不解如是鑄寫真容,憑何輒言功德。

又燒香者。亦非世間有相之香。乃是無為正法之香也。薰諸臭穢無明惡業。悉令消滅。

正法香者,其有五種。一者戒香。所謂能斷諸惡,能修諸善。二者定香。所謂深信

Chú tả hình tượng giả, tức thị nhất thiết chúng sanh cầu Phật đạo dã. Sở vị tu chư giác hạnh, bàng tượng Như Lai chân dung diệu tướng, khởi vị chú tả kim đồng chi sở tác hồ. Thị cố cầu giải thoát giả, dĩ thân vi lô, dĩ pháp vi hoả, dĩ trí huệ vi xảo tượng, dĩ tam tụ tịnh giới, lục ba-la-mật dĩ vi mô quỹ, dung luyện thân trung chân như Phật tánh, biến nhập nhất thiết giới luật mô trung, như giáo phụng hành, nhất vô lậu khuyết, tự nhiên thành tựu chân dung chi tượng. Sở vị cứu cánh trường trụ vi diệu sắc thân, bất thị hữu vi bại hoại chi pháp.

Nhược nhân cầu đạo, bất giải như thị chú tả chân dung, bằng hà triếp ngôn công đức?

Hựu thiêu hương giả, diệc phi thế gian hữu tướng chi hương, nãi thị vô vi chánh pháp chi hương dã, huân chư xú uế vô minh ác nghiệp, tất linh tiêu diệt.

Chánh pháp hương giả, kỳ hữu ngũ chủng. Nhất giả giới hương, sở vị năng đoạn chư ác, năng tu chư thiện. Nhị giả định hương, sở vị thâm tín Đại thừa, tâm vô thối chuyển. Tam giả huệ hương, sở

大乘,心無退轉。三者慧香。所謂常於身心,內自觀察。四者解脫香。所謂能斷一切無明結縛。五者解脫知見香。所謂觀照常明,通達無礙。如是五種香,名為最上之香。世間無比。

佛在世日,令諸弟子以智慧火燒如是無價寶香,供養十方諸佛。今時眾生不解如來真實之義,唯將外火燒於世間沈檀,薰陸質礙之香,希望福報,云何可得乎。

又散花者,義亦如是。所謂演說正法,諸功 德 花 , 饒 益 有 情 , 散 沾 一 切 , 於 真 如性,普施莊嚴,此功德花,佛所稱讚,究竟常住,無凋落期。若復有人。散如是花。獲福無量。若言如來令眾生剪截繒綵,傷損草木,以為散花,無有是處。

所以者何。持淨戒者,於諸天地森羅萬像,不令觸犯。若誤犯者猶獲大罪,況復

vị thường ư thân tâm, nội tự quan sát. Tứ giả giải thoát hương, sở vị năng đoạn nhất thiết vô minh kết phược. Ngũ giả giải thoát tri kiến hương, sở vị quán chiếu thường minh, thông đạt vô ngại. Như thị ngũ chủng hương, danh vi tối thượng chi hương, thế gian vô tỷ.

Phật tại thế nhật, linh chư đệ tử dĩ trí huệ hoả, thiêu như thị vô giá bảo hương, cúng dường thập phương chư Phật. Kim thời chúng sanh bất giải Như Lai chân thật chi nghĩa, duy tương ngoại hoả thiêu ư thế gian trầm đàn, huân lục chất ngại chi hương, hy vọng phước báo, vân hà khả đắc hồ?

Hựu tán hoa giả, nghĩa diệc như thị. Sở vị diễn thuyết chánh pháp, chư công đức hoa, nhiêu ích hữu tình, tán triêm nhất thiết, ư chân như tánh, phổ thí trang nghiêm, thử công đức hoa, Phật sở xưng tán, cứu cánh thường trụ, vô điêu lạc kỳ. Nhược phục hữu nhân, tán như thị hoa, hoạch phước vô lượng. Nhược ngôn Như Lai linh chúng sanh tiển tiệt tăng thải, thương tổn thảo mộc, dĩ vi tán hoa, vô hữu thị xứ.

Sở dĩ giả hà? Trì tịnh giới giả, ư chư thiên địa sâm la vạn tượng, bất linh xúc phạm. Nhược ngộ

今者故毀淨戒,傷損萬物,求於福報。欲益反損,豈有是乎。

長明燈者,即正覺心也。覺之明了,喻之為燈。是故一切求解脫者,身為燈臺,心為 燈 炷 , 增 諸 戒 行 , 以 為 添 油 。 智 慧 明達,喻如燈火常燃。如是真正覺燈,而照一切無明癡暗。能以此法輪,次第相開示,即是一燈燃百千燈,燈燈無盡,故號長明。過去有佛名曰燃燈,義亦如是。愚癡眾生不會如來方便之說,專行虛妄。執著有為,遂燃世間蘇油之燈,以照空室,乃稱依教,豈不謬乎。

所以者何。佛放眉間一毫相光,能照萬八千世界。豈假如是蘇油之燈。以為利益。審察斯理。應不然乎。

phạm giả, do hoạch đại tội, huống phục kim giả cố huỷ tịnh giới, thương tổn vạn vật, cầu ư phước báo.

Dục ích phản tổn, khởi hữu thị hồ?

Trường minh đăng giả, tức chánh giác tâm dã. Giác chi minh liễu, dụ chi vi đăng. Thị cố nhất thiết cầu giải thoát giả, thân vi đăng đài, tâm vi đăng chú, tăng chư giới hạnh, dĩ vi thiêm du. Trí huệ minh đạt, dụ như đăng hoả thường chiếu. Như thị chân chánh giác đăng, nhi chiếu nhất thiết vô minh si ám. Năng dĩ thử pháp luân, thứ đệ tương khai thị, tức thị nhất đăng nhiên bá thiên đăng, đăng đăng vô tận, cố hiệu trường minh. Quá khứ hữu Phật danh viết Nhiên Đăng, nghĩa diệc như thị. Ngu si chúng sanh bất hội Như Lai phương tiện chi thuyết, chuyên hành hư vọng, chấp trước hữu vi, toại nhiên thế gian tô du chi đăng, dĩ chiếu không thất, nãi xưng y giáo, khởi bất mậu hồ?

Sở dĩ giả hà? Phật phóng mi gian nhất hào tướng quang, năng chiếu vạn bát thiên thế giới, khởi giả như thị tô du chi đăng, dĩ vi lợi ích, thẩm sát tư lý, ứng bất nhiên hồ?

又六時行道者,所謂六根之中於一切時常行佛道,修諸覺行,調伏六根,長時不捨,名為六時行道。

遶塔行道者,塔者是身也。當修覺行巡遶身心。念念不停。名為遶塔。

過去諸聖皆行此道,至涅槃時。今時世人不會此理,曾不內行,唯執外求,將質礙身遶世間塔。日夜走驟。徒自疲勞。而於真性。一無利益。

又持齋者,當須會意。不達斯理,徒爾虛功。齋者齊也。所謂齊正身心。不令散亂。持者護也。所謂於諸戒行。如法護持。必須外禁六情。內制三毒。慇懃覺察清淨身心。了如是義。名為持齋。

食 有 五 種 。 一 者 法 喜 食 。 所 謂 依 持 正法。歡喜奉行。二者禪悅食。所為內外

Hựu lục thời hành đạo giả, sở vị lục căn chi trung ư nhất thiết thời thường hành Phật đạo, tu chư giác hạnh, điều phục lục căn, trường thời bất xả, danh vi lục thời hành đạo.

Nhiễu tháp hành đạo giả, tháp giả thị thân dã. Đương tu giác hạnh tuần nhiễu thân tâm, niệm niệm bất đình, danh vi nhiễu tháp.

Quá khứ chư thánh giai hành thử đạo, chí Niếtbàn thời. Kim thời thế nhân bất hội thử lý, tằng bất nội hành, duy chấp ngoại cầu, tương chất ngại thân nhiễu thế gian tháp. Nhật dạ tẩu sậu, đồ tự bì lao, nhi ư chân tánh, nhất vô lợi ích.

Hựu trì trai giả, đương tu hội ý. Bất đạt tư lý, đồ nhĩ hư công. Trai giả tề dã. Sở vị tề chánh thân tâm, bất linh tán loạn. Trì giả hộ dã, sở vị ư chư giới hạnh, như pháp hộ trì, tất tu ngoại cấm lục tình, nội chế tam độc, ân cần giác sát thanh tịnh thân tâm, liễu như thị nghĩa, danh vi trì trai.

Thực hữu ngũ chủng. Nhất giả pháp hỷ thực, sở vị y trì chánh pháp, hoan hỷ phụng hành. Nhị giả thiền duyệt thực, sở vị nội ngoại trừng tịch, thân tâm duyệt lạc. Tam giả niệm thực, sở vị

澄寂。身心悅樂。三者念食。所謂常念諸佛,心口相應。四者願食。所謂行住坐臥常求善願。五者解脫食。所謂心常清淨,不染俗塵。此五種食名為持齋。

若復有人。不食如是五種淨食,自言持齋,無有是處。唯斷於無明之食,輒作解者,名為破齋。

若亦有破,云何獲福。世有迷人,不悟斯理,身心放逸,皆為諸惡,貪欲恣情,不生慚愧。唯斷外食,自為持齋,必無是處。

又禮拜者,當如法也。必須理體內明。事隨權變。會如是義。乃名依法。夫禮者,敬也。拜者,伏也。所謂恭敬真性。

屈伏無明。名為禮拜。

若能惡情永滅,善念恒存。雖不理相。名為禮拜。其相即法相也。世尊欲令世俗

thường niệm chư Phật, tâm khẩu tương ưng. Tứ giả nguyện thực, sở vị hành trụ toạ ngọa thường cầu thiện nguyện. Ngũ giả giải thoát thực, sở vị tâm thường thanh tịnh, bất nhiễu tục trần. Thử ngũ chủng thực, danh vi trì trai.

Nhược phục hữu nhân, bất thực như thị ngũ chủng tịnh thực, tự ngôn trì trai, vô hữu thị xứ. Duy đoạn ư vô minh chi thực, triếp tác giải giả, danh vi phá trai.

Nhược diệc hữu phá, vân hà hoạch phước? Thế hữu mê nhân, bất ngộ tư lý, thân tâm phóng dật giai vi chư ác, tham dục tứ tình, bất sanh tàm quý. Duy đoạn ngoại thực, tự vi trì trai, tất vô thị xứ.

Hựu lễ bái giả, đương như pháp dã, tất tu lý thể nội minh, sự tuỳ quyền biến. Hội như thị nghĩa, nãi danh y pháp. Phù lễ giả, kính dã. Bái giả, phục dã. Sở vị cung kính chân tánh, khuất phục vô minh, danh vi lễ bái.

Nhược năng ác tình vĩnh diệt, thiện niệm hằng tồn, tuy bất lý tướng, danh vi lễ bái. Kỳ tướng tức pháp tướng dã. Thế tôn dục linh thế tục biểu khiêm

表謙下心。亦為禮拜。故須屈伏外身。示內恭敬,覺外明內,性相相應。若復不行理法。唯執外求,內則放縱貪癡,常為惡業,外即空勞身相,詐現威儀。無慚於聖。徒誑於凡,不免輪迴,豈成功德。

問。如經說言。至心念佛,必得往生西方淨土。以此一門,即應成佛。何假觀心。

求於解脫。

答。夫念佛者,當須正念。了義為正,不了義為邪。正念必得往生,邪念云何到彼哉。

佛 者 , 覺 也 。 所 謂 覺 察 身 心 , 勿 令 起 惡也。念者,憶也。所謂憶持戒行,不忘精進。了如是義。名之為念。故知念在於心,非在於言。

hạ tâm, diệc vi lễ bái. Cố tu khuất phục ngoại thân, thị nội cung kính, giác ngoại minh nội, tánh tướng tương ưng. Nhược phục bất hành lý pháp, duy chấp ngoại cầu, nội tắc phóng túng tham si, thường vi ác ngiệp, ngoại tức không lao thân tướng, trá hiện oai nghi, vô tàm ư thánh, đồ cuống ư phàm, bất miễn luân hồi, khởi thành công đức?

Vấn: Như kinh thuyết ngôn: Chí tâm niệm Phật, tất đắc vãng sanh Tây phương Tịnh độ. Dĩ thử nhất môn, tức ưng thành Phật. Hà giả quán tâm, cầu ư giải thoát?

Đáp: Phù niệm Phật giả, đương tu chánh niệm. Liễu nghĩa vi chánh, bất liễu nghĩa vi tà. Chánh niệm tất đắc vãng sanh, tà niệm vân hà đáo bỉ tai?

Phật giả, giác dã. Sở vị giác sát thân tâm, vật linh khởi ác dã. Niệm giả, ức dã. Sở vị ức trì giới hạnh, bất vong tinh tấn. Liễu như thị nghĩa, danh chi vi niệm. Cố tri niệm tại ư tâm, phi tại ư ngôn.

因筌求魚,得魚忘筌。因言求意,得意忘言。既稱念佛之名,須知念佛之道。若心無實,口誦空名,三毒內臻,人我填臆,將無明心向外求佛,徒爾虛功。

且如誦之與念,義理懸殊。在口曰誦。在心曰念。故知念從心起,名為覺行之門。誦在口中,即是音聲之相。執外求理,終無是處。故知過去諸聖所修念佛,皆非外說,只推內心。心即眾善之源,心為萬德之主。涅槃常樂由真心生。三界輪迴亦從心起。心是出世之門戶。心是解脫之關津。知門戶者,豈慮難入。識關津者,何憂不通。

問。如溫室經說。洗浴眾僧,獲福無量。此則憑於事法,功德始成。若為觀心可相應乎。

Nhân thuyên cầu ngư, đắc ngư vong thuyên. Nhân ngôn cầu ý, đắc ý vong ngôn. Ký xưng niệm Phật chi danh, tu tri niệm Phật chi đạo. Nhược tâm vô thật, khẩu tụng không danh, tam độc nội trăn, nhân ngã điền ức, tương vô minh tâm, hướng ngoại cầu Phật, đồ nhĩ hư công.

Thả như tụng chi dữ niệm, nghĩa lý huyền thù. Tại khẩu viết tụng, tại tâm viết niệm. Cố tri niệm tòng tâm khởi, danh vi giác hạnh chi môn. Tụng tại khẩu trung, tức thị âm thanh chi tướng. Chấp ngoại cầu lý, chung vô thị xứ. Cố tri quá khứ chư thánh sở tu niệm Phật, giai phi ngoại thuyết, chỉ thôi nội tâm. Tâm tức chúng thiện chi nguyên, tâm vi vạn đức chi chủ. Niết-bàn thường lạc do chân tâm sanh. Tam giới luân hồi diệc tùng tâm khởi. Tâm thị xuất thế chi môn hộ. Tâm thị giải thoát chi quan tân. Tri môn hộ giả khởi lự nan nhập? Thức quan tân giả, hà ưu bất thông?

Vấn: Như Ôn thất kinh thuyết, tẩy dục chúng tăng, hoạch phước vô lượng. Thử tắc bằng ư sự pháp, công đức thuỷ thành. Nhược vi quán tâm, khả tương ưng hồ?

答。洗浴眾僧者,非世間有為事也。世尊嘗為諸弟子說溫室經,欲令受持洗浴之法。其溫室者,即身是也。所以燃智慧火,溫淨戒湯。沐浴身中真如佛性。受持七法以自莊嚴。當日比丘聰明上智,皆悟聖意,如說修行,功德成就,俱登聖果。

今 時 眾 生 莫 測 其 事 , 將 世 間 水 , 洗 質 礙身,自謂依經,豈非誤也。且真如佛性非是凡形,煩惱塵垢本來無相,豈可將質礙水洗無為身。事不相應,云何悟道。

若欲身得淨者,當觀此身,本因貪欲不淨所生,臭穢駢闐,內外充滿。若洗此身求於 淨 者 , 猶 如 洗 塹 , 塹 盡 方 淨 。 以 此 驗之,明知洗外非佛說也。是故假世事,比喻真宗,隱說七事供養功德。其事有七。

Đáp: Tẩy dục tăng chúng giả, phi thế gian hữu vi sự giả. Thế Tôn thường vị chư đệ tử thuyết Ôn thất kinh, dục linh thọ trì tẩy dục chi pháp. Kỳ ôn thất giả tức thân thị dã. Sở dĩ nhiên trí huệ hoả, ôn tịnh giới thang, mộc dục thân trung chân như Phật tánh, thọ trì thất pháp dĩ tự trang nghiêm. Đương nhật tỳ kheo thông minh thượng trí, giai ngộ thánh ý, như thuyết tu hành, công đức thành tựu, câu đăng thánh quả.

Kim thời chúng sanh mạc trắc kỳ sự, tương thế gian thuỷ, tẩy chất ngại thân, tự vị y kinh, khởi phi ngộ dã. Thả chân như Phật tánh phi thị phàm hình, phiền não tâm cấu, bản lai vô tướng, khởi khả tương chất ngại thuỷ tẩy vô vi thân. Sự bất tương ưng, vân hà ngộ đạo ?

Nhược dục thân đắc tịnh giả, đương quán thử thân, bản nhân tham dục bất tịnh sở sanh, xú uế biền điền, nội ngoại sung mãn. Nhược tẩy thử thân cầu ư tịnh giả, do như tẩy tiệm, tiệm tận phương tịnh. Dĩ thử nghiệm chi, minh tri tẩy ngoại phi Phật thuyết dã. Thị cố giả thế sự, tỷ dụ chân tông, ẩn thuyết thất sự cúng dường công đức. Kỳ sự hữu thất.

云何為七。一者淨水,二者燃火,三者澡豆,四者楊枝,五者淨灰,六者蘇膏,七者內衣。舉此七事喻於七法。一切眾生由此七法,沐浴莊嚴,能除毒心,無明垢穢。

其七法者。一者淨戒,洗蕩愆非,猶如淨水濯諸塵垢。二者智慧,觀察內外,猶如燃火能溫淨水。三者分別,簡棄諸惡,猶如 澡 豆 能 淨 垢 膩 。 四 者 真 實 , 斷 諸 妄想,猶如楊枝能消口氣。五者正信,決定無疑,猶如淨灰,摩身障風。六者柔和,忍辱 甘 受 , 猶 如 蘇 膏 通 潤 皮 膚 。 七 者 慚愧,悔諸惡業,猶如內衣遮醜形體。

如上七法是經中祕密之義,皆是為諸大乘利根者說,非為少智下劣凡夫。

Vân hà vi thất? Nhất giả tịnh thuỷ, nhị giả nhiên hoả, tam giả tháo đậu, tứ giả dương chi, ngũ giả tịnh hôi, lục giả tô cao, thất giả nội y. Cử thử thất sự dụ ư thất pháp. Nhất thiết chúng sanh do thử thất pháp, mộc dục trang nghiêm, năng trừ độc tâm, vô minh cấu uế.

Kỳ thất pháp giả. Nhất tịnh giới, tẩy đãng khiên phi, do như tịnh thuỷ trạc chư trần cấu. Nhị giả trí huệ, quán sát nội ngoại, do như nhiên hoả năng ôn tịnh thuỷ. Tam giả phân biệt, giản khí chư ác, do như tháo đậu năng tịnh cấu nhị. Tứ giả chân thật, đoạn chư vọng tưởng, do như dương chi, năng tiêu khẩu khí. Ngũ giả chánh tín, quyết định vô nghi, do như tịnh hôi ma thân chướng phong. Lục giả nhu hồ, nhẫn nhục cam thọ, do như tô cao thông nhuận bì phu. Thất giả tàm quý, hối chư ác nghiệp, do như nội y già xú hình thể.

Như thượng thất pháp thị kinh trung bí mật chi nghĩa, giai thị vị chư đại thừa lợi căn giả thuyết, phi vị thiểu trí hạ liệt phàm phu.

所以今人無能解悟,竊見今時淺識。唯知事相為功,廣費財寶,多傷水陸,妄營像塔。虛役人夫,積木疊泥,圖青畫緣。傾心盡力,損己迷他,未解慚愧,何曾覺悟。見有為則勤勤愛著,說無為則兀兀如迷。且貪現世之小慈,豈覺當來之大苦。此之修學,徒自疲勞,背正歸邪,誰言獲福。

但能攝心內照,覺觀外明。絕三毒永使銷亡。閉六賊不令侵擾。自然恒沙功德,種種莊嚴。無數法門,一一成就。超凡證聖,目擊非遙。悟在須臾,何煩皓首。

真門幽祕,寧可具陳。略述觀心,說其少分。

而說偈言。

Sở dĩ kim nhân vô năng giải ngộ, thiết kiến kim thời thiển thức, duy tri sự tướng vi công, quảng phí tài bảo, đa thương thuỷ lục, vọng doanh tượng tháp. Hư dịch nhân phu, tích mộc điệp nê, đồ thanh họa duyên. Khuynh tâm tận lực, tổn kỷ mê tha, vị giải tàm quý, hà tằng giác ngộ? Kiến hữu vi tắc cần cần ái trước, thuyết vô vi tắc ngột ngột như mê. Thả tham hiện thế chi tiểu từ, khởi giác đương lai chi đại khổ. Thử chi tu học, đồ tự bì lao, bội chánh quy tà, thuỳ ngôn hoạch phước?

Đãn năng nhiếp tâm nội chiếu, giác quán ngoại minh. Tuyệt tam độc vĩnh sử tiêu vong, bế lục tặc bất linh xâm nhiễu. Tự nhiên hằng sa công đức, chủng chủng trang nghiêm, vô số pháp môn, nhất nhất thành tựu. Siêu phàm chứng thánh, mục kích phi dao. Ngộ tại tu du, hà phiền hạo thủ.

Chân môn u bí, ninh khả cụ trần. Lược thuật quán tâm, thuyết kỳ thiểu phần.

Nhi thuyết kệ ngôn.

我本求心心自持,

求心不得待心知 。

佛性不從心外得,

心生便是罪生時。

我本求心不求佛,

了知三界空無物 。

若欲求佛但求心 ,

只這心心心是佛。

Ngã bổn cầu tâm tâm tự trì,

Cầu tâm bất đắc đãi tâm tri.

Phật tánh bất tòng tâm ngoại đắc,

Tâm sanh tiện thị tội sanh thì.

Ngã bổn cầu tâm bất cầu Phật,

Liễu tri tam giới không vô vật.

Nhược dục cầu Phật đãn cầu tâm,

Chỉ giá tâm tâm tâm thị Phật.

PHÁ TƯỚNG LUẬN

Có người hỏi: Như người có chí cầu đạo Phật, nên tu pháp nào là ít công sức mà nắm được chỗ quan trọng, thiết yếu nhất?

Đáp rằng: Chỉ có một pháp quán tâm bao gồm được hết thảy các pháp, đó là pháp tu ít công sức mà nắm được chỗ quan trọng, thiết yếu nhất.

Hỏi: Vì sao chỉ một pháp lại có thể bao gồm hết thảy các pháp?

Đáp: Tâm vốn là gốc của vạn pháp. Hết thảy các pháp đều do tâm sinh ra. Hiểu thấu được tâm thì vạn pháp đều gồm đủ. Cũng như cây lớn, bao nhiêu cành nhánh, hoa quả, ban đầu thảy đều do nơi gốc rễ mà sinh ra. Khi muốn chặt cây, chỉ dứt rễ đi thì cây chết. Người tu đạo nếu rõ được tâm thì dùng ít sức mà dễ đạt kết quả, còn như chẳng hiểu được tâm thì chỉ phí công vô ích. Vì thế, hết thảy các việc thiện ác đều do nơi tâm mình, lìa tâm ra mà cầu tìm thì không đâu có được.

Hỏi: Vì sao nói rằng quán tâm là rõ biết?

Đáp: Các vị đại Bồ Tát nhờ thực hành lâu dài pháp tu trí huệ nên rõ biết được bốn đại, năm ấm vốn là không, không thật có bản ngã, thấy rõ chỗ khởi dụng của tâm mình tạo thành hai tâm khác biệt.

Sao gọi là hai? Một là tâm trong sạch, hai là tâm nhiễm ô. Hai tâm ấy trong cõi tự nhiên xưa nay cùng sẵn có. Tuy lìa nhau nhưng gặp duyên lại hợp, đối đãi hỗ tương cho nhau. Tâm trong sạch thường ưa thích các nhân lành. Thể nhiễm ô thường nghĩ đến các nghiệp ác. Nếu không bị nhiễm ô, ấy là bậc thánh, liền có thể xa lìa mọi khổ đau, đạt đến chỗ vui Niết-bàn. Còn như theo tâm nhiễm ô mà tạo nghiệp thì bị trói buộc, che lấp, ấy là người phàm, phải trôi lăn trong ba cõi,³² chịu đủ các hình thức khổ não. Vì sao vậy? Đó là do tâm nhiễm ô che lấp đi cái thể của chân như.

Kinh Thập địa dạy rằng: “Trong thân chúng sinh có tánh Phật kim cang, như mặt trời sáng rõ tròn đầy, rộng lớn mênh mông, chỉ vì bị mây đen năm uẩn che lấp, cũng như cái đèn ở trong bình, ánh sáng không thể chiếu ra ngoài được.”

Lại trong kinh Niết-bàn có dạy: “Tất cả chúng sanh đều có tánh Phật, chỉ do vô minh che lấp nên không được giải thoát.” Tánh Phật, tức là khả năng giác ngộ. Chỉ cần tự mình giác ngộ, giúp cho người khác giác ngộ, trí giác ngộ sáng rõ gọi là giải thoát. Do đó nên biết rằng tánh giác ngộ là cội gốc của hết thảy mọi điều lành. Do nơi cội gốc này mà sinh ra cây công đức, kết thành quả Niết-bàn. Quán tâm được như vậy có thể gọi là rõ biết.

Hỏi: Như trên đã dạy rằng tánh giác ngộ là cội gốc của chân như tánh Phật cũng như hết thảy mọi công đức. Chẳng biết tâm vô minh lấy gì làm gốc?

Đáp: Tâm vô minh tuy có tám mươi bốn ngàn³³ phiền não tham muốn với vô số điều ác, nhưng hết thảy đều do cội gốc là ba độc. Ba độc ấy là tham lam, sân hận và si mê.

Ba tâm độc này bao gồm hết thảy các điều ác. Giống như cây lớn, tuy chỉ một gốc nhưng sinh ra vô số lá cây, cội gốc ba độc này, mỗi mỗi cũng đều sinh ra các nghiệp ác, càng ngày càng nhiều hơn, không thể lấy gì mà so sánh được. Từ trong bản thể của ba tâm độc này ứng hiện thành sáu căn³⁴, cũng gọi là sáu giặc, chính là sáu thức đó.³⁵

Do nơi sáu thức ấy mà có sự tiếp nhận của các căn, rồi sinh ra sự đắm chấp, tham muốn đối với hết thảy ngoại cảnh, thường tạo thành các nghiệp ác, che lấp bản thể chân như, vì thế mà gọi là sáu giặc. Chúng sinh do nơi ba độc, sáu giặc này mà rối loạn cả thân tâm, chìm đắm trong sanh tử, trôi lăn luân chuyển trong sáu đường,³⁶ chịu mọi sự khổ não. Giống như sông lớn bắt nguồn từ dòng suối nhỏ.

Dòng suối nhỏ mà chảy mãi không thôi nên mới có thể thành ra mênh mông tràn đầy, muôn dặm sóng nước. Nếu như có người lấp đi nguồn suối, thì các dòng nước thảy đều dứt mất.

Người cầu giải thoát có thể chuyển hóa ba độc thành ba nhóm giới thanh tịnh³⁷, chuyển hóa sáu giặc thành sáu ba-la-mật,³⁸ khi ấy tự nhiên vĩnh viễn xa lìa biển khổ.

Hỏi: Ba cõi, sáu đường rộng lớn vô biên, chỉ theo một pháp quán tâm sao có thể thoát được hết những khổ đau không cùng tận?

Đáp: Nghiệp báo trong ba cõi đều do tâm sinh. Nay nếu có thể vô tâm ở trong ba cõi, liền thoát ra khỏi ba cõi. Ba cõi, tức là ba độc đó. Tham là Dục giới, sân là Sắc giới, si là Vô sắc giới. Cho nên gọi là ba cõi. Do nơi ba độc ấy mà tạo các nghiệp nặng nhẹ khác nhau, nhận lấy quả báo khác nhau, chia về sáu cảnh giới mà gọi là sáu đường.

Hỏi: Thế nào là sự nặng nhẹ chia ra sáu đường?

Đáp: Chúng sinh không hiểu được cái nhân thành chánh giác,³⁹ để tâm mê theo việc làm điều thiện, chưa thoát ra khỏi ba cõi, sinh về ba cảnh giới nhẹ.

Thế nào là ba cảnh giới nhẹ? Đó là mê theo mười điều thiện, vọng cầu sự khoái lạc, chưa thoát tâm tham, sinh về các cõi trời; mê giữ theo năm giới, vọng sinh lòng thương ghét, chưa thoát tâm sân, sinh về cõi người; mê chấp hữu vi, tin tà cầu phước, chưa thoát tâm si, sinh về cõi a-tu-la. Phân ra ba loại như vậy gọi là ba cảnh giới nhẹ.

Thế nào là ba cảnh giới nặng? Đó là theo ba tâm độc mà tạo toàn các nghiệp ác, phải đọa vào ba cảnh giới nặng. Như nghiệp tham nặng thì đọa vào cảnh giới ngạ quỷ. Nghiệp sân nặng thì đọa vào cảnh giới địa ngục. Nghiệp si nặng thì đọa vào cảnh giới súc sanh. Ba cảnh giới nặng này cùng với ba cảnh giới nhẹ đã nói ở trên hợp thành sáu đường.

Do đó mà biết là hết thảy mọi nghiệp khổ đều do tâm sinh. Chỉ cần thâu nhiếp được tâm, lìa bỏ những điều tà ác thì những cảnh khổ trôi lăn luân chuyển trong ba cõi, sáu đường đều tự nhiên diệt mất, liền được giải thoát

Hỏi: Phật dạy rằng: “Ta trải qua ba đại a-tăng-kì kiếp, biết bao siêng năng khó nhọc, nay mới thành quả Phật.” Vì sao nay lại nói rằng chỉ theo pháp quán tâm, chế ngự được ba độc đủ gọi là giải thoát?

Đáp: Lời Phật dạy không sai dối. A-tăng-kì kiếp đó chính là ba tâm độc. Tiếng Phạn nói a-tăngkì (Asaṃkhya), dịch nghĩa là không thể tính đếm. Trong ba tâm độc ấy có vô số niệm ác, mỗi một niệm đều là một kiếp. Vậy nên số kiếp thật không thể tính đếm, mới nói là ba đại a-tăng-kì.

Tánh chân như đã bị ba độc che lấp, nếu không vượt qua được cái tâm vô số niệm ác độc ấy, thì sao gọi là giải thoát? Nay nếu có thể chuyển hóa ba tâm độc là tham, sân, si thành ba môn giải thoát⁴⁰ thì xem như vượt qua được ba đại a-tăng-kì kiếp. Chúng sanh vào thời mạt pháp⁴¹ căn tánh chậm lụt ngu si, không hiểu ra được ý nghĩa sâu kín của “ba đại a-tăng-kì” trong lời Phật dạy, cho rằng thành Phật phải trải qua vô số kiếp. Điều ấy há chẳng phải là làm cho người tu nhầm lẫn sinh nghi mà lùi bước trên đường cầu đạo hay sao?

Hỏi: Bậc đại Bồ Tát nhờ vâng giữ ba nhóm giới thanh tịnh, thực hành sáu pháp ba-la-mật mới thành quả Phật. Nay dạy người học chỉ theo pháp quán tâm, không tu giới hạnh thì làm sao thành Phật?

Đáp: Ba nhóm giới thanh tịnh, chính là cái tâm chế ngự được ba độc. Chế ngự được ba tâm độc thì vô số điều lành nhóm lại. Vô số pháp lành đều nhóm lại nơi tâm, nên gọi là ba nhóm giới thanh tịnh.

Sáu pháp ba-la-mật, tức là sáu căn được thanh tịnh. Tiếng Phạn nói ba-la-mật (Pāramitā), dịch nghĩa là “đến bờ bên kia”. Khi sáu căn thanh tịnh chẳng nhiễm sáu trần liền qua khỏi sông phiền não, đến bờ giác ngộ. Vì thế gọi là sáu ba-la-mật.

Hỏi: Kinh dạy rằng, người tu ba nhóm giới thanh tịnh là: thề dứt hết thảy mọi điều ác,⁴² thề tu hết thảy mọi điều thiện,⁴³ thề độ hết thảy chúng sanh.⁴⁴ Nay chỉ nói riêng việc chế ngự ba tâm độc, há chẳng phải là có chỗ trái với nghĩa kinh hay sao?

Đáp: Kinh điển do Phật thuyết là lời chân thật. Bậc đại Bồ Tát tu hành gieo nhân trong quá khứ, vì đối trị ba độc mà phát ba lời thề nguyện. Thề dứt hết thảy mọi điều ác nên thường giữ giới, đối trị với tham lam. Thề tu hết thảy mọi điều thiện nên thường tập định, đối trị với sân hận. Thề độ hết thảy chúng sanh nên thường tu trí huệ, đối trị với si mê.

Do giữ theo ba pháp thanh tịnh là giới, định, huệ như vậy, nên có thể vượt trên ba độc kia mà thành quả Phật. Các điều ác không còn, nên gọi là dứt. Các điều thiện đầy đủ, nên gọi là tu. Đã có thể dứt ác tu thiện thì muôn hạnh đều thành tựu. Lợi mình, lợi người, cứu vớt mọi chúng sanh, nên gọi là đưa người qua bến giác.

Do đó mà biết rằng việc tu tập giới hạnh không lìa khỏi tâm. Nếu tâm thanh tịnh thì hết thảy các cõi Phật cũng đều thanh tịnh. Vì thế nên trong kinh dạy rằng: Tâm nhiễm ô thì chúng sinh nhiễm ô, tâm thanh tịnh thì chúng sinh thanh tịnh. Muốn được cõi thanh tịnh, tâm phải thanh tịnh. Do tâm thanh tịnh, cõi Phật liền thanh tịnh. Ba nhóm giới thanh tịnh tự nhiên thành tựu.

Hỏi: Trong kinh có dạy sáu pháp ba-la-mật, cũng gọi là sáu độ. Đó là: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí huệ. Nay nói rằng sáu căn thanh tịnh là pháp ba-la-mật thì làm sao phù hợp được? Lại còn nói sáu độ đó, ý nghĩa như thế nào?

Đáp: Muốn tu sáu độ,⁴⁵ phải làm cho sáu căn thanh tịnh, hàng phục sáu giặc. Buông bỏ được giặc mắt, lìa hết cảnh vật, hình sắc, gọi là bố thí. Ngăn cấm được giặc tai, không buông lung phóng túng theo âm thanh, gọi là trì giới. Hàng phục được giặc mũi, đối với các mùi dù thơm hay thối đều tự điều hòa chẳng xao động, gọi là nhẫn nhục. Chế ngự được giặc lưỡi, không tham đắm các vị ngon ngọt, không mê thích những việc ngâm vịnh, giảng thuyết, gọi là tinh tấn. Khuất phục được giặc thân, đối với các ham muốn xúc chạm của thân thể giữ được sự trong sạch chẳng lay động, gọi là thiền định. Điều phục được giặc ý, chẳng thuận dòng vô minh, thường tu trí huệ giác ngộ, gọi là trí huệ. Sáu độ là phương tiện đưa người sang bến giác. Sáu phép ba-la-mật cũng như thuyền bè, có thể giúp đưa chúng sinh đến được bờ bên kia, nên gọi là sáu độ.

Hỏi: Trong kinh dạy rằng khi còn là Bồ Tát, Phật Thích-ca đã từng dùng ba đấu sáu thăng cháo sữa mới thành quả Phật. Trước nhân có uống sữa, sau mới chứng quả Phật, đâu có thể chỉ riêng nhân nơi phép quán tâm mà được giải thoát hay sao?

Đáp: Lời dạy ấy quả thật không hề sai dối. Quả là nhân có việc dùng sữa, sau mới thành Phật.⁴⁶ Nhưng nói về việc dùng sữa, phải phân biệt hai ý nghĩa. Món sữa mà Phật dùng, không phải là thứ sữa bất tịnh của thế gian, mà là món sữa pháp chân như thanh tịnh. Ba đấu, đó là ba nhóm giới thanh tịnh. Sáu thăng,⁴⁷ đó là sáu pháp ba-la-mật.Chính là dùng món sữa pháp chân như thanh tịnh này rồi mới chứng quả Phật. Nếu bảo Như Lai dùng món sữa bò bất tịnh tanh hôi của thế gian, chẳng phải là một sự nhầm lẫn phỉ báng nặng nề đó sao?

Chân như ví như kim cương không hư hoại, pháp thân vô lậu lìa xa mãi mãi hết thảy khổ não của thế gian, lẽ nào lại cần đến món sữa bất tịnh cho khỏi đói khát? Kinh dạy rằng: Loài bò ấy chẳng ở nơi vùng cao, chẳng ở nơi ẩm thấp, chẳng ăn thóc lúa, cám gạo, chẳng ở chung bầy với bò đực. Nói loài bò như vậy là muốn ví như đức Phật Đại Nhật. Vì lòng đại từ đại bi thương xót hết thảy chúng sinh nên từ trong pháp thể thanh tịnh ứng hiện món sữa pháp vi diệu là ba nhóm giới thanh tịnh và sáu pháp ba-la-mật để nuôi dưỡng hết thảy những người cầu đạo giải thoát. Món sữa thanh tịnh của loài bò chân tịnh ấy, không chỉ riêng đức Như Lai dùng rồi thành đạo, mà hết thảy chúng sanh nếu có thể được dùng đều sẽ được chứng quả Chánh đẳng Chánh giác.

Hỏi: Trong kinh Phật dạy chúng sinh tạo sửa chùa tháp, đúc vẽ hình tượng, đốt hương, rải hoa, đèn thắp sáng đêm ngày, đi quanh cung kính, ăn chay lễ bái... đủ mọi công đức mới thành quả Phật. Nếu chỉ một phép quán tâm gồm đủ hết các hạnh, vậy lời Phật dạy như trên hẳn là sai dối?

Đáp: Kinh điển do Phật thuyết có vô số phương tiện. Vì hết thảy chúng sanh căn thấp trí hèn, không hiểu được nghĩa lý rất thâm sâu nên mới dùng pháp hữu vi làm ví dụ để nói pháp vô vi. Nếu không tu các hạnh trong tâm, chỉ cầu tìm bên ngoài để mong được phước, thật là vô lý!

Nói chùa tháp là muốn chỉ nơi thanh tịnh. Nếu trừ dứt ba độc, sáu căn thường trong sạch, thân tâm vắng lặng an nhiên, trong ngoài đều thanh tịnh, như vậy gọi là tạo sửa chùa tháp.

Nói đúc vẽ hình tượng là muốn chỉ cho việc cầu đạo Phật của hết thảy chúng sanh. Đó là tu hạnh giác ngộ, noi theo tướng chân thật vi diệu của Như Lai, đâu phải là việc đúc vẽ bằng những thứ như vàng, đồng? Cho nên người cầu đạo giải thoát lấy thân làm lò đốt, lấy pháp làm lửa nóng, lấy trí huệ làm thợ khéo, lấy ba nhóm giới thanh tịnh với sáu pháp ba-la-mật làm khuôn đúc để đúc luyện Phật tánh chân như trong tự thân, nhập thành hết thảy mọi khuôn phép giới luật, vâng làm theo đúng lời Phật dạy, không hề sai sót, tự nhiên thành tựu được tướng chân thật. Đó là sắc thân rốt ráo vi diệu thường còn, chẳng phải là pháp hữu vi hoại nát.

Nếu người cầu đạo không hiểu được ý nghĩa của việc đúc vẽ hình tượng như vậy, thì do đâu có thể nói là được công đức?

Nói đốt hương cũng chẳng phải là thứ hương có hình tướng của thế gian, mà là hương chánh pháp vô vi, khi xông lên thì các nghiệp xấu ác, vô minh đều tiêu hết.

Hương chánh pháp có năm loại:

Một là hương giới, có thể làm dứt các điều ác, tu các điều thiện.

Hai là hương định, tin sâu pháp Đại thừa, lòng không thối chuyển.

Ba là hương huệ: lúc nào cũng thường tự mình quán xét thân tâm.

Bốn là hương giải thoát: có thể dứt trừ hết thảy sự trói buộc của sự mê mờ, tăm tối.

Năm là hương giải thoát tri kiến: thường quán chiếu sáng suốt, thấu đạt tất cả không ngăn ngại.

Năm thứ hương như vậy là cao quý hơn hết, thế gian không có gì so sánh được

Vào thời Phật tại thế, dạy các vị đệ tử dùng lửa trí huệ mà đốt lên các loại hương quý vô giá ấy để cúng dường chư Phật mười phương. Chúng sanh ngày nay không hiểu rõ ý nghĩa chân thật của Như Lai, chỉ dùng thứ lửa bên ngoài để đốt loại hương trầm của thế tục, xông loại hương vật chất ngăn ngại ấy để mong cầu được phước báo, làm sao có thể được?

Việc rải hoa lại cũng mang ý nghĩa như vậy. Đó là lấy việc giảng nói chánh pháp làm các thứ hoa công đức, mang lại nhiều lợi ích cho các loài hữu tình, gieo rắc thấm nhuần hết thảy, do nơi tánh chân như mà trang nghiêm khắp mọi nơi. Loại hoa công đức ấy được Phật ngợi khen, là chỗ cứu cánh thường tồn, chẳng bao giờ héo úa rơi rụng. Người rải loại hoa ấy sẽ được phước báo nhiều không thể đo lường. Nếu nói rằng Như Lai dạy chúng sanh rải hoa bằng cách cắt hái các thứ hoa, làm thương tổn cây cỏ, thật không có lý như vậy.

Vì sao vậy? Người đã giữ tịnh giới thì đối với muôn loài trong trời đất đều không làm xúc phạm. Nếu vô tình làm tổn hại cũng đã mang tội lớn, huống chi là cố ý phạm vào tịnh giới, tổn hại muôn vật để cầu được phước cho mình. Đó là muốn được lợi mà thành ra hại, lẽ nào lại như vậy sao?

Còn nói việc thắp đèn sáng mãi, đó là nói đến tâm tỉnh thức chân chánh. Tâm tỉnh thức thì sáng suốt rõ biết, nên ví như ngọn đèn. Vì thế nên hết thảy những người cầu đạo giải thoát đều lấy thân mình làm đèn, lấy tâm làm bấc, lấy giới hạnh làm dầu thắp. Trí huệ sáng suốt ví như ngọn đèn thường chiếu sáng. Đó chính là ngọn đèn chánh giác, soi chiếu hết thảy si mê tăm tối. Như có thể dùng pháp trí tuệ này để lần lượt khơi mở cho nhiều người, đó tức là một ngọn đèn mồi ra cho trăm ngàn ngọn đèn, tiếp nối không cùng tận cho nên gọi là sáng mãi. Vào thời quá khứ có đức Phật hiệu là Nhiên Đăng, cũng là lấy theo ý nghĩa như vậy. Chúng sanh ngu si không hiểu lời dạy phương tiện của Như Lai, chỉ làm toàn những việc sai lầm, đắm chấp các pháp hữu vi, thắp ngọn đèn dầu của thế gian mà muốn soi sáng nghĩa Không, lại nói là y lời Phật dạy, chẳng phải là lầm lạc đó sao?

Vì sao vậy? Phật chỉ phóng một tia sáng giữa hai chân mày đã có thể soi khắp một vạn tám ngàn thế giới, thì dùng loại đèn dầu của thế gian liệu có ích lợi gì? Chỉ xét kỹ theo đó thì thấy ngay là không hợp lý.

Còn nói việc ngày đêm sáu thời đi quanh cung kính,⁴⁸ ấy là trong sáu căn lúc nào cũng làm theo pháp Phật, thường tu các hạnh tỉnh giác, điều phục sáu căn không lúc nào buông thả. Như thế gọi là sáu thời đi quanh cung kính.

Như nói đi quanh tháp để tỏ lòng cung kính, thì tháp đó tức là chỉ cho thân. Cho nên cần phải tu hạnh tỉnh giác, thường quán xét thân thân tâm, niệm niệm không dừng nghỉ. Như thế gọi là đi quanh tháp tỏ lòng cung kính.

Các vị thánh trong quá khứ đều đi quanh theo cách ấy, cho đến lúc được Niết-bàn. Người đời nay không hiểu được ý nghĩa đó, trong tâm chẳng tu tỉnh giác, chỉ hướng cầu bên ngoài, dùng cái thân vật chất ngăn ngại để đi quanh nhiễu tháp thế gian, cho nên nhọc nhằn suốt ngày đêm mà tự tánh chân thật chẳng được chút ích lợi gì.

Lại nói về việc thọ trì trai giới, cần phải hiểu rõ ý nghĩa. Nếu không hiểu được lẽ ấy, chỉ nhọc công vô ích.

Trai giới tức là làm cho trở nên ngay thẳng, nghĩa là làm cho thân tâm ngay thẳng, chân chánh, không để cho tán loạn. Thọ trì tức là gìn giữ, nghĩa là gìn giữ các giới hạnh, theo đúng như pháp mà gìn giữ thọ trì. Theo đó thì bên ngoài ngăn giữ sáu tình, bên trong chế ngự ba độc, chuyên cần tỉnh thức quán xét làm cho thân tâm đều thanh tịnh. Hiểu được nghĩa lý như vậy gọi là thọ trì trai giới.

Lại nói về món ăn, nên biết rằng có 5 loại thức ăn:

Một là loại thức ăn bằng niềm vui chánh pháp, nghĩa là giữ theo đúng như chánh pháp, vui vẻ mà làm theo.

Hai là loại thức ăn bằng niềm vui của thiền định, nghĩa là trong ngoài lắng sạch, thân tâm an vui.

Ba là loại thức ăn bằng niệm tưởng, nghĩa là thường niệm tưởng chư Phật, trong tâm tưởng, ngoài miệng niệm đều tương hợp với nhau.

Bốn là loại thức ăn bằng tâm nguyện, nghĩa là trong lúc đi, đứng, nằm, ngồi đều cầu được những nguyện lành.

Năm là loại thức ăn bằng sự giải thoát, nghĩa là trong tâm thường thanh tịnh, chẳng để bụi trần làm ô nhiễm.

Thường ăn 5 loại thức ăn này thì gọi là ăn chay. Nếu như có người không ăn 5 loại thức ăn trong sạch này mà tự xưng là ăn chay, thật không có lý như vậy. Chỉ ăn toàn loại thức ăn si mê tăm tối, lấy đó làm hiểu biết, như vậy gọi là hủy phá việc ăn chay. Đã là hủy phá việc ăn chay, làm sao lại được phước?

Người đời có những kẻ ngu mê không rõ được lẽ ấy, buông thả thân tâm chạy theo các việc ác, ham muốn bốn thứ tình chẳng sinh lòng hổ thẹn. Chỉ bỏ được các món ăn bên ngoài mà tự cho là ăn chay, thật không có lý như vậy.

Lại nói về việc lễ lạy, cần phải theo đúng như chánh pháp. Lý trong tâm phải luôn sáng rõ, sự bên ngoài phải biết tùy hoàn cảnh mà thay đổi thích hợp. Hiểu được ý nghĩa như thế mới gọi là theo đúng như chánh pháp.

Lễ tức là cung kính, lạy tức là khuất phục. Đó là nghĩa cung kính đối với chân tánh, khuất phục sự ngu si tăm tối, như vậy gọi là lễ lạy.

Nếu như có thể mãi mãi dứt được tánh ác, gìn giữ niệm lành thường còn, tuy chẳng lưu tâm đến hình tướng cũng gọi là lễ lạy. Tướng lễ lạy ấy là pháp tướng. Đức Thế Tôn vì muốn cho người thế tục tỏ lòng khiêm hạ nên cũng làm việc lễ bái. Vì thế nên ngoài thân phủ phục xuống, trong lòng thì cung kính. Bên ngoài rõ biết, bên trong sáng tỏ, tánh và tướng cùng tương hợp với nhau.

Nếu không làm theo đúng pháp như thế, chỉ mê chấp cầu hình tướng bên ngoài, trong lòng buông thả những tham lam, ngu si, thường làm các nghiệp ác, thì ngoài chỉ nhọc nhằn thân xác vô ích, giả hiện vẻ uy nghi, không biết hổ thẹn với bậc thánh, dối gạt kẻ phàm tục, chẳng ra khỏi chốn luân hồi, làm sao lại thành công đức?

Hỏi: Như trong kinh dạy rằng: Hết lòng niệm Phật, chắc chắn được vãng sanh về cõi Tịnh độ phương tây. Chỉ cần theo một pháp tu ấy ắt được thành Phật. Sao phải nói việc quán tâm cầu giải thoát?

Đáp: Nói về việc niệm Phật, cần phải chánh niệm. Hiểu rõ ý nghĩa mà niệm tức là chánh niệm; không hiểu rõ ý nghĩa mà niệm tức là tà niệm. Chánh niệm thì chắc chắn được vãng sanh, còn tà niệm thì làm sao sinh được về cõi ấy?

Phật là giác,⁴⁹ nghĩa là tỉnh thức, rõ biết. Đó là nói sự tỉnh thức, rõ biết thân tâm, không để khởi lên những tư tưởng xấu ác.

Niệm là nhớ tưởng, nghĩ đến. Đó là nói luôn nghĩ nhớ đến giới luật, không quên sự chuyên cần nỗ lực tiến tới. Hiểu rõ được ý nghĩa như vậy gọi là niệm. Vì thế, nên biết rằng việc niệm cốt yếu ở tâm, chẳng phải ở chỗ thể hiện ra thành tiếng.

Nhờ cái nơm mà bắt cá, được cá rồi đừng chấp giữ cái nơm. Nhờ lời nói mà cầu ý nghĩa, hiểu được ý nghĩa rồi đừng chấp giữ lời nói.

Đã gọi là niệm Phật thì cần phải hiểu rõ ý nghĩa, phương cách niệm Phật. Nếu trong lòng không chân thật, miệng chỉ đọc suông, trong lòng chất chứa tham sân si, nhân ngã phân biệt càng che lấp. Đem tâm ngu si mê ám hướng ra bên ngoài cầu Phật, thật chỉ nhọc công mà chẳng ích lợi gì!

Nên biết, tụng và niệm ý nghĩa thật khác nhau. Miệng đọc thành tiếng gọi là tụng, trong lòng luôn nhớ nghĩ gọi là niệm. Cho nên phải biết rằng: niệm theo tâm mà sinh khởi, gọi là phép tu tỉnh giác, rõ biết; tụng theo nơi miệng đọc, tức là tướng trạng của âm thanh. Chấp giữ lấy tướng trạng bên ngoài mà cầu được nghĩa lý, chẳng bao giờ được. Cho nên các bậc thánh ngày xưa tu niệm Phật đều không chạy theo lời nói bên ngoài, chỉ suy xét kỹ trong tâm. Tâm là nguồn cội của mọi điều lành, là đứng đầu trong muôn nết tốt. Niết-bàn thường an vui là do chân tâm mà sinh, luân hồi trong ba cõi lại cũng từ nơi tâm mà có. Tâm là lối ra xuất thế, là cửa ải giải thoát. Đã biết lối ra, lo gì khó đến? Đã rành cửa ải, ngại gì chẳng qua?

Hỏi: Trong kinh Ôn thất⁵⁰, Phật dạy rằng việc tắm gội chúng tăng được phước báo không lường. Như vậy tức là phải do nơi việc làm mới thành được công đức. Như phép quán tâm, liệu có phù hợp với lời dạy ấy chăng?

Đáp: Kinh nói “tắm gội chúng tăng”, vốn thật chẳng phải là việc hữu vi của thế gian. Đức Thế Tôn thường vì các vị đệ tử mà thuyết kinh Ôn thất, muốn cho họ vâng giữ theo phép tắm gội. Ôn thất nghĩa là căn phòng ấm áp, ấy là chỉ cho thân thể này. Đó là nói việc nhóm ngọn lửa trí huệ mà hâm nóng nước giới luật thanh tịnh, tắm gội cho tánh Phật chân như ở trong thân, vâng giữ theo bảy pháp⁵¹ để tự trang nghiêm. Những vị tỳ-kheo thông minh sáng suốt vào thời ấy đều hiểu được ý Phật, theo đúng lời dạy mà tu hành, thành tựu được công đức, cùng chứng các quả thánh.

Chúng sinh thời nay không rõ biết việc ấy, dùng nước thế gian tắm gội cho tấm thân vật chất ngăn ngại này, gọi là y theo trong kinh, chẳng phải là lầm lẫn đó sao? Huống chi, tánh Phật chân như vốn chẳng phải hình hài phàm tục, phiền não nhơ nhớp xưa nay vốn cũng không tướng trạng, sao có thể dùng thứ nước vật chất ngăn ngại của thế gian mà tắm gội thân vô vi? Việc làm đã không phù hợp, do đâu mà có thể ngộ đạo?

Như muốn cho thân được trong sạch, cần phải quán xét rằng thân này vốn là do nơi tham dục bất tịnh mà sinh ra, nhơ nhớp chất chồng, trong ngoài đầy dẫy. Như tắm gội cho thân này để cầu được trong sạch, khác nào như muốn làm sạch hào nước, chỉ khi hào cạn thì mới sạch! Theo đó mà suy xét thì biết rõ rằng việc tắm gội ngoài thân chẳng phải lời Phật dạy. Đó là mượn việc thế gian mà ví với pháp chân thật, trong đó hàm ý bảy việc cúng dường công đức.

Sao là bảy việc? Một là nước tắm trong sạch, hai là nhóm lửa hâm nước ấm, ba là chất làm sạch,⁵² bốn là nhành dương để làm sạch miệng,⁵³ năm là chất bột sạch để chà xát, sáu là chất dầu để xoa thân, bảy là tấm y mặc ở trong.⁵⁴ Bảy việc này vốn được nêu lên để làm ẩn dụ cho bảy pháp tu. Hết thảy chúng sinh đều nhờ nơi bảy pháp tu này mà có thể trở nên thanh tịnh, trang nghiêm, có thể trừ bỏ các tâm độc⁵⁵ và những nhơ nhớp của sự si mê, ám muội.

Bảy pháp ấy là gì? Một là giới luật thanh tịnh, trừ hết được những sai lầm, tội lỗi, cũng như nước sạch rửa trôi đi bụi bẩn. Hai là trí huệ soi chiếu sáng tỏ trong ngoài, cũng như nhóm lửa có thể hâm nóng được nước tắm. Ba là phân biệt, lựa chọn trừ bỏ các điều ác, cũng như chất làm sạch có thể làm sạch cáu bẩn. Bốn là chân thật, dứt trừ các vọng tưởng, cũng như nhành dương có thể giúp làm sạch miệng. Năm là đức tin chân chánh, quyết định không còn nghi ngờ, cũng như chất bột sạch chà xát lên thân có thể ngăn trừ gió độc. Sáu là nhẫn nhục, nhu hòa, cũng như chất dầu xoa thân có thể giúp cho da dẻ trơn láng, thông nhuận. Bảy là hổ thẹn, hối cải các nghiệp ác, cũng như tấm nội y có thể giúp che đậy chỗ xấu trên thân thể.

Bảy pháp nói trên là chỗ ý nghĩa sâu kín trong kinh, đều là vì những người có căn trí đại thừa lanh lợi mà giảng thuyết, chẳng phải dành cho những kẻ phàm phu căn trí thấp hèn.

Người đời nay không hiểu được những nghĩa lý ấy, do sự hiểu biết nông cạn của mình nên chỉ lấy những việc làm theo hình tướng mà cho là công đức, tốn kém biết bao nhiêu tiền của; đắp tượng, xây tháp uổng phí sức người; dốc lòng hết sức cũng chỉ tự làm tổn hại bản thân, mê hoặc người khác, chẳng biết là rất đáng hổ thẹn, biết bao giờ được giác ngộ? Thấy pháp hữu vi thì hết lòng đắm chấp, nghe nói đến pháp vô vi thì ngớ ngẩn, mê muội. Chỉ tham những điều lành nhỏ nhoi trước mắt, nào biết được nỗi khổ lớn mai sau?⁵⁶ Tu học như thế chỉ tự mình nhọc công phí sức, bỏ chánh theo tà, ai bảo là được phước?

Chỉ cần có thể thâu nhiếp được tâm, soi chiếu bên trong, tỉnh thức rõ biết sáng tỏ bên ngoài, tham sân si vĩnh viễn dứt tuyệt, ngăn giữ sáu căn chẳng để cho ngoại trần quấy nhiễu, thì tự nhiên vô số công đức thảy đều trang nghiêm, vô số pháp môn thảy đều thành tựu, vượt phàm chứng thánh thấy ngay trước mắt, ngộ đạo trong giây lát, đợi chi đến lúc bạc đầu?

Pháp môn chân thật sâu kín không thể nào nói hết, chỉ lược kể ra đây đôi phần về phép quán tâm mà thôi.⁵⁷ Nhân đây có kệ rằng:

Pháp ta căn bản dạy cầu tâm,

Biết tâm kia vốn tự chủ trì.

Cầu tâm chớ dựa nơi tâm biết,

Tánh Phật ngoài tâm nào có gì!

Tâm vừa sinh khởi mảy may pháp,

Tội kia theo đó dậy liền khi.

Pháp ta căn bản dạy cầu tâm,

Chẳng cầu được tướng Phật hữu vi.

Ba cõi trống không, không một vật!

Nếu muốn cầu Phật chớ vọng nghi:

Chỉ cầu nơi tâm ắt được Phật,

Tâm này với Phật có khác chi!

第三門二種入

夫入道多途,要而言之,不出二種。一是理入,二是行入。

理入者,謂藉教悟宗。深信含生同一真性,俱為客塵妄想所覆,不能顯了。

若也捨妄歸真,凝住壁觀,無自無他,凡聖等一,堅住不移。更不隨於文教。此即與理冥符,無有分別,寂然無為,名之理入。

行入者。謂四行。其餘諸行悉入此中。何等四耶。一報冤行,二隨緣行,三無所求行,四稱法行。