Thiếu Thất Lục Môn

ĐỆ TAM MÔN: NHỊ CHỦNG NHẬP

Phù nhập đạo đa đồ, yếu nhi ngôn chi, bất xuất nhị chủng. Nhất thị lý nhập, nhị thị hạnh nhập.

Lý nhập giả, vị tá giáo ngộ tông. Thâm tín hàm sanh đồng nhất chân tánh, câu vị khách trần vọng tưởng sở phú, bất năng hiển liễu.

Nhược dã xả vọng quy chân, ngưng trụ bích quán, vô tự vô tha, phàm thánh đẳng nhất, kiên trụ bất di, cánh bất tuỳ ư văn giáo. Thử tức dữ lý minh phù, vô hữu phân biệt, tịch nhiên vô vi, danh chi lý nhập.

Hạnh nhập giả, vị tứ hạnh. Kỳ dư chư hạnh tất nhập thử trung. Hà đẳng tứ da? Nhất báo oán hạnh, nhị tuỳ duyên hạnh, tam vô sở cầu hạnh, tứ xứng pháp hạnh.

云何報冤行。謂修道行人若受苦時,當自念言,我從往昔無教劫中,棄本從末流浪諸有,多起冤憎,違害無限。今雖無犯,是皆宿殃,惡業果熟,非天非人所能見與。

甘心忍受。都無冤訴。

經云。逢苦不憂。何以故。識達故。此心生時,與理相應,體冤進道故,說言報冤行。

二隨緣行者。眾生無我,並緣業所轉。苦樂齊受,皆從緣生。若得勝報榮譽等事,是我過去宿因所感,今方得之。緣盡還無,何喜之有。得失從緣,心無增減。喜 風 不 動 , 冥 順 於 道 , 是 故 說 言 隨 緣 行也。

三無所求行者。世人長迷,處處貪著,名之 為 求 。 智 者 悟 真 , 理 將 俗 反 , 安 心 無

Vân hà báo oan hạnh? Vị tu đạo hành nhân

nhược thọ khổ thời, đương tự niệm ngôn, ngã tòng vãng tích vô giáo kiếp trung, khí bản tòng mạt, lưu lãng chư hữu, đa khởi oán tăng, di hại vô hạn. Kim tuy vô phạm, thị giai túc ương, ác nghiệp quả thục, phi thiên phi nhân sở năng kiến dữ. Cam tâm nhẫn

thọ, đô vô oán tố.

Kinh vân: Phùng khổ bất ưu. Hà dĩ cố? Thức đạt cố. Thử tâm sanh thời, dữ lý tương ưng, thể oan tấn đạo cố, thuyết ngôn báo oan hạnh.

Nhị tuỳ duyên hạnh giả. Chúng sanh vô ngã, tịnh duyên nghiệp sở chuyển. Khổ lạc tề thọ, giai tòng duyên sanh. Nhược đắc thắng báo vinh dự đẳng sự, thị ngã quá khứ túc nhân sở cảm, kim phương đắc chi. Duyên tận hoàn vô, hà hỷ chi hữu. Đắc thất tòng duyên, tâm vô tăng giảm. Hỷ phong bất động, minh thuận ư đạo, thị cố thuyết ngôn tuỳ duyên hạnh dã.

Tam vô sở cầu hạnh giả. Thế nhân trường mê, xứ xứ tham trước, danh chi vi cầu. Trí giả ngộ chân, lý tương tục phản, an tâm vô vi, hình tuỳ vận chuyển.

為,形隨運轉。萬有斯空,無所願樂,功德黑暗,常相隨逐。三界久居猶如火宅,有身 皆 苦 , 誰 得 而 安 。 了 達 此 處 , 故 捨 諸有。息想無求。

經云。有求皆苦。無求乃樂。判知無求真為道行,故言無所求行也。

四稱法行者。性淨之理,目之為法。信解此理,眾相斯空,無染無著,無此無彼。

經云。法無眾生,離眾生垢故。法無有我,離我垢故。

智者若能信解此理,應當稱法而行。法體無慳,於身,命,財,行檀捨施。心無悕惜,達解三空。不倚不著,但為去垢。稱化 眾 生 , 而 不 取 相 。 此 為 自 行 , 復 能 利

Vạn hữu tư không, vô sở nguyện lạc, công đức hắc ám, thường tương tuỳ trục. Tam giới cửu cư do như hoả trạch, hữu thân giai khổ, thuỳ đắc nhi an. Liễu đạt thử xứ, cố xả chư hữu, tức tưởng vô cầu.

Kinh vân: Hữu cầu giai khổ, vô cầu nãi lạc. Phán tri vô cầu chân vi đạo hạnh, cố ngôn vô sở cầu hạnh dã.

Tứ xứng pháp hạnh giả. Tánh tịnh chi lý, mục chi vi pháp. Tín giải thử lý, chúng tướng tư không, vô nhiễm vô trước, vô thử vô bỉ.

Kinh vân: Pháp vô chúng sanh, ly chúng sanh cấu cố. Pháp vô hữu ngã, ly ngã cấu cố.

Trí giả nhược năng tín giải thử lý, ưng đương xứng pháp nhi hành. Pháp thể vô khan, ư thân, mạng, tài hành đàn xả thí. Tâm vô hy tích, đạt giải tam không. Bất ỷ bất trước, đãn vi khứ cấu. Xứng hố chúng sanh, nhi bất thủ tướng. Thử vi tự hành,

他 , 亦 能 莊 嚴 菩 提 之 道 。 檀 施 既 爾 , 餘五亦然。為除妄想。修行六度,而無所行,是為稱法行。

說偈言。

外息諸緣 ,

內心無端 。

心如牆壁,

可以入道 。

明佛心宗 ,

等無差誤。

行解相應 ,

名之曰祖。

phục năng lợi tha, diệc năng trang nghiêm bồ-đề chi đạo. Đàn thí ký nhĩ, dư ngũ diệc nhiên. Vị trừ vọng tưởng tu hành lục độ, nhi vô sở hành, thị vi xứng pháp hạnh.

Thuyết kệ ngôn:

Ngoại tức chư duyên,

Nội tâm vô đoan.

Tâm như tường bích,

Khả dĩ nhập đạo.

Minh Phật tâm tông,

Đẳng vô sai ngộ.

Hành giải tương ưng,

Danh chi viết tổ.

NHỊ CHỦNG NHẬP

Trong việc tu tập, tuy có nhiều đường vào đạo, nhưng về cơ bản mà nói thì cũng không ra ngoài hai nhóm này: Một là nương theo nghĩa lý mà vào đạo, hai là nương theo công hạnh mà vào đạo.

Nương theo nghĩa lý mà vào đạo, đó là nhờ nơi kinh giáo mà hiểu rõ được tông chỉ, tin chắc rằng tất cả chúng sinh đều có cùng một tánh chân thật, thảy đều do vọng tưởng nương theo các duyên khởi lên che lấp, làm cho tánh chân thật ấy không thể hiển lộ. Như có thể lìa bỏ vọng tưởng, quay về với tánh chân thật, gom tâm về một mối như ngó vào vách đá, không có ta, không có người, thánh phàm cũng chẳng khác, kiên trì giữ được như thế không lay chuyển, lại không bị trói buộc vào câu chữ trong kinh giáo, như vậy tức là phù hợp với nghĩa lý sâu xa, không còn có chỗ phân biệt, thể nhập vào chỗ tự nhiên vắng lặng vô vi. Đó gọi là nương theo nghĩa lý mà vào đạo.

Nương theo công hạnh mà vào đạo, đây kể ra có 4 hạnh. Còn lại hết thảy các hạnh khác cũng đều không ra ngoài 4 hạnh này. Bốn hạnh là: hạnh báo oan, hạnh tùy duyên, hạnh không mong cầu và hạnh xứng pháp.

Thế nào là hạnh báo oan?⁵⁸ Đó là nói người tu hành khi phải chịu đựng khổ đau nên tự nghĩ rằng: “Ta từ trong kiếp xa xưa không người chỉ dạy, bỏ gốc theo ngọn, trôi dạt trong ba cõi,⁵⁹ thường khởi lòng oán ghét, gây tổn hại khôn kể xiết. Nay tuy không mắc phải lỗi lầm như thế, nhưng chính là nghiệp ác đã tạo từ trước nay mới kết thành, như trái cây chín rụng, chẳng phải trời hại, chẳng phải người hại.” Nghĩ như vậy rồi vui lòng nhẫn chịu, không một lời than oán.

Kinh dạy rằng: “Gặp khổ chẳng lo buồn.” Vì sao vậy? Là vì đã hiểu biết thông suốt. Khi sinh tâm như vậy là tương ứng, phù hợp với nghĩa lý sâu xa. Nhờ chịu đựng oan khuất mà tiến tới trên đường đạo, cho nên gọi là hạnh báo oan.

Thứ hai là hạnh tùy duyên. Chúng sinh vốn không có gì thật là “cái ta”, thảy đều do nơi nhân duyên và nghiệp lực quyết định. Mọi nỗi khổ vui ta nhận chịu đều là theo nhân duyên mà sinh ra. Nếu như được quả báo tốt đẹp, những việc vinh dự, cũng đều là nhờ việc đã làm trong quá khứ. Khi duyên hết trở lại thành không, có gì là vui? Việc được mất đều tùy nơi duyên ngoài, trong tâm vốn thật không hề thêm bớt. Những việc mừng vui vì thế chẳng làm cho tâm mình lay động, ngầm thuận theo với đạo. Vì thế mà gọi là hạnh tùy duyên.

Thứ ba là hạnh không mong cầu. Người thế tục mãi sống trong mê lầm, dù ở đâu cũng không khỏi sự tham lam, đắm chấp, nên gọi là mong cầu. Kẻ có trí hiểu rõ được lẽ chân thật, ngược lại với thế tục, trong tâm an ổn không có chỗ làm, ngoài thân tùy duyên động chuyển. Muôn vật đều là không, chẳng có gì đáng mong muốn, ưa thích. Những việc tốt xấu xen đuổi theo nhau, ở mãi trong ba cõi khác nào như căn nhà đang cháy. Đã có thân này là có khổ, nào ai được an ổn? Hiểu rõ được chỗ ấy nên buông bỏ mọi việc, dứt mọi tư tưởng, chẳng còn mong cầu.

Trong kinh dạy rằng: “Có mong cầu đều là có khổ. Không mong cầu mới được vui.” Rõ ràng biết được rằng không mong cầu thực là hạnh của người tu. Vì thế mà gọi là hạnh không mong cầu.

Thứ tư là hạnh xứng pháp. Tánh thật vốn thanh tịnh, lý ấy gọi là pháp. Tin hiểu được lý ấy thì hết thảy các tướng đều là không, chẳng còn nhiễm ô, chẳng còn đắm chấp, không có ta, không có người.

Kinh dạy rằng: “Pháp không có chúng sinh, cho nên lìa mọi cấu nhiễm của chúng sinh. Pháp không có cái ta, cho nên lìa mọi cấu nhiễm của cái ta.”⁶⁰

Người có trí tuệ, nếu có thể tin hiểu được lý này thì việc làm xứng hợp theo pháp. Thể của pháp vốn không tham tiếc, nên có thể dùng cả thân thể, tánh mạng và tài sản để thực hành pháp bố thí ba-lamật, lòng không tham tiếc. Hiểu thấu được ba pháp không,⁶¹ không còn phụ thuộc cũng không chấp giữ, chỉ cần loại bỏ cấu nhiễm. Tùy điều kiện mà giáo hóa chúng sinh nhưng không chấp giữ hình tướng. Như thế là tự làm cho mình, nhưng cũng mang lại lợi ích cho người khác, lại có thể trang nghiêm đạo Bồ-đề. Việc bố thí đã là như thế, năm pháp ba-la-mật⁶² khác cũng lại như thế. Vì trừ các tư tưởng hư vọng mà tu hành sáu pháp ba-la-mật, nhưng thật vốn không có chỗ làm. Như thế gọi là hạnh xứng pháp.

Có kệ dạy rằng:

Bên ngoài dứt sạch các duyên,

Trong lòng không một mối phiền khởi lên.

Tâm như vách đá lặng yên,

May ra đến được cửa thiền một phen.

Hiểu rành nghĩa Phật nguồn tâm,

Thẳng đường tu tập chẳng lầm mai sau.

Chỗ làm chỗ hiểu hợp nhau,

Danh xưng là Tổ truyền trao đạo thiền.

第四門安心法門

( 宗 鏡 及 正 法 眼 藏 載 之 )

迷時人逐法,解時法逐人。解則識攝色, 迷則色攝識。但有心分別計較,自身現量者,⁶³悉皆是夢。若識心寂滅無一動念處, 是名正覺。

問。云何自心現量。

答 。 見 一 切 法 有 , 有 自 不 有 , 自 心 計 作有 。 見 一 切 法 無 , 無 自 不 無 , 自 心 計 作無。乃至一切法亦如是,並是自心計作有,自心計作無。又若人造一切罪,自見己之法王,即得解脫。

ĐỆ TỨ MÔN: AN TÂM PHÁP MÔN

(Tông cảnh cập Chánh pháp nhãn tạng tải chi)

Mê thời nhân trục pháp, giải thời pháp trục nhân. Giải tắc thức nhiếp sắc, mê tắc sắc nhiếp thức. Đãn hữu tâm phân biệt kế giảo, tự thân hiện lượng giả tất giai thị mộng. Nhược thức tâm tịch diệt vô nhất động niệm xứ, thị danh chánh giác.

Vấn: Vân hà tự tâm hiện lượng?

Đáp: Kiến nhất thiết pháp hữu, hữu tự bất hữu, tự tâm kế tác hữu. Kiến nhất thiết pháp vô, vô tự bất vô, tự tâm kế tác vô. Nãi chí nhất thiết pháp diệc như thị, tịnh thị tự tâm kế tác hữu, tự tâm kế tác vô. Hựu nhược nhân tạo nhất thiết tội, tự kiến kỷ chi pháp vương, tức đắc giải thoát.

若從事上得解者,氣力壯。從事中見法者 , 即 處 處 不 失 念 。 從 文 字 解 者 , 氣 力弱。即事即法者深,從汝種種運為。跳踉顛蹶,悉不出法界,亦不入法界。

若以法界入法界,即是癡人。凡有所施為,終不出法界心。何以故。心體是法界故。

問。世間人種種學問,云何不得道。

答。由見己故不得道。己者,我也。至人逢苦不憂,遇樂不喜,由不見己故。所以不知苦樂者,由亡己故。得至虛無,己自尚亡,更有何物而不亡也。問。諸法既空,阿誰修道。

答。有阿誰,須修道。若無阿誰,即不須修道。阿誰者,亦我也。若無我者,逢物

Nhược tòng sự thượng đắc giải giả, khí lực tráng. Tòng sự trung kiến pháp giả, tức xứ xứ bất thất niệm. Tòng văn tự giải giả, khí lực nhược. Tức sự tức pháp giả thâm, tòng nhữ chủng chủng vận vi. Khiêu lương điên quệ, tất bất xuất pháp giới, diệc bất nhập pháp giới.

Nhược dĩ pháp giới nhập pháp giới, tức thị si nhân. Phàm hữu sở thi vi, chung bất xuất pháp giới tâm. Hà dĩ cố? Tâm thể thị pháp giới cố.

Vấn: Thế gian nhân chủng chủng học vấn, vân hà bất đắc đạo?

Đáp: Do kiến kỷ cố bất đắc đạo. Kỷ giả, ngã dã. Chí nhân phùng khổ bất ưu, ngộ lạc bất hỷ, do bất kiến kỷ cố. Sở dĩ bất tri khổ lạc giả, do vong kỷ cố. Đắc chí hư vô, kỷ tự thượng vong, cánh hữu hà vật nhi bất vong dã.

Vấn : Chư pháp ký không, a thuỳ tu đạo?

Đáp: Hữu a thuỳ, tu tu đạo. Nhược vô a thuỳ, tức bất tu tu đạo a thuỳ giả diệc ngã dã. Nhược vô ngã giả, phùng vật bất sanh thị phi. Thị giả ngã tự thị, nhi vật phi thị dã. Phi giả ngã tự phi, nhi vật phi

不生是非。是者我自是,而物非是也。非者我自非,而物非非也。即心無心,是為通達佛道。即物不起見,名為達道。

逢物直達,知其本源,此人慧眼開。智者任物不任己,即無取捨違順。愚者任己不任物。即有取捨違順。

不見一物,名為見道。不行一物,名為行道。即一切處無處,即作處無作法,即是見佛。⁶⁴ 若見相時,即一切處見鬼。取相故墮地獄,觀法故得解脫。

若見憶相分別,⁶⁵ 即受鑊湯爐炭等事,現見生死相。若見法界性,即涅槃性。無憶想

phi dã. Tức tâm vô tâm, thị vi thông đạt Phật đạo. Tức vật bất khởi kiến, danh vi đạt đạo.

Phùng vật trực đạt, tri kỳ bản nguyên, thử nhân huệ nhãn khai. Trí giả nhậm vật bất nhậm kỷ, tức vô thủ xả vi thuận. Ngu giả nhậm kỷ bất nhậm vật, tức hữu thủ xả vi thuận.

Bất kiến nhất vật, danh vi kiến đạo. Bất hành nhất vật, danh vi hành đạo. Tức nhất thiết xứ vô xứ, tức tác xứ vô tác pháp, tức thị kiến Phật. Nhược kiến tướng thời, tức nhất thiết xứ kiến quỷ. Thủ tướng cố đoạ địa ngục, quán pháp cố đắc giải thoát.

Nhược kiến ức tướng phân biệt, tức thọ hoạch thang lô thán đẳng sự, hiện kiến sanh tử tướng. Nhược kiến pháp giới tánh, tức Niết-bàn tánh, vô ức tưởng phân biệt, tức thị pháp giới tánh. Tâm thị phi

分別,即是法界性。心是非色故非有。用而不廢故非無。用而常空故非有,空而常用故非無。

即說頌曰。

心心心。難可尋。

寬時遍法界。窄也不容針。

亦不睹惡而生嫌。亦不觀善而勤措。 亦不捨智而近愚。亦不拋迷而就悟。 達大道兮過量。通佛心兮出度。不與凡聖同躔。 超然名之曰祖。

sắc cố phi hữu. Dụng nhi bất phế cố phi vô. Dụng nhi thường không cố phi hữu, không nhi thường

dụng cố phi vô.

Tức thuyết tụng viết.

Tâm tâm tâm.

Nan khả tầm.

Khoan thời biến pháp giới.

Trách dã bất dung châm.

Diệc bất đổ ác nhi sanh hiềm.

Diệc bất quán thiện nhi cần thố.

Diệc bất xả trí nhi cận ngu.

Diệc bất bão mê nhi tựu ngộ.

Đạt đại đạo hề quá lượng.

Thông Phật tâm hề xuất độ.

Bất dữ phàm thánh đồng triền.

Siêu nhiên danh chi viết tổ.

AN TÂM PHÁP MÔN

(Phần này có ghi chép trong các sách Tông cảnh lục và Chánh pháp nhãn tạng)

Khi còn mê muội, người đuổi theo các pháp. Lúc hiểu rõ rồi, các pháp đuổi theo người. Hiểu rõ rồi thì các thức⁶⁶ chế ngự hình sắc,⁶⁷ còn mê muội thì hình sắc chế ngự các thức.

Chỉ cần sinh tâm phân biệt so tính thì mọi sự xét lường hiện nay của tâm⁶⁸ thảy đều là mộng tưởng. Nếu hiểu được tâm, đạt đến chỗ tịch diệt không mảy may động niệm, như vậy gọi là giác ngộ chân chánh.

Hỏi: Thế nào là sự xét lường hiện nay của tâm?

Đáp: Khi thấy hết thảy các pháp là có, cái có ấy chẳng phải tự có, mà do tâm tự suy lường mà cho là có. Khi thấy hết thảy các pháp là không, cái không ấy chẳng phải tự không, mà do tâm tự suy lường mà cho là không. Cho đến hết thảy các pháp⁶⁹ cũng đều như vậy, thảy đều là do tâm tự suy lường mà cho là có, tâm tự suy lường mà cho là không. Lại như có người làm hết thảy mọi điều tội lỗi, nếu tự thấy được vị vua pháp của chính mình⁷⁰ liền được giải thoát.

Như người vượt lên trên sự việc mà hiểu rõ, đó là khí lực mạnh mẽ. Như người từ trong sự việc mà thấy được pháp thì dù ở đâu cũng không mất chánh niệm. Như người do nơi văn tự mà hiểu rõ, đó là khí lực yếu ớt. Như người hiểu được sự tức là pháp, pháp tức là sự, đó là khí lực thâm sâu, hết thảy mọi hành vi, chuyển vận, cho dù dọc ngang lên xuống cũng không ra ngoài cõi pháp, lại cũng không vào trong cõi pháp.

Nếu dùng cõi pháp để vào cõi pháp, đó là kẻ ngu si. Nói chung, hết thảy mọi hành vi rốt cùng đều không ra ngoài cõi pháp của tâm. Tại sao vậy? Vì thể của tâm chính là cõi pháp.

Hỏi: Người thế gian học hỏi đủ điều, vì sao lại không đắc đạo?

Đáp: Vì còn thấy có bản thân mình nên không đắc đạo. Bản thân mình, ấy là “cái ta”. Bậc chí nhân gặp khổ không lo, gặp vui không mừng là vì không thấy có bản thân mình. Do quên bản thân mình nên không còn biết đến những nỗi khổ vui. Đạt đến chỗ hư vô, bản thân mình còn tự quên mất thì còn có sự vật gì mà chẳng quên?

Hỏi: Các pháp đã không, vậy người nào tu đạo?

Đáp: Nếu có “người nào” tức cần phải tu đạo. Nếu chẳng có “người nào” thì không cần phải tu đạo. “Người nào” đó tức là “cái ta”. Như không có “cái ta” thì đối với sự việc chẳng sinh ra điều phân biệt đúng sai. Đúng, ấy là “cái ta” tự cho rằng đúng, mà sự việc thật không có đúng. Sai, ấy là “cái ta” tự cho rằng sai, mà sự việc thật không có sai.

Ngay nơi tâm này mà không tâm, đó là thông đạt đạo Phật. Ngay nơi sự vật trước mắt mà không khởi lên kiến chấp, đó gọi là đắc đạo.

Người mở thông con mắt trí huệ thì nhìn vào sự việc liền trực tiếp hiểu thấu, biết rõ đến tận nguồn cội.

Người có trí thì tùy nơi sự việc, chẳng tùy tự thân, liền không có chỗ lấy bỏ, thuận nghịch. Người ngu si thì tùy nơi tự thân, chẳng tùy nơi sự việc, liền có chỗ lấy bỏ, thuận nghịch.

Không thấy có sự việc nào cả, gọi là thấy đạo. Không làm việc gì cả, gọi là làm theo đạo, liền thấy đâu đâu cũng là cõi không, nơi nào cũng là cõi pháp, dù ở đâu cũng là không ở, không làm, đó tức là thấy Phật.

Nếu như thấy có hình tướng, liền thấy đâu đâu cũng là ma quỷ. Do chấp giữ hình tướng nên đọa vào địa ngục. Do quán xét các pháp nên được giải thoát.

Nếu như thấy có sự phân biệt nhớ tưởng, liền phải chịu lấy những cảnh cực hình như chảo nước sôi, lò than nóng... Tướng sanh tử liền hiện ra trước mắt.

Nếu như thấy được tánh của cõi pháp, đó chính là tánh Niết-bàn.

Không có sự phân biệt nhớ tưởng tức là tánh của cõi pháp.

Tâm vốn không hình sắc nên chẳng phải có. Có chỗ dùng đến không bỏ nên chẳng phải không. Dùng đến mà vẫn thường không nên chẳng phải có. Không mà vẫn thường dùng đến nên chẳng phải không.

Có kệ dạy rằng:

Chỉ một tâm này, thật khó tìm,

Rộng trùm cõi pháp, hẹp đầu kim!

Không thấy việc ác sinh ghét bỏ,

Cũng không vì thiện khổ nhọc làm.

Không bỏ kẻ trí theo người ngu,

Cũng không lìa mê cầu được ngộ.

Thấu đạt đạo lớn thật mênh mông,

Thông suốt tâm Phật thật vô hạn.

Chẳng chung một đường cùng phàm thánh,

Vượt trên tất cả xưng là Tổ.

第五門悟性論

夫 道 者 , 以 寂 滅 為 體 。 修 者 , 以 離 相 為宗。故經云。寂滅是菩提。滅諸相故。佛者,覺也。人有覺心,得菩提道,故名為佛。

經云。離一切諸相,即名諸佛。是知有相是無相之相。不可以眼見,唯可以智知。若 聞 此 法 者 , 生 一 念 信 心 , 此 人 以 發 大乘,乃超三界。

三 界 者 , 貪 嗔 癡 是 。 返 貪 嗔 癡 , 為 戒 定慧,即名超三界。

然貪嗔癡亦無實性,但據眾生而言矣。能返照了了見,貪嗔癡性即是佛性。貪嗔癡外更無別有佛性。

ĐỆ NGŨ MÔN: NGỘ TÁNH LUẬN

Phù đạo giả, dĩ tịch diệt vi thể. Tu giả, dĩ ly tướng vi tông. Cố kinh vân: Tịch diệt thị Bồ-đề. Diệt chư tướng cố. Phật giả, giác dã. Nhân hữu giác tâm, đắc Bồ-đề đạo, cố danh vi Phật.

Kinh vân: Ly nhất thiết chư tướng, tức danh chư Phật. Thị tri hữu tướng thị vô tướng chi tướng. Bất khả dĩ nhãn kiến, duy khả dĩ trí tri. Nhược văn thử pháp giả, sanh nhất niệm tín tâm, thử nhân dĩ phát đại thừa, nãi siêu tam giới.

Tam giới giả, tham, sân, si thị. Phản tham, sân, si, vi giới định, huệ, tức danh siêu tam giới.

Nhiên tham, sân, si diệc vô thật tánh, đãn cứ chúng sanh nhi ngôn hĩ. Năng phản chiếu liễu liễu kiến, tham, sân, si tánh tức thị Phật tánh, tham sân, si ngoại cánh vô biệt hữu Phật tánh.

經云。諸佛從本來,常處於三毒,長養於白法,而成於世尊。三毒者,貪嗔癡也。言大乘,最上乘者,皆菩薩所行之處也。無所不乘,亦無所乘,終日乘未嘗乘,此為佛乘。經云。無乘為佛乘也。

若人知六根不實,五蘊假名,遍體求之,必無定處,當知此人解佛語。經云。五蘊窟宅,是名禪院。內照開解即大乘門。不憶一切法,乃名為禪定。若了此言者,行住坐臥皆是禪定。

知心是空,名為見佛。何以故。十方諸佛皆以無心不見於心,名為見佛。捨心不吝,⁷¹ 名大布施。

離諸動定,名大坐禪。何以故。凡夫一向動。小乘一向定。謂出過凡夫小乘之坐

Kinh vân: Chư Phật tòng bản lai, thường xử ư tam độc, trưởng dưỡng ư bạch pháp, nhi thành ư Thế Tôn. Tam độc giả, tham, sân, si dã. Ngôn đại thừa, tối thượng thừa giả, giai Bồ-tát sở hành chi xứ dã. Vô sở bất thừa, diệc vô sở thừa, chung nhật thừa vị thường thừa, thử vi Phật thừa. Kinh vân: Vô thừa vi Phật thừa dã.

Nhược nhân tri lục căn bất thật, ngũ uẩn giả danh, biến thể cầu chi, tất vô định xứ, đương tri thử nhân giải Phật ngữ. Kinh vân: Ngũ uẩn quật trạch, thị danh thiền viện. Nội chiếu khai giải tức đại thừa môn. Bất ức nhất thiết pháp, nãi danh vi thiền định. Nhược liễu thử ngôn giả, hành trụ, toạ, ngoạ giai thị thiền định .

Tri tâm thị không, danh vi kiến Phật. Hà dĩ cố? Thập phương chư Phật giai dĩ vô tâm. Bất kiến ư tâm, danh vi kiến Phật. Xả tâm bất lận, danh đại bố thí.

Ly chư động định, danh đại tọa thiền. Hà dĩ cố? Phàm phu nhất hướng động, Tiểu thừa nhất hướng định. Vị xuất quá phàm phu, tiểu thừa chi tọa thiền, danh đại toạ thiền. Nhược tác thử hội giả,

禪,名大坐禪。若作此會者,一切諸相不離自解。一切諸病不治自差。此皆大禪定力。

凡將心求法者為迷,不將心求法者為悟。不著文字名解脫,不染六塵名護法。出離生死名出家。不受後有名得道。不生妄想名涅槃。不處無明為大智慧。無煩惱處名般涅槃。無相處名為彼岸。

迷時有此岸,悟時無此岸。何以故。為凡夫一向住此。若覺最上乘者,心不住此,亦不住彼,故能離於此彼岸也。若見彼岸異於此岸,此人之心已無禪定。

煩惱名眾生,悟解名菩提。亦不一不異。只隔其迷悟耳。迷時有世間可出,悟時無世間可出。平等法中不見凡夫異於聖人。

nhất thiết chư tướng bất ly tự giải. Nhất thiết chư bệnh bất trị tự sái. Thử giai đại thiền định lực.

Phàm tương tâm cầu pháp giả vi mê, bất tương tâm cầu pháp giả vi ngộ. Bất trước văn tự danh giải thoát, bất nhiễm lục trần danh hộ pháp. Xuất ly sanh tử danh xuất gia. Bất thọ hậu hữu danh đắc đạo. Bất sanh vọng tưởng danh Niết-bàn. Bất xử vô minh vi đại trí huệ. Vô phiền não xứ danh bát Niếtbàn. Vô tướng xứ danh vi bỉ ngạn.

Mê thời hữu thử ngạn, ngộ thời vô thử ngạn. Hà dĩ cố ? Vi phàm phu nhất hướng trụ thử. Nhược giác tối thượng thừa giả, tâm bất trụ thử, diệc bất trụ bỉ, cố năng ly ư thử bỉ ngạn dã. Nhược kiến bỉ ngạn dị ư thử ngạn, thử nhân chi tâm dĩ vô thiền định.

Phiền não danh chúng sanh, ngộ giải danh Bồ-

đề. Diệc bất nhất bất dị, chỉ cách kỳ mê ngộ nhĩ. Mê thời hữu thế gian khả xuất, ngộ thời vô thế gian khả xuất. Bình đẳng pháp trung bất kiến phàm phu dị ư thánh nhân.

經云。平等法者,凡夫不能入,聖人不能行。平等法者,唯大菩薩與諸佛如來行也。若見生異於死,動異於靜,皆名不平等。不見煩惱異於涅槃,是名平等。何以故。煩惱與涅槃,同是一性空故。

是以小乘人妄斷煩惱,妄入涅槃,為涅槃所滯。菩薩知煩惱性空,即不離空,故常在涅槃。

涅槃者,涅而不生,槃而不死。出離生死名般涅槃。心無去來,即入涅槃。是知涅槃即是空心。

諸佛入涅槃者,即是無妄想處。菩薩入道場者,即是無煩惱處。空閑處者,即是無貪嗔癡也。貪為欲界,嗔為色界,癡為無色界。若一念心生,即入三界。一念心滅,即出三界。是知三界生滅,萬法有無,皆由一心。

Kinh vân: Bình đẳng pháp giả, phàm phu bất năng nhập, thánh nhân bất năng hành. Bình đẳng pháp giả, duy đại Bồ Tát dữ chư Phật Như Lai hành dã. Nhược kiến sanh dị ư tử, động dị ư tĩnh, giai danh bất bình đẳng. Bất kiến phiền não dị ư Niếtbàn, thị danh bình đẳng. Hà dĩ cố? Phiền não Niếtbàn, đồng thị nhất tánh không cố.

Thị dĩ tiểu thừa nhân vọng đoạn phiền não, vọng nhập Niết-bàn, vi Niết-bàn sở trệ. Bồ Tát tri phiền não tánh không, tức bất ly không, cố thường tại Niết-bàn.

Niết-bàn giả, niết nhi bất sanh, bàn nhi bất tử. Xuất ly sanh tử danh bát Niết-bàn. Tâm vô khứ lai, tức nhập Niết-bàn. Thị tri Niết-bàn tức thị không tâm.

Chư Phật nhập Niết-bàn giả, tức thị vô vọng tưởng xứ. Bồ Tát nhập đạo tràng giả, tức thị vô phiền não xứ. Không nhàn xứ giả, tức thị vô tham, sân, si dã. Tham vi dục giới, tâm vi sắc giới, si vi vô sắc giới. Nhược nhất niệm tâm sanh, tức nhập tam giới. Nhất niệm tâm diệt, tức xuất tam giới. Thị tri tam giới sanh diệt, vạn pháp hữu vô, giai do nhất tâm.

凡言一心者,似破瓦石竹木無情之物。若知心是假名無有實體,即知自寂之心,亦是非有,亦是非無。

何以故。凡夫一向生心,名為有。小乘一向滅心,名為無。菩薩與佛未曾生心,未曾 滅 心 , 名 為 非 有 非 無 心 。 非 有 非 無心,此名為中道。

是知將心學法,則心法俱迷。不將心學法 , 則 心 法 俱 悟 。 凡 迷 者 , 迷 於 悟 。 悟者,悟於迷。正見之人,知心空無,即超迷悟。無有迷悟,始名正解正見。

色不自色,由心故色。心不自心,由色故心。是知心色兩相俱有生滅。

有 者 , 有 於 無 。 無 者 , 無 於 有 。 是 名 真見 。 夫 真 見 者 , 無 所 不 見 , 亦 無 所 見 。見滿十方,未曾有見。何以故。無所見

Phàm ngôn nhất tâm giả, tự phá ngỗ thạch, trúc mộc vô tình chi vật. Nhược tri tâm thị giả danh vô hữu thật thể, tức tri tự tịch chi tâm, diệc thị phi hữu, diệc thị phi vô.

Hà dĩ cố? Phàm phu nhất hướng sanh tâm, danh vi hữu. Tiểu thừa nhất hướng diệt tâm, danh vi vô. Bồ Tát dữ Phật vị tằng sanh tâm, vị tằng diệt tâm, danh vi phi hữu phi vô tâm. Phi hữu phi vô tâm, thử danh vi trung đạo.

Thị tri tương tâm học pháp, tắc tâm pháp câu mê. Bất tương tâm học pháp, tất tâm pháp câu ngộ. Phàm mê giả, mê ư ngộ. Ngộ giả, ngộ ư mê. Chánh kiến chi nhân, tri tâm không vô, tức siêu mê ngộ. Vô hữu mê ngộ, thuỷ danh chánh giải chánh kiến.

Sắc bất tự sắc, do tâm cố sắc. Tâm bất tự tâm, do sắc cố tâm. Thị tri tâm sắc lưỡng tướng câu hữu sanh diệt.

Hữu giả, hữu ư vô. Vô giả, vô ư hữu. Thị danh chân kiến. Phù chân kiến giả, vô sở bất kiến, diệc vô sở kiến. Kiến mãn thập phương, vị tằng hữu kiến. Hà dĩ cố? Vô sở kiến cố, kiến vô kiến cố, kiến phi

故,見無見故,見非見故。凡夫所見,皆名妄想。若寂滅無見,始名真見。心境相對,見生於中。若內不起心,則外不生境。故心境俱淨,乃名為真見。作此解時,乃名正見。

不見一切法,乃名得道。不解一切法,乃名解法。何以故。見與不見,俱不見故。解與不解,俱不解故。無見之見,乃名真見。無解之解,乃名真解。

夫真見者,非直見於見,亦乃見於不見。真解者,非直解於解,亦乃解於不解。凡有 所 解 , 皆 名 不 解 。 無 所 解 者 , 始 名 真解。解與不解,俱非解也。

經云。不捨智慧名愚癡。以心為空,解與不解俱是真。以心為有,解與不解俱是妄。

kiến cố. Phàm phu sở kiến, giai danh vọng tưởng. Nhược tịch diệt vô kiến, thuỷ danh chân kiến. Tâm cảnh tương đối, kiến sanh ư trung. Nhược nội bất khởi tâm, tắc ngoại bất sanh cảnh. Cố tâm cảnh câu tịnh, nãi danh vi chân kiến. Tác thử giải thời, nãi danh chánh kiến.

Bất kiến nhất thiết pháp, nãi danh đắc đạo. Bất giải nhất thiết pháp, nãi danh giải pháp. Hà dĩ cố? Kiến dữ bất kiến, câu bất kiến cố. Giải dữ bất giải, câu bất giải cố. Vô kiến chi kiến, nãi danh chân kiến. Vô giải chi giải, nãi danh chân giải.

Phù chân kiến giả, phi trực kiến ư kiến, diệc nãi kiến ư bất kiến. Chân giải dã, phi trực giải ư giải, diệc nãi giải ư bất giải. Phàm hữu sở giải, giai danh bất giải. Vô sở giải giả, thuỷ danh chân giải. Giải dữ

bất giải, câu phi giải dã.

Kinh vân: Bất xả trí huệ, danh ngu si. Dĩ tâm vi không, giải dữ bất giải câu thị chân. Dĩ tâm vi hữu, giải dữ bất giải câu thị vọng.

若解時,法逐人。若不解時,人逐法。若法逐於人,則非法成法。若人逐於法,則法成非法。若人逐於法,則法皆妄。若法逐於人,則法皆真。

是 以 聖 人 亦 不 將 心 求 法 , 亦 不 將 法 求心,亦不將心求心,亦不將法求法。所以心不生法,法不生心。心法兩寂,故常為在定。

眾生心生則佛法滅,眾生心滅則佛法生。心生則真法滅,心滅則真法生。已知一切法各不相屬,是名得道人。知心不屬一切法,此人常在道場。

迷時有罪,解時無罪。何以故。罪性空故。迷時無罪見罪,若解時即罪無罪。何以故。罪無處所故。

Nhược giải thời, pháp trục nhân. Nhược bất giải thời, nhân trục pháp. Nhược pháp trục ư nhân, tắc phi pháp thành pháp. Nhược nhân trục ư pháp, tắc pháp thành phi pháp. Nhược nhân trục ư pháp, tắc pháp giai vọng. Nhược pháp trục ư nhân, tắc pháp giai chân.

Thị dĩ thánh nhân diệc bất tương tâm cầu pháp, diệc bất tương pháp cầu tâm, diệc bất tương tâm cầu tâm, diệc bất tương pháp cầu pháp. Sở dĩ tâm bất sanh pháp, pháp bất sanh tâm. Tâm pháp lưỡng tịch, cố thường vi tại định.

Chúng sanh tâm sanh tắc Phật pháp diệt, chúng sanh tâm diệt tắc Phật pháp sanh. Tâm sanh tắc chơn pháp diệt, tâm diệt tắc chân pháp sanh. Dĩ tri nhất thiết pháp các bất tương thuộc, thị danh đắc đạo nhân. Tri tâm bất thuộc nhất thiết pháp, thử nhân thường tại đạo tràng.

Mê thời hữu tội, giải thời vô tội. Hà dĩ cố? Tội tánh không cố. Mê thời vô tội kiến tội, nhược giải thời tức tội vô tội. Hà dĩ cố? Tội vô xứ sở cố.

經云。諸法無性,真用莫疑,疑即成罪。何以故。罪因疑惑而生。若作此解者,前世罪業即為消滅。

迷時六識五陰皆是煩惱生死法,悟時六識五陰皆是涅槃無生死法。修道之人不外求道。何以故。知心是道。若得心時,無心可得。若得道時,無道可得。若言將心求道得者,皆名邪見。

迷時有佛有法。悟無佛無法。何以故。

悟即是佛法。

夫修道者,身滅道成,亦如甲拆樹生。此業報身念念無常,無一定法。但隨念念修之,亦不得厭生死,亦不得愛生死。但念念之中俱不妄想。則生證有餘涅槃,死入無生法忍。

Kinh vân: Chư pháp vô tánh, chân dụng mạc nghi, nghi tức thành tội. Hà dĩ cố? Tội nhân nghi hoặc nhi sanh. Nhược tác thử giải giả, tiền thế tội nghiệp tức vi tiêu diệt.

Mê thời lục thức ngũ ấm giai thị phiền não sanh tử pháp, ngộ thời lục thức ngũ ấm giai thị Niết-bàn vô sanh tử pháp. Tu đạo chi nhân bất ngoại cầu đạo. Hà dĩ cố? Tri tâm thị đạo. Nhược đắc tâm thời, vô tâm khả đắc. Nhược đắc đạo thời, vô đạo khả đắc. Nhược ngôn tương tâm cầu đạo đắc giả, giai danh tà kiến.

Mê thời hữu Phật hữu pháp, ngộ vô Phật vô pháp. Hà dĩ cố? Ngộ tức thị Phật pháp.

Phù tu đạo giả, thân diệt đạo thành, diệc như giáp sách thụ sanh. Thử nghiệp báo thân niệm niệm vô thường, vô nhất định pháp. Đãn tuỳ niệm niệm tu chi, diệc bất đắc yếm sanh tử, diệc bất đắc ái sanh tử. Đãn niệm niệm chi trung câu bất vọng tưởng, tắc sanh chứng hữu dư Niết-bàn, tử nhập vô sanh pháp nhẫn.

眼 見 色 時 不 染 於 色 , 耳 聞 聲 時 不 染 於聲,皆解脫也。眼不著色,眼為禪門。耳不著聲,耳為禪門。

總而言之。見色性者常解脫,見色相者常繫縛。不為煩惱繫縛者,即名解脫,更無別解脫。

善觀色者,色不生於心,心不生於色,即色與心俱是清淨。無妄想時,一心是一佛國。有妄想時,一心是一地獄。眾生造作妄想,以心生心,故常在地獄。菩薩觀察妄想,不以心生心,故常在佛國。若不以心生心,則心心入空,念念歸靜,從一佛國,至一佛國。若以心生心。則心心不靜,念念歸動,從一地獄,歷一地獄。

若 一 念 心 起 , 則 有 善 惡 二 業 , 有 天 堂 地

Nhãn kiến sắc thời bất nhiễm ư sắc, nhĩ văn thanh thời, bất nhiễm ư thanh, giai giải thoát dã. Nhãn bất trước sắc, nhãn vi thiền môn. Nhĩ bất trước thanh, nhĩ vi thiền môn.

Tổng nhi ngôn chi: Kiến sắc tánh giả thường giải thoát, kiến sắc tướng giả thường hệ phược. Bất vi phiền não hệ phược giả, tức danh giải thoát, cánh vô biệt giải thoát.

Thiện quán sắc giả, sắc bất sanh ư tâm, tâm bất sanh ư sắc, tức sắc dữ tâm, câu thị thanh tịnh. Vô vọng tưởng thời, nhất tâm thị nhất Phật quốc. Hữu vọng tưởng thời, nhất tâm thị nhất địa ngục. Chúng sanh tạo tác vọng tưởng, dĩ tâm sanh tâm, cố thường tại địa ngục. Bồ Tát quán sát vọng tưởng, bất dĩ tâm sanh tâm, cố thường tại Phật quốc. Nhược bất dĩ tâm sanh tâm, tắc tâm tâm nhập không, niệm niệm quy tĩnh, tòng nhất Phật quốc, chí nhất Phật quốc. Nhược dĩ tâm sanh tâm, tắc tâm tâm bất tĩnh, niệm niệm quy động, tòng nhất địa ngục, lịch nhất địa ngục.

Nhược nhất niệm tâm khởi, tắc hữu thiện ác nhị nghiệp, hữu thiên đường địa ngục. Nhược nhất

獄。若一念心不起,即無善惡二業,亦無天堂地獄。

為體非有非無。在凡即有,在聖即無。聖人無其心,故胸臆空洞,與天同量。心得涅槃時,即不見有涅槃。何以故。心是涅槃。若心外更見涅槃,此名著邪見也。

一切煩惱為如來種子。為因煩惱而得智慧。只可道煩惱生如來,不可得道煩惱是如來。

故 身 心 為 田 疇 , 煩 惱 為 種 子 , 智 慧 為 萌芽,如來喻於穀也。佛在心中,如香在樹中。煩惱若盡,佛從心出。朽腐若盡,香從樹出。即知樹外無香,心外無佛。若樹外有香,即是他香。心外有佛,即是他佛。

niệm tâm bất khởi, tức vô thiện ác nhị nghiệp, diệc vô thiên đường địa ngục.

Vi thể phi hữu phi vô. Tại phàm tức hữu, tại thánh tức vô. Thánh nhân vô kỳ tâm, cố hung ức không đỗng, dữ thiên đồng lượng. Tâm đắc Niếtbàn thời, tức bất kiến hữu Niết-bàn. Hà dĩ cố? Tâm thị Niết-bàn. Nhược tâm ngoại cánh kiến Niết-bàn, thử danh trước tà kiến giả.

Nhất thiết phiền não vi Như Lai chủng tử, vi nhân phiền não nhi đắc trí huệ. Chỉ khả đạo phiền não sanh Như Lai, bất khả đắc đạo phiền não thị Như Lai.

Cố thân tâm vi điền trù, phiền não vi chủng tử, trí huệ vi manh nha, Như Lai dụ ư cốc dã. Phật tại tâm trung, như hương tại thụ trung. Phiền não nhược tận, Phật tòng tâm xuất. Hủ hủ nhược tận, hương tòng thụ xuất. Tức tri thụ ngoại vô hương, tâm ngoại vô Phật. Nhược thụ ngoại hữu hương, tức thị tha hương, tâm ngoại hữu Phật, tức thị tha Phật.

心中有三毒者,是名國土穢惡。心中無三毒者,是名國土清淨。

經云。若使國土不淨,穢惡充滿,諸佛世尊於中出,無有此處。

不淨穢惡者,即無明三毒也。諸佛世尊者,即清淨覺悟心也。

一切言語無非佛法。若能無其所言,即盡日言而是道。若能有其所言,即終日默而非道。是故如來言不乘默,默不乘言,言不離默。悟此言默者,皆在三昧。若知時而言,言亦解脫。若不知時而默,默亦繫縛。是故言若離相,言亦名解脫。默若著相,默即是繫縛。

夫 文 字 者 , 本 性 解 脫 。 文 字 不 能 就 繫縛,繫縛自來就文字。法無高下。若見高

Tâm trung hữu tam độc giả, thị danh quốc độ uế ốâ. Tâm trung vô tam độc giả, thị danh quốc độ thanh tịnh.

Kinh vân: Nhược sử quốc độ bất tịnh, uế ố sung mãn, chư Phật Thế Tôn ư trung xuất, vô hữu thử xứ.

Bất tịnh uế ố giả, tức vô minh tam độc dã, chư Phật Thế Tôn giả, tức thanh tịnh giác ngộ tâm dã.

Nhất thiết ngôn ngữ vô phi Phật pháp. Nhược năng vô kỳ sở ngôn, tức tận nhật ngôn nhi thị đạo. Nhược năng hữu kỳ sở ngôn, tức chung nhật mặc nhi phi đạo. Thị cố Như Lai ngôn bất thừa mặc, mặc bất thừa ngôn, ngôn bất ly mặc. Ngộ thử ngôn mặc giả, giai tại tam muội. Nhược tri thời nhi ngôn, ngôn diệc giải thoát. Nhược bất tri thời nhi mặc, mặc diệc hệ phược. Thị cố ngôn nhược ly tướng, ngôn diệc danh giải thoát. Mặc nhược trước tướng, mặc tức thị hệ phược.

Phù văn tự giả, bổn tánh giải thoát. Văn tự bất năng tựu hệ phược, hệ phược tự lai tựu văn tự. Pháp vô cao hạ. Nhược kiến cao hạ, tức phi pháp

下,即非法也。非法為筏,是法為人。筏者,人乘其筏,即渡非法,則是法也。若以世俗言之,即有男女貴賤。以道言之,即無男女貴賤。是以天女悟道,不變女形。

車 匿 解 真 , 寧 移 賤 稱 。 此 蓋 非 男 女 貴賤,皆由一相也。天女於十二年中求女相 , 了 不 可 得 。 即 知 於 十 二 年 中 求 男相 , 亦 不 可 得 。 十 二 年 者 , 即 十 二 入 是也。

離心無佛,離佛無心,亦如離水無冰,亦如離冰無水。

言離心無佛者,非是遠離於心,但使不著心相。經云。不見相名為見佛。即是離心相也。

離佛無心者。言佛從心出,心能生佛。然佛從心生,而佛未嘗生心。亦如魚生於水,水不生於魚。欲觀於魚者,未見魚而

dã. Phi pháp vi phiệt, thị pháp vi nhân. Phiệt giả, nhân thừa kỳ phiệt, tức độ phi pháp, tắc thị pháp giả. Nhược dĩ thế tục ngôn chi, tức hữu nam nữ quý tiện. Dĩ đạo ngôn chi, tức vô nam nữ quý tiện. Thị dĩ thiên nữ ngộ đạo, bất biến nữ hình.

Xa nặc giải chân, ninh di tiện xưng. Thử cái phi nam nữ quý tiện, giai do nhất tướng giả. Thiên nữ ư thập nhị niên trung cầu nữ tướng, liễu bất khả đắc. Tức tri ư thập nhị niên trung cầu nam tướng, diệc bất khả đắc. Thập nhị niên giả, tức thập nhị nhập thị dã.

Ly tâm vô Phật, ly Phật vô tâm, diệc như ly thủy vô băng, diệc như ly băng vô thủy.

Ngôn ly tâm vô Phật giả, phi thị viễn ly ư tâm, đãn sử bất trước tâm tướng. Kinh vân: Bất kiến tướng danh vi kiến Phật. Tức thị ly tâm tướng dã.

Ly Phật vô tâm giả: Ngôn Phật tòng tâm xuất, tâm năng sanh Phật, nhiên Phật tòng tâm sanh, nhi Phật vị thường sanh tâm. Diệc như ngư sanh ư thủy, thủy bất sanh ư ngư. Dục quan ư ngư giả, vị kiến ngư nhi tiên kiến thủy. Dục quan ư Phật giả, vị

先見水。欲觀於佛者,未見佛而先見心。即 知 已 見 魚 者 忘 於 水 。 已 見 佛 者 忘 於心。若不忘於心,尚為心所惑。若不忘於水,尚被水所迷。

眾 生 與 菩 提 , 亦 如 水 與 冰 。 為 三 毒 所燒 , 即 名 眾 生 。 為 三 解 脫 所 淨 , 即 名 菩提。為三冬所凍,即名為冰。為三夏所消,即名為水。若捨卻冰,即無別水。若棄卻眾生,則無別菩提。

明知冰性即是水性,水性即是冰性。眾生性者,即菩提性也。眾生與菩提同一性 , 只 如 烏 頭 與 附 子 共 根 耳 , 但 時 節 不同。迷悟異境故,有眾生菩提二名矣。蛇化為龍,不改其鱗。凡變為聖,不改其面。但知心者智內照,身者戒外貞。

眾生度佛,佛度眾生,是名平等。眾生度

kiến Phật nhi tiên kiến tâm. Tức tri dĩ kiến ngư giả vong ư thủy, dĩ kiến Phật giả vong ư tâm. Nhược bất vong ư tâm, thượng vi tâm sở hoặc. Nhược bất vong ư thủy, thượng bị thủy sở mê.

Chúng sanh dữ Bồ-đề, diệc như thủy dữ băng. Vi tam độc sở thiêu, tức danh chúng sanh. Vi tam giải thoát sở tịnh, tức danh Bồ-đề. Vi tam đông sở đông tức danh vi băng. Vi tam hạ sở tiêu, tức danh vi thủy. Nhược xả khước băng, tức vô biệt thủy. Nhược khí khước chúng sanh, tắc vô biệt Bồ-đề.

Minh tri băng tánh tức thị thủy tánh, thủy tánh tức thị băng tánh. Chúng sanh giả tức Bồ-đề dã. Chúng sanh dữ Bồ-đề đồng nhất tánh, chỉ như ô đầu dữ phụ tử cộng căn nhĩ, đãn thời tiết bất đồng. Mê ngộ dị cảnh cố, hữu chúng sanh Bồ-đề nhị danh hĩ. Xà hố vi long, bất cải kỳ lân. Phàm biến vi thánh, bất cải kỳ diện. Đãn tri tâm giả trí nội chiếu, thân giả giới ngoại trinh.

Chúng sanh độ Phật, Phật độ chúng sanh, thị danh bình đẳng. Chúng sanh độ Phật giả, phiền não sanh ngộ giải. Phật độ chúng sanh giả, ngộ giải diệt

佛者,煩惱生悟解。佛度眾生者,悟解滅煩惱。非無煩惱,非無悟解。是知非煩惱無以生悟解,非悟解無以滅煩惱。若迷時佛度眾生,若悟時眾生度佛。何以故。佛不自成,皆由眾生度故。

諸佛以無明為父,貪愛為母。無明,貪愛皆是眾生別名也。眾生與無明,亦如右掌與左掌,更無別也。

迷時在此岸,悟時在彼岸。若知心空不見相,則離迷悟。既離迷悟,亦無彼岸。如來不在此岸,亦不在彼岸,不在中流。

中流者。小乘人也。此岸者。凡夫也。

彼岸者。菩提也。

佛有三身者。化身,報身,法身。若眾生常 作 善 根 , 即 化 身 現 。 修 智 慧 , 即 報 身現。覺無為,即法身現。

phiền não. Phi vô phiền não, phi vô ngộ giải. Thị tri phi phiền não vô dĩ sanh ngộ giải, phi ngộ giải vô dĩ diệt phiền não. Nhược mê thời Phật độ chúng sanh, nhược ngộ thời chúng sanh độ Phật. Hà dĩ cố? Phật bất tự thành, giai do chúng sanh độ cố.

Chư Phật dĩ vô minh vi phụ, tham ái vi mẫu. Vô minh, tham ái giai thị chúng sanh biệt danh dã. Chúng sanh dữ vô minh, diệc như hữu chưởng dữ tả chưởng, cánh vô biệt dã.

Mê thời tại thử ngạn, ngộ thời tại bỉ ngạn. Nhược tri tâm không bất kiến tướng, tắc ly mê ngộ. Ký ly mê ngộ, diệc vô bỉ ngạn. Như Lai bất tại thử ngạn, diệc bất tại bỉ ngạn, bất tại trung lưu.

Trung lưu giả: Tiểu thừa nhân dã. Thử ngạn giả: phàm phu dã. Bỉ ngạn giả: Bồ-đề dã.

Phật hữu tam thân giả: Hóa thân, Báo thân, Pháp thân. Nhược chúng sanh thường tác thiện căn, tức Hóa thân hiện. Tu trí huệ tức Báo thân hiện. Giác vô vi tức Pháp thân hiện.

飛騰十方,隨宜救濟者,化身佛也。斷惑修 善 , 雪 山 成 道 者 , 報 身 佛 也 。 無 言 無說,湛然常住者,法身佛也。

若論至理,一佛尚無,何得有三。此言三身者,但據人智有上中下。下智人妄興福力,妄見化身佛。中智人妄斷煩惱,妄見報身佛。上智人妄證菩提,妄見法身佛。上上智人內照圓寂,明心即佛,不待心而得佛。

是知三身與萬法,皆不可取,不可說。此即解脫心成於大道。經云。佛不說法,不度眾生,不證菩提。此之謂矣。

眾生造業,業造眾生。今世造業,後世受報,無有脫時。唯有至人,於此身中不造諸業,故不受報。

Phi đằng thập phương, tùy nghi cứu tế giả, Hóa thân Phật dã. Đoạn hoặc tu thiện, Tuyết sơn thành đạo giả, Báo thân Phật dã. Vô ngôn vô thuyết trạm nhiên thường trú giả, Pháp thân Phật dã.

Nhược luận chí lý, nhất Phật thượng vô, hà đắc hữu tam. Thử ngôn tam thân giả, đãn cứ nhân trí, hữu thượng trung hạ. Hạ trí nhân vọng hưng phước lực, vọng kiến Hóa thân Phật. Trung trí nhân vọng đoạn phiền não, vọng kiến Báo thân Phật. Thượng trí nhân vọng chứng Bồ-đề, vọng kiến Pháp thân Phật. Thượng thượng trí nhân nội chiếu viên tịch, minh tâm tức Phật, bất đãi tâm nhi đắc Phật.

Thị tri tam thân dữ vạn pháp, giai bất khả thủ, bất khả thuyết. Thử tức giải thoát tâm thành ư đại đạo. Kinh vân: Phật bất thuyết pháp, bất độ chúng sanh, bất chứng Bồ-đề. Thử chi vị hĩ.

Chúng sanh tạo nghiệp, nghiệp tạo chúng sanh. Kim thế tạo nghiệp, hậu thế thọ báo, vô hữu thoát thời. Duy hữu chí nhân, ư thử thân trung bất tạo chư nghiệp, cố bất thọ báo.

經云。諸業不造自然得道。豈虛言哉。人能造業,業不能造人。人若造業,業與人俱生。人若不造業,業與人俱滅。是知業由人造,人由業生。人若不造業,即業無由人生也。亦如人能弘道,道不能弘人。今之凡夫,往往造業,妄說無報,豈不苦哉。

若以至理而論之,前心造後心報,何有脫時。若前心不造,即後心無報,亦安得妄見業報哉。

經云。雖信有佛,言佛苦行,是名邪見。雖信有佛,言佛有金鏘馬麥之報,是名信不具足,是名一闡提。解聖法者,名為聖人。解凡法者,名為凡夫。但能捨凡法就聖法,即凡夫成聖人矣。

Kinh vân: Chư nghiệp bất tạo tự nhiên đắc đạo. Khởi hư ngôn tai. Nhân năng tạo nghiệp, nghiệp bất năng tạo nhân. Nhân nhược tạo nghiệp, nghiệp dữ nhân câu sanh. Nhân nhược bất tạo nghiệp, nghiệp dữ nhân câu diệt. Thị tri nghiệp do nhân tạo, nhân do nghiệp sanh. Nhân nhược bất tạo nghiệp, tức nghiệp vô do nhân sanh dã. Diệc như nhân năng hoằng đạo, đạo bất năng hoằng nhân. Kim chi phàm phu, vãng vãng tạo nghiệp, vọng thuyết vô báo, khởi bất khổ tai!

Nhược dĩ chí lý nhi luận chi, tiền tâm tạo hậu tâm báo, hà hữu thoát thời? Nhược tiền tâm bất tạo, tức hậu tâm vô báo, diệc an đắc vọng kiến nghiệp báo tai!

Kinh vân: Tuy tín hữu Phật, ngôn Phật khổ hạnh thị danh tà kiến. Tuy tín hữu Phật, ngôn Phật hữu kim thương mã mạch chi báo, thị danh tín bất cụ túc, thị danh nhất-xiển-đề. Giải thánh pháp giả, danh vi thánh nhân. Giải phàm pháp giả, danh vi phàm phu. Đãn năng xả phàm pháp tựu thánh pháp, tức phàm phu thành thánh nhân hĩ.

世間愚人,但欲遠求聖人,不信慧解之心為聖人也。

經云。無智人中,莫說此經。此經者,⁷² 心也法也。⁷³

無智之人,不信此心解法,成於聖人。但欲遠求外學,愛慕空中佛像光明香色等事,皆墮邪見,失心狂亂。

經云。若見諸相非相,即見如來。八萬四千法門,盡由一心而起。若心相內淨,由如虛空,即出離身心內八萬四千煩惱病本也。凡夫當生憂死,臨飽愁飢,皆名大惑。所以至人不謀其前,不慮其後,無變當今,念念歸道。

Thế gian ngu nhân, đãn dục viễn cầu thánh nhân, bất tín huệ giải chi tâm vi thánh nhân dã.

Kinh vân: Vô trí nhân trung, mạc thuyết thử kinh. Thử kinh giả, tâm dã pháp dã. Vô trí chi nhân, bất tín thử tâm giải pháp, thành ư thánh nhân, đãn dục viễn cầu ngoại học ái mộ không trung, Phật tượng quang minh hương sắc đẳng sự, giai đọa tà kiến, thất tâm cuồng loạn.

Kinh vân: Nhược kiến chư tướng phi tướng, tức kiến Như Lai. Bát vạn tứ thiên pháp môn, tận do nhất tâm nhi khởi. Nhược tâm tướng nội tịnh, do như hư không, tức xuất ly thân tâm nội bát vạn tứ thiên phiền não bệnh bản dã. Phàm phu đương sanh ưu tử, lâm bão sầu cơ, giai danh đại hoặc. Sở dĩ chí nhân bất mưu kỳ tiền, bất lự kỳ hậu, vô biến đương kim, niệm niệm quy đạo.

夜坐偈云

一更端坐結跏趺 ,

怡神寂照胸同虛。

曠劫由來不生滅,

何須生滅滅生渠。

一切諸法皆如幻 ,

本性自空那用除。

若識心性非形像 ,

湛然不動自如如。

二更凝神轉明淨 ,

不起憶想真如性。

森羅萬像併歸空 ,

更執有空還是病。

諸法本自非空有,

凡夫妄想論邪正。

若能不二其居懷,

誰道即凡非是聖。

Dạ toạ kệ vân:

Nhất canh đoan tọa kiết già phu,

Di thần tịch chiếu hung đồng hư.

Khoáng kiếp do lai bất sanh diệt,

Hà tu sanh diệt diệt sanh cừ?

Nhất thiết chư pháp giai như huyễn,

Bổn tánh tự không na dụng trừ!

Nhược thức tâm tánh phi hình tượng,

Trạm nhiên bất động tự như như.

Nhị canh ngưng thần chuyển minh tịnh,

Bất khởi ức tưởng chân như tính.

Sâm la vạn tượng tịnh qui không,

Cánh chấp hữu không hoàn thị bệnh.

Chư pháp bổn tự phi không hữu,

Phàm phu vọng tưởng luận tà chính.

Nhược năng bất nhị kì cư hoài,

Thùy đạo tức phàm phi thị thánh.

三更心淨等虛空,

遍滿十方無不通。

山河石壁無能障 ,

恒沙世界在其中。

世界本性真如性 ,

亦無本性即含融。

非但諸佛能如此 ,

有情之類普皆同。

四更無滅亦無生 ,

量與虛空法界平。

無來無去無起滅 ,

非有非無非暗明。

無起諸見如來見 ,

無名可名真佛名。

唯有悟者應能識 ,

未會眾生由若盲。

Tam canh tâm tịnh đẳng hư không,

Biến mãn thập phương vô bất thông.

Sơn hà thạch bích vô năng chướng,

Hằng sa thế giới tại kỳ trung.

Thế giới bản tánh chân như tánh,

Diệc vô bản tánh tức hàm dung.

Phi đãn chư Phật năng như thử,

Hữu tình chi loại phổ giai đồng.

Tứ canh vô diệt diệc vô sanh,

Lượng dữ hư không pháp giới bình.

Vô lai vô khứ vô khởi diệt,

Phi hữu phi vô phi ám minh.

Vô khởi chư kiến Như Lai kiến,

Vô danh khả danh chân Phật danh.

Duy hữu ngộ giả ưng năng thức,

Vị hội chúng sanh do nhược sanh.

五更般若照無邊 ,

不起一念歷三千。

欲見真如平等性 ,

慎勿生心即目前。

妙理玄奧非心測 ,

不用尋逐令疲極。

若能無念即真求 ,

更若有求還不識 。

真性頌。

始終常妙極,

眞離性情緣。

理空忘照滅,

身至淨明圓。⁷⁴

Ngũ canh bát-nhã chiếu vô biên,

Bất khởi nhất niệm lịch tam thiên.

Dục kiến chân như bình đẳng tánh,

Thận vật sanh tâm tức mục tiền.

Diệu lý huyền áo phi tâm trắc,

Bất dung tầm trục linh bì cực.

Nhược năng vô niệm tức chân cầu,

Cánh nhược hữu cầu hoàn bất thức.

Chân tánh tụng:

Thủy chung thường diệu cực,

Chân ly tánh tình duyên.

Lý không vong chiếu diệt,

Thân chí tịnh minh viên.

ĐỒ HÌNH CHÂN TÁNH TỤNG