Khảo Nghiệm Duy Thức Học Trọn Bộ 2 Tập

2. CỘNG BIẾN (CÙNG NHAU BIẾN HIỆN):

Còn trên lãnh vực Cộng Biến, vạn pháp cũng được phân làm hai hình thức, một hình thức hoàn toàn thuộc Cộng Biến và một hình thức có một phần Tự Biến trong Cộng Biến.

a)- Hoàn Toàn Cộng Biến:

Vạn pháp hoàn toàn thuộc loại cộng biến là chỉ cho những hiện tượng như, vũ trụ, trời đất, núi sông, thời gian, không gian, mặt trời, mặt trăng, tinh tú, đất, nước, gió, lửa v.v... Những pháp này đều do Kiến Phần Thức Alaya của tất cả chúng sanh hữu tình cùng nhau biến hiện nên gọi là Cộng Biến. Đây là những thế giới y báo của tất cả chúng sanh hữu tình thuộc chánh báo hợp tác xây dựng để sinh hoạt. Những chúng sanh hữu tình có nhiều tánh chất cộng nghiệp và có những ảnh hưởng giống nhau là điều kiện tất yếu cho việc xây dựng thế giới y báo có tánh cách cộng biến, để họ chung nhau hưởng thụ. Trường hợp một con người khi được tiếp nối sanh ra đều chịu ảnh hưởng qua dòng sanh mạng của cha mẹ, của dòng họ, của đồng loại v.v... Những sự kiện ảnh hưởng đó chứng tỏ Kiến Phần Thức Alaya của con người mới sanh, ngoài sự tự biến ngã tướng chánh báo theo biệt nghiệp riêng họ, còn có bổn phận hợp tác với Kiến Phần Thức Alaya của cha mẹ, của dòng họ, của đồng loại v.v... trong việc cộng biến thế giới pháp tướng y báo có tánh cách cộng nghiệp để cùng nhau sinh hoạt. Thế giới pháp tướng y báo ở đây là thế giới có tánh cách cộng đồng qua hình thức phát triển và nẩy nở để lớn lên trong lãnh vực cộng biến.

Có thể xác định, chánh báo có tánh cách cá nhân của từng chúng sanh hữu tình thì thuộc về loại tự biến và chánh báo này không có tánh cách hoà hợp trong tư thế cộng biến. Riêng thế giới y báo như quả địa cầu chẳng hạn thì có tánh cách hoà hợp trong tư thế cộng biến và thế giới này không thể có trong tư thế tự biến. Giả sử một người nào khi đã chấm dứt dòng sanh mạng, nghĩa là họ đã bị chết thì lúc đó thế giới y báo riêng cá nhân họ cũng bị tan biến theo một phần hình tướng và mất đi một phần sức sống trong thế giới y báo cộng đồng có tánh cách cộng biến của tất cả chúng sanh. Nói cách khác, khi một người nào đã chết, thế giới y báo cộng đồng của tất cả chúng sanh cộng biến liền bị hao mòn sức sống và bị giảm bớt một phần hình tướng tự biến của riêng người đó. Nhưng thế giới y báo cộng đồng còn lại thì vẫn tồn tại với những chúng chánh báo đang còn hiện hữu. Nếu như tất cả chúng sanh hữu tình chánh báo đều bị hoại diệt toàn bộ thì thế giới y báo như quả địa cầu của họ nương tựa cũng bị tan rã theo. Trường hợp này gọi là tận thế. Khác nào trong một căn phòng, chúng ta thắp lên năm ngọn đèn điện, mỗi ngọn đèn điện đều có một hệ thống ánh sáng tự biến đang chiếu soi. Năm ngọn đèn điện thì có năm hệ thống ánh sáng tự biến riêng biệt nhau. Nhưng hệ thống lính sáng của năm ngọn đèn điện lại hòa hợp với nhau để cộng biến thành vũ trụ ánh sáng chung, làm sáng cả cái phòng. Lúc đó, chúng ta nếu như thắp thêm một ngọn đèn điện nữa thì nhận thấy căn phòng đây lại càng sáng tỏ hơn trong sự hòa hợp ánh sáng cộng biến của các hệ thống ngọn đền điện. Ngược lại, chúng ta nếu như tắt bớt đi một ngọn đèn điện thì nhận thấy căn phòng đó bị giảm bớt đi một phần ánh sáng lự biến trong vũ trụ ánh sáng cộng biến. Từ đó cho thấy, mỗi người, mỗi chúng sanh hữu tình đều có vũ trụ riêng do chính họ tạo nên bằng cách tự biến và họ một khi bị chết đi liền mang vũ trụ tự biến của họ cũng chết theo. Như vậy, thế giới y báo một khi tăng trưởng là lúc đó có một chúng sanh hữu tình chánh báo sanh ra và thế giới y báo một khi bị giảm thiểu là lúc đó có một chúng sanh hữu tình chánh báo bị hoại diệt.

b)- Một phần tự biến trong cộng biến:

Một phần Tự Biến trong Cộng Biến nghĩa là những hiện tượng mặc dù do Kiến Phần Thức Alaya của tất cả chúng sanh hữu tình chung nhau biến hiện, nhưng trong đó lại có một phần hiện tượng do mỗi Kiến Phần Thức Alaya của mỗi loại chúng sanh hữu tình tự biến tướng riêng theo nghiệp lực từng cá nhân để họ hưởng thụ. Nói cách khác, thế giới y báo, thí dụ như quả địa cầu của chúng ta đang nương tựa là hiện tượng được xây dựng từ nơi Kiến Phần Thức Alaya của tất cả chúng sanh hữu tình chung nhau biến hiện, nhưng trong đó vẫn có một phần hiện tượng thuộc y báo riêng do mỗi Kiến Phần Thức Alaya của họ tự biến theo chánh báo để họ sinh hoạt.

Thí dụ, hiện tượng nước sông vẫn là y báo chung tất cả loài người và loài cá chung nhau biến hiện. Nhưng trong đó, Kiến Phần Thức Alaya của loài người biến ra nước để họ xử dụng vào việc ăn uống, tắm rửa v.v... Trái lại, Kiến Phần Thức Alaya của loài cá biến ra nước để làm chỗ ở, làm môi trường sống cho chúng sinh hoạt. Loài cá cần nước để sống cũng như loài người cần không khí để thở.

Quả địa cầu là thế giới y báo của tất cả loài người và loài động vật nương tựa để sinh hoạt và sống còn trên đó. Quả địa cầu cũng có sức sống, nghĩa là nó cũng được sanh ra, nẩy nở, lớn lên và già chết giống như một con người. Quả địa cầu đã có sức sống nghĩa là nó đã có mặt Kiến Phần Thức Alaya trong đó để duy trì sanh mạng trái đất.

Quả địa cầu này nhất định sẽ bị tan rã để biến thành tro bụi nếu như không có Kiến Phần

Thức Alaya hiện diện trong đó cũng như con người nhất định sẽ bị chết mất một khi Kiến Phần Thức Alaya rút lui ra khỏi thân thể của họ. Kiến Phần Thức Alaya của tất cả loài người, của tất cả loài động vật cùng nhau kết hợp nguyên liệu tứ đại trong không gian với hình thức Khí Quyển (Whirl atmosphere) để xây dựng quả địa cầu thành hình theo Pháp Tướng của trái đất. Quả địa cầu được Kiến Phần Thức Alaya của tất cả chúng sanh chung nhau xây dựng nhằm mục đích làm chỗ nương tựa chung cho mọi loài sanh trưởng và hưởng thụ. Kiến Phần Thức Alaya sanh thêm một con người thuộc loại biệt nghiệp thì quả địa cầu lại cộng thêm một phần cộng nghiệp và tăng thêm một phần sức sống cộng biến ở trong. Nghĩa là quả địa cầu ấy có thêm Kiến Phần Thức Alaya của một con người thể hiện trong đó. Quả địa cầu nếu như có thêm một Kiến Phần Thức Alaya của người nào thể hiện ở trong thì tăng thêm sức bồi dưỡng và sanh mạng được bảo trì bền lâu. Một con người khi đã bị chết thì ngay lúc đó, Kiến Phần Thức Alaya của họ liền rút ra khỏi quả địa cầu một phần sức sống y báo. Hiện tượng quả địa cầu khi bớt đi một phần sức sống y báo của Kiến Phần Thức Alaya ở trong thì tự nó bị hao mòn một phần chất liệu dinh dưỡng. Vì thế hình tướng quả địa cầu trở nên go lại trong sự hao mòn. Một người khác nếu như được sanh ra thì quả địa cầu tăng thêm một phần sức sống trở lại để quân bình chất liệu dinh dưỡng cho trái đất. Hiện tượng này được thấy, lớp đất bao bọc chung quanh quả địa cầu đã trở thành cát bụi, điều đó chứng tỏ sức sống của trái đất do Kiến Phần Thức Alaya bảo trì đã bị giảm lần và thành thử quả địa cầu hiện nay đang ở trong tư thế già yếu. Sự già yếu của quả địa cầu, Phật Giáo gọi là Dị, một trong bốn nghĩa Sanh, Trụ, Dị và Diệt.

Thí dụ, trong một ngôi nhà, chúng ta thắp 100 ngọn đèn điện. Hệ thống ánh sáng của 100 ngọn đèn điện chung nhau hòa hợp chiếu toả sáng rực cả nhà. Nhưng xét cho kỹ trong đó, mỗi bóng đèn điện đều có hệ thống ánh sáng riêng do chính bóng đèn đó tự biến ra. Nếu như chúng ta tắt đi một ngọn đèn điện, ánh sáng trong ngôi nhà chỉ bớt đi một phần sự chiếu toả của điện, nhưng ngôi nhà không phải bị khuyết đi một phần ánh sáng hoặc ánh sáng toàn bộ bị tắt hẳn. Hiện tượng quả địa cầu cũng giống như thế.

Hiện tượng quả địa cầu như trên trình bày đã có sức sống thì nhất định phải có sự ăn uống và hít thở cũng giống như loài người. Do nhờ sức sống nuôi dưỡng cho nên núi non cây cỏ mới có thể mọc lên được từ nơi quả địa cầu. Loài người cũng thế, nghĩa là cũng nhờ sức sống nuôi dưỡng cho nên râu tóc mới mọc lên được từ nơi thân thể con người. Hơn nữa, núi non cũng có sức sống ở trong, nguyên vì đá non nằm phía bên trong chân núi vẫn còn ở trạng thái mềm dẻo để làm chất liệu dinh dưỡng cho núi non. Đá non sở dĩ chưa trở thành rắn chắc như núi là do chúng nó chưa lên khỏi mặt đất. Hiện tượng râu tóc nơi con người thì cũng không khác. Râu tóc cũng có sức sống ở trong, nguyên vì chân của râu tóc ở phía dưới lớp da vẫn còn mềm dẻo để làm chất liệu nuôi dưỡng cho râu tóc. Chân của râu tóc sở dĩ vẫn còn mềm dẻo là do bởi chúng nó chưa ra khỏi lớp da. Núi non cây cỏ đã có sức sống thì nhất định phải có sự ăn uống và hít thở. Sự ăn uống và hít thở của núi non, của cây cỏ cũng giống như sự ăn uống và hít thở của quả địa cầu. Núi non, cây cỏ ăn uống và hít thở bằng cách, bên ngoài hít tinh khí tứ đại từ nơi không gian mang vào và bên trong lấy tinh khí tứ đại từ nơi dung nham trong lòng trái đất để nuôi sống. Sự ăn uống và hít thở của râu tóc thì cũng không khác. Râu tóc ăn uống và hít thở bằng cách, bên ngoài hít tinh khí tứ đại từ nơi không gian mang vào và bên trong cũng lấy tinh khí tứ đại từ nơi tế bào trong thân thể con người để nuôi sống. Điều đặc biệt sự ăn uống và hít thở của quả địa cầu thì có hơi khác đôi chút. Quả địa cầu ăn uống và hít thở bằng cách, bên ngoài hít vào tinh khí tứ đại từ nơi các loài động vật, từ nơi các loại cỏ cây hoa lá nhả ra và bên trong Kiến Phần Thức Alaya, lại lấy tinh khí tứ đại từ nơi không gian với hình thức Khí Quyển (Whirl Atmosphere) mang vào để nuôi sống, nhưng phải qua hệ thống Kiến Phần Thức Alaya của tất cả chúng sanh hữu tình. Nguyên do quả địa cầu cũng có không gian riêng của nó (Magnetic Field) và không gian đó do chính quả địa cầu toả ra qua sự bao bọc và che chở bởi Kiến Phần Thức Alaya của tất cả chúng sanh hữu tình.

Mỗi con người, mỗi chúng sanh hữu tình đều có một tiểu vũ trụ riêng biệt (Magnetic Field) do chính người đó, do chính chúng sanh hữu tình đó tự biến ra. Tiểu vũ trụ của tất cả chúng sanh hữu tình cùng nhau hoà hợp để tạo thành đại vũ trụ một thể cộng biến theo công thức nghiệp báo. Đại vũ trụ cộng biến này là nền tảng căn bản cho muôn loài sanh sống. Mặc dù tất cả chúng sanh hữu tình cùng nhau sống chung trong đại vũ trụ cộng biến, nhưng trong đó mỗi cá nhân đều có một sống riêng biệt, có một hoàn cảnh khác nhau tùy theo biệt nghiệp của mỗi loại.

Thí dụ, mặc dù sống chung trong một quốc gia chiến tranh nghèo đói, mỗi người vẫn có một hoàn cảnh sướng khổ hoặc may rủi khác nhau trong cuộc đời hoạn nạn.

Tóm lại, vạn pháp trong vũ trụ sở dĩ được tạo thành hình tướng là hoàn toàn do Duy Thức biến hiện theo mô hình ngã tướng và pháp tướng của mỗi loại. Vạn pháp do Duy Thức biến hiện gồm có hai loại: một loại do ý Thức biến hiện và một loại do Thức Alaya biến hiện. Những pháp do ý Thức biến hiện thì không có sức sống ở trong, còn những pháp do Thức Alaya biến hiện thì trong đó có sức sống và có sự tăng trưởng.

Vạn pháp do Thức Alaya biến hiện thì cũng có hai loại: một loại thuộc về Tự Biến trong Cộng Biến và một loại thuộc về Cộng Biến trong Tự Biến.

Một loại thuộc về Tự Biến trong Cộng Biến nghĩa là những pháp do mỗi Tâm Thức của cá nhân tự biến ra, nhưng trong đó cũng có một phần đóng góp của các Tâm Thức liên hệ chung nhau biến hiện, còn một loại thuộc về Cộng Biến trong Tự Biến nghĩa là những pháp được thành hình đều do nhiều Tâm Thức của tất cả chúng sanh chung nhau biến hiện, nhưng trong đó cũng có một phần riêng biệt của mỗi Tâm Thức tự biến để họ tự hưởng thụ. Mặc dù Cộng Biến hay Tự Biến của các Tâm Thức, vạn pháp vẫn được xây dựng theo tình tự Cộng Nghiệp và Biệt Nghiệp của chúng sanh. Cộng Nghiệp là nguyên nhân khiến cho các Tâm Thức Alaya cộng biến những thế giới y báo có tánh cách cộng đồng để cho tất cả chúng sanh cùng nhau sinh hoạt và hưởng thụ. Biệt Nghiệp là nguyên nhân khiến cho mỗi Tâm Thức Alaya tự biến từng chúng sanh chánh báo để họ tự sinh hoạt riêng. Như vậy, mỗi chúng sanh hữu tình đều có một vũ trụ riêng biệt thuộc Tự Biến nằm trong vũ trụ chung thuộc Cộng Biến. Thế nên mới có câu Ca Dao: "Người vui thấy cảnh cũng vui, người buồn thấy cảnh cũng xuôi lòng buồn "

D. VẤN ĐẾ LƯỢNG VÀ CẢNH:

Vấn đề Lượng và Cảnh được thành lập là căn cứ nơi vấn đề Năng Phân Biệt và Sở Phân Biệt của Tâm Thức mà định danh. Năng Phân Biệt của Tâm Thức nghĩa là Tâm Thức có khả năng phân biệt vạn pháp để hiểu biết. Sở Phân Biệt của Tâm Thức nghĩa là nơi chốn để cho Tâm Thức phân biệt.

LƯỢNG: là lượng tính, là tính toán và so lường. Sự phân biệt vạn pháp của Tâm Thức có tánh cách so lường, cân nhắc, tính toán để hiểu biết. Đây là chỉ cho Tâm Thức có khả năng phân biệt để hiểu biết. Lượng còn được gọi là Năng Phân Biệt. Năng Phân Biệt nghĩa là Tâm Thức có khả năng phân biệt vạn pháp.

CẢNH: là bối cảnh, là nơi chốn, là vị trí, là cơ sở để cho Tâm Thức phân biệt. Tâm Thức phân biệt bối cảnh đây để hiểu biết. Bối cảnh còn được gọi là Sở Phân Biệt. Sở Phân Biệt nghĩa là nơi chốn là vạn pháp để cho Tâm Thức phân biệt.

Nói cách khác, Lượng (năng phân biệt) ở đây tức là chỉ cho Tâm Thức thuộc về chủ thể (Subject), có khả năng phân biệt vạn pháp và Tâm Thức phân biệt có tánh cách so lường thiệt hơn, cân nhắc lợi hại, phân tích đúng sai để chọn lựa tinh tường, sâu sắc cho sự hiểu biết. Tâm Thức nhờ phân biệt mới có thể hiểu biết rõ tánh chất, giá trị và ý nghĩa của mọi sự vật nên gọi là Lượng, còn Cảnh (sở phân biệt) ở đây tức là chỉ cho vạn vật trong thế gian và vạn vật trong thế gian luôn luôn làm bối cảnh (Object) giao duyên để cho Tâm Thức phân biệt. Nhờ nương tựa các bối cảnh, Tâm Thức mới có thể phân biệt để hiểu biết vạn pháp. Sự phân biệt về lượng tính của Tâm Thức thì có nhiều trạng thái khác nhau. Trạng thái khác nhau về lượng tính của Tâm Thức, nhà Duy Thức phân làm ba loại, gọi là ba Lượng (Tam Lượng). Ba Lượng gồm có: Hiện Lượng, Tỷ Lượng và Phi Lượng.

Còn bối cảnh (sở phân biệt) nơi vạn pháp thì cũng có nhiều tánh chất khác nhau. Cho nên Tâm Thức nương tựa theo những bối cảnh đó để hiểu biết thì cũng có nhiều hình thái không giống nhau. Nơi vạn pháp, sự khác nhau về bối cảnh nhà Duy Thức cũng phân làm ba loại, gọi là ba Cảnh (Tam Cảnh). Ba Cảnh gồm có: Tánh Cảnh, Đới Chất Cảnh và Độc Ảnh Cảnh. Tánh chất khác nhau của ba Lượng và của ba Cảnh được nhận định như sau:

I. BA LƯỢNG (TAM LƯỢNG):

Lượng nghĩa là sự hiểu biết của Tâm Thức có tánh cách cân nhắc, so lường và tính toán. Nói cách khác, Tâm Thức hiểu biết vạn pháp với tánh cách phân tích để cân nhắc, so sánh để chọn lựa qua hình thức gián tiếp hoặc hình thức trực tiếp để cho sự nhận định đạt được chân giá trị của mọi sự vật nên gọi là Lượng. Tâm Thức phân biệt vạn pháp với tánh cách lượng tính thì hiểu biết không được đồng nhất về phương diện nhận định. Sự sai khác về lượng tính của Tâm Thức gồm có ba loại, gọi là ba Lượng: Hiện Lượng, Tỷ Lượng và Phi Lượng. A. HIỆN LƯỢNG (TRỰC GIÁC):

Hiện Lượng nghĩa là hiểu biết trực tiếp những cảnh vật đối tượng đã được hiện bày đầu tiên và sự hiểu biết hiện lượng hoàn toàn không có ý niệm diễn dịch và suy luận.

Năm Tâm Thức và Tâm Thức Alaya thứ tám là hai loại tâm thức luôn luôn hiểu biết bằng hiện lượng. Sự hiểu biết của năm Tâm Thức và của Tâm Thức Alaya thứ tám được phân định như sau:

1. Năm tâm thức hiểu biết hiện lượng:

Năm Tâm Thức gồm có: Nhãn thức, Nhĩ Thức, Tỷ Thức Thiệt Thức và Thân Thức. Năm Tâm Thức hiểu biết hiện lượng nghĩa là khả năng của năm Tâm Thức chỉ hiểu biết được những cảnh vật có thể chất và những cảnh vật không có thể chất đang hiện hữu trong thế gian. Trái lại năm Tâm Thức không thể hiểu biết những cảnh vật thuộc tiềm năng (Memories) với hình thức hạt giống nằm phía bên trong Thức Thể Alaya. Năm Tâm Thức hiểu biết hiện lượng có tánh cách độc lập, nghĩa là không có sự cộng tác của ý Thức thứ sáu và cũng như không có sự so đo chấp trước của Thức Mạt Na thứ bảy điều khiển. Năm Tâm Thức thường hiểu biết trực tiếp nơi cảnh vật đối tượng không có sự suy luận và diễn dịch. Trong lúc hiểu biết vạn pháp, năm Tâm Thức không có phân biệt và chấp trước về danh xưng về ý nghĩa và về tướng trạng của mỗi pháp. Nói cách khác, đối với vạn pháp, năm Tâm Thức hiểu biết không có so lường thiệt hơn, không có phân biệt phải quấy, tốt xấu, không có căn nhắc đúng sai v.v... Sự hiểu biết này của năm Tâm Thức là sự hiểu biết thuộc loại Hiện Lượng.

Thí dụ, mẹ của cháu Chương bắt buộc cháu đọc truyện cổ tích cho bà nghe. Cháu không thích đọc vì có hẹn đi chơi với người bạn. Nhưng mẹ của cháu ra lệnh bắt cháu phải đọc Cháu cố đọc cho mau hết câu truyện để kịp giờ đi chơi. Trong lúc đọc truyện, Nhãn Thức của cháu vẫn thấy chữ để đọc và cháu đọc một cách tự nhiên, rõ ràng không chút sai lầm. Khi đọc xong, cháu Chương hoàn toàn không biết trong sách đó nói chi và nếu như có ai hỏi, cháu cũng không thể thuật lại cho người khác nghe những gì trong sách đó nói. Nguyên do trong lúc đọc truyện cổ tích, cháu không để ý vào để nhận định, mặc dù cháu quả quyết đọc không sai một chữ nào của câu truyện. Đây là hiện tượng Nhãn Thức của cháu Chương hiểu biết trực tiếp những hàng chữ trong câu truyện để đọc cho đúng và ngay lúc đó Ý Thức thứ sáu của cháu không có hợp tác để phân biệt tánh chất, giá trị và ý nghĩa của cất truyện. Cho nên cháu không thể nào tường thuật lại được câu truyện cổ tích nói trên cho người khác nghe.

Sự hiểu biết trực tiếp của năm Tâm Thức cũng được gọi là Tự Tánh Phân Biệt. Tự Tánh Phân Biệt nghĩa là trong năm Tâm Thức nói trên, mỗi Tâm Thức đều có sẵn bản tánh phân biệt riêng và nhờ bản tánh phân biệt riêng đó mỗi Tâm Thức mới có thể hiểu biết sự vật một cách tự nhiên, vô tư và hiểu biết không có vấn đề so sánh hay cân nhắc giống như sự hiểu biết của Ý Thức thứ sáu. Có thể nói, năm Tâm Thức này hiểu biết vạn pháp không phải thuộc loại Tùy Niệm Phân Biệt và cũng không phải thuộc loại Kế Đạt Phân Biệt. Tùy Niệm Phân Biệt nghĩa là sự hiểu biết vạn pháp luôn luôn đặt trên quan niệm thương ghét, khen chê và chấp trước về vấn đề tốt xấu, phải quấy, thiệt hơn, lợi hại của sự việc. Tùy Niệm Phân Biệt là chỉ cho sự hiểu biết của Thức Mạt Na thứ bảy. Năm Tâm Thức hiểu biết vạn pháp thì không nằm trong lãnh vực Tùy Niệm Phân Biệt của Thức Mạt Na thứ bảy chấp trước, còn Kế Đạt Phân Biệt nghĩa là sự hiểu biết vạn pháp mang tánh chất phân biệt phải quấy, tính toán thiệt hơn, cân nhắc lợi hại để nhận thức. Đây là sự hiểu biết của ý Thức thứ sáu. Năm Tâm Thức hiểu biết vạn pháp không nằm trong lãnh vực Kế Đạt Phân Biệt của Ý Thức thứ sáu nhận thức. Sự hiểu biết của năm Tâm Thức đối với vạn pháp chính là sự cảm giác trực tiếp bằng Hiện Lượng.

2/ Thức Alaya hiểu biết hiện lượng:

Hiện tượng vạn pháp trong thế gian đều là tướng phần của Kiến Phần Thức Alaya xây dựng, mặc dù hiện tượng đó đang đứng địa vị đối tượng cần thiết cho sáu Tâm Thức hiểu biết. Tướng phần của hiện tượng vạn pháp đã được phát sanh từ nơi thế giới hạt giống trong Thức Thể Alaya, nhưng bản chất của thế giới hạt giống thì thuộc loại nghiệp lực và nghiệp tướng kết thành. Cho nên hiện tượng vạn pháp trong thế gian cũng được thể hiện tướng phần của nghiệp tướng mang tánh chất nghiệp báo của nghiệp lực, nguyên vì vạn pháp nói trên tất cả đều là thành quả của thế giới hạt giống do Kiến Phần Thức Alaya xây dựng. Điều đáng chú ý, thế giới hạt giống nghiệp lực và nghiệp tướng trong Thức Thể Alaya chỉ làm kiểu mẫu căn bản để cho Kiến Phần Thức Alaya xây dựng vạn pháp. Trong giai đoạn xây dựng vạn pháp, Kiến Phần Thức Alaya tự mình trực iếp lấy kiểu mẫu nơi thế giới hạt giống không qua trung gian của các Tâm Thức khác, nghĩa là Kiến Phần Thức Alaya không nhờ đến các Tâm Thức khác tiếp tay hổ trợ. Như vây, hiện tượng vạn pháp trong thế gian chính là Hiện Lượng của Kiến Phần Thức Alaya xây dựng và bảo trì. Hơn nữa, Kiến Phần Thức Alaya hoàn toàn vô tư trong việc chọn lựa những hạt giống thiện ác để xây dựng. Kiến Phần Thức Alaya y cứ nơi luật nhân quả thiện ác để xây dựng vạn pháp một cách công bằng và vô tư. Kiến Phần Thức Alaya xây dựng vạn pháp không có thái độ phân biệt, khen chê hoặc chọn lựa những hạt giống tốt xấu theo sở thích của mình. Chẳng những thế, sự hiểu biết của Kiến Phần Thức Alaya rất chính xác, không sai lầm những hạt giống thiện ác để xây dựng đúng theo nghiệp lực quy định. Vì lý do đó, nhà Duy Thức cho sự hiểu biết của Kiến Phần Thức Alaya có tánh cách vô ký, nghĩa là sự hiểu biết này không phải thiện và cũng không phải ác. Nói cách khác, Kiến Phần Thức Alaya luôn luôn chọn đúng những hạt giống thiện ác hội đủ điều kiện để xây dựng và không loại bỏ bất cứ hạt giống nào. Đây là sự hiểu biết trực tiếp của Kiến Phần Thức Alaya nơi thế giới hạt giống trong Thức Thể Alaya. Nhà Duy Thức cho sự hiểu biết của Kiến Phần Thức Alaya là thuộc về Hiện Lượng.

B. TỶ LƯỢNG (SO SÁNH PHÂN BIỆT):

Tỷ Lượng nghĩa là xét đoán, tính toán theo sự so sánh đúng sai, cân nhắc lợi hại, phân biệt phải quấy, chọn lựa hơn kém V.v... của Tâm Thức để hiểu biết, nên gọi là Tỷ Lượng. Đây là sự hiểu biết của Ý Thức thứ sáu. Ý Thức thứ sáu hiểu biết vạn pháp qua ảnh tử do năm Tâm Thức cung cấp. Không giống như sự hiểu biết của năm Tâm Thức ở trước Ý Thức thứ sáu hiểu biết vạn pháp qua sự suy luận và diễn dịch, nghĩa là Ý Thức thứ sáu luôn luôn phân biệt danh xưng, ý nghĩa và tướng trạng từng sự vật một để nhận thức tánh chất cũng như giá trị của mỗi loại.

Thí dụ, chúng ta nhìn thấy đám khói ở xa bay lên từng cuộn, liền khởi lên Ý Thức so sánh cho đám khói đó thuộc loại gì và hiểu biết ngay là khói của lửa cháy. Người học Duy Thức nhờ Ý Thức so sánh những lời thí dụ, liền hiểu biết được nghĩa lý một cách rõ ràng. Ông quan toà cũng nhờ Ý Thức so sánh những nhân chứng và những dữ kiện, liền hiểu biết được người bị càng có tội hay là không có tội.

Vì mang tánh chất suy luận và diễn dịch, Ý Thức thứ sáu luôn luôn sinh hoạt trên hai lãnh vực Tỷ Lượng để hiểu biết vạn pháp. Hai lãnh vực Tỷ Lượng của Ý Thức thứ sáu hiểu biết gồm có, Chân Tỷ Lượng và Tợ Tỷ Lượng.

1. Chân tỷ lượng:

Ý Thức thứ sáu hiểu biết chính xác về tánh chất, giá trị và ý nghĩa của vạn pháp hiện có mặt trong thế gian bằng sự suy luận và diễn dịch, nghĩa là Ý Thức thứ sáu phân biệt danh .xưng, nghĩa lý và tướng trạng của mỗi pháp để hiểu biết. Sự hiểu biết này của Ý Thức thứ sáu được gọi là Chân Tỷ Lượng, mặc dù những hiện tượng đó đều thuộc về ảnh tử do năm Tâm Thức cung cấp. Những hiện tượng ảnh tử nói trên đều phát sanh từ nơi những sự vật có thực chất trong thế gian, nên gọi là Chân và Ý Thức thứ sáu hiểu biết đúng những hiện tượng ảnh tử đó bằng sự suy luận và diễn dịch nên gọi là Tỷ Lượng. Nói cách khác, Ý Thức thứ sáu lựa theo những hiện tượng ảnh tử do năm Tâm Thức cung cấp để hiểu biết vạn pháp trong thế gian qua hình thức suy luận và diễn dịch, nên gọi là Chân Tỷ Lượng.

Thí dụ, con người khi muốn muốn hiểu một vấn đề nào thường hay lấy những kinh nghiệm của nhà tư tưởng này đem so sánh những kinh nghiệm của nhà tư tưởng kia, nhằm mục đích làm sáng tỏ những gì mà mình muốn hiểu biết. Trường hợp khác, con người khi muốn trình bày một vấn đề gì thường hay mượn những thí dụ này hoặc những thí dụ khác để làm sáng tỏ lập trường mà mình muốn nói lên cho người khác hiểu biết sự thật.

2. Tợ tỷ lượng:

Ý Thức thứ sáu nhớ lại (hồi tưởng) và so sánh những quá trình kinh nghiệm sống của mình để hiểu biết tánh chất, ý nghĩa và giá trị từng loại một trong cuộc đời. Những quá trình kinh nghiệm sống nói trên đã được đúc kết thành những hạt giống và cũng đã được tàng trữ trong Thức Thể Alaya. Khi muốn nhớ lại, Ý Thức thứ sáu phải nhờ đến Thức Mạt Na thứ bảy mang hình ảnh của những hạt giống này từ trong Thức Thể Alaya đưa lên trình diện cho ÝThức thứ sáu so sánh. Sự so sánh của ÝThức thứ sáu để hiểu biết được gọi là Tợ Tỷ Lượng. Nguyên vì những quá trình kinh nghiệm sống mà Ý Thức thứ sáu hiểu biết đều là hình ảnh tương tợ của những hạt giống trong Thức Thể Alaya. Những hình ảnh tương tợ này hoàn toàn không thực chất và cũng không giống những sự vật hiện có mặt trong thế gian. Ý Thức thứ sáu nhớ lại những hình ảnh năm xưa của quá trình kinh nghiệm sống nhằm mục đích rút ưu khuyết điểm cho việc xây dựng cuộc sống sớm đạt được nhiều thuận lợi hơn, mặc dù những hình ảnh đó thực sự là Tợ Tỷ Lượng.

Thí dụ, khi bước chân vào đời, anh A liền áp dụng số vốn đã học được ở nhà trường suất thời gian mười năm đèn sách. Khi còn là sinh viên, anh A chỉ học mớ lý thuyết trong cuộc sống của các bậc tiền nhân đã trải qua nhiều giai đoạn kinh nghiệm. Mớ lý thuyết này đều là những hình ảnh có tánh cách tương tợ của các sự việc trong quá trình kinh nghiệm sống. Chúng hoàn toàn không thực tế và đã được tàng trữ trong Thức Thể Alaya. Giờ đây anh A mang chúng nó ra sử dụng để so sánh với cuộc đời. Nhờ đó anh rút tỉa được nhiều kinh nghiệm mới hơn. Những mớ lý thuyết này cũng gọi là Tợ Tỷ Lượng của Ý Thức thứ sáu và anh A lấy chúng nó từ trong hạt giống nơi Thức Thể Alaya mang ra so sánh.

C. PHI LƯỢNG (SO SÁNH SAI LẦM):

Phi Lượng nghĩa là sự xét đoán của Tỷ Lượng đã nêu ở trên hoàn toàn sai lầm và xét đoán không đúng với sự thật, nên gọi là Phi Lượng. Đây là sự hiểu biết của Thức Mạt Na thứ bảy. Thức Mạt Na thứ bảy thì thường hiểu biết sự vật bằng cách tưởng tượng, hiểu biết mang tánh chất so đo chấp trước. Nói rõ hơn, Thức Mạt Na thứ bảy phải nhờ những dữ kiện của ý Thức thứ sáu cung cấp mới có thể xét đoán và so lường sự vật trên quan niệm thương ghét, khen chê. Sự xét đoán so lường của Thức Mạt Na thứ bảy thường hay sai lầm, chấp trước những điều không đúng chân giá trị của hiện tượng thực tại nên gọi là Phi Lượng. Thức Mạt Na thứ bảy luôn luôn khống chế và điều khiển Ý Thức thứ sáu nhận xét mọi việc thường hay bóp méo sự thật. Thế nên sự hiểu biết vạn pháp của Thức Mạt Na thứ bảy không được vô tư trong sự nhận thức nên gọi là Phi Lượng.

Thí dụ, những người ở Việt Nam chưa từng đến nước Hoa Kỳ lần nào. Họ chỉ dựa theo các dữ kiện, nào phim ảnh nào tin tức và các thư từ của thân nhân tại hải ngoại gởi về v.v... rồi xét đoán theo quan niệm của mình, tưởng tượng sai lầm cho rằng, những người sống trong nước Hoa Kỳ vô cùng sung sướng. Một vấn đề khác, con người mỗi khi thương ai thì thương cả đường đi nước bước và mỗi khi ghét ai thì ghét cả tông chi họ hàng. Đây là hiện tượng so lường của Thức Mạt Na thứ bảy qua Ý Thức thứ sáu phân biệt.

D. THÁNH NGÔN LƯỢNG:

Ngoài ba Lượng vừa nêu ở trên, chúng ta còn có một loại lượng tính nữa là Thánh Ngôn Lượng. Thánh Ngôn Lượng nghĩa là chỉ cho những lời dạy của các đức Phật. Những lời của các đức Phật dạy đều là những lượng xét về chân lý và những lượng xét này có công năng giúp cho chúng sanh tin tưởng để tu hành, nên gọi là Thánh Ngôn Lượng. Thánh Ngôn Lượng của các đức Phật chỉ dạy có tánh cách phương tiện trong việc tu tập để đạt đạo cho chúng sanh. Thánh Ngôn Lượng đối với bản thể Chân Như mới là ngón tay chỉ mặt trăng, là chiếc thuyền qua bể khổ và nó thực sự không phải nguyên lý cứu cánh. Thánh Ngôn Lượng chỉ trợ duyên cho chúng sanh nương tựa để được giác ngộ và giải thoát, nên gọi là Thánh Ngôn Lượng.

Tóm lại, năm Tâm Thức hiểu biết vạn pháp bằng lối trực giác, nghĩa là hiểu biết trực tiếp vấn đề, hiểu biết sự việc không qua sự so sánh, sự phân biệt lớn nhỏ, dài ngắn, vuông tròn và cũng không phân biệt rằng, cái này hay cái kia dỡ v.v... Hơn nữa năm Tâm Thức chỉ duyên thẳng nơi cảnh vật đối tượng hiện có mặt trong thế gian để hiểu biết, nên gọi là Hiện Lượng.

Ý Thức thứ sáu thì luôn luôn hiểu biết vạn pháp qua sự diễn dịch và suy luận. Nhờ bản chất diễn dịch và suy luận của Ý Thức thứ sáu, tánh chất, giá trị và ý nghĩa của mỗi sự vật mới được hiện bày cụ thể ra ngoài. Vì có tánh cách phân biệt và so sánh các sự việc, cho nên sự hiểu biết vạn pháp của Ý Thức thứ sáu được gọi là Tỷ Lượng.

Bản tánh của Thức Mạt Na thứ bảy thì so đo và chấp trước Thức Mạt Na Thứ bảy có nhiệm vụ quản lý tất cả hạt giống của vạn pháp, nhưng Thức Mạt Na thứ bảy khi hiểu biết vạn pháp thì thường đặt trên quan niệm tính toán thiệt hơn, thường ý niệm méo mó sự việc và thường nhận định lệch lạc vấn đề. Cho nên sự hiểu biết vạn pháp của Thức Mạt Na thứ bảy được gọi là Phi Lượng.

Các chúng sanh hữu tình, vì mãi sống trong Tỷ Lượng và Phi Lượng cho nên cứ chuốc lấy đau khổ triền miên và cứ lầm lỡ gây tạo lắm điều tội ác để rồi phải bị thảm cảnh luân hồi muôn kiếp trong sáu nẻo. Ngược lại, các bậc Thánh Nhân luôn luôn an trú trong Hiện Lượng và nhờ đó cuộc sống của họ được tự tại, an lạc và giải thoát mọi đau khổ trầm luân.

II. BA CẢNH (TAM CẢNH):

Cảnh, gọi cho đủ là cảnh giới, thuộc đối diện của giác quan (căn) và cũng thuộc đối tượng của Tâm Thức. Tâm Thức thường duyên nơi những cảnh giới nói trên để hiểu biết vạn pháp. Tâm Thức nếu như không có những cảnh giới làm đối tượng thì không biết nương vào đâu để sinh hoạt. Vì thế nhà Duy Thức gọi những cảnh giới nói trên là Cảnh Sở Duyên, còn Kiến Phần là phần sinh hoạt của Tâm Thức. Kiến Phần chỉ có khả năng duyên đến phần hình tướng của cảnh giới để hiểu biết vạn pháp. Thế nên nhà Duy Thức đặt cho Kiến Phần một danh nghĩa là Kiến Phần Năng Duyên của Tâm Thức. Riêng phần hình tướng của cảnh giới được gọi là Tướng

Phần Sở Duyên. Kiến Phần Năng Duyên của Tâm Thức có nhiều loại khác nhau thì Tướng Phần Sở Duyên của cảnh giới cũng có nhiều thứ không giống nhau. Sự khác nhau về Tướng Phần Sở Duyên của cảnh giới tổng quát được phân làm ba loại, gọi là ba Cảnh (Tam Cảnh). Ba Cảnh gồm có:

A. TÁNH CẢNH:

Tánh là thể tánh hay tánh chất chân thật của sự vật. Cảnh là cảnh giới, là phần hình tướng của sự vật. Tánh Cảnh nghĩa là cảnh giới có tánh chất chân thật do Duy Thức biến hiện và trong những cảnh giới đó có sự góp mặt của Duy Thức, nên gọi là Tánh Cảnh. Vị trí của Tánh Cảnh thì thuộc về Tướng Phần Sở Duyên (phần hình tướng để duyên) của Tâm Thức và hình tướng của Tánh Cảnh do Kiến Phần Thức Alaya xây dựng. Tánh Cảnh gồm có hai loại: Vô Chất Tánh Cảnh và Hữu Chất Tánh Cảnh.

1. Vô chất tánh cảnh:

Vô Chất Tánh Cảnh nghĩa là những cảnh giới không có tánh chất chân thật. Những cảnh giới đây chỉ toàn là ảnh tử và tập khí của tất cả pháp ở trạng thái hạt giống trong Thức Thể Alaya. Chúng nó hoàn toàn không có tánh chất chân thật nên gọi là Vô Chất Tánh Cảnh. Những hạt giống cảnh giới không tánh chất chân thật (Vô Chất Tánh Cảnh) trong Thức Thể Alaya thảy đều bình đẳng và vắng lặng, thường gọi là Nhứt Thiết Chủng Tử. Nhứt Thiết Chủng Tử nghĩa là tất cả hạt giống cảnh giới không có tánh chất chân thật đều được tàng trữ trong Thức Thể Alaya. Trong tất cả hạt giống nói trên, có hai loại tập khí, một loại thuộc Danh Xưng (thuộc tên gọi) và một loại thuộc Ngã Pháp (thuộc Ngã Tướng và Pháp Tướng). Hai loại tập khí này được gọi chung là Nhị Thủ Tập Khí (hai loại Tập Khí). Nhị Thủ Tập Khí cũng đã được nội kết thành hạt giống nằm trong Thức Thể Alaya. Khi gặp đủ duyên, tất cả hạt giống cảnh gởi không có tánh chất chân thật liền bị chuyển biến để trở thành Nhân Dị Thục. Nhân Dị Thục là hạt giống đã có tánh chất chân thật, đã có mầm sống làm nhân ở trong. Nhân Dị Thục thuộc về nhân tố sanh khởi để thành hình những cảnh giới thuộc Quả Dị Thục trong thế gian. Những cảnh giới thuộc Quả Dị Thục chính là tên khác của những cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) vừa trình bày trên.

Tất cả hạt giống (Nhứt Thiết Chủng Tử) khi chưa tác dụng thì vẫn tồn tại trong Thức Thể Alaya với trạng thái tiềm năng không có hình tướng. Trạng thái tiềm năng của hạt giống thường gọi là trạng thái Như Như. Nguyên vì chưa tác dụng để hiện khởi, tất cả hạt giống ở trạng thái như như trong Thức Thể Alaya thì đều hoàn toàn bình đẳng, không có tướng sai biệt. Chúng nó vẫn nằm yên một chỗ tĩnh lặng (tịch tĩnh) trong Thức Thể Alaya. Nói cách khác, tất cả hạt giống nằm yên trong Thức Thể Alaya với hình thức tiềm năng đều thuộc về Vô Chất Tánh Cảnh (cảnh gởi không có tánh chất chân thật) ở trạng thái như như, bình đẳng và tịch tĩnh. Mặc dù không có tánh chất chân thật, tất cả hạt giống cảnh giới nói trên cũng vẫn đứng địa vị nguồn gốc không thể thiếu mặt trong việc phát sanh ra cảnh giới có tánh chất chân thật về sau trong thế gian. Có thể nói, tất cả hạt giống cảnh giới với hình thức tiềm năng trong Thức Thể Alaya đều được gọi là Vô Chất Tánh Cảnh.

2. Hữu chất tánh cảnh:

Hữu Chất Tánh Cảnh là những cảnh giới có tánh chất chân thật, nghĩa là có sức sống ở trong do Kiến Phần Thức Alaya nương theo các duyên xây dựng nên. Nhưng trong thế giới Hữu Chất Tánh Cảnh, pháp nào cũng đều an trụ nơi tướng riêng (tự tướng) của pháp ấy và chúng hoàn toàn không có sự phân biệt và chấp trước. Những pháp có tánh chất chân thật gồm có: sắc, thinh, hương, vị và xúc, gọi chung là Hữu Chất Tánh Cảnh. Nói rõ hơn, vạn pháp có sức sống trong thế gian đều thuộc về Hữu Chất Tánh Cảnh và chúng nó luôn luôn đứng địa vị đối tượng cần thiết để cho sáu Tâm Thức nương tựa và sinh hoạt. Sáu Tâm Thức nhờ nương nơi vạn pháp Hữu Chất Tánh Cảnh nói trên mới có hiểu biết.

B. ĐỚI CHẤT CẢNH:

Đới là nương theo.

Chất là có thể chất chân thật.

Đới Chất Cảnh nghĩa là những hiện tượng được xây dựng từ nơi cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) trong thế gian. Nói cách khác, những hiện tượng do Tâm Thức mê vọng nương theo hình tướng của cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) trong thế gian xây dựng nên, gọi là Đới Chất Cảnh. Hình tướng của những hiện tượng đới chất cảnh đều thuộc về loại ảo ảnh (Illusions) và chúng nó chỉ giống tương tợ hình tướng của những cảnh giới có tánh chất chân thật nói trên. Hiện tượng đới chất cảnh gồm có hai loại: Chân Đới Chất Cảnh và Tợ Đới Chất Cảnh.

1. Chân Đới Chất cảnh:

Chân Đới Chất Cảnh nghĩa là những hiện tượng do Tâm Thức nương theo các cảnh giới hiện có mặt trong thế gian xây dựng thành hình tướng. Những hiện tượng này so với các cảnh giới hiện có mặt trong thế gian rất giống nhau hình tướng, nên gọi là Chân Đới Chất Cảnh.

Sự xây dựng những hiện tượng Chân Đới Chất Cảnh của Tâm Thức được phân thành ba lãnh vực sau đây:

1)- Kiến Phần của năm Tâm Thức nương nơi các cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) hiện có mặt trong thế gian, trước hết biến ra tướng phần (Images) và sau đó duyên trở lại tướng phần trên để hiểu biết vạn pháp. Tướng Phần là phần hình tướng của các cảnh giới có tánh chất chân thật do Kiến Phần của năm Tâm Thức hiện ra. Tướng phần vừa trình bày thì rất giống hình tướng của các cảnh giới có tánh chất chân thật. Tướng phần này được gọi là Chân Đới Chất Cảnh.

2)- Kiến Phần Ý Thức thứ sáu nương nơi các cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) hiện có mặt trong thế gian xây dựng thành những sự vật thuộc Chân Đới Chất Cảnh. Những sự vật chân đới chất cảnh do Ý Thức thứ sáu xây dựng thì hoàn toàn không có sinh động, không có sức sống ở trong và chúng được gọi là Vô Thể Chất Pháp (những pháp không có tánh chất chân thật). Những sự vật chân đới chất cảnh vừa trình bày còn có tên là Biến Kế Sở Chấp Pháp. Biến Kế Sở Chấp Pháp là những pháp do sự chấp trước của Ý Thức tính toán biến hiện nên. Bất cứ sự vật nào nếu do Kiến Phần Ý Thức thứ sáu căn cứ theo những cảnh giới có tánh chất chân thật trong thế gian tạo nên đều thuộc về Chân Đới Chất Cảnh.

Thí dụ, hoa hồng thiệt thì có sức sống ở trong và nó thuộc về loại cảnh giới có tánh chất chân thật, còn hoa hồng giả bằng chất Ni Lông (bằng chất hoá học) thì không có sức sống ở trong và nó đều do Ý Thức thứ sáu mượn các duyên của hoa hồng thiệt tạo nên, được gọi là Chân Đới Chất Cảnh.

3)- Kiến Phần Thức Alaya thứ tám nương nơi hạt giống của nhũng cảnh giới không có tánh chất chân thật (vô chất tánh cảnh) trong Thức Thể Alaya để xây dựng thành những cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) trong thế gian. Những cảnh giới có tánh chất chân thật trong thế gian do Kiến Phần Thức Alaya thứ tám xây dựng nhằm mục đích làm đối tượng cho sáu Tâm Thức sinh hoạt để có hiểu biết. Cũng vì Kiến Phần Thức Alaya thứ tám xây dựng cho nên tất cả cảnh giới có tánh chất chân thật trong thế gian đều là Chân Đới Chất Cảnh của những hạt giống cảnh giới trong Thức Thể Alaya biến hiện.

2. Tợ đới chất cảnh:

Tợ Đới Chất Cảnh nghĩa là những cảnh giới do nghiệp duyên mê lầm của chúng sanh hữu tình tạo nên. Tợ Đới Chất Cảnh này mới xem thì giống như những cảnh giới có tánh chất chân thật trong thế gian. Nhưng nhìn cho kỹ, chúng nó hoàn toàn không giống như những cảnh giới có tánh chất chân thật nói trên. Tợ Đới Chất Cảnh thể hiện có hai trường hợp:

l)- Kiến Phần Thức thứ sáu liên hệ và nương tựa nơi Tướng Phần riêng của năm Tâm Thức

để tạo thành Tướng Phần chung (tổng tướng) cho sự hiểu biết. Tướng Phần riêng của năm Tâm Thức là năm ảnh tử thuộc Sắc, Thinh, Hương, Vị và Xúc và năm ảnh tử này được phát sanh từ nơi năm trần cảnh của một sự vật có thể chất trong thế gian. Do đó Tướng Phần chung được gọi là Pháp Trần và Pháp Trần này thì thuộc về đối tượng của Ý Thức thứ sáu hiểu biết. Ý Thức thứ sáu nương nơi Pháp Trần đó để hiểu biết tánh chất giá trị và ý nghĩa của một pháp trong vạn pháp, nhưng Pháp Trần này lại cũng là hình bóng của năm ảnh tử nơi Sắc, Thinh, Hương, Vị và Xúc. Từ đó cho thấy pháp Trần hay Tướng Phần chung đều thuộc về Tợ Đới Chất Cảnh của năm trần cảnh nơi một sự vật có thể chất trong thế gian. Kiến Phần Ý Thức thứ sáu nương nơi Tợ Đới Chất Cảnh nói trên để hiểu biết vạn pháp.

2)- Ý Thức thứ sáu và năm Tâm Thức lại nương tựa nơi những pháp thuộc biến kế sở chấp (những pháp do sự chấp trước của Ý Thức thứ sáu tính toán biến hiện) không thể chất hiện có mặt trong thế gian cùng nhau sáng tạo vô số những pháp tương tợ theo nhu cầu hưởng thụ của loài người. Những pháp biến kế sở chấp đã không thực thể thì những pháp tương tợ lại càng xa thực thể hơn. Những pháp tương tợ được phát minh nhằm mục đích cung ứng nhu cầu cho đời sống loài người. Những pháp tương tợ này cũng được gọi là Tợ Đới Chất Cảnh.

Thí dụ, Tây Du Ký là một sử liệu có thật trong đời nhà Đường. Tây Du Ký là pháp thuộc loại không có thể chất hiện có mặt trong thế gian nhằm mục đích ghi lại công trình du học của ngài Huyền Trang tại Ấn Độ vào khoảng thế kỷ thứ VII Tây lịch. Các nhà viết truyện của Trung Hoa dựa theo sử liệu Tây Du Ký này viết thành cốt truyện hoang đường gọi là Truyện Tây Du. Truyện Tây Du trong đó có đề cập đến những nhân vật như Tề Thiên, Bát Giái, Sa Tăng v.v... bằng sự tưởng tượng phóng đại không thực gọi là Truyện Giả Sử. Truyện Tây Du thì thuộc về loại Tợ Đới Chất Cảnh và được phát xuất từ nơi Tây Du Ký. Nguyên do nội dung của Truyện Tây Du thì tương tợ như Tây Du Ký và được sáng tác từ noi Tây Du Ký. Cho nên truyện Tây Du được gọi là Tợ Đới Chất Cảnh của Tây Du Ký.

C. ĐỘC ẢNH CẢNH:

Độc ảnh Cảnh nghĩa là những cảnh tượng chỉ có trong tư tưởng của con người và trên thực tế chúng nó không bao giờ có mặt trong thế gian. Những cảnh tượng này gọi là Độc Ảnh Cảnh. Độc Ảnh Cảnh chính là những hình ảnh tưởng tượng của Ý Thức thứ sáu. Ý Thức thứ sáu vọng tưởng điên đảo tạo nên độc ảnh cảnh. Những hình ảnh đây thì hoàn toàn thuộc Phi Lượng. Chúng nó không có bản chất chân thật nơi chân lý và chỉ có mặt đối với Ý Thức thứ sáu qua sự tưởng tượng mà thôi. Cho nên những hình ảnh tưởng tượng không có bản chất này được gọi là Vô Chất Độc Ảnh Cảnh.

Thí dụ, những cảnh tượng như, thế giới Thiên Đường, thế giới Địa Ngục, Thổ Địa, Táo Quân, câu chuyện Thằng Cuội và Chị Hằng v.v... Những cảnh tượng này chỉ có trong sự tưởng tượng vùa Ý Thức thứ sáu, nên gọi là Độc Ảnh Cảnh.

Tóm lại, năm Tâm Thức nương tựa nơi những cảnh giới có tánh chất chân thật (hữu chất tánh cảnh) trong thế gian do Thức Alaya thứ tám sáng tạo để hiểu biết. Ý Thức thứ sáu nương nơi những cảnh giới đới chất (đới chất cảnh của năm Tâm Thức biến hiện và nương nơi những cảnh giới đới chất của Thức Mạt Na thứ bảy cung cấp để hiểu biết. Thức Mạt Na thứ bảy nương nơi những cảnh giới đới chất của Kiến Phần Thức Alaya thứ tám xây dựng và nương nơi những cảnh giới đới chất của Ý Thức thứ sáu phân biệt để hiểu biết, còn Kiến Phần Thức Alaya thứ tám thì lại nương nơi những cảnh giới không có tánh chất chân thật (vô chất tánh cảnh) của tiềm năng được tàng trữ trong Thức Thể Alaya hiểu biết.

E. BA LOẠI KHÔNG CÓ THẬT TÁNH: (Tam Vô Tánh)

Như trước đã trình bày, nhà Duy Thức dựa theo ba nguyên tắc chính gọi là Tam Tánh (ba tánh chất) để phân vạn pháp thành ba nhóm khác nhau. Sự phân loại vạn pháp theo ba nguyên tắc nói trên của nhà Duy Thức nhằm mục đích giúp cho những người tu theo Duy Thức Quán nhận thức đễ dàng về tánh chất chân thật của hiện tượng trong thế gian qua nguyên lý Duy Thức. Nhưng sợ kẻ phàm phu và hàng nhị thừa lầm tưởng và chấp trước cho ba tánh chất của vạn pháp là nguyên lý chân thật và tồn tại ngoài thế giới Tâm Thức, nhà Duy Thức liền thành lập ba nguyên lý khác gọi là Tam Vô Tánh (ba loại không có thật tánh) để minh định lại giá trị ba tánh chất của vạn pháp ở trên, ngỏ hầu giúp cho người khảo sát khỏi bị lầm lạc. Thế nào là ba loại không có thật tánh (Tam Vô Tánh)?

1/ HÌNH TƯỚNG KHÔNG CÓ THẬT TÁNH: (Tướng Vô Tánh)

Tướng Vô Tánh nghĩa là hình tướng của vạn pháp hoàn toàn không có thể tánh chân thật. Hình tướng ở đây tức là chỉ cho Ngã Tướng và Pháp Tướng của vạn pháp. Vạn pháp trong vũ trụ, mỗi sự vật đêu có một hình tướng riêng biệt và một ý nghĩa riêng biệt. Một hình tướng riêng biệt của từng cá nhân gọi là Tự Tướng và một ý nghĩa riêng biệt của từng chủng loại gọi là Cộng Tướng. Tự Tướng nghĩa là hình tướng riêng của một sự vật, của một chúng sanh, còn Cộng Tướng nghĩa là hình tướng giống nhau của riêng từng chủng loại, của riêng từng thế giới. Tướng riêng (tự tướng) hay tướng chung (cộng tướng) đều có hai loại: một loại thuộc về chánh báo và một loại thuộc về y báo. Những hình tướng thuộc về chánh báo gọi là Ngã Tướng và những hình tướng thuộc về y báo gọi là Pháp Tướng. Ngã Tướng và Pháp Tướng của vạn pháp nói chung đều không có thật tánh, chỉ do Tâm Thức của chúng sanh mê vọng và chấp trước sáng tạo. Những chúng sanh mê lầm, thường vọng chấp Ngã Tướng và Pháp Tướng của vạn pháp cho là thế giới chân thật rồi lại khởi tâm tham ái, đắm nhiễm và gây tạo biết bao nghiệp báo tội ác. Thật ra những Ngã Tướng và Pháp Tướng của vạn pháp đều do nghiệp tướng biến hiện. Ngã Tướng và Pháp Tướng đây đích thực hoàn toàn không phải hình tướng chân thật và cũng không bao giờ có mặt trong thế giới Chân Như của chư Phật. Nói cách khác, đứng về phương diện thể tánh để nhận xét, vạn pháp chỉ có hình tướng giả tạo (giả tướng) của Ngã Pháp (Ngã Tướng và Pháp Tướng) do Ý Thức thứ sáu vọng chấp (biến kế sở chấp) sanh ra trong thế gian. Những hình tướng giả tạo này thì không bao giờ có thể tánh chân thật của thế giới Chân Như nên gọi là Tướng Vô Tánh.

2. NHÂN DUYÊN SANH KHÔNG CÓ THẬT TÁNH: (Sanh Vô Tánh)

Sanh Vô Tánh nghĩa là vạn pháp đều do nhân duyên ra và chúng nó hoàn toàn không có thể tánh chân thật. Vạn pháp không có tánh tự nhiên sanh ra như thế gian thường chấp trước và chúng nó chỉ do nhiều yếu tố kết hợp tạo thành nên gọi là Nhân Duyên Sanh. Thế gian lầm nhận cho rằng, vạn pháp có một Biệt Tánh Tự Nhiên sanh ra. Biệt Tánh Tự Nhiên nghĩa là thể tánh riêng biệt của vạn pháp đã có sẵn trong trời đất (Tự Nhiên) và Biệt Tánh tự nhiên sanh ra mà thôi. Như Đạo Lão nói: "Muôn vật do lý tánh Vô Cực Tự Nhiên sanh ra Đạo". Nho Giáo nói: "Vạn pháp do Lý Tánh Thái Cực Tự Nhiên sanh ra". Các Luận Sư Ấn Độ nói: "Vạn pháp do Thật Tánh Thần Ngã Phạm Thiên sanh ra".

Theo nhà Duy Thức, vạn pháp đều do Nhân Duyên sanh. Những nhân Duyên sanh ra vạn pháp gồm bảy yếu tố, gọi là bảy nguyên nhân. Bảy nguyên nhân gồm có: Bốn Đại (Đất, Nước, Gió, Lửa), Nghiệp Lực, Ngã Pháp (Ngã và Pháp Tướng) và Thức Alaya. Trong bảy yếu tố nằy, sáu yếu tố trước đều nương tựa nơi yếu tố thứ bảy là Thức Alaya để sanh ra vạn pháp. Nếu như không có Thức Alaya làm điểm tựa, sáu yếu tố kia cũng không thể tự động kết hợp với nhau để sanh khởi vạn pháp. Tánh chất Nhân Duyên Sanh của vạn pháp đều nương tựa nơi Thức Alaya để sanh khởi và tồn tại, nên gọi là Y Tha Khởi Tánh (tánh chất của vạn pháp đều nương nơi Thức Alaya để sanh ra). Đã là do Nhân Duyên sanh với tánh chất Y Tha Khởi, vạn pháp hoàn toàn không có thể tánh chân thật (Thật Tánh), nên gọi là Sanh Vô Tánh.

3. THẮNG NGHĨA KHÔNG THẬT TÁNH: (Thắng Nghĩa Vô Tánh)

Thắng Nghĩa là danh nghĩa của vạn pháp đến rốt ráo thì rất thù thắng. Thù Thắng nghĩa là vô cùng đặc biệt và vượt bực hơn tất cả mọi pháp. Danh Nghĩa Thù Thắng ở đây tức là chỉ cho các nguyên nhân sanh ra vạn pháp. Các nguyên nhân này khi ở trạng thái chưa tác dụng chỉ là những năng lực nguyên thể không có hình tướng. Chúng ta chỉ biết những năng lực nguyên thể đó trên danh nghĩa và không thể thấy chúng nó trên hình tướng. Đối với việc sanh khởi vạn pháp, những năng lực nguyên thể nói trên vô cùng quan yếu vô cùng thù thắng và chúng nó không thể thiếu mặt trong bất cứ nơi nào để xây dựng vạn pháp, nên gọi là Thắng Nghĩa.

Thắng Nghĩa Vô Tánh nghĩa là vạn pháp thuộc danh nghĩa thù thắng cũng không có thể tánh chân thật và chúng nó chỉ có trên giả danh, nên gọi là Vô Tánh. Vạn pháp thuộc danh nghĩa thù thắng là chỉ cho những năng lực nguyên thể sanh ra vạn pháp và những năng lực đây chỉ có thù thắng trên danh nghĩa, không có hình tướng cũng như không mang tánh chất của vạn pháp, nên gọi là Thắng Nghĩa Vô Tánh. Thắng Nghĩa Vô Tánh gồm có hai loại: Thế Gian Thắng Nghĩa Vô Tánh và Thắng Nghĩa Thắng Nghĩa Vô Tánh.

a. Thế gian thắng nghĩa vô tánh:

Thế Gian Thắng Nghĩa, như trên đã trình bày là những nguyên nhân sanh ra vạn pháp trong thế gian và những nguyên nhân này chỉ có trên danh nghĩa thù thắng mà thôi. Những nguyên nhân thế gian thắng nghĩa chính là nguồn gốc của vạn pháp trong thế gian. Vạn pháp trong thế gian nếu như không có những nguồn gốc này làm căn bản thì nhất định không thể sanh thành trong thế gian. Vạn pháp trong thế gian là kết quả của những nguyên nhân nói trên.

Vạn pháp trong thế gian đều mang tánh chất duyên sanh và mang tánh chất nghiệp báo khổ đau thì những nguyên nhân sanh ra chúng chứng tỏ cũng thuộc loại tánh chất giả danh, biến động và ô nhiễm bởi Vô Minh Nghiệp Tướng. Do đó, những nguyên nhân này thì hoàn toàn không có thể tánh chân thật, nên gọi là Vô Tánh.

Hơn nữa, nguồn gốc sanh ra vạn pháp trong thế gian gồm có bảy yếu tố như là, Đất, Nước, Gió, Lửa, Nghiệp Lực, Ngã Pháp và Thức Alaya. Bảy yếu tố này, mặc dù ở trạng thái năng lực nguyên thể, mỗi loại không phải là vạn pháp, nguyên vì chúng không mang tánh chất của vạn pháp. Bảy yếu tố nói trên khi kết hợp nhau lại thì mới thành hình vạn pháp. Vạn pháp trong thế gian. Bảy yếu tố này nếu như bị tách rời riêng biệt nhau thì mỗi loại cũng không thể tự động thành hình vạn pháp. Bởi thế, đứng về mặt thể tánh để nhận xét, hình tướng của bảy yếu tố đều thuộc về hạt giống giả tướng, biến động, không có thể tánh chân thật trong Thức Thể Alaya. Nhưng ngược lại, những nguyên nhân đó lại rất thù thắng cho việc sanh khởi vạn pháp trong thế gian. Vì lý do trên, bảy yếu tố đây được gọi là Thế Gian Thắng Nghĩa Vô Tánh.

b. Thắng nghĩa thắng nghĩa vô tánh:

Thắng Nghĩa Thắng Nghĩa Vô Tánh nghĩa là danh nghĩa thù thắng của Thắng Nghĩa Vô Tánh. Danh nghĩa thù thắng của Thắng Nghĩa Vô Tánh ở đây không ngoài Trí Tuệ Đại Viên Cảnh. Trí Tuệ Đại Viên Cảnh là một loại thật thể rất thù thắng và không bao giờ bị biến hoại

.Thật thể của Trí Tuệ Đại Viên Cảnh bao trùm cả van pháp và nằm trong mỗi loại pháp. Trí Tuệ Đại Viên Cảnh thì thuộc về chất liệu sống của vạn pháp, nhưng trí luệ này hoàn toàn không phải vạn pháp và nó cũng không phải là những yếu tố (Thắng Nghĩa Vô Tánh) sanh ra vạn pháp. Trí Tuệ Đại Viên Cảnh được chuyển hoá từ nơi Thức Thể Alaya. Thức Thể Alaya muốn chuyển hoá thành Trí Đại Viên Cảnh là khi nào thoát ly hẳn vạn pháp Biến Kế Sở Chấp (vạn pháp do sự chấp trước của Ý Thức thứ sáu tính toán biến hiện) và vạn pháp Y Tha Khởi (vạn pháp nương nơi Thức Thể Alaya sanh khởi): Trí tuệ Đại Viên Cảnh không khác gì tánh Viên Thành Thật của vạn pháp. Nguyên vì Tánh Viên Thành Thật của vạn pháp là biến tướng của Thức Thể Alaya. Tánh Viên Thành Thật đúng ra không đứng ngoài tánh Y Tha Khởi của vạn pháp. Lý do Thức Thể Alaya lại thuộc về tánh Y Tha Khởi của vạn pháp và vạn pháp nương nơi Thức Thể Alaya để sanh khởi: Thức Thể Alaya khi được chuyển thành Trí tuệ Đại Viên Cảnh thì vạn pháp thuộc tánh Y Tha Khởi lên biến thành tánh Viên Thành Thật nên gọi là Thắng Nghĩa Thắng Nghĩa Vô Tánh.

Nói cách khác, tánh Viên Thành Thật tức là tánh Y Tha Khởi, một khi tánh Y Tha Khởi thoát ly hẳn tánh Biến Kế Sở Chấp và được chuyển thành Trí Tuệ Đại Viên Cảnh của Chân Như. Đó là thể tánh của Duy Thức và thể tánh này rất chân thật thù thắng, nên gọi là Thắng Nghĩa Thắng Nghĩa Vô Tánh.

Trong ba vô tánh này, riêng vạn pháp thuộc tánh Biến Kế Sở Chấp cố thể nói là hoàn toàn không có thật tánh, còn vạn pháp thuộc tánh Y Tha Khởi, một phần có thật tánh và một phần không có thật tánh. Riêng vạn pháp thuộc tánh viên Thành Thật, vì mục đích phá chấp của chúng sanh nên nói không có thật tánh, nhưng đúng ra, vạn pháp thuộc tánh Viên Thành Thật thì hoàn toàn có thật tánh, nguyên vì nó chính là Phật Tánh của tất cả chúng sanh.

Bởi thế đức Phật nói ra ba loại vô tánh đây (Tam Vô Tánh) có nghĩa là "Chẳng phải có, chẳng phải không, chẳng phải chẳng có, chẳng phải chẳng không, cũng có cũng không và cũng chẳng phải chẳng có chẳng không". Đây là lý Trung Đạo Nhứt Như" của Duy Thức.F. VẤN ĐỀ CÓ VÀ KHÔNG, ĐẦU TIÊN VÀ CUỐI CÙNG: (Hữu Thỉ, Hữu Chung và Vô Thỉ, Vô Chung)

Vấn đề có đầu tiên (hữu thỉ) và cố cuối cùng (hữu chung) cũng như không có đầu tiên (Vô thỉ) và không có cuối cùng (vô chung) được thành lập là bắt đầu từ nơi vấn đề có sống chết (sanh diệt) hay không có sống chết của các pháp trong thế gian. Vấn đề có sống chết hay không có sống chết của vạn pháp đã gây nhiều thắc mắc cho con người, mỗi khi họ muốn tìm hiểu nguồn gốc sanh ra vạn pháp cũng như nhận diện nguyên nhân sau cùng của những pháp ấy hoại diệt.

Xưa kia có người hỏi đức Phật: "con người từ đâu sanh ra và vũ trụ do ai tạo?"

Đức Phật không trả lời, chỉ khuyên họ cố gắng tu hành để cầu giải thoát khổ đau hơn là đi tìm hiểu nguyên nhân đầu tiên của vạn pháp, còn ở mặt khác, đức Phật lại trả lời rằng: "Vạn pháp trong vũ trụ không có nguyên nhân đầu tiên và cũng không có kết thúc cuối cùng (vô thỉ và vô chung)".

Sự không trả lời cũng như sự trả lời của đức Phật về vấn đề trên, nhà Duy Thức nhận thấy có nhiêu nguyên nhân:

I. ĐỊNH NGHĨA:

Trước hết thế nào là có đầu tiên hay không có đầu tiên và có cuối cùng hay không có cuối cùng?

1. CÓ ĐẦU TIÊN VÀ CÓ CUỐI CÙNG: (Hữu Thỉ, Hữu Chung)

Có đầu tiên và có cuối cùng, nghĩa là loài người và vạn pháp trong thế gian phải có nguyên nhân đầu tiên sanh ra dòng thác sanh mạng đã được khởi điểm từ nơi quá khứ và cũng phải có điểm cuối cùng của dòng thác sanh mạng đó sau khi bị hoại diệt để chuyển sang dòng thác sanh mạng khác trong vị lai. Nói cách khác, vạn pháp trong thế gian kể cả loài người phải có sự giao điểm (điểm tiếp nối) giữa hai dòng thác sanh mạng ở hai vị trí khác nhau trong quá trình biến thiên liên tục không ngừng của muôn vật theo thời gian mà chúng nó đã được bắt nguồn từ quá khứ và tiếp nối chuyển sang mãi cho đến vị lai.

2. KHÔNG CÓ ĐẦU TIÊN VÀ KHÔNG CÓ CUỐI CÙNG: (Vô Thỉ và Vô Chung)

Không có đầu tiên và không có cuối cùng, nghĩa là không có nguyên nhân đầu tiên sanh ra dòng thác sanh mạng của vạn pháp mà trong đó gồm có dòng thác sanh mạng của loài người đã được bắt nguồn từ quá khứ và cũng không có điển cuối cùng để chấm dứt dòng thác sanh mạng đó trong thời gian vị lai sau khi bị hoại diệt. Nói cách khác, sự sanh mạng của vạn pháp thì có nguyên nhân đầu tiên sanh ra và cũng như có điểm cuối cùng để chấm dút sau khi bị hoại diệt, nhưng dòng thác sanh mạng của thế gian thì không có nguyên nhân đầu tiên sanh ra và cũng không có điểm cuối cùng để chấm dứt.

Thí dụ, làn sóng sanh diệt thì có nguyên nhân đầu tiên sanh ra và có điểm cuối cùng để chấm dứt. Nhưng biển nước mênh mông thì không có vấn đề nguyên nhân đầu tiên sanh ra và cũng không có vấn đề điểm cuối cùng của sự sống chết.