Khảo Nghiệm Duy Thức Học Trọn Bộ 2 Tập

5. TÙY PHIỀN NÃO TÂM SỞ: (Secondary afflictions)

Tùy Phiền Não là những tâm lý luôn luôn tùy thuộc vào sáu Phiền Não căn bản để tác dụng và chúng cũng được sanh ra từ nơi sáu Phiền Não căn bản để tác dụng trên. Những Tâm Sở Tùy Phiền Não nếu như không có sáu Phiền Não Căn Bản làm nền tảng thì nhất định không thể phát sanh, nhưng nhà Duy Thức căn cứ vào đặc tánh cũng như căn cứ trên lãnh vực sinh hoạt của các Tâm Sở trên đây liền kết luận rằng: những Tâm Sở Tùy Phiền Não đều hoàn toàn khác nhau với sáu Phiền Não Căn Bản. Do đó, họ tách rời những tâm lý này ra khỏi sáu Phiền Não Căn Bản và lập thành những đề mục riêng biệt được gọi là Tùy Phiền Não. Phạm vi sinh hoạt của những Tâm Sở Tùy Phiền Não không giống nhau, cho nên nhà Duy Thức lại cũng phân chia những tâm lý này ra thành ba nhóm khác nhau: Tiểu Tùy, Trung Tùy và Đại Tùy.

a)- TIỂU TÙY PHIỀN NÃO: là những tâm lý mà trong đó mỗi loại riêng mình tự sinh hoạt một cách độc lập và không liên hệ với các Tâm Sở khác trong cùng một nhóm. Đồng thời mỗi loại chỉ hoạt động trong phạm vi nhỏ hẹp của chính nó, nghĩa là mỗi Tâm Sở chỉ hoạt động riêng rẽ trong phạm vi khả năng của từng loại và không liên hệ cũng như không ảnh hưởng chút nào với các Tâm Sở khác. Nói rõ hơn, chúng không thể hợp tác với hai hoặc ba hay nhiều hơn nữa nơi các Tâm Sở sinh hoạt khác để sinh hoạt chung và sinh hoạt cùng một lúc. Do đó, chúng được gọi là Tiểu. Vả lại, chúng phải tùy thuộc vào sáu Phiền Não căn bản để sanh khởi, nên được gọi là Tùy, vì sinh hoạt riêng biệt từng cá nhân, những Tâm Sở này gọi chung là Tiểu Tùy. Tiểu Tùy Phiền Não gồm có mười loại khác nhau được liệt kê sau đây:

Phẫn (Belligerence): là phẫn nộ, bực tức, tức giận. Trạng thái tâm lý này thường thể hiện thái độ bực tức, phẫn uất và khó chịu mỗi khi gặp phải những hoàn cảnh trái nghịch. Đặc tánh Tâm Sở Phẫn thúc dục thân thể cũng như Tâm Thức con người ở tình trạng bất an, bị chao động luôn. Con người lúc đó không được bình tĩnh và sáng suốt mỗi khi đối diện với sự việc không tốt. Con người bị Tâm Sở Phẫn điều khiển, cho nên chuyên gây tổn hại đến mạng sống của chúng sanh. Tâm Sở Phẫn ở đây là thuộc loại Sân và phát sanh từ nơi tâm lý Sân. Tâm Sở này cũng là một trong những động lực nhằm ngăn chận không cho tâm lý Vô Sân phát sanh.

Thí dụ, anh T nghe đồn rằng, anh C vu khống và bêu xấu đời tư của anh với mọi người. Ngay lúc đó, anh T liền phẫn nộ và tức giận nổi lên khiến cho anh trở nên bất an giống như những đang ngồi trên đống lửa. Anh ăn không ngon, ngủ không yên giấc và bằng mọi các tìm gặp được anh C để đối chất cho ra sự thật. Đây là những động tác của kẻ bị Tâm Sở Phẫn điều khiển. Tâm Sở Phẫn luôn luôn sinh hoạt trong trường hợp không có đối tượng hiện diện. Khi có đối tượng hiện diện, Tâm Sở Phẫn bị chuyển hóa thành Tâm Sở Sân và không còn nguyên bản chất nữa.

Hận (Resentment): là hờn ghét, thù hận. Trạng thái tâm lý này thường khiến cho con người mãi ôm ấp mọi hờn oán trong tâm khảm không thể tha thứ và tìm đủ mọi cách báo thù cho vơi cơn tức. Tâm lý này sanh khởi sau khi nóng giận. Đặc tánh của Tâm Sở Hận thích xúi dục kẻ có tâm thù hận gây sóng gió oán hờn đến với mọi người và cản trở không cho tâm lý Vô Sân phát sanh.

Thí dụ, anh G và anh H có mối hận thù truyền kiếp giữa hai dòng họ đôi bên. Khi đối diện với anh H, anh G không bao giờ tỏ thái độ giận dữ, sỉ vả, mắng chửi, nguyền rủa hoặc la lối giống như những người có trạng thái tâm lý Sân thúc giục và anh cũng không lộ vẻ phẫn nộ, hay giận tức giống như những người bị tâm lý Phẫn Uất nổi lên lôi cuốn. Ở đây anh G lúc đó trước mặt anh H vẫn điềm tĩnh, lạnh lùng và trầm lặng xem như không có chuyện gì xảy ra, nhưng trên thực tế anh đang ngấm ngầm tìm mọi các để trả thù anh H cho bằng được.

Não (Spite): là buồn phiền, buồn mầu nhiệm mác. Trạng thái tâm lý này thường khìến cho con người nhớ lại những hoàn cảnh trái ngang, những cuộc đời bất hạnh, những cuộc sống phũ phàng đã trải qua và tâm tư họ luôn luôn nằm trong trạng thái bất an. Người bị Tâm Sở Não điều khiển cứ mãi thở than, sầu khổ, phiền muộn, buồn trách và sống ray rứt trong lòng. Tâm Sở Não cũng phát sanh từ nơi tâm lý Sân và đặc tánh của nó khiến cho con người không còn hồn nhiên, vô từ như thuở nào.

Thí dụ, chị E và chị N là hai bạn thân với nhau. Một hôm hai chị đụng chạm nhau vì quyền lợi thương mại, nguyên do hai người cạnh tranh thị trường với nhau. Từ đây hai chị buồn nhau không muốn gặp mặt và hai người nếu như lỡ gặp mặt nhau thì tìm mọi cách tránh né. Từ đó hai người không còn vui vẻ tự nhiên như thời chưa ra làm ăn buôn bán.

Phú (Concealment): là che dấu tội lỗi không cho người khác biết. Trạng thái tâm lý này khiến con người thường biểu lộ cử chỉ sợ mất danh giá và sợ mất quyền lợi riêng tư đang có. Cho nên con người có bệnh Tâm Sở Phú hay che dấu những tội lỗi mà họ đã phạm phải và họ không thành thật ăn năn, không tự thú nhận những lỗi lầm sai trái đã tạo nên. Tâm Sở Phú được phát sanh từ nơi tâm lý Si Mê và đặc tánh của nó cản trở không cho tâm chân thật phát sanh.

Thí dụ, anh P đi trộm đồ của người ta. Nhà chức trách tình nghi nên điều tra anh. Anh cứ chối quanh. Đến khi nhà chức trách đưa ra nhiều chứng cớ cụ thể thì chừng đó anh mới chịu nhận tội.

Tật (Jealousy): là tật đố, nghĩa là ganh ghét, ganh tỵ, hiềm khích. Trạng thái tâm lý này khiến con g thường ganh ghét và đố kỵ những người có tài năng và địa vị hơn họ. Theo tinh thần tiến bộ, chúng ta nên ủng hộ những người có tài năng, có địa vị trong xã hội và nên khuyến khích những người đó ra làm việc để đem lại những lợi ích chung cho chúng sanh. Thế mà người tật đố đã không ủng hộ những kẻ có tài mà trái lại còn tìm đủ mọi cách để bêu xấu họ trước quần chúng và hạ bệ họ xuống để đưa mình lên bằng những hành động không chân chánh. Đặc tánh của Tâm Sở này hay biểu lộ sự ích kỷ, chỉ nghĩ đến mình trên hết và ngoài ra không còn biết đến ai. Con người tật đố luôn luôn cho mình là kẻ quan trọng hơn cả và tìm đủ mọi cách, dùng mọi thủ đoạn để đưa mình lên cho hơn mọi người với những hành động không chân chánh. Tâm Sở Tật thuộc loại tâm lý Sân và chận đứng không cho tâm lý không bỏn xẻn phát sanh.

Thí dụ, chị K lúc còn nghèo khổ thường nương cậy và nhờ chị B giúp đỡ làm ăn sanh sống. Không bao lâu, chị K dành dụm lần hồi trở nên giàu có và tiền vô như nước, nhưng chị K lại rất keo kiết, không dám ăn xài. Mỗi khi gặp chị B, chị K cứ than thở rằng mình làm ăn lỗ lã. Chị K than thở trước mặt chị B là nguyên vì sợ chị B nhờ cậy. Đến khi Cộng Sản chiếm được miền Nam Việt Nam liền ra lệnh kiểm kê tài sản dân chúng vào năm 1976, ai nấy không thể ngờ rằng chị K là người tỷ phú. Chị gởi tiền vào Ngân Hàng nhiều nơi. Đợt kiểm kê tài sản kỳ này của Cộng Sản tổ chức, chị K mất hết sự nghiệp rồi tự tử chết một cách đau đớn.

Cuống (Deceit): là dối trá, xảo quyệt. Trạng thái tâm lý này thường khiến con người nói năng và hành động một cách khôn khéo nhằm để dối gạt và qua mặt mọi người với mục đích khiếm chác chút danh vọng, quyền lợi. Đặc tánh của Tâm Sở này là luôn luôn điều khiển con người chạy theo những việc bất chánh. Con người mang bệnh cuống không từ chối bất cứ việc bất thiện nào và miễn sao việc đó có lợi cho họ là được. Tâm Sở này thuộc loại tâm lý Tham Lam và Si Mê, đồng thời ngăn chận không cho tâm lý không dối gạt phát sanh.

Thí dụ, ở Việt Nam, có một số tổ chức vượt biên rẻ tiền, nhằm mục đích dối gạt người để đoạt vàng. Khi lấy được vàng xong, họ cho hành khách ra khơi rồi xô hết xuống biển để phi tang. Họ là những kẻ dối trá, xảo quyệt, không còn chút lương tâm, dám làm tất cả sụ tàn ác để cướp của người ta mà không chút nới tay.

Xiểm (Dissimulation): là bợ đỡ, nịnh hót. Trạng thái tâm lý này thường khiến con người hành động nịnh hót, bợ đỡ những kẻ có thế lực, những kẻ có địa vị trong xã hội với mục đích cầu cạnh tiền tài và danh vọng. Đặc tánh của Tâm Sở Xiểm là xúi dục con người ham mê chạy theo thời cuộc, cứ mãi a dua theo thế lực để trục lợi, mua danh và làm những việc bất chánh. Những người có tánh nịnh bợ không biết lễ nghĩa, liêm sĩ và miễn sao đạt được mục đích riêng tư, ích kỷ cho họ là được. Những người mang bệnh xiểm không bao giờ chịu nghe những lời khuyên giải chân chánh của thầy, của bạn và ngược lại, họ còn chỉ trích, còn phê bình cho rằng, những kẻ khuyên giải là hạng người ngu dốt, sống không biết thích nghi với hoàn cảnh. Tâm Sở này cũng làm trở ngại tâm lý không dua nịnh phát sanh và nó thuộc về tâm lý Tham và Si Mê.

Thí dụ, anh A muốn làm Quận Trưởng để trục lợi mua danh, nhưng anh không có khả năng và cũng không có trình độ tương xứng. Anh ta khéo léo lòn cúi, bợ đỡ, nịnh hót với cấp trên, nào là hùa theo, nào là tâng bốc, lo lót, lập công v.v... Nhờ đó anh mua được lòng của ông Tỉnh Trưởng và anh cũng được cấp trên nâng đỡ cho làm Quận Trưởng theo như ý anh muốn. Khi ông Tỉnh Trưởng này bị đổi đi nơi khác, anh lại chạy theo ông Tỉnh Trưởng mới. Anh cũng dở trò hùa theo, tâng bốc, lập công, lại đi bêu xấu ông Tỉnh Trưởng trước để giữ vững ghế Quận Trưởng muôn năm với ý đồ tha hồ trục lợi cho anh hưởng thụ.

Hại (Harmfulness): là làm tổn hại. Trạng thái tâm lý này thường biểu hiện hành động giết hại chúng sanh mà không có chút thương xót. Đặc tánh của Tâm Sở hại thúc đẩy con người ham thích chém giết, ham thích hành hạ và bức não chúng sanh bằng mọi hình thức. Người có tâm lý hại hay tỏ ra an nhiên, vui cười một cách thỏa thích mỗi khi nhìn thấy kẻ khác đang oằn oại, đang dẫy dụa và đang đau khổ dưới sự ức chế của họ. Tâm Sở Hại luôn luôn làm chướng ngại và ngăn chận không cho tâm lý không tổn hại phát sanh. Tâm Sở này cũng thuộc về loại tâm lý sân.

Thí dụ, những người được đãng, những kẻ dao búa thường chuyên nghề đánh thuê, giết mướn. Họ có tánh hung bạo, thích chém giết và giết người không gớm tay.

Kiêu (Haughtiness): là kiêu căng, ngạo mạn. Trạng thái tâm lý này thường xúi dục con người hay kiêu cách, ngạo ngễ, nhìn quần chúng dưới đôi mắt thấp hèn. Người kiêu cách khi thấy mình giàu sang, có quyền tước, có tài năng, có sắc đẹp v.v... vượt trội hơn tất cả thì coi ai không ra chi. Tất cả có sáu loại Kiêu được phân định như sau:

1)- Không bệnh tật kiêu.

2)- Trẻ tuổi hơn người kiêu.

3)- Sắc đẹp kiêu.

4)- Quý phái kiêu.

5)- Giàu sang kiêu.

6) - Học nhiều, biết nhiều kiêu.

Đặc tánh của Tâm Sở này khiến con người thường khinh khi kẻ khác và tự đề cao cá nhân, cho họ là nhân vật quan trọng hơn cả. Đối xử với quần chúng, người kiêu cách luôn luôn thiếu sự nhún nhường, thiếu sự khiêm cung và lễ độ. Đây cũng là nguyên nhân sanh ra các tội lỗi. Tâm Sở Khiêu cũng làm chướng ngại và ngăn cản không cho tâm lý không kiêu càng phát sanh.

Thí dụ, ông A và B trước kia là bạn chí thân ở cùng quê. Lúc còn nhỏ, ông A nghèo hơn ông B và đến tá túc nhà của ông B tại tỉnh thành để đi học. Gia đình ông B đối xử với ông A rất đẹp. Đến khi tốt nghiệp, ông A khéo nịnh hót nên được cấp trên cân nhắc lên Sài Gòn làm quan to, có nh àlầu xe hơi, có cổng kín tường cao. Một hôm ông B nhơn dịp lên Sài Gòn chơi, nghĩ đến tình xưa bạn cũ, nên ghé thăm ông A. Ông A đã không tiếp và lại còn bảo người ở ra trả lời rằng:

"Quan lớn không có quen biết với kẻ ăn xin, đừng thấy sang bắt quàng làm họ. Ông nên về đi".

Đây là giọng nói của kẻ kiêu cách, của kẻ thiếu lịch sự và thiếu khiêm cung.

b)- TRUNG TÙY:

Trung Tùy nghĩa là những Tùy Phiền Não sinh hoạt thường hiển lộ ra bên ngoài rất dễ nhận biết. Phạm vi hoạt động của chúng rất rộng lớn. Những Tâm Sở Trung Tùy mỗi khi sinh hoạt thường hợp tác với Tâm Sở cùng loại và đồng thời kết hợp (tương ưng) thêm một vài Tâm Sở bất thiện khác để tạo thêm thế lực. Do đó, những Tâm Sở này su gọi là Trung Tùy. Trung Tùy gồm có hai loại:

1. VÔ TÀM (Non Shame): nghĩa là không tự biết xấu hổ. Trạng thái tâm lý này thường khiến con người không biết thẹn với lương tâm, không biết tôn trọng nhân cách và không biết giữ gìn phẩm giá của chính mình. Người vô tàm làm những việc tội lỗi hoặc hành động những điều sái quấy không tha thiết sửa đổi và không quan tâm cải thiện. Đặc tánh của Tâm Sở Vô Tàm thì chỉ biết làm thế nào để được thỏa mãn những đòi hỏi của tham dục cho riêng cá nhân và không cần biết đến lẽ phải trái cũng như giá trị của con người. Tâm Sở này là nguyên nhân khiến cho những việc xấu ác mỗi ngày càng thêm nẩy nở và lớn mạnh, đồng thời lại ngăn ngại và chận đứng tâm lý Tàm phát sanh.

Thí dụ, anh A có những hành động bất chánh với của anh B mà anh B lại là bạn thân của anh A. Đã vậy, mỗi khi đối diện với anh B, anh A không bao giờ cảm thấy xấu hổ trong lương tâm, lại còn tỏ vẻ vồn vã thân mật với anh B và xem như không có chuyện gì xảy ra. Anh A tỏ vẻ thân mật với anh B như thế nhằm mục đích để đi lại dễ dàng với vợ của bạn mình, mặc dù anh B chưa hề hay biết chuyện tồi tệ xảy ra trong gia đình của anh.

2. VÔ QUÝ (Non Embarrassment): nghĩa là không biết thẹn với người. Trạng thái tâm lý này thường khiến con người hiện bày thái độ không biết hổ thẹn mỗi khi làm những việc tội lỗi hoặc hành động những điều sai quấy. Người vô quý không sợ ai chê trách, không cần biết đến nhân phẩm hay thể diện, vẫn cứ mặt trơ mày đá, miễn làm thế nào để thỏa mãn được tánh tham dục của mình mặc dù người đời bình phẩm, phê phán và khinh khi. Đặc tánh của Tâm Sở này là ham thích làm những việc xấu ác vá bất chấp dư luận của thế gian. Người vô quý chẳng những không biết xấu hổ về những hành động tội lỗi của họ và ngược lại, còn hãnh diện, còn tự hào cho những hành động của họ được mọi người quan tâm, được mọi người chú ý và được mọi người bình phẩm đến. Tâm Sở này cũng là nguyên nhân khiến cho những việc xấu ác mỗi ngày càng thêm nảy nở, càng thêm lớn mạnh và chận đứng không cho tâm lý Quý phát sanh.

Thí dụ, anh T là người chuyên sống nghề trộm cướp. Ai khuyên giải anh cũng không nghe và còn trả lời rằng: Thây kệ tôi, chuyện tôi làm tôi chịu, không can hệ đến mấy người.

c)- ĐẠI TÙY: Đại Tùy là những Tùy Phiền Não hoạt động trong phạm vi rộng lớn và quan hệ khắp các Tâm Sở bất thiện khác để cùng sinh hoạt. Khi khởi tác dụng, chúng có thể hợp tác với các Tâm Sở đồng loại cùng nhau sinh hoạt, đồng thời chúng cũng hưởng ứng và trợ lực cho các Tâm Sở bất thiện và các Tâm Sở vô ký khác (Những Tâm Sở thuộc loại không phải hiền và cũng không phải dữ) để cùng nhau bành trướng thế lực và mở rộng môi trường hoạt động càng thêm lớn mạnh hơn lên, cho nên gọi là Đại Tùy. Đại Tùy gồm có tám loại được liệt như sau:

1. TRẠO CỬ (Excitement): là lao chao, không điềm tĩnh. Trạng thái tâm lý này khiến thân thể và tâm linh của con người luôn luôn chao động và không yên tịnh như:

a) Về thân thể, cử chỉ lăng xăng, đi đứng không đầm thắm.

b) Về miệng lưỡi, nói năng bậy bạ, tục tĩu.

c) Về tâm ý, tư tưởng nhảm nhí, vẩn vơ.

Đặc tánh của Tâm Sở này là phá hoại phong cách của con người, thúc đẩy thân thể và tâm linh của con người không được an tịnh, chận đứng tâm lý Định và Hành Xả không cho hoạt động. Thí dụ:

a) Về thân thể, ngồi ưa rung đùi, đi đứng hấp tấp, lao chao, làm việc giục chạt, tay chân mó máy, cử chỉ thiếu phong độ đứng đắn của bậc trượng phu.

b) Về miệng lưỡi, nói năng lấp bấp không ra đề, thích nói tục tĩu, quàng xiên v.v...

c) Về tâm ý, tư tưởng xằng bậy, méo mó, lệch lạc.

2. HÔN TRẦM (Slow Lethargy): là tối tăm trầm trệ. Trạng thái tâm lý này thường khiến cho tâm trí con người mờ mịt và đần độn, nghĩa là tâm trí không thông minh sáng suốt, không nhạy bén lanh lợi mỗi khi quán sát ngoại cảnh. Đặc tánh của Tâm Sở này ngăn che sự hiểu biết của con người khiến cho con người hiểu biết chậm chạp và hiểu biết cạn phợt, không được sâu sắc và linh hoạt, phản ứng một cách chậm chạp trước bất cứ sự việc gì đưa đến. Tâm Sở này còn chận đứng không cho tâm lý Huệ và Khinh An phát sanh.

Thí dụ, trò A và trò B học cùng một lớp với nhau. Khi thầy giáo giảng bài, trò A nghe đến đâu liền hiểu đến đó, hiểu một cách rõ ràng. Trái lại trò B tận dụng Ý Thức tối đa, nhưng trò không hiểu chi cả, hoặc hiểu một cách mập mờ, hiểu không rõ ràng, hiểu chậm chạp. Khi về đến nhà, trò B suy nghĩ lại rồi sau đó mới hiểu thấu. Đó là Trạng thái Hôn Trầm sinh hoạt.

3. BẤT TÍN (Non Faith): là không tin tưởng. Trạng thái tâm lý này thường khiến con người không tin tưởng vào các pháp lành, không tin tưởng những điều chân thật, không tin tưởng những giá trị, những lợi ích chưa từng có của chân thật về mặt sự tướng cũng như về mặt nguyên lý. Đặc tánh của Tâm Sở này hay nghi ngờ, hay thắc mắc, thiếu chuyên cần tiến tu đạo Giác Ngộ để được an lạc, thanh tịnh và giải thoát.

Thí dụ, có nhiều người tưởng đạo Phật cũng giống như các đạo khác, rồi vội khép tội cho đạo Phật là đạo mê tín, dị đoan, đạo theo thần quyền và chuyên môn ru ngủ xã hội.

4. GIÃI ĐÃI (Laziness): là lười biếng, trễ nãi. Trạng thái tâm lý này thường khiến con người sanh tâm lười biếng trong việc tu học, không chuyên cần, không tinh tấn trong việc hóa giải các điều ác và trễ nãi tu tập cùng phát triển các việc lành. Tâm trí người giãi đãi không được thanh tịnh sáng suốt. Đặc tánh Tâm Sở này là cản trở việc tu học và chận đứng không cho tâm lý Tinh Tấn phát sanh.

Thí dụ, người tu hành, ban đầu lúc nào cũng chuyên cần tụng niệm, ngồi thiền ngày đêm sáu thời không bao giờ thiếu mặt, nhưng họ tu lâu ngày thì sanh bệnh lười biếng, không thấy thấy tụng kinh một thời nào cả và ngồi thiền sơ sơ vài phút cho có lệ mà thôi.

5. PHÓNG DẬT (Non Conscientiousness): là buông lung, phóng túng. Trạng thái tâm lý này khiến con người thường buông lung vọng niệm và thích cuộc sống buông thả tự do cá nhân, phóng túng chạy theo các cuộc vui thú giả tạo của thế gian. Đặc tánh của Tâm Sở này là không thích bị ràng buộc, bị cột trói trong bất cứ khuôn khổ luật lệ nào và cũng không thích ai điều khiển hay chỉ huy mình. Người phóng dật thích sống tự do cá nhân và không chịu ai kềm chế vào khuôn khổ đạo đức hay luật lệ học đường. Người phóng dật chỉ biết sống hiện tại mà chẳng cần nghĩ đến tương lai, chẳng cần diệt trừ các điều ác hay phát triển các việc lành. Tâm Sở này luôn luôn chận đứng không cho tâm lý Tinh Tấn phát sanh.

Thí dụ, một đứa trẻ đi hoang, thiếu sự giáo dục của cha mẹ, sống cuộc sống ăn xin lang thang, ngủ đầu đình xó chợ, chuyên phá làng xóm, khác chi người tu hành không chịu kềm thúc thân tâm, không giữ gìn giới luật của Phật chỉ dạy.

6. THẤT NIỆM (Forgetfulness): là mất chánh niệm, nghĩa là hay quên lãng. Trạng thái tâm lý này là thường khiến con người hay quên lãng những sự việc đã qua mà chính họ hiện đang quản lý, đang bảo trì. Người thất niệm không ghi nhớ những gì cần phải nhớ để phối kiểm cho chính xác trước khi đem ra sử dụng. Đặc tánh của Tâm Sở này là phân tâm con người trở nên tán loạn và ngăn chận không cho tâm lý Chánh Niệm phát sanh.

Thí dụ, anh A là một học sinh lại bị bệnh hay quên lãng. Cho nên, anh học trước lại quên sau, học đâu quên đó, học mãi không thông. Khác nào người đang cầm trong tay cây viết nguyên tử mà không hay biết, lại chạy đi tìm cây viết nguyên tử khắp nơi.

7. TÁN LOẠN ((Distraction): là rối loạn, nghĩa là tâm trí không an định một chỗ. Trạng thái tâm lý này là thường khiến con người phân tán tư tưởng, suy nghĩ lung tung, nhớ nghĩ điều này chưa dứt khoát, chưa kết thúc, lại nhớ sang điều khác. Đặc tánh của Tâm Sở này là điều khiển tâm trí con người trở nên rối loạn, hiểu biết sai lầm về tánh chất, giá trị và ý nghĩa của vạn pháp, đồng thời Tâm Sở này ngăn chận không cho tâm lý Chánh Định phát sanh.

Thí dụ, khi người ngồi thiền, tâm họ hoạt động, tưởng nhớ chuyện này chưa dứt khoát thì lại nhớ sang chuyện khác. Họ chính vì bị phân tâm như thế suốt thời gian tu tập, cho nên không thể tự kiềm chế và điều khiển tâm trí để tập trung vào hơi thở cho được an định, cũng như không thể chuyên chú vào một vấn đề duy nhất để quán chiếu. Bởi thế họ thường sanh ra loạn tưởng (những ý tưởng điên cuồng) trong suốt thời gian hành trì.

8. BẤT CHÁNH TRI (Non Introspection): là không hiểu biết chân chánh. Trạng thái tâm lý này khiến con người hiểu biết mập mờ, nhận thức sai lầm về tánh chất, giá trị và ý nghĩa của vạn pháp. Người bất chánh tri là người không nhận thức được vạn pháp một cách rõ ràng và chính xác về mặt sự tướng cũng như về mặt nguyên lý. Cho nên họ thường hay lầm lạc và tin tưởng một cách mù quáng, điên cuồng những pháp bất thiện. Đặc tánh của Tâm Sở này là thúc đẩy con người chạy theo những tà thuyết mê tín dị đoan và chận đứng không cho hiểu biết chân chánh phát sanh.

Thí dụ, vấn đề tội phước của con người, theo giáo lý đạo Phật, đều do luật nhân quả nghiệp báo quyết định cả, nghĩa là người nào gieo nhân xấu thì nhất định phải gánh lấy quả báo khổ đau do chính họ gây nên. Thế mà người ngoại đạo không nhận thức được điều đó, lại mê chấp cho rằng: vấn đề tội phước nêu trên chính là do quyền năng của Thượng Đế ban xuống để thưởng phạt loài người.

6. BẤT ĐỊNH TÂM SỞ: (Changeable mental factors)

Bất định nghĩa là những Tâm Sở thuộc loại không nhất định là thiện hay ác. Những Tâm Sở này chỉ khi nào liên kết với các Tâm Sở Thiện để chận đứng những điều tội ác không cho phát sanh thì được gọi là Thiện và ngược lại, chúng liên kết với các Tâm Sở Ác để ngăn chận những điều Thiện không cho phát sanh thì lại gọi là Ác. Đặc tánh của các Tâm Sở Bất Định là không phải Thiện và cũng không phải Ác, nên gọi là Bất Định Tâm Sở. Bất Định Tâm Sở gồm có bốn loại:

1. HỐI (Contrition): nghĩa là hối hận, ăn năn. Trạng thái tâm lý này là thường khiến con người sanh tâm hối hận, ăn năn những việc đã làm. Hối có hai phần:

a)- Ăn năn, hối tiếc những việc thiện, những việc lợi ích đáng nên làm mà đã bỏ qua cơ hội tốt không chịu thực hiện, hối tiếc những may mắn đưa đến mà không chịu tiếp nhận.

b)- Ăn năn hối hận những việc xấu ác, đáng lẽ không nên thực hành mà trót đã lỡ gây ra.

Hối đây có khi thiện và cũng có khi ác, nghĩa là tùy theo trường hợp mà định mức giá trị của Hối. Hối được ghi nhận như sau:

Hối thiện: nghĩa là những việc đã lỡ gây tạo và giờ đây biết tỉnh ngộ, biết hối hận, đó là Hối Thiện.

Hối ác: nghĩa là những việc lành, những việc lợi ích đã thực hiện và giờ đây lại ăn năn, lại hối tiếc cho việc làm của mình lãng phí, đó là Hối Ác.

Thí dụ, anh Ta là người ham danh vọng. Trước công chúng, trước đồng bào, anh tỏ thái độ nghĩa hiệp, đứng ra giúp đỡ một người bất hạnh nào đó. Khi về đến nhà, anh lại hối tiếc việc làm của mình.

2. MIÊN (Sleep): là ngủ nghỉ. Trạng thái tâm lý này thường khiến cho thân thể và tâm thần con người trở nên mệt mõi, mê muội, không tự chủ, uể oải, thích ngủ nghỉ. Đặc tánh của Tâm Sở này là thường gây chướng ngại cho sụ tu tập quán tưởng. Miên đây cũng có hai loại: một loại Thiện và một loại ác.

Miên thiện: nghĩa là con người khi nghe đến những điều ác, những tà thuyết không chân chánh của ngoại đạo hay bị buồn ngủ và hay ngủ gục, đó là Miên Thiện.

Miên ác: nghĩa là con người không nghe những điều thiện, nghe giảng chánh pháp hay bị buồn ngủ và hay ngủ gục, đó là Miên ác.

Thí dụ, người tu hành, khi nghe thuyết pháp, nghe giảng kinh, hoặc ngồi Thiền, thường hay bị ngủ gục. Trái lại họ đi xem hát, coi chưởng thì sáng đem không thấy buồn ngủ chút nào cả.

3. TẦM (Investigation): là tìm cầu. Trạng thái tâm lý này là thường khiến con người bận tâm lo nghĩ hay tìm tòi những hình ảnh, những dữ kiện, những chứng tích thô thiển bên ngoài có liên quan đến tánh chất, giá trị và ý nghĩa của vấn đề, của mục đích mà họ trình bày hay khảo cứu, cần phải biện minh để làm sáng tỏ lập trường trước quần chúng. Tâm Sở Tầm không nhất định thiện hay ác, tùy theo trường hợp của sự việc. Tâm Sở này được gọi là thiện khi nó sinh hoạt với những điều thiện và Tâm Sở này được gọi là ác khi nó sinh hoạt với những điều ác. Đặc tánh của Tâm Sở Tầm là khiến cho thân tâm con người không được an định.

Thí dụ, thầy A muốn giảng ý nghĩa Kim Cang bảo Tháp trong Kinh Pháp Hoa thì liền khi đó thầy tận tụy dốc tâm tìm đọc những kinh sách, tìm kiếm những dữ kiện, những chứng tích nào có liên quan đến ý nghĩa Kim Cang Bảo Tháp đem ra trình bày trước quần chúng Phật Tử.

4. TƯ (Analysis): là chín chắn xét đoán. Trạng thái tâm lý này là thường khiến con người bận tâm xét đoán, phân tích tỉ mỉ những ý nghĩa, những giá trị và những tánh chất của sự việc đã được ẩn chứa trong các hình ảnh, các sách vở, các chứng tích, các dữ kiện để cho Ý Thức nhận định một cách chính xác, nhận định không lầm lẫn. Tâm Sở cũng không nhất định thiện hay ác, tùy theo trường hợp của sự việc Tâm Sở này được gọi là thiện khi nó sinh hoạt với những điều thiện và Tâm Sở này được gọi là ác khi nó sinh hoạt với những điều ác. Đặc tánh của Tâm Sở Tư là khiến cho thân tâm con người được an định, được thỏa mãn.

Thí dụ, nhờ các hình ảnh, các dữ kiện, các chứng tích cụ thể có liên quan đến môn học Duy Thức, những học giả khi nghiên cứu đến Duy Thức Học có thể nương nơi đó xét đoán một cách chín chắn để nhận thức chiều sâu của lý Duy Thức không sai lầm.

Các nhà Khoa Học, các Triết Gia đã phát minh nhiều chủ thuyết, nhiều cơ giới tinh vi v.v... đều do khả năng của hai tâm lý TẦM và TƯ trong Bất Định Tâm Sở.

Tóm lại, 51 Tâm Sở đã được trình bày xong. Với 51 Tâm Sở, chúng ta nếu cộng chung với 8 Thức Tâm Vương thì chúng thành ra 59 thứ tâm lý. Trong 59 thứ tâm lý này, nhà Duy Thức căn cứ nơi tánh chất của chúng phân làm hai nhóm khác nhau: 51 Tâm Sở là hoàn toàn thuộc về loại tâm lý, còn 8 Thức Tâm Vương thì lại thuộc về loại Tâm Thức, và 8 Thức đây không thể gọi là tâm lý, nguyên vì chúng không quan hệ với sinh lý giống như 51 Tâm Sở. Hơn nữa, 8 Thức Tâm Vương là Tâm Thức làm chủ nhận thức. Trong 59 thứ tâm lý trên, chỉ có Thức Thể Alaya là nền tảng căn bản và làm chủ trong công việc bảo trì, cũng như phát sanh 58 thứ tâm lý khác. Cũng chỉ có Thức Thể Alaya là một loại Tâm Thức mang tánh chất không phải thiện và cũng không phải ác, nghĩa là Thức thuộc loại Vô Phú Vô Ký. Thức Thể Alaya thì hoàn toàn không bị ngăn che (Vô Phú) và cũng không phải thiện, không phải ác (Vô Ký). Có thể nóì, Thức Thể Alaya không bị ngăn che bởi các Tâm Sở Phiền Não. Ngoài ra các tâm lý khác, có loại thuộc về thiện, có loại thuộc về ác và có loại thuộc về Vô Ký. Như thế, mỗi Tâm Thức đều có một hạt giống riêng biệt và mỗi hạt giống vẫn sống tồn tại mãi trong Thức Thể Alaya. Những hạt giống Tâm Lý thì có thể bị tiêu diệt mỗi khi chúng ta tu tập để hóa giải chúng. Trái lại những hạt giống Tâm Thức thì không bao giờ bị tiêu diệt. Chúng ta chỉ chuyển hóa chúng thành Trí Tuệ sau khi tu tập. Nếu như muốn diệt được những Tâm Lý cũng như muốn chuyển hóa được những Tâm Thức nói trên thành trí tuệ, hành giả phải tu luyện đến trình độ khá cao mới có thể hóa giải. Tất cả chúng sanh thường ngày gây tạo những nghiệp lành hay nghiệp dữ và hưởng thụ những quả báo khổ đau hoặc an vui v.v... đều không thoát khỏi sự quyết định của 8 Thức Tâm Vương và 51 thứ Tâm Sở.

Chương V: Khảo Sát Tánh Chất Và Giá Trị Những Yếu Tố Cấu Tạo Thành Vạn Pháp

A. THÀNH PHẦN CỦA TÂM THỨC:

Căn cứ trên sự sinh hoạt để hiểu biết vạn pháp, nhà Duy Thức phân loại mỗi Tâm Thức thành bốn phần khác nhau để khảo sát. Bốn phần của mỗi Tâm Thức là: Kiến Phần, Tướng Phần, Tự Chứng Phần và Chứng Tự Chứng Phần.

I. ĐỊNH NGHĨA: Tên gọi và ý nghĩa của bốn phần được giải thích như sau:

1. KIẾN PHẦN: là phần chủ thể của sự hiểu biết (Subject of Understanding) hoặc gọi là phần hiểu biết (năng tri) của Tâm Thức và cũng gọi là phần tác dụng (Activity) của Tâm Thức tiếp xúc (năng duyên) với sự vật để có hiểu biết. Năng tri nghĩa là Tâm Thức có khả năng hiểu biết vạn pháp và ngoài Tâm Thức này, không còn ai có khả năng hiểu biết được vạn pháp. Năng Duyên nghĩa là Tâm Thức tiếp xúc với sự vật đối tượng (Object) để hiểu biết.

2. TƯỚNG PHẦN: là phần đối tượng để hiểu biết (Object for Understanding) hoặc gọi là nơi chốn của sự hiểu biết (sở tri) và cũng gọi là sự vật đối tượng khiến cho Tâm Thức tiếp xúc (sở duyên) để hiểu biết. Đây là phần hình tướng (Images) của vạn pháp làm đối tượng cho Tâm Thức hiểu biết. Sở Tri nghĩa là nơi chốn, vị trí đối tượng của sự hiểu biết. Sở Duyên nghĩa là đối tượng giúp cho Tâm Thức tiếp xúc để hiểu biết.

3. TỰ CHỨNG PHẦN: là phần thể chất của Tâm Thức. Phần này có khả năng kiểm soát và chứng thực sự hiểu biết vạn pháp hoặc đúng hoặc sai của Kiến Phần nói trên. Đây là chỉ cho khối năng lượng nguyên thể của Tâm Thức ở trạng thái hạt giống.

4. CHỨNG TỰ CHỨNG PHẦN: là phần tướng trạng (Form) của mỗi Tâm Thức. Phần này có khả năng xác định sau cùng cho sự kiểm soát và chứng thực đúng hoặc sai của Tự Chứng Phần, đồng thời bảo vệ và duy trì phần thể chất của mỗi Tâm Thức được tồn tại mãi với hình thức là Tự Chứng Phần không bị biến thể. Phần này cũng thuộc về Căn Thức (tánh chất) của mỗi Tâm Thức có nhiệm vụ bảo trì hạt giống Tâm Thức và hỗ trợ Tự Chứng Phần làm nền tảng (Foundation) cho Kiến Phần nương tựa để sinh hoạt.

Thí dụ 1: Bông hoa Hồng là thuộc về Sắc Trần, Hình tướng màu sắc của bông hoa Hồng là thuộc về Tướng Phần. Nhãn Thức thấy bông hoa Hồng là thuộc về Kiến Phần. Kế tiếp Tâm Thức khởi lên một niệm nhận định để nhìn thấy kỹ cái đẹp của bông hoa Hồng này khác với cái đẹp của bông hoa Hồng kia là thuộc về Tự Chứng Phần của Nhãn Thức, và sau cùng Chứng Tự Chứng Phần của Nhãn Thức mới xác định giá trị sự nhìn thấy khác biệt cái đẹp kia của bông hoa Hồng này so với bông hoa Hồng kia mà Tự Chứng Phần Nhãn Thức nhận định.

Thí dụ 2: Ruột hạt đậu xanh tương tợ như Tự Chứng Phần của Tâm Thức. Vỏ đậu xanh tương bảo vệ hạt đậu xanh không hư tương tợ như Chứng Tự Chứng Phần của Tâm Thức bảo trì Tự Chứng Phần không cho biến thể. Hạt đậu xanh này nảy mầm tương tợ như Kiến Phần của Tâm Thức tác dụng từ nơi Tự Chứng Phần. Hạt đậu xanh thành hình cây đậu xanh cũng tương tợ như Tướng Phần của các pháp do Kiến Phần của mỗi Tâm Thức tác dụng sanh khởi.

Trong tám Thức Tâm Vương, mỗi Tâm Thức tự nó có thể chất riêng biệt với hình thức là hạt giống. Thể chất của Tâm Thức này không giống thể chất của Tâm Thức kia và hạt giống của Tâm Thức này cũng không liên hệ với hạt giống của Tâm Thức kia, nghĩa là mỗi Tâm Thức đều có thể chất và hạt giống khác nhau và chúng không quan hệ với nhau trong sự hiểu biết vạn pháp. Thể chất của Nhãn Thức chỉ có khả năng hiểu biết sự vật về phương diện nhìn thấy và hoàn toàn không thể hiểu biết sự vật về phương diện lắng nghe. Thể chất của Nhĩ Thức chỉ có khả năng hiểu biết sự vật về phương diện lắng nghe và hoàn toàn không thể hiểu biết về phương diện nhìn thấy. Các Tâm Thức khác đều cũng giống như thế, nghĩa là Tâm Thức này không thể thay thế cho Tâm Thức kia trong sự hiểu biết vạn pháp ngoài khả năng của mình. Hạt giống của Tâm Thức này chỉ sinh hoạt để hiểu biết vạn pháp trong khả năng nhận thức của mình và không thể hiểu biết những gì ngoài khả năng nhận thức mà mình có thể. Hạt giống Nhãn Thức chỉ có khả năng nhìn thấy hình sắc của sự vật và không thể nghe được âm thanh của sự vật đó. Hạt giống Nhĩ Thức chỉ có khả năng lắng nghe âm thanh của sự vật và không thể nhìn thấy được hình sắc của sự vật đó. Hạt giống của các Tâm Thức khác đều cũng giống như thế.

Hạt giống là phần thể chất của mỗi Tâm Thức được đặt tên là Tự Chứng Phần. Tự Chứng Phần nghĩa là phần tự thể của mỗi Tâm Thức có khả năng chứng thực riêng biệt vạn pháp và nhận thức riêng biệt vạn pháp. Thể tánh của Phần Tự Chứng (thể chất) nơi mỗi Tâm Thức đã sẵn có bản tánh giác ngộ hồn nhiên và sáng suốt tự bao giờ. Thể tánh của Phần Tự Chứng này không có vấn đề so đo phân biệt và cũng gọi là khối năng lượng của Trí Tuệ ở vị trí nguyên thể. Phần Tự Chứng này không có vấn đề chủ thể (Subject) và đối tượng (Object). Chỉ khi nào Phần Tự Chứng này tác dụng (Activity) thì mới có hai phần: Kiến Phần (Subject) và Tướng Phần (Object). Kiến Phần là phần hiểu biết và Tướng Phần là phần đối tượng để hiểu biết.

Phần Tự Chứng của mỗi Tâm Thức khi phát sanh tác dụng để duyên cảnh đều hiểu biết sự vật theo tánh chất, theo khả năng của mỗi loại và chỉ có thể hiểu biết sự vật trong phạm vi ảnh tượng (Cause's Image) do mỗi Tâm Thức tự tạo ra. Phần tác dụng của Tự Chứng Phần để hiểu biết sự vật chính là Kiến Phần, còn phần ảnh tượng của sự vật do Kiến Phần của mỗi Tâm Thức căn cứ nơi sự vật đó tạo ra để hiểu biết chính là Tướng Phần. Kiến Phần mỗi khi tác dụng để làm chủ cho sự hiểu biết thì mới có Tướng Phần của sự vật làm đối tượng để hiểu biết. Ngược lại, Kiến Phần nếu như không tác dụng để làm chủ cho sự hiểu biết thì nhất định không có Tướng Phần của sự vật làm đối tượng để hiểu biết.

Tóm lại, Kiến Phần là chủ thể hay Tướng Phần là đối tượng, tất cả đều do Tự Chứng Phần của mỗi Tâm Thức sanh ra. Riêng Chứng Tự Chứng Phần với mục đích là chứng nhận và minh định sự kiểm soát của Tự Chứng Phần trên lãnh vực nhận thức, đồng thời bảo vệ lấy Tự Chứng Phần của mỗi Tâm Thức được tồn tại ở vị trí hạt giống riêng biệt không cho biến thể.

Thí dụ, hạt mít là Tự Chứng Phần. Vỏ hạt mít để bọc lấy và bảo vệ hạt mít không bị hư hoại là Chứng Tự Chứng Phần. Mầm mít mọc lên từ nơi hạt mít là Kiến Phần. Mô hình (Form) tức là Pháp Tướng của cây mít để mầm mít nương nơi đó lớn lên và thành hình cây mít chính là Tướng Phần.

II. KHẢO SÁT KIẾN PHẦN VÀ TƯỚNG PHẦN QUA MỖI TÂM THỨC:

Như đã trình bày ở trên, mỗi Tâm Thức đều có Tự Chứng Phần riêng biệt nhau với danh nghĩa hạt giống và những Tự Chứng Phần hày hoàn toàn không quan hệ với nhau. Tự Chứng Phần của mỗi Tâm Thức được Chứng Tự Chứng Phần của Tâm Thức đó duy trì nguyên thể không cho biến hoại trong tư thế hạt giống độc lập.

Còn căn cứ trên lãnh vực tác dụng để sinh hoạt, Hạt giống Tự Chứng Phần của mỗi Tâm Thức thể hiện thành Kiến Phần (Phần Activities) để tiếp xúc với Tướng Phần (Images) của mỗi sự vật mà chính Kiến Phần của Tâm Thức đó tạo ra. Tướng Phần chính là hình ảnh của trần cảnh từ nơi một sự vật bên ngoài phản ảnh vào để làm đối tượng cho Kiến Phần của Tâm Thức hiểu biết. Sự sinh hoạt của Tự Chứng Phần với hình thức Kiến Phần để tiếp xúc với Tướng Phần của một sự vật bên ngoài được ghi nhận như sau:

1. VỚI NHẬN THỨC (Eye Consiousness):

Đầu tiên, Tự Chứng Phần (phần hạt giống) của Nhãn Thức từ trong Thức Thể Alaya liền phát sanh Kiến Phần (Phần tác dụng) và Kiến Phần này chạy vào trong não bộ để tiếp xúc với trung tâm thần kinh con mắt (The Nervous center of Eye). Kiến Phần Nhãn Thức khi tiếp xúc với trung tâm thần kinh con mắt liền phát sanh hai luồng nhãn quang (Tâm Sở Huệ) qua hai con mtắ (Lens Lights). Hai luồng nhãn quang này chạy xuyên qua hai con mắt (hai Phù Trần Căn) ở hai vị trí khác nhau nơi trên đầu để soi sáng và thâu ảnh trần cảnh của một sự vật bên ngoài vào trong hai con ngươi (Pupils).

Hình sắc của trần cảnh do hai luồng nhãn quang của Tâm Sở Huệ mang vào xuyên qua hai con ngươi của hai con mắt liền biến thành hai Tướng Phần. Hai Tướng Phần này được Tâm Sở Xúc chuyển vào phía trong Võng Mô (Lens) biến thành hai ảnh nghịch đầu gọi là Ảo Ảnh (Illusions). Đồng thời Tâm Sở Xúc lại mang hai Ảo Ảnh này vào trong não bộ hội tụ (Focus) lại trở thành Tướng Phần chung gọi là Ảnh Tử (Cause of Illusions). Ảnh Tử đây được Kiến Phần Nhãn Thức tiếp xúc và Kiến Phần Nhãn Thức nương nơi Ảnh Tử đó để hiểu biết trần cảnh của một sự vật bên ngoài qua hình sắc (Sắc Trần). Nói cách khác, Kiến Phần Nhãn Thức nếu như không sinh hoạt thì Tâm Sở Huệ không thâu ảnh và Tâm Sở Xúc cũng không mang những ảnh này vào trong não bộ, thì lúc đó, Nhãn Thức nhất định sẽ không có Tướng Phần làm đối tượng để hiểu biết. Trường hợp này cũng giống như người bị ngất xỉu (Lose Consiousness) hoặc người bị chụp thuốc mê, chúng ta vạch đôi mắt của họ vẫn thấy con ngươi còn trong như gương và chúng ta cũng vẫn nhìn thấy hình ảnh của mình hiện rõ trong con ngươi, nhưng lúc đó Nhãn Thức của họ không nhìn thấy chúng ta qua hình ảnh này. Nguyên vì Tự Chứng Phần Nhãn Thức của người bị ngất xỉu hoặc của người bị chụp thuốc mê không phát sanh Kiến Phần để tiếp xúc với trung tâm thần kinh thị giác (Nervous Center of Vision). Thế nên Tâm Sở Huệ không thâu ảnh vào trong võng mô và Tâm Sở Huệ không mang hình ảnh đó vào trong não bộ để làm đối tượng cho Nhãn Thức hiểu biết. Thành thử Nhãn Thức của người bị ngất xỉu hoặc của người bị chụp thuốc mê không nhìn thấy chúng ta. Như vậy, Tướng Phần của hình sắc (của Sắc Trần) là do Kiến Phần Nhãn Thức dựa theo hình ảnh của trần cảnh nơi một sự vật bên ngoài tạo ra để cho Nhãn Thức hiểu biết.

2. VỚI NHĨ THỨC (Ear Consciousness):

Khi những làn sóng âm thanh của trần cảnh tràn vào hai lỗ tai (Phù trần Căn( làm chấn động hai màng nhĩ, liền khi dó Tự Chứng Phần (Phần hạt giống) của Nhĩ Thức từ trong Thức Thể Alaya phát sanh Kiến Phần (phần tác dụng) và Kiến Phần này chạy vào trong não bộ để tiếp xúc với trung tâm thần kinh lỗ tai. Kiến Phần Nhĩ Thức khi tiếp xúc với trung tâm thần kinh lỗ tai (Tịnh Sắc Căn) tức thì Tâm Sở Xúc chạy ra kích động hai màng nhĩ của hai lỗ tai. Hai màng nhĩ này sau khi bị Tâm Sở Xúc kích động liền tác dụng để phát sanh hai Tướng Phần từ hai hệ thống âm thanh của Thinh Trần bên ngoài rung động ở hai vị trí khác nhau nơi hai lỗ tai và đồng thời Tâm Sở Xúc lại mang những Âm Sắc (Timbers), Âm Điều (Pitches) và Âm Độ (Loudness) từ những làn sóng âm thanh của Tướng Phần thứ hai ở hai bên màng nhĩ đưa vào trong não bộ để hội tụ lại thành Tướng Phần chung gọi là Ảnh Tử. Ảnh Tử này tiếp xúc với Kiền Phần Nhĩ Thức và Kiến Phần Nhĩ Thức nương nơi Ảnh Tử đó hiểu biết trần cảnh của một sự vật bên ngoài qua hệ thống Âm Thanh. Nói cách khác, Kiến Phần Nhĩ Thức nếu như không sinh hoạt thì Tâm Sở Xúc không chịu kích động hai màng nhĩ để phát ra những làn sóng âm thanh thứ hai và cũng không mang những ảnh này vào trong não bộ, thì lúc đó Nhĩ Thức nhất định sẽ không có Tướng Phần làm đối tượng để hiểu biết. Trường hợp này cũng giống như kẻ đang trong cơn ngủ mê, mọi người chung quanh nói chuyện với nhau phát ra âm thanh vang dội, thế mà người ngủ mê kia vẫn không nghe biết chi cả, nghĩa là những làn sóng âm thanh của mọi người nói chuyện vẫn vang dội vào hai lỗ tai của người ngủ mê, nhưng trong lúc đó, Tự Chứng Phần Nhĩ Thức của người ngủ mê không chịu phát sanh Kiến Phần để tiếp xúc với trung tâm thần kinh thính giác (The Nervous Center of Hearing). Cho nên Tâm Sở Xúc của người ngủ mê không chịu kích động hai màng nhĩ nơi bên ngoài lỗ tai và cũng không mang những Tướng Phần của âm thanh này vào trong não bộ để làm đối tượng cho sự hiểu biết. Vì thế Nhĩ Thức người ngủ mê không nghe được âm thanh của những người nói chuyện vừa kể. Như vậy, Tướng Phần của Thinh Trần là do Kiến Phần Nhĩ Thức dựa theo Âm Thanh nơi trần cảnh bên ngoài tạo ra để cho Nhĩ Thức hiểu biết.

3. VỚI TỶ THỨC (Nose Consciousness):

Hương thơm của trần cảnh tràn vào hai lỗ mũi (Phù Trần Căn) tác dụng với hạch ngửi và bị dịch thủy (Chất nhờn) nơi phía trong ở hai bên lỗ mũi gạn lọc bụi bặm, tiết chế cường độ và khiến cho hương thơm biến thể thành chất nước thơm. Liền khi đó Tự Chứng Phần của Tỷ Thức từ trong thức thể Alaya phát sanh Kiến Phần và Kiến Phần này chạy vào trong não bộ để tiếp xúc với trung tâm thần kinh lỗ mũi. Khi Kiến Phần Tỷ Thức tiếp xúc với trung tâm thần kinh lỗ mũi tức thì Tâm Sở Xúc chạy ra kích động hương thơm trong chất nước thơm và hương thơm này chui qua rây mỏng của Lô Nội Khứu Câu (Buibus Olfactorius) để biến thành ra Tướng Phần. Đồng thời Tâm Sở Xúc lại mang những Tướng Phần của hương thơm này trong não bộ hội tụ nhau lại thành Tướng Phần chung gọi là Ảnh Tử (Cause of Illusions). Ảnh Tử này tiếp xúc với Kiến Phần Tỷ Thức và Kiến Phần Tỷ Thức nương nơi Ảnh Tử đó để hiểu biết trần cảnh của một sự vật bên ngoài qua hệ thống hương thơm. Nói cách khác, Kiến Phần Tỷ Thức nếu như không sinh hoạt thì Tâm Sở Xúc không chịu kích động hương thơm trong chất nước thơm nơi hai lỗ mũi để biến thành Tướng Phần và cũng không mang những Tướng Phần này vào trong não bộ, thì lúc đó, Tỷ Thức nhất định sẽ không có Tướng Phần làm đối tượng để hiểu biết. Trường hợp này cũng giống như người đang ngủ mê, ta lấy hoa lan rất thơm đưa kề bên hai lỗ mũi của họ. Trong lúc đó hai lỗ mũi của họ vẫn thở đều và hương thơm của hoa lan vẫn tràn vào hai lỗ mũi một cách tự nhiên, thế mà người ngủ mê kia vẫn không ngửi biết chi cả. Nguyên vì Tự Chứng Phần Tỷ Thức của người ngủ mê không phát sanh Kiến Phần để tiếp xúc với trung tâm thần kinh khứu giác (The Nervous Center of Smell). Thế nên Tâm Sở Xúc của người ngủ mê không chịu kích động hương thơm trong chất nươc thơm nơi hai lỗ mũi để biến thành Tướng Phần và cũng không mang những Tướng Phần hương thơm này trong trong não bộ để làm đối tượng cho sự hiểu biết. Thành thử Tỷ Thức của người ngủ mê không ngửi biết được hương thơm hoa lan vừa thí nghiệm. Như vậy, Phần Tỷ Thức dựa theo chất thơm nơi trần cảnh của một sự vật bên ngoài tạo ra để cho Tỷ Thức hiểu biết.

4. VỚI THIỆT THỨC (Tongue Consciousness):

Mùi vị của trần cảnh đưa vào miệng lưỡi thì kích thích đầu các thần kinh trên lưỡi (Palilaes). Liền khi đó Tự Chứng Phần của Thiệt Thức từ trong Thức Thể Alaya phát sanh Kiến Phần và Kiến Phần Thiệt Thức này chạy vào trong não bộ để tiếp xúc với trung tâm thần kinh miệng lưỡi (Nervous Center of Tongue). Khi Kiến Phần Thiệt Thức tiếp xúc với trung tâm thần kinh miệng lưỡi tức thì Tâm Sở Xúc chạy ra khiến các đầu thần kinh trên lưỡi mở cửa những Lỗ Vị (TastePores) và khiến nước miếng từ trong những Lỗ Vị tuôn ra để phần loãng cường độ mùi vị đồ ăn uống (Vị Trần), đồng thời biến những mùi vị này thành Tướng Phần. Kế đến Tâm Sở Xúc mang nước Tướng Phần của mùi vị đồ ăn uống nói trên vào bảy chỗ thâu nhận gọi là bảy Vị Lôi (7 Tasate Buds). Từ bảy Vị Lôi đây, Tướng Phần của mùi vị được Tâm Sở Xúc chuyển đến trong não bộ để hội tụ nhau lại thành Tướng Phần chung gọi là Ảnh Tử. Ảnh Tử này tiếp xúc với Kiến Phần Thiệt Thức và Kiến Phần Thiệt Thức nương nơi Ảnh Tử đó để hiểu biết Trần Cảnh của một sự vật bên ngoài qua hệ thống mùi vị của đồ ăn uống. Nói cách khác, Kiến Phần Thiệt Thức nếu như không sinh hoạt thì Tâm Sở Xúc không chịu kích động các đầu thần kinh trên lưỡi để mở cửa ra, không khiến cho nước miếng từ trong các Lỗ Vị tuôn ra phần loãng mùi vị đồ ăn uống để biến thành Tướng Phần và cũng không mang nước Tướng Phần của mùi vị nói trên vào trong não bộ, thì lúc đó Thiệt Thức nhất định sẽ không có Tướng Phần làm đối tượng để hiểu biết. Trường hợp này cũng giống như người bị ngất xỉu, bất tỉnh (unconscious). Trong lúc họ bất tỉnh, chúng ta đổ thuốc vào miệng vẫn không thấy miệng của họ nuốt nước thuốc vào trong bụng.

Nguyên do, Tự Chứng Phần Thiệt Thức của người ngất xỉu không phát sanh ra Kiến Phần để tiếp xúc với trung tâm thần kinh vị giác (The Nervous Center of Taste). Thế nên Tâm Sở Xúc của họ không chịu kích động các đầu thần kinh trên lưỡi mở cửa những Lỗ Vị, không khiến cho nước miếng tuôn ra phần loãng chất thuốc trong nước để biến thành Tướng Phần và cũng không mang nước Tướng Phần của thuốc vào trong não bộ để làm đối tượng cho sự hiểu biết. Thành thử Thiệt Thức của người ngất xỉu không nếm được chất thuốc trong nước vừa cho vào miệng. Như vậy, Tướng Phần của mùi vị là do Kiến Phần Thiệt Thức dựa theo chất vị nơi trần cảnh của một sự vật bên ngoài tạo ra để cho Thiệt Thức hiểu biết.

5. VỚI THÂN THỨC (Body Consciousness):

Toàn bộ thân thể của con người và của các loài động vật đều gọi là Phù Trần Căn. Phía dưới lớp da của thân thể, thần kinh cảm giác (Sensory Nervous Fibres) trải khắp trong châu thân và khắc các tạng phủ. Khi các loại xúc chạm (Xúc Trần) tiếp xúc với lớp da nơi thân thể, tức thì Tự Chứng Phần của Thân Thức từ trong Thức Thể Alaya phát sanh Kiến Phần và Kiến Phần Thân Thức này chạy vào trong não bộ để tiếp xúc với trung tâm thần kinh thân thể (Nervous Center of Body). Khi Kiến Phần Thân Thức tiếp xúc với trung tâm thần kinh thân thể, tức thì Tâm Sở Xúc mang những Tướng Phần của xúc chạm này được gạn lọc cường độ và được kích động bởi lớp mỡ trong thân thể; những Tướng Phần đó được điều chỉnh tốc độ cũng như điều chỉnh hình ảnh bởi những Tích Chùy Nhục nằm rải rác khắc các hệ thống thần kinh. Tiếp theo Tâm Sở Xúc tổng hợp những Tướng Phần nơi trong châu thân hội tụ nhau lại thành Tướng Phần chung gọi là Ảnh Tử. Ảnh Tử này tiếp xúc với Kiến Phần Thân Thức và Kiến Phần Thân Thức nương nơi Ảnh Tử đó để hiểu biết trần cảnh của một sự vật bên ngoài qua hệ thống xúc chạm (Xúc trần). Nói cách khác, Kiến Phần Thân Thức nếu như không sinh hoạt thì Tâm Sở Xúc không chịu mang những Tướng Phần của xúc chạm này vào trong não bộ, thì lúc đó, Thân Thức nhất định sẽ không có Tướng Phần làm đối tượng để hiểu biết. Trường hợp này cũng giống như chúng ta cho người đang bị ngất xỉu cầm lấy đồ vật vào tay của họ và cũng tương tợ như một người đang cầm cây viết nguyên tử trong tay mà không hay biết chi cả. Họ chạy khắp nơi để tìm cây viết. Nguyên do, Tự Chứng Phần Thân Thức của người cầm cây viết nguyên tử không phát sanh Tướng Phần để tiếp xúc với trung tâm thần kinh xúc giác (Nervous Center of Tactile Sensation) hoặc Kiến Phần Thân Thức đang chờ đợi trong não bộ, nhưng ngay lúc đó Tâm Sở Xúc không chịu mang Tướng Phần của vây viết nguyên tử nơi bàn tay người hay lãng quên đem lên trình diện với Kiến Phần Thân Thức trong não bộ để làm đối tượng cho sự hiểu biết. Bởi thế, Thân Thức của người hay lãng quên không biết được mình hiện đang cầm cây viết nguyên tử trong tay. Cho nên người hay lãng quên mới chạy đi tìm cây viết nguyên tử khắp nơi. Như vậy, Tướng Phần của xúc chạm là do Kiến Phần Thân Thức dựa theo chất trơn hay nhám, chất ấm hay mát của trần cảnh nơi một sự vật bên ngoài tạo ra để cho Thân Thức hiểu biết.

6. VỚI Ý THỨC (Mental Consciousness):

Như trước đã trình bày, Kiến Phần của năm Tâm Thức (từ Nhãn Thức cho đến Thân Thức) không thể tiếp xúc thẳng (duyên thẳng) nơi năm trần cảnh của một sự vật bên ngoài để hiểu biết sự vật đó một cách trực tiếp mà không cần qua trung gian, nhưng ở đây, Kiến Phần của năm Tâm Thức nói trên chỉ có khả năng hiểu biết gián tiếp một sự vật nào bên ngoài qua năm Tướng Phần (Five Images) của sự vật đó. Năm Tướng Phần riêng biệt này là do năm Kiến Phần của năm Tâm Thức dựa theo năm trần cảnh bên ngoài của sự vật đó tạo ra để làm đối tượng cho sự hiểu biết. Ý Thức thứ sáu thì cũng giống như thế, nghĩa là Ý Thức này cũng chỉ có khả năng hiểu biết gián tiếp một sự vật bên ngoài qua Tướng Phần riêng biệt do chính Ý Thức tạo ra. Sự tạo dựng Tướng Phần của Ý Thức thứ sáu được nhận định như sau:

Muốn hiểu biết về tánh chất, giá trị và ý nghĩa của một sự vật thì trước hết, Tự Chứng Phần của Ý Thức thứ sáu từ trong Thức Thể Alaya phát sanh Kiến Phần và Kiến Phần này chạy vào trong não bộ để liên lạc với Kiến Phần của năm Tâm Thức. Sau khi liên lạc được Kiến Phần của năm Tâm Thức, Kiến Phần Ý Thức thứ sáu liền sử dụng Tướng Phần của năm Tâm Thức cung cấp để nhận thức về sự vật, đồng thời nhờ Tâm Sở Thắng Giải chạy ra ngoài chọn lấy tánh chất, giá trị và ý nghĩa nào độc đáo nhất của sự vật đó mang vào trình diện trước Ý Thức. Tâm Sở Thắng Giải mang những tánh chất, giá trị và ý nghĩa độc đáo nhất của một sự vật bên ngoài đem vào hiện bày phía bên ngoài trong Tướng Phần của năm Tâm Thức để chuyển hóa thành Tướng Phần riêng cho Ý Thức thứ sáu nhận thức. Nói cách khác, Tướng Phần riêng của Ý Thức thứ sáu chính là tánh chất, giá trị và ý nghĩa của một sự vật bên ngoài được hiện bày qua Tướng Phần trợ duyên của năm Tâm Thức. Tướng Phần của tánh chất, giá trị và ý nghĩa nơi một sự vật bên ngoài chỉ làm đối tượng riêng biệt cho Ý Thức thứ sáu nhận thức mà trong lúc đó Kiến Phần của năm Tâm Thức ở trước không thể nào hiểu biết đến.

Trường hợp này cũng giống như người đọc sách mà không để ý vào, nghĩa là không có Ý Thức thứ sáu hợp tác để hiểu biết trong lúc đọc sách. Kiến Phần Nhãn Thức của họ chỉ có khả năng nhìn thấy chữ để đọc cho khỏi bị sai lầm, nhưng không thể hiểu được ý nghĩa trong quyển sách đó nói chi, nguyên vì trong lúc Kiến Phần Nhãn Thức nhìn chữ để đọc mà Kiến Phần Ý Thức thứ sáu của họ không chịu hợp tác để nhận định. Thành thử họ đọc sách mà không hiểu ý nghĩa của quyển sách đó nói chi.

Nên biết rằng, Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần Ý Thức thứ sáu không phải là Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần năm Tâm Thức. Nguyên do, Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần năm Tâm Thức là ảnh tượng (hình bóng) của năm trần cảnh phát sanh từ nơi một sự vật bên ngoài, còn Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần Ý Thức thứ sáu chính là ảnh tượng của tánh chất, của giá trị và của ý nghĩa nơi một sự vật được hiện bày bên trong Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần năm Tâm Thức. Tuy khác nhau về Tướng Phần đối tượng, vừa trình bày trên, nhưng Kiến Phần Ý Thức thứ sáu, nếu như không có Tướng Phần đối tượng của năm Tâm Thức làm trợ duyên chuyển tướng thì nhất định không có Tướng Phần riêng cho mình để nhận thức.

Thí dụ, cái duyên ngầm nơi cô M được biểu lộ qua hình tướng của cô, nhưng anh A không nhìn thấy cái duyên ngầm đó. Khi anh B trình bày cái duyên ngầm của cô M, thì chừng đó anh A mới nhìn thấy được. Anh A sở dĩ không nhìn thấy được duyên ngầm của cô M là do anh không để ý đến, nghĩa là anh A chỉ xem thấy hình tướng cô M qua Kiến Phần Nhãn Thức của anh mà trong lúc đó Kiến Phần Ý Thức thứ sáu của anh không chịu hợp tác để nhận định. Thành thử anh A không nhìn thấy duyên ngầm của cô M. Nhờ anh B nhắc nhở, Kiến Phần Ý Thức thứ sáu của anh A mới để ý vào và chừng đó nhìn thấy duyên ngầm hiện bày ra ngoài nơi hình tướng của cô M. Kiến Phần Nhãn Thức anh A nương nơi hình sắc của cô M để tạo dựng ra Tướng Phần riêng cho anh xem thấy, còn Kiến Phần Ý Thức thứ sáu lại nương nơi Tướng Phần của Nhãn Thức anh A để thể hiện cái duyên ngầm của cô M được chuyển hóa thành Tướng Phần riêng cho Ý Thức anh A nhận thức. Cái duyên ngầm của cô M, nếu như không có Tướng Phần của Nhãn Thức anh làm trợ duyên để chuyển hóa thì nhất định không thể hiện được Tướng Phần riêng cho Ý Thức thứ sáu của anh A nhận thức.

Ngược lại, Kiến Phần Ý Thức thứ sáu nếu như không sinh hoạt thì không có Tướng Phần riêng cho mình nhận thức, nguyên vì Tâm Sở Thắng Giải không được lệnh đi góp nhặt những ảnh tượng thuộc tánh chất, thuộc giá trị và thuộc ý nghĩa của một sự vật bên ngoài mang vào để làm đối tượng cho Ý Thức thứ sáu nhận thức. Mặc dù trong lúc đó, Kiến Phần của năm Tâm Thức vẫn sinh hoạt để hiểu biết sự vật đó trên bình diện hình tướng.

Thí dụ, một cháu gái tên Loan chuẩn bị đi xem phim hay, nhưng bà Nội của cháu bắt cháu phải đọc xong chuyện Tấm Cám cho bà nghe mới được đi. Cháu cố đọc nhanh cho mau hết để đến nơi kịp giờ. Khi đọc xong câu chuyện trên, cháu bỏ chạy cho mau đến rạp chiếu phim, nhưng khi cháu bước ra khỏi nhà, tôi liền chận lại hỏi:

*- Tôi liền hỏi: Cháu ạ, câu chuyện đó nói chi?

- Cháu trả lời: Dạ Thầy, con không biết.

*- Tôi hỏi tiếp: Cháu đọc có trật không?

- Cháu trả lời: Con đọc không trật chữ nào cả.

*- Tôi hỏi tiếp: Cháu đọc không trật! Tại sao cháu không biết trong đó nói chi?

- Cháu trả lời: Tại con không để ý.

Câu chuyện trên cho chúng ta một nhận thức. Cháu Loan kia đọc chuyện Tấm Cám chỉ hiểu biết những chữ trong đó để đọc cho khỏi bị sai trật đấy thôi. Trong lúc đọc chuyện Tấm Cám, Ý Thức thứ sáu của cháu không hợp tác với Nhãn Thức để nhận thức, nghĩa là cháu không để ý vào trong lúc đọc sách. Cho nên cháu không thể nào biết được và cũng không thể nào kể lại được về tánh chất, giá trị và ý nghĩa của câu chuyện Tấm Cám một cách rõ ràng. Như vậy, tánh chất, giá trị và ý nghĩa câu chuyện Tấm Cám chỉ riêng Ý Thức thứ sáu của cháu Loan mới có khả năng nhận thức được và ngoài Ý Thức thứ sáu ra, không có Tâm Thức nào đủ khả năng thay thế để nhận thức.

Từ đó chúng ta có thể xác định và kết luận rằng: Tánh chất, giá trị và ý nghĩa của một sự vật, như câu chuyện Tấm Cám vừa kể, chỉ là Tướng Phần riêng của Ý Thức thứ sáu nhận thức. Tướng Phần riêng của Ý Thức thứ sáu thì hoàn toàn không phải Tướng Phần của năm Tâm Thức và Kiến Phần của năm Tâm Thức không thể nào hiểu biết đến tướng Phần nói trên của Ý Thức thứ sáu, nhưng có một điều Tướng Phần tánh chất, về giá trị và ý nghĩa này tự nó không thể sanh khởi một cách độc lập, nếu như Kiến Phần Ý Thức thứ sáu không sinh hoạt để sáng tạo. Hơn nữa Tướng Phần này nếu như không có Tướng Phần của năm Tâm Thức làm trợ duyên thì cũng không thể hiện khởi để làm đối tượng cho Ý Thức thứ sáu để nhận thức. Nguyên vì Tướng Phần của Ý Thức thứ sáu khác nhau với Tướng Phần của năm Tâm Thức về phương diện giá trị cũng như về phương diện công dụng, cho nên đức Phật mới phân loại Tướng Phần của Ý Thức thứ sáu thành một danh xưng riêng gọi là Pháp Trần. Pháp Trần này chính là Ảnh Tử (Cause of Illusions) của Sắc, Thinh, Hương, Vị và Xúc nơi một sự vật bên ngoài làm đối tượng riêng cho Ý Thức thứ sáu nhận thức.

Ý Thức thứ sáu nương nơi Pháp Trần thuộc về Tướng Phần đó để phân biệt nhận thức về phương diện tánh chất, giá trị và ý nghĩa của một sự vật nơi trong thế gian.

7. VỚI THỨC MẠT NA (Mind afflicted with egoism):

Tướng Phần đối tượng của Ý Thức thứ sáu cũng là Tướng Phần đối tượng của Thức Mạt Na thứ bảy, sau khi Tướng Phần này được Thức Mạt Na thứ bảy chứng nhận và kết hợp. Nói các khác, Tướng Phần đối tượng của Thức Mạt Na thứ bảy gọi là hình tướng chung (Tổng tướng) thuộc Tướng Phần năm Tâm Thức đã được Ý Thức thứ sáu kết thành. Nói rõ hơn Tướng Phần đối tượng của Thức Mạt Na thứ bảy chính là cuốn Films đã được kết hợp bởi những ảnh tượng tánh chất, giá trị và ý nghĩa của hình sắc, của âm thanh, của hương thơm, của mùi vị và của sự xúc chạm nơi một sự vật bên ngoài, sau khi được Kiến Phần Ý Thức thứ sáu phân biệt nhận thức. Cuốn phim Tướng Phần trên trở thành đối tượng của Thức Mạt Na thứ bảy và Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy nương nơi Tướng Phần đó để phân biệt chấp trước. Kẻ đứng ra kết hợp những Tướng Phần riêng biệt của Ý Thức thứ sáu để trở thành Tướng Phần chung (Tổng Tướng) ở đây chính là Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy. Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy dùng Tướng Phần chung này làm đối tượng cho mình phân biệt và chấp trước. Cuốn phim Tướng Phần đối tượng của Thức Mạt Na thứ bảy cũng gọi là Lạc Tạ Ảnh Tử (Cause of Illusions). Lạc Tạ Ảnh Tử nghĩa là hạt giống ảnh tượng với hình thức cuốn phim được tàng trữ trong Thức Thể Alaya thành Tiềm Năng (Memories). Hạt giống ảnh tượng này là một hình tướng gồm có Ngã Tướng (Form of Subject). Pháp Tướng (Form of Object) và cả Nghiệp Lực (Power of action) trong đó và cộng thêm nhãn hiệu tên gọi (danh xưng) liền trở thành cuốn phim Lạc Tạ Ảnh Tử. Cuốn phim Lạc Tạ Ảnh Tử hay là Tướng Phần chung của một sự vật bên ngoài đều do Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy kết hợp và quản lý. Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy nếu như không chịu sinh hoạt kết hợp những Tướng Phần riêng biệt của Ý Thức thứ sáu để trở nên Tướng Phần chung thì cuốn phim Lạc Tạ Ảnh Tử nhất định không thể thành hình để làm đối tượng cho Thức Mạt Na thứ bảy chấp trước và quản lý. Trường hợp này cũng giống như anh A đã học tiếng Pháp từ lúc mười tuổi và anh đã thi đậu bằng cấp Sơ học. Anh A ngày nay đã quên hết tiếng Pháp nguyên vì anh hơn bốn mươi năm không dùng đến nó. Giờ đây Ý Thức thứ sáu của anh muốn nhớ lại tiếng Pháp mà anh đã học năm xưa, nhưng Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy của anh không chịu cung cấp những cuốn phim Lạc Tạ Ảnh Tử tiếng Pháp này trong Tiềm Năng cho Ý Thức thứ sáu ôn lại. Do đó Ý Thức thứ sáu của anh A đành phải chịu quên. Như vậy, Tướng Phần chung của cuốn phim Lạc Tạ Ảnh Tử chính là do Kiến Phần Thức Mạt Na thứ bảy kết hợp từ những Tướng Phần riêng biệt của Ý Thức thứ sáu để làm đối tượng cho Tâm Thức này chấp trước và quản lý.

8. VỚI THỨC TẠNG (Foundation Consciousness):

Những Lạc Tạ Ảnh Tử của vạn pháp đã được Thức Mạt Na thứ bảy tiếp nhận và quản lý trong Thức Thể Alaya cũng là Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần Thức Alaya thứ tám phân biệt nhận thức. Vạn pháp hiện diện trong thế gian có bao nhiêu hình tướng khác nhau, thì hạt giống nguyên thể (chủng tử nguyên thể) của vạn pháp trong Thức Thể Alaya cũng có bấy nhiêu Lạc Tạ Ảnh Tử không giống nhau, để làm Tướng Phần đối tượng cho Kiến Phần Thức Alaya thứ tám nhận thức và Kiến Phần Thức Alaya thứ tám nương nơi Tướng Phần Tướng Phần đối tượng Lạc Tạ Ảnh Tử đó, để xây dựng hiện tượng vạn pháp hoàn thành khác nhau về hình tướng. Chẳng những thế, những hạt giống của bảy Tâm Thức ở trước với tên gọi là Tự Chứng Phần và những hạt giống của năm mươi mốt Tâm Sở đã trình bày qua cũng đều là Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần Thức Alaya thứ tám tiếp xúc và tàng trữ.

Còn về phương diện sanh khởi. Tướng Phần đối tượng của Kiến Phần Thức Alaya chính là hiện tượng vạn pháp trong thế gian đã được Kiến Phần Thức Alaya xây dựng và bảo tồn. Hiện tượng vạn pháp trong thế gian đều là Tướng Phần của tất cả hạt giống trong Thức Thể Alaya do Kiến Phần Thức Alaya thứ tám xây dựng để làm đối tượng cho bảy Tâm Thức ở trên hiểu biết và chấp trước. Sự sống còn của vạn pháp là do sự sinh hoạt có tánh chất liên tục không ngừng của Kiến Phần Thức Alaya nhằm để duy trì sanh mạng chúng sanh được tồn tại trong thế gian và sự hoại diệt của vạn pháp cũng là do Kiến Phần Thức Alaya thứ tám đã rút lui sức sống, không chịu tiếp tục sinh hoạt nữa. Có thể nói, con người và vạn pháp đều là Tướng Phần của tất cả hạt giống trong Thức Thể Alaya do Kiến Phần Thức Alaya thứ tám xây dựng. Cho đến sự sống chết của con người cũng như sự sanh diệt của vạn pháp đều là do sự quyết định trên hết của Kiến Phần Thức Alaya thứ tám. Như vậy, Kiến Phần Thức Alaya thứ tám nếu như không chịu sinh hoạt để xây dựng và bảo trì mạng sống của chúng sanh thì vạn pháp nhất định không bao giờ sanh khởi và tồn tại trong thế gian.