Khảo Nghiệm Duy Thức Học Trọn Bộ 2 Tập

3)- SÚC SANH:

Súc Sanh là chỉ cho những loài súc vật, như: heo, gà, chó v.v... Những loài súc sanh khác hơn loài người ở chỗ đi đứng thường đưa lưng lên trời. còn loài người thì đi đứng thường đưa đầu lên trời. Những loài súc sanh cũng có tên khác nữa là loài Bàng Sanh. Bàng Sanh nghĩa là những loài chúng sanh đi đứng thường đưa lưng nằm ngang. Những loài chúng sanh này đều do nghiệp lực sát hại cực thịnh tạo nên và thân thể cũng được xây dựng bằng chất liệu ngũ uẩn.

4)- CÕI NGƯỜI:

Cõi người và những chúng sanh sống trong đó đều do ái dục trọng trược và cực thịnh tạo nên. Cảnh giới và chúng sanh trong cõi người cũng được xây đựng bằng chất liệu ngũ uẩn. Chúng sanh trong cõi này thường say đắm và ham thích chạy theo năm dục lạc giả tạo của thế gian. Do đó họ gây tạo rất nhiều nghiệp tội tử sanh. Loài người thường đi đứng bằng hai chân xuống đất và đưa đầu lên trời. Theo Phật Giáo, cõi người là trung tâm giao điểm giữa hai con đường, con đường giác ngộ đi đến cõi Phật và con đường đọa lạc sanh tử trong ba cõi. Cõi người có đủ điều kiện đi lên để thành Phật và cũng có đủ điều kiện đi xuống tận cùng của khổ đau.

Trong năm cõi nói trên, các chúng sanh hữu tình đều có án uống, có ngủ nghỉ, có dâm dục. Cho nên chúng có đầy đủ năm Tâm Thức và năm Giác Quan (năm Căn). Hơn nữa, các cõi Dục này cũng có đủ bốn loài sanh sản, như loài sanh ra từ bào thai (thai sanh), loài sanh ra từ quả trứng (noãn sanh), loài sanh ra từ nơi chỗ ẩm thấp (thấp sanh) và loài sanh ra từ hình thức chuyển hoá (hoá sanh). Những chúng sanh hữu tình trong các cõi Dục đều lấy chất đất làm nơi cư trú để sanh sống nên gọi là "Hữu Tình Địa Cư". Hữu Tình Địa Cư nghĩa là những loài hữu tình đều lấy chất đất để xây dựng nơi cư trú. Năm cõi này thường sống chung lộn với nhau, cụ thể như, heo, gà, ngựa, chó v.v... đều sống chung lộn với loài người, nên gọi là "Ngũ Thú Tạp Cư Địa".

5)- CÕI TRỜI:

Thiên là cõi trời. Đây là danh từ chung dùng để chỉ cho các cõi như: cõi Tứ Thiên Vương, cõi Đao Lợi Thiên (Cõi này gồm cố 33 cõi trời phụ bao bọc chung quanh), cõi Dạ Ma Thiên, cõi Đâu Suất Đà Thiên, cõi Hoá Lạc Thiên, cõi Tha Hoá Tự Tại Thiên. Chúng sanh hữu tình trong các cõi này cũng giống như Ngũ Thú Tạp Cư Địa của chúng ta. Họ cũng ăn uống, ngủ nghỉ, ái dục để tồn tại cũng giống như loài người. Họ cũng có nam giới và nữ giới, cũng đầy đủ tâm Thức và năm Giác Quan giống như loài người. Hơn. nữa, họ cũng nương tựa nơi vật chất thuộc loại sắc ấm làm chỗ cư trú. Cho nên cõi này cũng gọi là Dục Giới.

* CÕI SẮC:

Sắc Giới là những cảnh giới như quốc độ, cung điện thân thể đều được xây dựng bởi những nguyên liệu vật chất có hình sắc rất tinh sảo, rất trong suất, rất thù thắng. Những nguyên liệu vật chất này đều thuộc về thể tánh của Tứ Đại cho nên không ô trược, không nhơ nhớp, không tanh hôi và tinh sạch như pha lê. Chúng sanh hữu tình sống trong những cõi Sắc Giới vẫn chưa thoát khỏi sự ràng buộc của ái dục, của vật chất. Nhưng sự ái dục của họ không tác dụng mạnh và không thô tục giống như sự ái dục của các chúng sanh trong cõi Dục. Vì chưa lìa khỏi sự ràng buộc của vật chất, chúng sanh hữu tình và những cảnh giới của cõi sắc được gọi là Sắc Giới. Những cõi Sắc gồm có:

1/ SƠ THIỀN LY, SANH HỶ LẠC ĐỊA:

Sơ Thiền nghĩa là bậc thiền định thứ nhất. Ly nghĩa là lìa khỏi sanh từ lưu chuyển. Sanh Hỷ Lạc nghĩa là phát sanh sự vui mừng và sung sướng. Địa nghĩa là cõi, là thế giới.

Sơ Thiền Ly, Sanh Hỷ Lạc Địa nghĩa là cõi Thiền Định thuộc về bậc thứ nhất. Chúng sanh hữu tình sống trong cõi đó thì rất an ổn, sung sướng và vui mừng cho mình đã được lìa khỏi vòng sanh tử lưu chuyển của Dục Giới để sống trong cõi Sắc Giới. Những chúng sanh hữu tình trong cõi này tuy có thân thể, nhưng họ không dâm dục thô tục. Họ được sanh ra bằng cách hoá sanh. Họ luôn luôn sống trong thiền định. Họ không có ăn uống (không đoạn thực), nghĩa là họ không ăn đồ ăn vào bụng như những chúng sanh hữu tình ở các cõi Dục Giới. Cho nên họ chỉ có sáu Tâm Thức sinh hoạt là: Nhãn Thức, Nhĩ Thức, Thân Thức, Ý Thức, Mạt Na Thức và Alaya Thức. Thiệt Thức và Tỷ Thức thì không còn sinh hoạt trong con người họ giống như đã từng sinh hoạt trong chúng sanh hữu tình ở các cõi Dục Giới.

Vì mãi sống trong thiền định, Tâm Thức của những chúng sanh trong cõi này cứ liên tục tìm cầu và suy nghiệm chân lý giác ngộ, còn về phương diện tình cảm, họ cảm thấy vui vẻ, an lạc trong trạng thái bình đằng và không chấp trước bất cứ cảnh sở quán nào.

2. NHỊ THIỀN ĐỊNH, SANH HỶ LẠC ĐỊA:

Nhị Thiền nghĩa là bậc thiền định thứ hai. Định nghĩa là tập trung tâm ý chuyên nhất vào một vấn đề không cho loạn động để quán chiếu. Sanh Hỷ Lạc nghĩa là phát sanh sự vui mừng trong trạng thái không chấp trước. Địa nghĩa là cõi, là thế giới.

Nhị Thiền Định, Sanh Hỷ Lạc Địa nghĩa là cõi Thiền định thuộc về bậc thứ hai. Những chúng sanh hữu tình sống trong cõi đó nhờ thiền định mà lìa được trạng thái Tầm Tư, chỉ còn cảm giác về sự vui vẻ và an lạc trong trạng thái không chấp trước (trạng thái xả). Họ xa lìa được trạng thái Tầm Tư, nghĩa là họ tu thiền định đã được thuần thục trong sự quán chiếu, cho nên họ không cần phải chứng minh mới giác ngộ (Tầm) và họ cũng không cần phải dụng tâm phân tích để xét đoán mới trực diện được sự kiện (Từ). Những người tu thiền định ở cõi này mỗi lần quán chiếu vấn đề nào là họ liền giác ngộ ngay và không cần phải sử dụng lý trí để xét đoán.

3. TAM THIỀN LY HỶ, DIỆU LẠC ĐỊA:

Tam Thiền nghĩa là bậc thiền định thứ ba. Ly Hỷ nghĩa là lìa khỏi sự vui mừng. Diệu Lạc nghĩa là sự an lạc một cách mầu nhiệm. Địa nghĩa là cõi, là thế giới.

Tam Thiền Ly Hỷ, Diệu Lạc Địa nghĩa là cõi thiền định thuộc về bậc thứ ba. Những chúng sanh hữu tình sống trong cõi đó nhờ thiền định xa lìa được trạng thái hỷ và chỉ còn cảm giác về sự an lạc một cách mầu nhiệm trong trạng thái không chấp trước (trạng thái xả). Người tu thiền định cõi này thì luôn luôn giữ Tâm Thức được tĩnh lặng một cách tự tại, nghĩa là họ không bao giờ bị rung động trước bất cứ sự cảm xúc nào của khổ, vui trong cuộc. đời và trong lúc đó chính họ đã đạt đến một sự an lạc đặc biệt mầu nhiệm của bậc thiền định thứ ba này là Thiền Định Ly Hỷ Diệu Lạc Địa.

4. TỨ THIỀN XẢ NIỆM THANH TINH ĐỊA:

Tứ Thiền nghĩa là bậc thiền định thứ tư. Xả nghĩa là bỏ, không chấp trước. Niệm nghĩa là nhớ nghĩ, phân biệt. Xả Niệm nghĩa là không còn nhớ nghĩ, không còn dụng tâm phân biệt để được giác ngộ chân lý. Thanh Tịnh nghĩa là trạng thái trong sạch và tĩnh lặng. Địa nghĩa là cõi, là thế giới.

Tứ Thiền Xả Niệm Thanh Tịnh Địa nghĩa là cõi thiền định thuộc về bậc thứ tư. Những chúng sanh hữu tình sống trong cõi đó nhờ thực tập thiền định đến mức thuần thục đã xa lìa hẳn trạng thái an lạc và khiến cho thân tâm trở nên thanh tịnh trong tĩnh lặng. Lúc đó, họ chỉ còn lại sự cảm giác về trạng thái không chấp trước (trạng thái xả). Người tu thiền định còn cảm giác về sự an lạc tức là người còn dụng tâm để niệm niệm phân biệt, còn chọn lựa những điều an lạc để hưởng thụ và còn phân biệt những điều không an lạc để tránh né, để đào thải, thế là người chưa đạt đến Tứ Thiền Xả Niệm Thanh Tịnh Địa. Người tu thiền định thuộc bậc thứ tư này không phải tìm sự an lạc từ bên ngoài mang vào, mà ở đây họ phát hiện sự an lạc từ trong tâm khơi nguồn tuôn chảy ra. Nguồn an lạc thật sự đó chỉ có thể hiện là khi nào tâm họ hoàn toàn thanh tịnh trong trạng thái tĩnh lặng và ngay lúc đó, tâm họ không còn bợn chút nào ô nhiễm bởi niệm niệm phân biệt chấp trước. Người tu thiền định đạt đến mức độ nói trên tức là người đã chứng được Địa Vị Thiền Định Xả Niệm Thanh Tinh một cách viên mãn.

Thí dụ, nguồn vui của kẻ vừa mới gặp được người thân từ việt Nam sang và nguồn vui khi người thân đó đang sống chung với họ trong một nhà đều khác nhau giá trị.

Nguồn vui của kẻ vừa mới gặp được người thân là nguồn vui rung động của Tâm Ý qua sự xúc cảm và được biểu lộ qua hình thức niềm nở. Nguồn vui đó từ bên ngoài do người thân đem đến và sẽ chấm dứt khi Tâm Ý của họ không còn rung động nữa. Trái lại nguồn vui khi được người thân sống chung trong một gia đình chính là nguồn vui trầm lặng, từ nội tâm âm thầm đến với họ hàng ngày trong tư thế không xúc động, không lo lắng, không để ý phân biệt mất hay còn. Nguồn vui đó mới thật sự lâu bền. Người tu thiền định cũng thế. Nguồn vui của kẻ vừa mới đạt đạo, vừa giác ngộ được chân lý thì khác nhau xa so với nguồn vui của kẻ đã sống thật sự trong đạo và đã an trụ một cách tự tại trong chân lý. Nguồn vui của kẻ vừa mới đạt đạo, vừa giác ngộ được chân lý là nguồn vui rung động do bởi tâm ý xúc động. Nguyên do nguồn vui đó đến một cách đột ngột, kích động tâm ý một cách bất ngờ và khiến cho tâm ý bị cảm xúc một cách bất an qua sự niệm niệm phân biệt (Hỷ). Đó là nguồn vui từ bên ngoài mang đến và không phải là nguồn vui thật sự được phát sanh từ trong tâm tuôn chảy, còn nguồn vui của kẻ sống trong đạo, của kẻ đang an trụ trong chân lý thì mới thật sự là nguồn vui chân chánh, thanh tịnh và lâu bền của trạng thái xả niệm.

Những chúng sanh hữu tình trong bốn cõi Thiền Định vừa trình bày vẫn còn mang chút thân thể vật chất của Sắc Ấm và cũng còn bị bản chất ái dục khởi động. Cho nên họ chưa thoát khỏi sự ràng buộc của vật chất và họ chọn lấy thanh khí trong không gian làm cảnh giới để cư trú và sinh hoạt. Do đó bốn cõi Thiền Định đây được gọi là Hữu Tình Không Cư, cũng giống như loài các chọn lấy khối nước sông biển làm cảnh giới để cư trú và sinh hoạt. Đây là hiện tượng bốn cõi Thiên Định của Sắc Giới.

* CÕI VÔ SẮC:

Vô Sắc Giới là những cõi hoàn toàn thoát ly hẳn vật chất, chỉ còn lại Tâm Thức tồn tại mà thôi. Những thế giới Vô Sắc phần nhiều là cảnh giới vọng hiện của thế giới Chân Như lưu xuất và cũng là nền tảng của thế giới Nghiệp Duyên sanh khởi. Thế Giới Nghiệp Duyên chính là những thế giới Sắc Giới và nhân thế giới này được phát sanh do chúng sanh hữu tình trong các thế giới Vọng Hiện của Vô Sắc tạo nghiệp kết thành, còn những thế giới Dục Giới cũng là loại thế giới Nghiệp Duyên và những thế giới này được phát sanh là do chúng sanh hữu tình trong các thế giới Sắc Giới tạo nghiệp xây dựng thành. Nghiệp duyên của chúng sanh hữu tình gây tạo từ nơi các cõi Sắc Giới cô đọng Sắc Uẩn, một trong năm Uẩn tạo thành những thế giới của Dục Giới về vật chất. Sắc Uẩn của Dục Giới là những chất liệu trọng trược, cho nên chúng sanh hữu tình và cảnh giới của các cõi Dục Giới đêu bị ngăn ngại bởi chất ngại. Riêng Vô Sắc Giới là những thế giới hoàn toàn do Thức Ấm tạo thành, cho nên chúng nó không bị ngăn ngại với nhau bởi vật chất. Vô Sắc Giới gồm có:

1. KHÔNG VÔ BIÊN XỨ ĐỊA:

Không nghĩa là không tướng, tức là nguồn thể vừa vạn pháp đều ở trạng thái không có hình tướng. Đây là trạng thái thể tánh của vạn pháp. Vô Biên nghĩa là không có biên giới, không có bờ mé. Xứ Địa nghĩa là nơi chốn, bờ cõi có ranh giới.

Không Vô Biên Xứ Địa nghĩa là những chúng sanh hữu tình ở cõi này đã xa lìa phần sắc tướng thô trược tạp nhiễm của nghiệp duyên nơi các cõi Sắc Giới. Sắc tướng Nghiệp Duyên ở đây đều là Nghiệp Tướng thành hình. Nhưng Nghiệp Tướng thì không phải Nghiệp Lực. Sắc Tướng Nghiệp Duyên chỉ có trong Sắc Giới và Dục Giới mà chúng nó không thể có trong Vô Sắc Giới. Những chúng sanh ở cõi không Vô Biên Xứ Địa chỉ do Sắc tướng tinh tế vọng hiện của thế giới Chân Như kết thành. Những chúng sanh hữu tình trong thế giới này đều ở trạng thái không, nghĩa là chúng nó chỉ có Tướng Thể mà không có Tướng Hiện như các cõi Sắc Giới. Tướng Thể là những hình tướng nguyên thể của các pháp chưa bị biến tướng, còn Tướng Hiện là những hìnhh tướng đã bị tác dụng biến thể, đã trở thành hình dạng lớn nhỏ, tốt xấu v..v... khác biệt nhau và chúng nó cũng không còn giữ được trạng thái nguyên thể giống như xưa nữa. Thế giới của họ cư trú là Hư Không bao la không có biên giới ngăn cách. Những chúng sanh hữu tình ở cõi này nhờ tu Thiền Quán nên giác ngộ được thể tánh của vạn pháp đều nằm trong trạng thái hư không bao la không có bờ mé. Cho nên thế giới đây được gọi là Không Vô Biên Địa.

2. THỨC VÔ BIÊN XỨ ĐỊA: .

Thức là thức tướng, là hình tướng của thức thể và nó không phải thức tác dụng. Thức Tướng ở đây là chỉ cho Thức Thể Alaya.

Thức Vô Biên Xứ Địa nghĩa là những chúng sanh hữu tình ở cõi này không còn dùng sắc tướng tinh tế của thế giới ngoại cảnh thuộc vọng hiện để làm thân thể, để làm cải giới cho việc an trú của họ giống như Không Vô Biên Xứ Địa nói trên, mặc dù sắc tướng của thế giới ngoại cảnh đều là vọng hiện của thế giới Chân Như. Ở đây, họ chỉ dùng Thức Tướng của cảnh giới nội Tâm làm thân thể và làm cảnh giới để an trụ. Nói cách khác, họ chỉ dùng Thức Thân (thân thể bằng Tâm Thức) trong nội Tâm làm thân thể thay vì sử dụng những Ngã Tướng vọng hiện thuộc ngoại cảnh của thế giới Chân Như làm thân thể. Đồng thời họ chỉ dùng Thức Cảnh (cảnh giới bằng Tâm Thức) trong nội Tâm làm cảnh giới an trụ thay vì sử dụng những Pháp Tướng vọng hiện thuộc ngoại cảnh của thế giới Chân Như làm cảnh giới nương tựa giống như Không Vô Biên Xứ Địa nêu trên. Thức Cảnh của những chúng sanh hữu tình ở cõi này an trụ tức là Thức Thể Alaya bao la không biên giới. Cho nên cảnh giới Thức Thể Alaya này được gọi là Thức Vô Biên Xứ Địa.

3. VÔ SỞ HỮU XỨ ĐỊA:

Vô nghĩa là không, hoàn toàn không, không còn chi cả. Sở Hữu nghĩa là những gì mình có, tức là những sự vật mà mình đã có bên cạnh để sử dụng.

Vô Sở Hữu Xứ Địa nghĩa là những chúng sanh hữu tình ở cõi này đã lìa được trạng thái Không Quán, tức là họ đang sống trong thế giới Không Tánh (Thể Tánh vạn pháp đều không), cho nên họ không còn sử dụng Thiền Quán để nhận chân Thể Không của vạn pháp thuộc ngoại cảnh. Họ cũng không còn sử dụng Tâm Thức để quán chiếu nữa mà ở đây, họ chỉ sử dụng Trí Tuệ để trực tiếp giác ngộ Thiền Cảnh không qua Thiền Quán. Họ cũng đã lìa được trạng thái ràng buộc của các Tâm Sở điều khiển, nghĩa là ở đây họ luôn luôn sống trong Thiền Đinh bằng cách trực giác mà không phải quán chiếu để hiểu biết. Cho nên họ không bị chi phối bởi các Tâm Sở, nhứt là các Tâm Sở Biến Hành cũng như các Tâm Sở Biệt Cảnh. Họ chỉ lìa khỏi sự ràng buộc của các Tâm Sở Biến Hành và các Tâm Sở Biệt Cảnh liên hệ, nhưng họ chưa hóa giải được những hạt giống các Tâm nói trên. Những chúng sanh hữu tình trong cõi này thì không chi để sử dụng (vô sở dụng) và cũng không cần chi để hưởng thụ (vô sở hữu). Chẳng những thế, họ cũng không cần đến những pháp môn để chứng đắc (vô sở đắc), nhưng họ còn vướng mắc bởi Tâm Sở Tưởng điều khiển, cho nên họ còn bị suy tưởng bởi vọng tưởng về tướng sai không bình đẳng của thế giới Chân Như. Ở đây họ còn tiếp tục sử dụng Trí Tuệ quán chiếu để hoá giải tận gốc rễ Tâm Sở Tưởng, không cho nó còn chút nào dấu vết trong Tâm Thức nữa. Nhờ đó họ mới trực diện được thể tánh bình đằng không sai biệt của thế giới Chân Như.

4. PHI TƯỞNG PHI PHI TƯỞNG XỨ ĐỊA:

Phi Tưởng nghĩa là chẳng phải sống bằng Ý Tưởng. Ý Tưởng nghĩa là con người luôn luôn sống bằng sự tưởng tượng. Sự tưởng tượng của con người gồm có ba hình thức là hồi tưởng, suy tưởng và mơ tưởng.

Hồi Tưởng nghĩa là luôn luôn tưởng nhớ những quá trình sinh hoạt thăng trầm của mình với sự tiếc nuối nhân danh phận hão huyền hoặc thù ghét cho kiếp sống đau thương của mình trong quá khứ. Suy Tưởng nghĩa là suy luận hay diễn dịch những điều tưởng tượng không đúng sự thật mà những điều đó chưa bao giờ xuất hiện trước mặt để hiểu biết, còn Mơ Tưởng nghĩa là mơ ước những điều mình mong muốn. Mình cứ mãi chạy theo những điều đã ước mơ và hy vọng đạt được mục đích một cách vẻ vang những điều mình mơ tưởng. Hồi Tưởng, Suy Tưởng hay Mơ Tưởng đều là vọng tưởng điên đảo của Ý Tưởng. Ý Tưởng đây tức là chỉ cho Tâm Thức Mạt Na thứ bảy thường Tâm Sở Tưởng trực tiếp sai sử và điều khiển. Những chúng sanh hữu tình nơi các cõi Sắc Giới và Dục Giới đều sống trong vọng tưởng điên đảo của Tâm Sở Tưởng. Những chúng sanh hữu tình ở cõi Vô Sở Hữu Xứ Địa mặc dù tẩy sạch các hạt giống của các Tâm Sở Biến Hành và các Tâm Sở Biệt Cảnh khác, nhưng còn bị ràng buộc bởi Tâm Sở Tưởng khống chế. Ở cõi Vô Sở Hữu Xứ Địa này, họ còn phải tiếp tục tu tập thiền định Vô Tưởng để hoá giải tận gốc rễ hạt giống Tâm Sở Tưởng trong Tâm Thức của họ. Họ tu tập đến khi nào thoát khỏi sự ràng buộc của Tâm Sở Tưởng nên gọi là Phi Tưởng.

Phi Phi Tưởng nghĩa là chẳng còn trạng thái Phi Tưởng trong Tâm Thức. Những chúng sanh tu thiền định Vô Tưởng ở cõi Vô Sở Hữu Xứ Địa, tuy đã đạt đến trạng thái Phi Tưởng vừa kể, nhưng họ chưa hoá giải hạt giống Tâm Sở Tưởng trong Tâm Thức. Bởi thế, ở giai đoạn hai, họ phải tiếp tục tu tập thiền định Vô Tưởng cho đến khi hoá giải hết dấu Vết hạt giống Tâm Sở Tưởng không còn trong Tâm Thức của họ. Chừng đó họ mới thật sự giải thoát và hoàn toàn sống trọn vẹn trong trạng thái Phi Phi Tưởng.

Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Địa, nghĩa là thế giới hoàn toàn không còn trạng thái Phi Phi Tưởng. Những chúng sanh hữu tình ở cõi này thì mới thật sự sống trọn vẹn trong thế giới tĩnh lặng, sau khi họ hóa giải xong dấu vết hạt giống Tâm Sở Tưởng. Họ sử dụng thiền định Vô Tưởng nhằm mục đích hoá giải hạt giống Tâm Sở Tưởng và nhờ đó, họ đạt đến trạng thái Phi Phi Tưởng. Sau khi đạt đến trạng thái Phi Phi Tưởng, họ không còn sử dụng thiền định Vô Tưởng nữa, nguyên vì hạt giống Tâm Sở Tưởng không còn dấu vết trong Tâm Thức của họ. Lúc đó họ hoàn toàn sống trọn vẹn trong thế giới tĩnh lặng của Thể Tánh chân thật. Thế giới Thể Tánh chân thật được gọi là thế giới Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Địa.

Những chúng sanh hữu tình ở thế giới Phi Tưởng Phi Phi Tưởng Xứ Địa chỉ trực diện được thế giới Chân Như, nhưng họ chưa có thể bước vào thế giới Chân Như, nguyên họ còn bị vướng mắc bởi Vô Minh Nghiệp Tướng mà trong lúc đó họ chưa hóa giải được. Ở đây họ còn phải tiếp tục phát huy Trí Tuệ Diệu Quan Sát và Trí Tuệ Bình Đẳng Tánh để nhờ hai trí tuệ này hoá giải Căn Bản Vô Minh Nghiệp Tướng trong mỗi Tâm Thức của họ. Họ hoá giải đến khi nào ra khỏi vòng đai năng lực Tổng Thể của Vô Minh Nghiệp Tướng. Đồng thời họ chuyển để biến thành Trí Tuệ Đại Viên Cảnh. Trí Tuệ Đại Viên Cảnh lúc đó lại thể nhập vào Tạng Như Lai để an trụ. Thế là họ thật sự bước vào và an trụ nơi thế giới Chân Như một cách tự tại và giải thoát.

Điều đặc biệt, riêng bảy thế giới ở sau, kể từ Sơ Thiền Ly Sanh Hỷ Lạc Địa cho đến Vô Sở Hữu Xứ Địa, những chúng sanh hữu tình trong các cõi đó đều sống trọn vẹn trong cảnh Thiền Định và chọn lấy cảnh Thiền Định làm đối tượng để quán chiếu. Cho nên năm Tâm Thức của họ không còn sinh hoạt nữa và nhất là những chúng sanh hữu tình ở cõi Vô Sở Hữu Xứ Địa nói trên đã chuyển hóa xong năm Tâm Thức này biến thành Trí Tuệ gọi là Trí Thành Sở Tác. Trí Thành Sở Tác để dùng vào Thân Ứng Hoá sau này cho việc hoá độ chúng sanh. Bởi thế, từ cõi Sơ Thiền Ly Sanh Hỷ Lạc Địa trở lên, họ chỉ sống bằng Thiền Duyệt Thực nghĩa là họ luôn luôn lấy sự an vui trong thiền định làm món ăn để sống, nên gọi là Thiền Duyệt Thực. Ở đây, họ không còn dùng phương pháp Đoạn Thực như con người ở cõi Ta Bà, nguyên vì họ không còn năm Tâm Thức sinh hoạt. Riêng bốn Vô Sắc là những thế giới mà người phàm chúng ta không thể thấy, không thể nghe và cũng không thể hiểu biết đến. Nguyên vì người phàm chúng ta chỉ hiểu biết mọi vật bằng Ảnh Tử. Cho nên mình đây không thể nào và cũng không có khả năng nhận biết những gì về các loài hữu tình đang sống tại đó. Chỉ những người tu tập Thiền Quán thuộc hạng siêu đẳng thì mới có khả năng nhìn thấy và hiểu biết được những chúng sanh hữu tình trong các cõi Vô Sắc sinh hoạt.

Tám phương pháp Thiền Định trong các cõi vừa nêu ở trên không ngoài mục đích giải thoát các căn nguyên mê vọng của chúng sanh và giúp cho chúng sanh lìa hẳn quan niệm tương đối về vấn đề có và không, sanh và diệt của thế gian, đồng thời đưa Tâm Thức chúng sanh đạt đến trạng thái tĩnh lặng tột đỉnh của sự an lạc. Ngoài ra Tám phương pháp Thiền Định này còn có khả năng chuyển hóa tám Thức Tâm Vương biến thành bốn Trí tuệ để được chứng ngộ và giải thích sinh tử lưu chuyển trong ba cõi. Lúc đó chúng sanh mới thật sự đã được thành bậc Đại Giác vô thượng.

Chương VII: Kết Luận

Duy Thức Học là một môn học về Tâm. Môn học này khởi điểm từ nơi Thức (sự hiểu biết) để tìm hiểu nguồn gốc Tâm. Nguyên vì theo Phật Giáo, Thức chính là sự tác dụng của Tâm và lấy Tâm làm thể cho mình. Người học Duy Thức nếu như hiểu biết được Thức tác dụng thì có thể ngộ được Tâm bản thể. Muốn hiểu Duy Thức, những học giả, trước hết phải hiểu được những Thức căn bản trong nhận thức và xây dựng vạn pháp. Theo Duy Thức Học, người cũng như các loài hữu tình khác đều có hai loại Tâm Thức căn bản là Ý Thức và Tạng Thức (Thức Alaya).

I. Ý THỨC:

Ý Thức là một loại hiểu biết bằng cách phân biệt. Ý Thức mặc dù đứng về hạng thứ sáu trong tám Tâm Thức nhưng nó đóng vai chính trong sự hiểu biết vạn pháp trong thế gian nên gọi là căn bản. Vạn pháp trong thế gian nếu như không có Ý Thứ thứ sáu góp mặt để hiểu biết thì trở nên vô nghĩa, nguyên vì vạn pháp tự nó không thể biểu lộ được giá trị của mình trước mọi người và mọi loài chúng sanh. Chỉ có Ý Thức thứ sáu thì mới có khả năng phân biệt tính chất giá trị và ý nghĩa của vạn pháp để hiểu biết. Ngày nay bao sự văn minh của khoa học cơ giới và sự tiến bộ của loài người trong mọi lãnh vực xã hội, kể từ vật chất cho đến tinh thần v.v... có thể nói đều là thành quả của Ý Thức sáu sáng tạo. Ngoài Ý Thức này ra, không ai có thể thay thế nó trong công việc chỉ đạo phát minh khoa học để cung ứng nhu cầu cho loài người. Sự tiến bộ của khoa học hiện đại chính là nhờ sự đóng góp rất lớn của Ý Thức thứ sáu nên gọi là Duy Thức, nhưng khả năng của Ý Thức thứ sáu được nhận định như sau:

1. Ý Thức thứ sáu thì chỉ có khả năng sản xuất những sản phẩm hoàn toàn thuộc về vật chất để sử dụng. Những sản phẩm vật vhất mà Ý Thức thứ sáu sản xuất thì không có thực thể nghĩa là chúng nó không có sức sống ở trong. Những sản phẩm vật chất không có sức sống ở trong gồm các loại như: người máy (Robot), phi thuyền, nhà lầu xe hơi, hoa ni lông v.v... Nhà Duy Thức gọi những pháp này thuộc về loại Biến Kế Sở Chấp, nghĩa là những pháp do Ý Thức thứ sáu chấp trước và tính toán tạo thành.

Trái lại, Ý Thức thứ sáu thì không có khả năng sáng tạo và xây dựng những pháp có thể chất chân thật, nghĩa là những pháp có sức sống ở trong. Những pháp có sức sống ở trong gồm các loại như: con người, cỏ cây, địa cầu, hành tinh v.v... Đã bất lực trong việc xây dựng những pháp có thể chất chân thật nói trên, Ý Thức thứ sáu lại còn không có khả năng hiểu biết nguồn gốc vạn pháp từ đâu phát sanh. Chẳng những thế Ý Thức thứ sáu lại còn không thể hiểu biết trực tiếp đến các pháp có thể chất chân thật trên đây mà không cần đến sự giúp đỡ của năm Tâm Thức. Ý Thức thứ sáu chỉ hiểu biết gián tiếp đến các pháp có thể chất chân thật trên đây qua ảnh tử do năm Tâm Thức cung cấp.

2. Ý Thức thứ sáu nếu như muốn sáng tạo những pháp không thể chất nào hoặc muốn hiểu biết những pháp nào hiện có mặt trong thế gian thì nhất định phải nhờ đến năm Tâm Thức tiếp tay yểm trợ. Ý Thức thứ sáu giả sử không được năm Tâm Thức yểm trợ thì tự mình không thể xây dựng lấy những pháp không có thể chất và cũng không có khả năng hiểu biết những sự vật đối tượng vừa trình bày, mặc dù Ý Thức thứ sáu rất muốn xây dựng và muốn hiểu biết.

3. Về phương diện hồi tưởng, Ý Thức thứ sáu muốn nhớ lại những pháp thuộc hạt giống của quá trình kinh nghiệm sống trong Thức Thể Alaya thì cũng phải nhờ đến Thức Mạt Na thứ bảy cung cấp. Thức Mạt Na thứ bảy nếu như không chịu cung cấp những dữ kiện trong Thức Thể Alaya thì Ý Thức thứ sáu cũng không thể tự nhớ lại được những điều muốn nhớ.

4. Điều đáng chú ý, những hình ảnh làm đối tượng cho Ý Thức thứ sáu hiểu biết đều là những thứ ảo giác của vạn pháp hiện có mặt trong thế gian do năm Tâm Thức cung cấp. Nhà Duy Thức gọi những thứ ảo giác đó là Ảnh Tử (Cause of Illusions). Cho đến những hình ảnh thuộc quá trình kinh nghiệm sống mà Ý Thức thứ sáu nhớ lại cũng đều là Tướng Phần (Images) không thực chất của những hạt giống trong Thức Thể Alaya. Những Tướng Phần này được Thức Mạt Na thứ bảy mang ra để trình diện cho Ý Thức phân biệt để hiểu biết.

5. Một số người hiểu lầm cho Ý Thức thứ sáu được phát sanh từ Trung Tâm Não Bộ (Brain Center) do Hệ Thống Thần Kinh (Nervous systems) tác dụng, nhưng Trung Tâm Não Bộ cũng như Hệ Thống Thần Kinh mà ai cũng biết đều được cấu tạo bởi vật chất. Thế nên họ đi đến kết luận cho là "Vật chất sanh ra tinh thần". Sự lầm tưởng của họ được khảo sát qua những hiện tượng sau đây:

Trường hợp thứ nhất, khi con người đang trong cơn ngủ mê, hệ thống Thần Kinh của họ chưa bị đứt và trung tâm Bộ Não của họ chưa bị hư hoại, nghĩa là tất cả đều rung động theo trái tim nhịp thở. Lúc đó chúng ta câu muối vào miệng vẫn thấy miệng của họ liếm môi và chúng ta đưa lông gà xe vào mặt vẫn thấy họ đưa tay lên phủi chỗ ngứa v.v... Trong lúc đó họ vẫn ngủ mê không hay biết chi.

Trường hợp thứ hai, khi con người bị bất tỉnh (unconscious), những hệ thống Thần Kinh, những bắp thịt và trung tâm Não Bộ của họ vẫn còn nguyên vẹn. Ngay lúc đó chúng ta lại tiếp tục hành động như trên, nghĩa là cũng câu muối vào miệng và cũng xe lông gà vào mặt nhưng không thấy họ sinh hoạt theo bản năng tự vệ, mặc dù người đó vẫn chưa bị chết và vẫn nằm yên trơ ra như khúc gỗ.

Trường hợp thứ ba, người lái xe bị ngủ gục bất ngờ không hay biết trong lúc đi đường xa.

Nguyên do Ý Thức thứ sáu của họ muốn nghỉ ngơi nhưng họ không chịu đậu xe lại Ngay lúc đó Ý Thức thứ sáu của họ đã rút ra khỏi đầu óc nên khiến cho họ hoàn toàn không nhìn thấy chi cả, mặc dù não bộ của họ không bị hư và hệ thống Thần Kinh của họ không bị đứt.

Bao nhiêu dữ kiện nêu trên cũng đủ chứng minh cho thấy hệ thống Thần Kinh hay trung tâm Não Bộ không phải là nơi phát sanh ra Ý Thức thứ sáu. Ý Thức thứ sáu có thực thể riêng và thực thể này hoàn toàn không liên hệ chút nào đến vật chất. Thực thể của Ý Thức thứ sáu chính là Tâm Trí và Ý Thức thứ sáu được phát sanh từ nơi Tâm Thể nên gọi là Tâm Thức.

6. Một số người khác lại quan niệm cho rằng, Ý Thức thứ sáu là trung tâm phân phối ra năm Tâm Thức. Theo họ, Ý Thức thứ sáu chạy vào con mắt thì nhìn thấy, chạy vào lỗ tai thì nghe biết, chạy vào lỗ mũi thì ngửi biết, chạy vào miệng lưỡi thì nếm biết và chạy vào thân thể thì cảm biết. Điều nhận thức trên đây của họ thì hoàn toàn không đúng. Nguyên do có một công nhân thường hay bị bệnh mất ngủ, khi trời tối, Ý Thức thứ sáu của họ muốn ngủ sớm để ngày mai có sức khoẻ đi làm việc, nhưng họ bị Nhãn Thức làm reo không chịu nhắm mắt. Vì thế họ đành phải xử dụng đến thuốc ngủ để cho được yên giấc.

Qua những sự kiện trên, chúng ta nhận thấy Ý Thức thứ sáu của con người cũng như của chúng sanh hữu tình chỉ đứng địa vị chỉ đạo (Leadership) cho năm Tâm Thức trong mọi sự sinh hoạt và nó không phải là trung tâm phân phối để sanh ra năm Tâm Thức.

7. Có người lầm lẫn cho Ý Thức thứ sáu là linh hồn của con người. Theo Duy Thức Học, Ý Thức thứ sáu không phải là linh hồn của con người. Thực tế cho thấy, Ý Thức thứ sáu chỉ có mặt sau bốn tháng khi con người thụ thai trong bụng mẹ. Đã vậy Ý Thức thứ sáu trong con người mỗi khi sinh hoạt lại còn bị lệ thuộc quá nhiều bởi hệ thống Thần Kinh. Hệ thống Thần Kinh của một em bé non kém, khiến cho Ý Thức thứ sáu của em sinh hoạt để hiểu biết còn ngây thơ. Hơn nữa, Ý Thức thứ sáu của con người theo nguyên tắc chỉ đủ sức sinh hoạt mười hai giờ trong ngày và về đêm tối Ý Thức thứ sáu của họ không thể sinh hoạt. Đã vậy Ý Thức thứ sáu của họ đã ra đi khi họ ngủ mê và cũng không còn hiểu biết khi họ bị Bác Sĩ chụp thuốc mê. Nhưng ngay lúc đó họ vẫn còn sống trong tư thế bất động, nghĩa là họ vẫn còn Tâm Thức khác hiện đang sinh hoạt để duy trì mạng sống, mặc dù Ý Thức thứ sáu của họ không có hiện hữu.

II. THỨC ALAYA (Thức Tạng):

Thức Alaya là loại Tâm Thức căn bản thứ hai. Thức Alaya nghĩa là thức chứa (Thức Tạng). Trong tám Tâm Thức, Tâm Thức Alaya đứng vào hạng thứ tám, có khả năng tàng trữ, xây dựng và duy trì sự sống của vạn pháp, cũng như sự sống của loài người. Chính bản chất của Tâm Thức Alaya là sức sống của vạn pháp và của loài người. Về phương diện tàng trữ và bảo trì, Tâm Thức Alaya là cái kho dung chứa và bảo trì tất cả hạt giống vạn pháp và loài người ở trạng thái tiềm năng (Memories) và giữ gìn những hạt giống đó không cho hư hoại để làm nguyên nhân cần thiết cho việc kiến tạo thế giới kiếp sau. Về phương diện kiến tạo thế giới kiếp sau, Tâm Thức Alaya là nền tảng căn bản trong công tác xây dựng vạn pháp và loài người trong thế gian theo luật nhân quả nghiệp báo. Vạn pháp và loài người sở dĩ được thành hình trong thế gian là nhờ Tâm Thức này xây dựng. Cho đến vạn pháp và loài người sỡ dĩ được tồn tại trong thế gian là cũng nhờ Tâm Thức này duy trì sanh mạng. Theo nhà Duy Thức, ngoài Tâm Thức Alaya này ra, không ai có khả năng thay thế địa vị cũng như không ai có thẩm quyền quyết định mọi việc sáng tạo vạn pháp và loài người. Tâm Thức Alaya nếu như rút lui thì sự sống của loài người cũng như sự sống của vạn pháp đều bị tiêu diệt. Cũng từ đó nhà Duy Thức gọi Tâm Thức Alaya là Thức Căn Bản.

Có thể khẳng định rằng, sự sống cũng như sự chết của vạn pháp và loài người trong thế gian đều do sự quyết định của Tâm Thức Alaya. Khả năng quyết định của Tâm Thức Alaya trong việc xây dựng vạn pháp và loài người được nhận định như sau:

1. Những sản phẩm do Tâm Thức Alaya xây dựng là những pháp có thể chất chân thật, những pháp có sức sống ở trong. Những pháp có thể chất chân thật gồm các loại như: loài người, cỏ cây, hoa trái, địa cầu, hành tinh v.v... Đây là những pháp có sự sanh khởi, có sự nẩy nở và phát triển mà Ý Thức không có khả năng sáng tạo. Nhà Duy Thức cho những loại này thuộc về Pháp Y Tha Khởi, nghĩa là những pháp phải nương tựa nơi Tâm Thức Alaya mới có thể sanh khởi, lớn lên và tồn tại. Sự sanh khởi, lớn lên và tồn tại của các Pháp thuộc loại Y Tha Khởi được khảo sát như sau:

a. Theo Duy Thức Học, hạt đậu xanh (Green Bean) không phải là nguyên nhân chính để

thành cây đậu xanh. Hạt đậu xanh chỉ là yếu tố trợ duyên ban đầu gọi là Thuận Duyên chỉ có khả năng thành giá đậu xanh (Bean Sprout). Nguyên nhân để thành cây đậu xanh chính là Pháp Tướng (Form) của cây đậu xanh. Tâm Thức Alaya nương theo cái nhân Pháp Tướng của cây đậu xanh, trước hết mượn Tứ Đại trong hạt đậu xanh làm trợ duyên đầu tiên về vật chất để xây dựng hệ thống tiếp liệu với hình thức giá đậu xanh. Kế tiếp Tâm Thức Alaya liên tục lấy Tứ Đại từ nơi phân bón trong đất và lấy Tứ Đại từ nơi dưỡng khí trong không gian để kiến tạo bộ máy sinh lý cho cây đậu xanh qua sự ăn uống, hít thở của nó. Các loài thực vật khác cũng giống như thế. Tâm Thức Alaya nếu như rút đi thì cây đậu xanh đó phải chết và bỏ lại thân xác thuộc về vật chất trong tư thế hư hoại, mặc dù người ta bằng mọi cách cứ tiếp tục vun phân tưới nước để cứu sống cây đậu xanh.

Một trường hợp khác, hạt đậu xanh khi chưa nẩy mầm, chúng ta đem phơi khô nó và để giống bao lâu cũng vẫn được, nghĩa là hạt đậu xanh đây vẫn còn mầm sống ở trong khi chứng ta gieo nó xuống đất. Ngược lại, khi hạt đậu xanh nứt mộng, chúng ta đem nó phơi khô để làm giống. Đến khi gieo xuống đất, chúng ta không thấy nó mọc lên giá đậu xanh giống như hạt đậu xanh đã được thí nghiệm ở trước.

Hơn nữa, theo luật nhân quả, một hạt đậu xanh (một nguyên nhân) khi thành quả thì chỉ có một trái hoặc một hạt đậu xanh con (một kết quả). Nhưng ở đây một hạt đậu xanh (chỉ có một nhân) khi thành quả thì có rất nhiều trái và nhiều hạt đậu xanh con (kết quả thành nhiều giống).

Ba hiện tượng vừa trình bày cũng đủ nói lên được giá trị của hạt đậu xanh. Theo sự nhận xét trên, hạt đậu xanh chưa nẩy mầm chỉ là loại hạt giống bên ngoài (ngoại chủng tử) thuộc vật chất và được nằm yên trong tư thế chưa tác dụng, nghĩa là hạt đậu xanh này chưa có Pháp Tướng của cây đậu xanh hiện hữu bên trong và cũng chưa có Tâm Thức Alaya chun vào để xây dựng. Cho nên hạt đậu xanh đây để giống bao lâu cũng không bị hư hoại, nếu như chúng ta giữ gìn kỹ lưỡng.

Ngược lại, hạt đậu xanh một khi đã nứt mộng, nghĩa là hạt đậu xanh đã có Pháp Tướng của cây đậu xanh hiện hữu bên trong và cũng đã được Tâm Thức Alaya chun vào xây dựng cho nó nẩy mầm. Nhưng ngay lúc đó chúng ta nếu như không muốn cho hạt đậu xanh nẩy mầm này mọc lên thành cây, bằng cách đem nó đi phơi nắng cho khô. Tiếp đến chúng ta lại đem nó gieo vào đất. Nhưng một thời gian sau chúng ta không thấy nó mọc lên. Hiện tượng đây chứng tỏ, Tâm Thức Alaya đã rút ra khỏi hạt đậu xanh vừa trình bày và bỏ lại thân xác trong tư thế hư hoại, vì nó không còn sức sống ở trong.

Để xác định một lần nữa, hạt đâu xanh không phải là nguyên nhân căn bản để thành cây đậu xanh và nguyên nhân căn bản để thành cây đậu xanh, chính là Pháp Tướng. Pháp Tướng này nếu như có nhiều quả và nhiều hạt thì khi thành cây tất nhiên phải có nhiều trái và nhiều hạt.

b. Cũng theo Duy Thức Học, tinh cha huyết mẹ không phải là nguyên nhân căn bản đề thành con người. Tinh cha huyết mẹ chỉ là yếu tố trợ duyên đầu tiên gọi là Thuận Duyên cho việc xây dựng thân thể con người về vật chất mà thôi. Trong mười hai Nhân Duyên, tinh cha huyết mẹ được gọi là Sắc hay là Sắc Uẩn. Nguyên nhân căn bản để thành con người chính là Ngã Tướng, mà mười hai Nhân Duyên gọi là Danh. Tâm Thức Alaya nương theo cái Ngã Tướng của con người, trước hết mượn nguyên liệu Tứ Đại thuộc về vật chất từ nơi tinh cha huyết mẹ làm trợ duyên đầu tiên cho việc xây dựng hệ thống tiếp liệu với hình thức Nhao Bào Thai. Kế tiếp Tâm Thức Alaya liên tục lấy Tứ Đại từ nơi sự ăn uống và hít thở của người mẹ cung cấp để xây dựng bộ máy sinh lý cho người con. Đến khi đứa bé được sanh ra, Tâm Thức Alaya của chính nó vẫn tiếp tục lấy Tứ Đại bên ngoài để kiến tạo cho xong cái Form Ngã Tướng của con người qua sự ăn uống và hít thở. Tâm Thức Alaya nếu như rút đi thì người con nhất định phải chết và bỏ lại thân xác thuộc vật chất trong tư thế hư hoại. Cho đến các loài động vật khác cũng được xây dựng giống như sự xây dựng con người.

Những dữ kiện nêu trên đưa đến kết luận, sự kiến tạo loài người và vạn pháp cũng như sự sống còn của loài người và vạn pháp trong thế gian đều do Tâm Thức Alaya xây dựng và duy trì sanh mạng. Cho đến sự hoại diệt của loài người và vạn pháp cũng đều do sự quyết định của Tâm Thức Alaya. Thế nên Tâm Thức Alaya này được gọi là Tâm Thức căn bản thứ hai.

2. Có người lầm tưởng cho rằng, những hình ảnh, những kinh nghiệm sống của quá trình sinh hoạt năm xưa đều được tàng trữ và bảo trì trong Não Bộ của con người, nhưng dưới đôi mất của nhà Duy Thức, não bộ của con người đều thuộc về vật chất, được tứ đại kết hợp nhau tạo nên. Não bộ này luôn luôn nằm trong tình trạng sanh diệt không ngừng theo trái tim nhịp thở. Não bộ của con người lúc mười hai tuổi khác hơn não bộ của con người lúc sáu mươi hai tuổi. Não bộ của con người lúc mười hai tuổi còn non kém, cho nên sự hiểu biết của họ quá ngây thơ, quá nông cạn, không giống như sự hiểu biết của người lớn tuổi. Trái lại, não bộ của con người sáu mươi hai tuổi thì già kinh nghiệm, cho nên họ hiểu biết rất thông minh, rất sâu sắc và nhạy bén. Sự hiểu biết của con người sáu mươi hai tuổi so với sự hiểu biết của con người mười hai tuổi khác biệt quá xa.

Những hình ảnh, những kinh nghiệm sống nếu như được cất giữ và được bảo trì trong não bộ thì người sáu mươi hai tuổi không thể nào nhớ lại được những hình ảnh của thời thơ ấu lúc mười hai tuổi, nguyên vì não bộ của không giống nhau ở hai lứa tuổi cách biệt nhau. Nhưng trên thực tế, người sáu mươi hai tuổi vẫn còn nhớ rõ những niệm đậm đà của thời thơ ấu lúc mười hai tuổi xuân xanh. Điều đó cho thấy, những hình ảnh, những kỷ niệm đậm đà năm xưa của họ lẽ tất nhiên phải được cất giữ một nơi toàn nhất và nơi đó hoàn toàn không bị sanh diệt và biến hoại.

Theo nhà Duy Thức, nơi an toàn nhất chính là Thức Thể Alaya. Thức Thể Alaya là một loại Tâm Thức tàng trữ vạn pháp cho nên có thể cất giữ những hình ảnh, những kỷ niệm năm xưa của người sáu mươi hai tuổi không mất.

Tâm Thức Alaya có hai loại, một loại gọi là Thức Thể và một loại gọi là Thức Dụng. Thức Thể Alaya có tên là Thức Tạng thuộc loại Thể Động (Dynamic State), có khả năng tàng trữ và bảo trì tất cả hạt giống vạn pháp. Tâm Thức này còn là miếng đất phì nhiêu giúp cho hạt giống vạn pháp sanh trưởng và lớn lên trong thế gian, cho nên Thức Thể Alaya được gọi là Tâm Địa.

Còn Thức Dụng gọi cho đủ là Tâm Thức Tác Dụng (Activities), tức là chỉ cho Kiến Phần Thức Alaya. Kiến Phần Thức Alaya là một loại Tâm Thức tác dụng và biến động được phát sanh từ Thức Thể Alaya. Kiến Phần Thức Alaya chỉ có khả năng xây dựng và duy trì sanh mạng của vạn pháp được tồn tại trong thế gian. Cho nên Kiến Phần Thức Alaya luôn luôn hiện hữu trong mỗi con người, trong mỗi chúng sanh. Vì bản chất biến động, Kiến Phần Thức Alaya cũng không có khả năng tàng trữ bất cứ hình ảnh nào của thế gian. Nhà Duy Thức diễn tả sự biến động của Kiến Phần Thức Alaya như dòng thác nước chảy liên tục xuống dốc.

3. Nguồn gốc sanh ra Tứ Đại cũng là Thức Thể Alaya.Thức Thể Alaya ngoài việc sanh ra bảy Tâm Thức và năm mươi mốt Tâm Sở, lại còn có khả năng phát sanh ra bốn năng lực đất, nước, gió và lửa, gọi chung là Tứ Đại, nguyên vì Thức Thể Alaya cũng là năng lực. Điều đặc biệt, bốn yếu tố Tứ Đại từ trạng thái hạt giống thuộc năng lực riêng rẽ lại được chuyển thành hình tướng tổng hợp trong thế gian là do Kiến Phần Alaya kết hợp và dung hóa. Kiến Phần Thức Alaya nếu như không kết hợp và dung hóa thì bốn năng lực Tứ Đại tự mình không thể sinh hoạt để hiện tướng. Chẳng những thế, Kiến Phần Thức Alaya nếu như không bảo trì sanh mạng vật chất thì bốn yếu tố Tứ Đại trong pháp tự động tan rã và khiến cho vạn pháp không thể tồn tại nơi thế gian. Cho đến thể tánh của bốn năng lực Tứ Đại nếu như không được Thức Thể Alaya duy trì bản chất thì liền bị biến thể để chuyển hoá thành năng lực của Tâm Thức. Bốn năng lực của Tứ Đại ở trạng thái hạt giống không có hình tướng (vô tướng) và lan tràn khắp cả ba cõi. Trạng thái vô tướng của bốn năng lực Tứ Đại nguyên thể được gọi là "Không Vô Biên Xứ", còn trạng thái vô tướng của Thức Thể Alaya thì cũng lan tràn khắp cả ba cõi. Cho nên Thức Thể Alaya cũng được gọi là "Thức Vô Biên Xứ". Thức Thể Alaya một khi chuyển hoá để thành Trí Tuệ Đại Viên Cảnh thì bốn năng lực Tứ Đại cũng bị chuyển hóa theo để thành Trí Lực.

4. Thức Thể Alaya có bản chất riêng và bản chất của Thức Thể Alaya là Tạng Như Lai.

Thức Thể Alaya cũng có tên là Thức Tạng. Tạng Như Lai khi bị biến tướng để trở thành Thức Tạng (Thức Thể Alaya), nhưng Tạng Như Lai là hình tướng của Chân Tâm và nương tựa nơi Chân Tâm để thể hiện, còn Thức Tạng cũng là hình tướng của Chân Tâm, nhưng lại nương tựa nơi Tạng Như Lai để thể hiện. Tạng Như Lai thì sinh hoạt trong lãnh vực chân như. Trái lại Thức Tạng thì lại sinh hoạt trong lãnh vực mê vọng. Trong lãnh vực chân như, Tạng Như Lai có khả năng thể hiện tất cả thế giới Pháp Tánh và Pháp Thân của chư Phật trong mười phương. Cho nên Tạng Như Lại được gọi là Tâm Trí. Riêng trong lãnh vực mê vọng, Thức Tạng có khả năng tàng trữ, xây dựng và bảo trì vạn pháp tồn tại trong thế gian. Cho nên Thức Tạng được gọi là Tâm Thức. Nói rõ hơn, đứng trên lãnh vực giác ngộ để nhận xét, Tạng Như Lai chính là Trí Tạng, nguyên vì tất cả thế giới Chân Như đều thể hiện ở trong. Ngược lại, đứng trên lãnh vực mê vọng để nhận xét, Tạng Như Lai được gọi là Thức Tạng, nguyên vì tất cả thế giới Mê Vọng nơi ba cõi đều hiện hữu ở trong. Điều đặc biệt, Thức Tạng khi được giác ngộ thì lại trở thành Trí Tạng của Tạng Như Lai. Trí Tạng của Thức Tạng được chuyển hoá với danh nghĩa là Trí Đại Viên Cảnh.

Tóm lại, vạn pháp hiện có mặt trong thế gian đều do Tâm Thức xây dựng và biến hiện nên. Nếu như không có Tâm Thức góp mặt, vạn pháp trong thế gian không thể thành hình và cũng không thể tồn tại. Tâm Thức là danh từ chung, nhưng trong đó có hai loại căn bản. Trong tám Thức Tâm Vương, Ý Thức thứ sáu và Thức Alaya thứ tám là hai tâm thức căn bản không thể thiếu mặt trong mọi lãnh vực xây dựng và phát huy vạn pháp trong thế gian. Ý Thức thứ sáu là căn bản cho việc phân biệt và hiểu biết vạn pháp và Thức Alaya thứ tám là căn bản cho việc xây dựng và bảo tồn vạn pháp được góp mặt trong thế gian. Ý Thức thứ sáu thuộc loại tâm thức sinh hoạt biểu hiện ra ngoài dễ hiểu biết nên được gọi là Biểu Thức. Chung quanh Ý Thức thứ sáu có năm Tâm Thức như, Nhãn Thức, Nhĩ Thức, Tỷ thức, Thiệt Thức và Thân Thức hỗ trợ. Năm Tâm Thức này luôn luôn giúp đỡ Ý Thức thứ sáu trong công việc phân biệt và hiểu biết vạn pháp.

Riêng Thức Alaya thứ tám thuộc loại tâm thức vô cùng quan trọng trong việc sanh khởi vạn pháp, nên được gọi là Siêu Thức. Cận vệ cho Tâm Thức Alaya thứ tám có Tâm Thức Mạt Na thứ bảy. Tâm Thức Mạt Na thứ bảy ngoài việc bảo vệ Tâm Thức Alaya thứ tám còn có nhiệm vụ làm gạch nối giữa Ý Thức thứ sáu và Siêu Thức trong mọi sinh hoạt tiếp nhận và quản lý hạt giống vạn pháp trong thế gian.

Vạn pháp thuộc loại không có thể chất nghĩa là chúng nó không có sức sống ở trong đều do Ý Thức thứ sáu xây dựng, còn vạn pháp thuộc loại có thể chất, nghĩa là chúng nó đều có sức sống ở trong đều do Tâm Thức Alaya thứ tám xây dựng. Cho đến sự tiến tu đạo nghiệp của con người để được thành một vị Phật thì cũng phải do Ý Thức thứ sáu quyết định. Riêng con người được chuyển hoá để trở về thế giới Niết Bàn tịch tịnh thì cũng phải nhờ Tâm Thức Alaya ra tay giải thoát. Cho nên Duy Thức Học có câu: "Nhứt thiết Duy Tâm tạo hay Vạn Pháp Duy Thức biến".

Lời Nói Đầu

Nguyên lý của Duy Thức được thể hiện qua tư tưởng của Duy Thức và tư tưởng của Duy Thức lại được tàng trữ trong văn học của Duy Thức với danh nghĩa triết học. Người nghiên cứu

Duy Thức Học muốn trở thành nhà tư tưởng của Duy Thức thì phải nắm vững nguyên lý của Duy Thức và muốn nắm vững nguyên lý của Duy Thức trước hết họ phải thông thạo triết học trong văn học Duy Thức để khai triển tư tưởng của Duy Thức, rồi từ đó họ mới có thể bước vào ngưỡng cửa nguyên lý của Duy Thức. Muốn khai triển tư tưởng của Duy Thức người nghiên cứu đầu tiên phải nhập môn phải thuộc rành và thông biệt cụ thể danh từ chuyên môn trong văn học Duy Thức, nguyên vì danh từ chuyên môn trong văn học Duy Thức đều ẩn chứa tư tưởng triết học của Duy Thức. Những khó khăn trong việc nghiên cứu Duy Thức cho các học giả là danh từ chuyên môn quá phức tạp và trừu tượng trong lãnh vực diễn tả cơ cấu tổ chức của tâm thức. Tâm thức đã là tâm pháp thuộc loại trừu tượng khó hiểu và cơ cấu tổ chức vạn pháp của tâm thức thì vô cùng phức tạp khó đưa lên bình diện thực tại như khoa học vật lý để dễ nhận thức. Hơn nữa hành ương và thể tánh của Duy Thức lại càng cao thâm mầu nhiệm ho nên khó khăn trong việc lý giải hiện thực trên lãnh vực ngôn ngữ văn tự có tánh cách hạn hẹp. Môn học Duy Thức này đòi hỏi người nghiên cứu cần phải gia công nhiều hơn rong việc thực nghiệm mới lãnh hội được chiều sâu giá trị siêu phàm của nó ẩn chứa. Khảo Nghiệm Duy Thức Học nhằm khai thông một phần nào những gai góc khó khăn nhất trên lộ trình đi vào ngọ môn của lâu đài Duy Thức Tánh.

Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển I chuyên giải thích những danh từ chuyên môn của Duy Thức trên lãnh vực Duy Thức Tướng và Duy Thức Dụng nhằm để khai triển tánh chất, giá trị và ý nghĩa của Duy Thức Học qua triết học trong văn học, ngỏ hầu giúp cho các nhà nghiên cứu dễ dàng lãnh hội tư tưởng của Duy Thức. Có lãnh hội được tư tưởng Duy Thức trong văn học là những chìa khoá để mở kho tàng nguyên lý của Duy Thức, các nhà nghiên cứu nhờ đó mới khỏi bị lạc hướng trên con đường đi vào thế giới Duy Thức Tánh qua sự thực nghiệm và tu chứng. Y Học thì có những danh từ chuyên môn để giải thích y lý và y lý đã là phức tạp cho nên danh từ y học lẽ dĩ nhiên không phải giản lược; khoa học thì có những danh từ chuyên môn để giải bày nguyên lý của vũ trụ và nguyên lý của vũ trụ đã là vô cùng bao la cho nên danh từ khoa học nhằm để biện minh những nguyên lý của vũ trụ nói trên thì cũng không phải đơn thuần; và từ đó Duy Thức Học là môn học chuyên khai triển nguyên lý của vạn hữu vũ trụ do tâm thức biến hiện cho nên cũng có những danh từ chuyên môn ẩn chứa những tư tưởng thâm sâu không thể nghĩ bàn mà người nghiên cứu đến đòi hỏi phải có công trình thực nghiệm tu chứng mới có thể lãnh hội được trọn vẹn. Cũng vì lẽ đó người nghiên cứu Duy Thức cần phải quán thông lý giải danh từ chuyên môn của Duy Thức Học mà Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển I đã cung cấp.

Để tiếp nối công trình của Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển I chưa hoàn tất, Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển II tuần tự trình bày Duy Thức Hạnh và Duy Thức Quả trên con đường tiến tu đạo nghiệp của Duy Thức Học để đạt đến Duy Thức Tánh. Trước khi trình bày Duy Thức Hạnh và Duy Thức Quả, Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển II cần phải giải thích tiếp Sắc Pháp, Tâm Bất Tương Ưng Hành Pháp và Vô Vi

Pháp là những phần còn lại của một trăm pháp mà Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển I chưa đề cập đến nhằm làm sáng tỏ thêm vấn đề tánh chất, giá trị và ý nghĩa của Duy Thức Tướng cùng với Duy Thức Tánh. Tánh chất, giá trị và ý nghĩa của Sắc Pháp, của Tâm Bất Tương Ưng Hành pháp, của Vô Vi Pháp cũng là những đối tượng cần thiết cho cuộc hành trình tu tập quán chiếu nhằm mục đích loại bỏ những pháp thuộc giả tướng và chọn lấy những pháp thuộc chân tướng để làm hành trang đi vào thế giới Duy Thức Tánh của Duy Thức Hạnh.

Nhưng tại sao Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển II không giải thích Sắc Pháp, Tâm Bất Tương Ưng Hành Pháp và Vô Vi Pháp ở Chương I mà mãi đến Chương III mới được đề cập? Nguyên do người muốn nắm vững Duy Thức cần phải hiểu rõ giá trị sự quan hệ của Duy Thức đối với các Tâm Sở trong mọi lãnh vực sinh hoạt để thấy được giá trị duyên khởi do Duy Thức biến của tất cả pháp tướng và pháp dụng hiện đang có mặt trong thế gian với bất cứ trạng thái nào. Đó là lý do mà tác giả sắp xếp ở vào Chương I để khởi điểm cho tiến trình đi qua các bộ môn khác về sau trong nội dung của Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển II.

Như quý đọc giả đã biết những danh từ chuyên môn của Duy Thức Học đã được rất nhiều luận sư giải thích ý nghĩa qua nhiều bộ luận và Khảo Nghiệm Duy Thức Học quyển I ủng như quyển II mà tác giả giải thích cũng căn cứ vào thững danh từ chuyên môn của Duy Thức Học đã có sẵn rong các bộ luận đã được giải thích, nhưng khác nhau ở chỗ thững danh từ chuyên môn đó của Duy Thức Học đã được tác giả khảo sát một cách tường tận và đã được nghiệm chứng lột cách cụ thể trên bình diện khoa học về phương diện tánh chất cũng như giá trị nên gọi là Khảo Nghiệm Duy Thức Học.

Còn những danh từ chuyên môn nào của Duy Thức Học chưa được tác giả khảo nghiệm nên chưa viết vào bộ luận này mặc dù chúng nó còn nằm trong kho tàng của Đại Tạng Phật Giáo. Những danh từ chuyên môn của Duy Thức Học nếu như giải thích có tánh cách lý luận máy móc hoàn toàn nằm trên văn tự mà không được khảo nghiệm một cách cụ thể thì trở nên trừu tượng và cổ điển không thích hợp với thời đại văn minh khoa học ngày nay (không khế thời). Những tư tưởng của Duy Thức Học mà tác giả khảo nghiệm mặc dù chưa phải là hoàn toàn không có những khiếm khuyết, nhưng dù sao đi nữa cũng khởi điểm cần thiết trong tiến trình khoa học hoá thời đại để nói được giá trị phần nào của tâm thức trên căn bản tâm linh. Mong các đọc giả sau này căn cứ theo tinh thần đó phát minh thêm để làm sáng tỏ huy hoàn của tư tưởng Duy Thức Tông.

Cẩn bút

Thích Thắng Hoan