Tưởng Niệm Hòa Thượng Luật Sư Thích Đổng Minh Tôn Sư

GHI LẠI CUỘC NÓI CHUYỆN GIỮA THẦY VỚI ĐỆ TỬ

Cách đây hơn một năm, tôi – Phước Thắng – về hầu thăm Thầy tôi. Có nhiều vấn đề tôi hỏi Thầy; và Thầy cho phép thâu băng. Tôi rất tiếc chất lượng thâu rất kém nên có nhiều chỗ băng không ghi vì sử dụng băng cũ. Nên trong bài, chỗ nào có dấu chấm lửng (...) là chỗ không có tiếng Thầy. Vì quá dài nên tôi chỉ ghi lại ra đây một vài đoạn để quý Phật tử đọc mà nhớ lại ngôn ngữ mộc mạc của Thầy. Về Rằm Tháng Bảy có bài thơ:

Cuối tháng Bảy vía Ngài Địa Tạng

(...)

Hỏi rằng địa ngục trần gian Tại sao vắng bóng oai quang của Ngài Nhưng nghĩ lại có hai đáp số

Nước Việt Nam (...) Tuy nhiên đương sự thấy cần Quan Âm cứu khổ xa gần có ngay Kìa sự thật nhảy đầy trên vách Tên Mẹ hiền hiển hách Quan Âm Chắc rằng có kẻ thành tâm Được Ngài ủng hộ âm thầm khắc ghi Nghĩ như thế không chi thắc mắc Trái lại còn tấm tắc khen rằng Các Ngài thật khéo phân công Nguyện nào hạnh nấy cộng đồng độ sanh.

Ông Mục sư thách Ông Chùa làm Vè Con Muỗi. Ông Chùa vè rằng:

Nghe vẻ nghe ve Nghe vè con muỗi Tánh tình lủi thủi Có máu ba lăm Ý muốn ăn nằm Với cùng con ráy Cho nên táy máy

Bay tới bay lui Mặc ai đuổi xua Vẫn quay trở lại Thế rồi lãi nhãi Suốt cả ngày đêm Không bớt không thêm

Vo ve muôn thuở.

Bài thơ Nấu Chè:

Sẵn có nước sôi nấu bữa chè Bẻ hai bánh tráng bỏ vô nè Chờ cho bánh chín đường nhiên hậu Nếm tới nếm lui ngon quá hè. 206 Về việc hãng xì dầu của Phật học viện năm 1957:

Hãng Xì dầu thành lập năm 1957, lý do thành lập hãng là hồi đó trường không có quỹ, ai đưa điệu tới thì tự túc, còn điệu nào trường nuôi thì phục vụ cho trường, cuối cùng trường nuôi không được bao nhiêu, hầu hết các chùa tự túc. Tui nghĩ đến việc chung cho trường, khi đó, Tổng Trị Sự xổ số Tombola được 500 ngàn, chi cho Phật học viện này 400 ngàn. Tôi nhớ đại khái như thế..., mở hãng là dụng ý tự túc. Chuyện dong dài, tôi nhớ đại khái làm kinh tài cho Phật học viện, giao cho Thầy Thiện Minh chủ trương. Hồi đó, mình lập hãng rồi, thì có chủ hãng xì dầu Con Mèo nghe mình lập hãng nên trực tiếp ra đòi mua nhãn hiệu và mua lại hãng. Họ mua lại và bảo đảm sử dụng nhân công của mình. Hồi đó, mình một tháng chỉ cần 1700 đồng, mà nó đòi trả mua cho mình 60.000 đồng một tháng, nó mua luôn nhãn hiệu, mua luôn cái hãng, mua luôn chỗ đất mình, hàng tháng nó trả tiền thuê, công nhân mình nó dùng hết. Quý Thầy gần hết là Đồng ý để cho Con Mèo, riêng Thầy Thiện Minh thì không, nói để xem lại. Sau nghiên cứu lại, Thầy nói cái này thuộc quyền của Tổng Trị Sự chứ không thuộc quyền của Phật học viện, Tổng Trị Sự không đồng ý bán cho Con Mèo. Khi đó, Con Mèo nói rằng hãng này sống không quá 2 năm, trước khi nó chào ra về, nó nói như vậy. Nhưng sau đó 3 năm mấy, bốn năm, hãng càng phát triển thì chính vợ chồng chủ hãng Con Mèo và kỹ sư của nó ra thăm lại. Nó nói trước đây hai năm, tôi có nói cái hãng này không sống quá hai năm, nhưng nay nói rằng cái hãng này sống với không gian và thời gian của đất nước này. Cho đến nay, mặc dầu hãng xì dầu này không còn nhưng ở Huế còn, Sài Gòn còn và một vài nước trên thế giới còn sử dụng nhãn hiệu Lá Bồ-đề này. Có một ông Tàu, chủ hãng mì ăn liền tới xin Tui lấy nhãn hiệu Lá Bồ-đề, và trả tiền huê hồng cho Tui, Tui hỏi vì sao ông lấy nhãn hiệu Bồ-đề, ông ta nói vì nó nổi tiếng và uy tín quá, Tui nói chắc ông cũng là con nhà Phật, ông đem gieo rắc nhãn hiệu Bồ-đề được rồi, vậy Tui không lấy tiền gì hết. Đến nay đã trên 40 năm rồi, hãng mì ăn liền với nhãn hiệu Lá Bồ-đề vẫn còn, trên thị trường vẫn còn, không biết hiện ai làm chủ? Hồi đó, làm ra hãng xì dầu khổ sở kinh khủng lắm, bàn tay của HT.

Thiện Minh dữ dội lắm. Có những khi cả đêm, Thầy xuống ép, nấu, thấy khổ sở lắm.

Nói về mặt kinh Tế, Thầy Thiện Minh không kém ai, con người đáng sợ đáng kính... Hồi mình ký hợp đồng với ông Tàu, ký quỹ 60.000 đồng để ông ta sản xuất, mình phát hành. Sau đó, mình bán chạy quá, ổng bán ngỏ sau, ổng đưa mình không đủ bán. Khi đó, Thầy Thiện Minh nói: “Bác làm không đủ bán, thôi thì chỉ lại cho mấy chú họ làm.” Ổng nói nếu ổng phải chỉ thì ổng khỏi phải trả lại 60.000 đồng.

Hồi đó, ký quỹ 60 ngàn là dữ dội lắm.

Sau bữa đó, Tết Tui (ở Sài Gòn) về ăn Tết ở đây, nghe Thầy Thiện Minh nói vậy. Tui nói: “Thôi để ăn Tết xong, con mang chai xì dầu vô lại, nhờ ông Lâm Văn Quảng coi thử sao” . Tết xong, Tui mang ¼ chai xì dầu vào cho kỹ sư Lâm Văn Quảng xem. Ổng nói: “Ủa, cái này ông Sư học rồi sao còn hỏi?” Khi đó, Tui nói tài liệu Tui học rồi Tui bỏ ở Phan Rang rồi, nhờ kỹ sư chỉ lại dùm. Ổng nói, đưa mấy Thầy vô đây ổng chỉ lại cho, ít bữa nữa ổng đi châu Âu rồi. Tui nói Giác Đức, Đức Trạm, Đồng Thiện tới đó, ông Lâm Văn Quảng hướng dẫn cho. Lâm Hoàng Viên nó dạy, dạy mươi bữa, nửa tháng đem về nấu trên chùa Giác Quang. Mấy ông Bắc ổng thích quá trời quá đất, đòi mua công thức đó. Bên nay nói không, học về để mà tự túc cho Phật học viện. Rồi ba ông Giác Đức, Đức Trạm và Đỗng Thiện nấu, nấu sau 2,3 tháng bị hư, lỗ. Lỗ hết một trăm mấy chục ngàn bầm dập. Lúc đó, Thầy Thiện Minh nói: “Thôi, Đỗng Minh vô phòng thí nghiệm mân mê thử sao? Nếu được thì mình giữ làm, bằng không bán cho ông Tàu” . Sau đó, Tui mân mê mươi bữa gì đó, Tui trả lời được. Bên Tổng Trị sự đồng ý không bán cho ông Tàu. Lúc đó, Tui mới bắt tay vô làm. Mới thấy đầu óc của mấy ông Tàu thật ghê gớm. Lúc mà mình chỉ cần 1.700 đồng một tháng mà nó đã dám trả cho mình 60.000 đồng 1 tháng, mà ông Thiện Minh thì còn ghê hơn nữa. Lúc đó, quý Thầy ai cũng đồng ý bán cho ông Tàu, vì hàng tháng, nó trả cho mình 60.000 đồng, tiền đất tiền hãng nó trả lại cho mình, nhân công mình nó dùng hết, vậy mình có lỗ lã gì đâu, lời kinh khủng. Vậy mà Ôn Thiện Minh thì không. Sau 3 - 4 năm, mình mới thấy, hàng tháng mình thu vô cả triệu. Mới thấy óc ông Thiện Minh dễ sợ, óc của mấy ông Tàu dễ sợ, không đơn giản. Khi Tui bắt đầu nắm hãng, bữa đó, sáng Tui qua dạy Anh Văn bên Hải Đức. Anh em chưa tới, ổng (Thiện Minh) ngồi nói chuyện với Tui, trước đây mấy Thầy khi học xong, Thầy nào về cũng nắm một cơ sở kinh tế như nhà in, sở trà, cà phê, cơ sở nào cũng được 2 năm thì mất cả vốn, nay Đỗng Minh cũng mãn học rồi, giờ nắm hãng xì dầu không biết sẽ ra sao. Tui trả lời, “con bây giờ cũng không dám nói làm sao hết, cứ để thời gian trả lời. ” Sau 3 - 4 năm công việc phát triển, ôn Thiện Siêu nói lại: “Làm quân tử đâu phải khó, tài thượng phân minh là trượng phu, Tui thấy mấy năm nay, Đỗng Minh nắm cơ sở kinh tài như thế, dựa vào các lời của các Ngài dạy, Thánh hiền dạy e cũng mang tiếng, cho nên cũng dễ sợ lắm. Khi nắm kinh tế của Phật học viện, Tui dứt khoát thề rằng, xưa nay người ta cầm dầu “dzấy” tay, mình làm thế nào cầm dầu đừng “dzấy” tay. Qua mấy năm làm việc với hãng, làm việc với Phật học viện, Tui dám hãnh diện điều đó.

PHƯỚC THẮNG ghi lại từ băng từ 208

QUẬY-MỘT KỈ NIỆM KHÓ QUÊN

Mùa Đông năm 1994, học tăng khóa II chúng tôi còn ở trên chùa Linh Sơn cầu dứa, cứ mỗi buổi chiều, vào lúc 15 giờ là cả đại chúng phải lên chánh điện để ngồi thiền, trừ những người bị bệnh và công tác đột xuất ra thì được miễn.

Tại chùa Linh Sơn, theo truyền thống, hễ lên chánh điện làm lễ là phải buộc ống quần. Chiều hôm đó, như thường lệ, 14 giờ 45, thầy Báo chúng đánh ba tiếng chuông báo hiệu giờ ngồi thiền sắp đến. Nghe tiếng chuông, ai nấy cũng vội vàng đi vệ sinh, buộc ống quần để lên chánh điện ngồi thiền. Lúc đó, bạn tôi tìm dây thun để buộc ống quần không có, nên đành liều mạng không buộc ống quần mà vẫn lên chánh điện. Vừa mới bước chân lên đến nhà tổ, thầy quản chúng kêu lại hỏi:

- Tiểu đệ! Sao không buộc ống quần?

Bạn tôi nheo nheo mắt, cười đáp: - Thưa sư huynh! Chư Tổ dạy buộc ống quần là nhằm nhắc nhở mình phải luôn buộc tâm; hơn nữa, buộc ống quần kiểu này thì đệ ngồi kiết già không được. Huynh thông cảm nhen!

Nghe anh ta trả lời bằng giọng ọ ẹ, chúng tôi đứa nào cũng túm tím cười. Thầy quản chúng nghe vậy cũng hoan hỉ, không nói gì.

Qua sáng hôm sau là ngày Bố-tát, huynh đệ chúng tôi cùng nhau đi xuống chùa Long Sơn để Bố-tát. Trên đường đi, tôi chợt nảy ra ý nghĩ: “Mình xuống quậy Ôn, thử xem Ôn phản ứng như thế nào.” (Vì lúc bấy giờ, tôi vào chùa mới được hai năm, chỉ nghe tiếng Ôn, chứ chưa được phước hầu chuyện với Ôn lần nào. Có lần, tôi nghe mấy thầy kể: Ôn Đỗng là người nghiêm khắc lắm, nổi tiếng là người đánh điệu, vì Ôn chủ trương đánh diệu là để cúng dường chư Phật).

Đến chùa Long Sơn, sau khi mặc y hậu xong, vừa bước chân lên chánh điện, tôi đã thoáng thấy chiếc y màu vàng cam phất phơ sau tượng đức Bổn Sư, nơi Ôn thường đi tới đi lui trước giờ làm lễ, mà cũng là để cho bọn nhóc con chúng tôi có chuyện gì cũng dễ dàng thỉnh vấn. Trong lòng vừa mừng mà cũng lại vừa run, vì giáp mặt với Ôn, dường như ai cũng sợ; hơn nữa, đây là lần đầu tiên tôi đến quậy Ôn, nên tôi rủ thêm vài người bạn nữa cùng đến để cho khỏi sợ. Sau khi tiến lại gần Ôn, chúng tôi vái chào, rồi xin phép hỏi:

- Nam mô Phật, bạch Ôn! Con thấy mấy thầy lên chánh điện làm lễ là phải buộc ống quần, sao Ôn không buộc?

Đang phe phảy quạt, Ôn vỗ nhẹ lên đầu tôi, rồi vừa cười vừa nói: - Ông quậy tôi à! Tôi buộc ống quần thì sao đi được! Nghe Ôn nói vậy, tôi mới đem câu chuyện hồi chiều hôm qua ở trên chùa Linh Sơn kể Ôn nghe cho vui, Ôn liền cười nói:

- Ứ, cái chính là phải buộc tâm mình, phải chánh niệm tỉnh giác, còn buộc ống quần là để tăng thêm oai nghi, nhưng mấy chú không buộc ống quần thì không được. Tuỳ theo hoàn cảnh, tôi đây mà buộc ống quần thì sao đi được. Sau đó Ôn hỏi tôi tên gì, tu ở chùa nào… Lần đầu tiên được tiếp chuyện với Ôn, tôi thấy sao Ôn hiền hoà dễ gần gũi, chẳng giống như lời mấy thầy lớn kể chút nào cả, hay là bây giờ Ôn đã đổi khác, trong đầu tôi nó nghĩ như vậy.

Nghe Ôn dạy xong, chúng tôi rất khoái chí. Vừa lúc ấy, boong, boong, boong…một hồi chuông báo hiệu đến giờ Bố-tát, Ôn sửa lại y, rồi đi xuống nhà Tổ, bọn nhóc chúng tôi lẽo đẽo theo sau cười khúc khích.

Long Sơn, ngày Trưởng tịnh Kính lạy giác linh Ôn thuỳ từ gia hộ

Kẻ cùng tử NGUYÊN AN

MỘT NGÀY HẦU THĂM THẦY

PHƯỚC THẮNG

Sáng ngày 29.04.2005, tôi vào bệnh viện Chợ Rẫy hầu thăm Thầy. Nhìn sắc diện, ai cũng có thể đoán biết tình trạng sức khoẻ của Thầy suy sụp nghiêm trọng. Tôi đứng bên, Thầy đang ngồi trên giường như đang tìm chút thư giản sau một đêm khó ngủ vì lạ chỗ. Không một chút phiền lo, nét mặt vẫn tươi tỉnh, nhưng cũng không thể xoá được màu da vàng do di chứng của căn bệnh đã hiện ra khắp cơ thể Thầy, trong đó khuôn mặt màu vàng như đậm hơn. Thầy không nói được nhiều. Trong nhiều vấn đề tôi thưa hỏi, có vấn đề tài chánh, Thầy khẽ bảo: “Đầy đủ, chu đáo. Các giáo sư, bác sĩ tận tình chạy chữa”.

Quý Thầy thị giả dìu Thầy đến bàn ăn. Đôi chân Thầy đã yếu lắm rồi, không còn làm chủ trong việc đi lại. Ăn xong, Thầy vẫn uống một chút nước chanh vắt như thường lệ. Rất có đông Thầy quây quanh, nhiều chuyện vui trong việc này việc nọ làm Thầy trò cười vui vẻ. Lúc ấy, gần tám giờ sáng, y tá đẩy xe thuốc đến, thị giả đưa Thầy về lại giường nằm để chuyền serum.

Ra phía trước bệnh viện, tôi hỏi thầy Nguyên An rồi thầy Đức Thắng. Thầy Đức Thắng nói rõ cho tôi biết: Gan Thầy ung thư đa ổ, đợi kết quả xét nghiệm lần cuối rồi đưa Thầy về. Trước sự thật này, tôi nhớ cách đây một tháng, khi nghe thầy Tâm Nhãn báo Thầy yếu, tôi về hầu thăm Thầy. Quả thật, sức khoẻ Thầy đã bắt đầu tuột dốc. Thầy nói với tôi: Tôi đã bị mười lăm năm tiểu đường, chữa trị chừng ấy là vừa, mọi việc không cần thiết nữa. Điều này đã hé mở cho tôi biết, ý nguyện của Thầy là không muốn sống nữa, nhất là không muốn tuổi đúng tám mươi để ngang bằng tuổi thọ của đức Phật. Phải chăng, Thầy muốn noi theo gương của Ngài Hộ

Nhẫn ở Huế.

Được bác sĩ đồng ý, 4 giờ chiều, Thầy ra viện về Già Lam. Không nói ra, song trong thâm tâm, Thầy muốn về thăm Già Lam lần cuối; trong đó, cái đích thăm Ôn Trí Quang là chủ yếu. Thầy ngồi trên chiếc ghế dưới hiên trai đường đối diện phía trước gian thất của Ôn Trí Quang. Theo lời Thầy, Thầy Nguyên Giác lên thưa với Ôn Trí Quang, nhưng vào lúc bấy giờ Ôn đang đi toilet, Ôn có bảo với Thầy Nguyên Giác nói lại với Thầy Đỗng Minh tí nữa Ôn sẽ lên thăm. Sau đó các Thầy thị giả đưa Thầy lên phương trượng.

Gần sẩm tối, Ôn Trí Quang lên phòng khách bên gian thờ Tổ gặp Thầy Đỗng Minh. Tôi tránh không lên đứng hầu nghe, nên không rõ hai vị bàn nói việc gì trong hơn cả tiếng đồng hồ. Sau đó Ôn Trí Quang về lại thất, tôi nghe một Thầy nói lại, hai vị chỉ nói chuyện linh tinh, chuyện vui là chủ yếu. Rất hiếm Ôn Trí Quang đến thăm ai như vậy, song điều hiếm này đã xảy ra đủ nói lên tấm lòng thương tưởng một người học trò ưu việt của Đạo sắp giã từ cuộc đời này là lớn lắm. Tối hôm đó, trước khi về Đà Lạt, tôi lên hầu thăm và chào Thầy để ra xe. Lúc ấy, có Tịnh Minh chuyên nói chuyện tếu bên chiếc võng Thầy đang nằm được hai thị giả Nguyên An và Huệ Đắc xoa dầu, đấm bóp tay chân. Qua chuyện tếu của Tịnh Minh, Thầy trò cười vui vẻ, tưởng chừng chẳng có bệnh tật gì xảy ra nghiêm trọng trước sự vô thường này. Tôi không rõ Tăng chúng Già Lam có đánh chuông trống Bát nhã tiễn đưa Thầy về lại Nha Trang vào lúc 4 giờ 30 phút sáng ngày mai như đã bàn bạc trong bữa ăn chiều hôm trước hay không. Hiện tại ngọn lửa mạng sống của Thầy đã trở nên khá mong manh trước cơn gió vô thường biến dịch vây quanh.■ 212

CẦN KIỆM LÀ BẢN CHẤT VÀ TẬP QUÁN CỦA TA ĐÓ

TỊNH MINH

Kính bạch giác linh Hòa thượng thượng Đỗng hạ Minh, dưỡng dục ân sư, Sau khi đọc lại hai bức thư của Ôn gởi cho con, một đề ngày 9/6/1994, viết trên một mảnh giấy học trò, ngang 10 cm, dài 15 cm. (xin được đính kèm). Và một với đầu đề: PL. 2547. Nha Trang, ngày 19/11 Giáp Thân, viết trên hai mặt của một tờ giấy học trò, được cắt xén vuông vức, trong đó có đoạn: “ … nhận được cuốn Từng Giọt Nắng Hồng cách nay bốn ngày. Tôi đọc 12 tiếng đồng hồ mỗi ngày, vừa xong lúc 12 giờ trưa hôm nay. Tôi quyết định in nó để cúng dường Ôn Trí Thủ.” Lần đầu xem thư Ôn đến dòng chữ “Tôi đọc 12 tiếng đồng chồ mỗi ngày” thì con bàng hoàng, ngồi im lặng khá lâu mới đọc tiếp được. Trời ơi!… Sức khỏe Ôn đang trên đà cạn kiệt, vậy mà Ôn đã dành ba ngày rưỡi, 48 giờ định tâm xét duyệt để đi đến quyết định tối hậu. Hôm nay đọc lại thư Ôn, con lại nghĩ đến ngài Nigama

Tissa trong ấn phẩm trên.

Sa-môn Tissa suốt đời cần kiệm, tri túc, thanh tịnh, quyết tâm tu hành, và cũng chính nhờ những phẩm hạnh đó mà Sư trở thành biểu tượng cao đẹp cho toàn thị trấn cách thành Xá Vệ không xa.

Sáng nào cũng thế, Sư đi thiền hành khất thực một vòng quanh làng, nơi bà con thân tộc của Sư cư ngụ. Thấy vậy, các Sa-môn thưa với Đức Bổn Sư:

- Bạch Thế Thôn, thầy Tissa hay bận bịu, vướng víu với bà con thân tộc, chưa hề lên Xá Vệ khất thực, cho dù trưởng giả Cấp Cô Độc và quốc vương Ba Tư Nặc cúng dường rất nhiều lễ vật, không đâu sánh bằng.

Nghe vậy, Thế Tôn cho mời Tissa đến, hỏi:

- Nghe nói thầy ngày ngày quanh quẩn với bà con xóm làng, không bao giờ lên thành hóa duyên truyền đạo, có đúng vậy không?

- Bạch Thế Tôn, không phải con nặng lòng với bà con thân tộc. Con chỉ nhận vật thực của họ vừa đủ mỗi ngày một bữa cho con. Dù ngon hay dở, con vẫn nhiếp tâm thọ dụng, tán thán và chú nguyện công đức của đàn na thí chủ. Bạch Thế Tôn, con nghĩ như vậy là đủ lắm rồi. Mình chẳng lao động sản xuất ra của cải vật chất mà ngửa tay đón nhật lễ vật cúng dường quá nhiều thì e rằng không hợp, con sợ lắm! Biết rõ tánh hạnh của Tissa, Đức Thế Tôn mỉm cười ca ngợi: - Lành thay, lành thay, Sa-môn! Ta rất vui là có được một đệ tử như vậy. Này Tissa, cần kiệm là bản chất và tập quán của ta đó. Các thầy có mặt đều cúi đầu im lặng, rồi đảnh lễ Thế Tôn và vái chào Tissa. Kính lạy giác linh Ôn, Ôn chuyên dịch Luật tạng và là Trưởng ban phiên dịch Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam, giấy trắng chất cả phòng, vậy mà Ôn viết thư cho con trên mảnh giấy chỉ vỏn vẹn bằng bàn tay. Không phải, con nghĩ, Ôn hà tiện, hay xem thường thằng học trò “trật rơ” này, mà chính vì “cần kiệm là bản chất và tập quán” của Thế Tôn và mộn đệ Ngài. Ngay trong thời Ôn được mệnh danh là ông Thầy “xì-dầu” tỷ phú, thì Ôn cũng chỉ có “tam y cụ túc” với xâu chuỗi Bồ-đề trên tay. Đúng là “Tiền rừng bạc biển cho dù, trên tay Thầy một chuỗi xâu Bồ-đề, nay Thầy giã biệt sơn khê, Long

Sơn Hải Đức vọng về Pháp âm” .

Con ghi lại những dòng này với thâm tâm thành kính tri ân và lưu giữ nét bút ân tình mà Ôn đã dành cho con qua bao năm tháng. ■ 214

TRĂNG TỎA HƯƠNG

Trượng thất Long sơn vắng bóng Thầy, Trăng dòm song cửa lạnh lò hương Mùi thơm giới đức còn quanh quẩn Gió thoảng vô thường vắng tiếng chuông!

Chốn Tổ Thiền Lâm lá rụng đầy Gót hài ký ức nạm xanh rêu Ảnh chìm long vị Người không thấy Chim lạc đường mây khản tiếng kêu!

Hải đức Già lam hoa lá lay Nguyệt tà hương quyện gió đưa sang Mùi hương đạo hạnh như còn mãi Thiền thất lạnh lùng trăng tỏa hương.

THÍCH ĐỨC THẮNG

KHÓC THẦY

Thôi rồi Thầy đã ra đi Nghìn trùng xa cách đầy mi đoạn trường Tượng về hoa lạc cố hương Một phương cố quốc còn vương dấu hài Nghìn sau còn một chút này Gởi hương gió thoảng những ngày cưu mang Con quỳ lạy khắp ba ngàn Thầy đi còn để ngày vang bóng chiều.

THÍCH ĐỨC THẮNG 216

Hạnh nguyện

Tỳ-ni trụ thì thân Người vẫn trụ Huyết mạch Người trong huyết mạch tăng ni Người dẫu đi nhưng tâm nguyện đại bi Lưu ở mãi với chân thân vĩnh cửu. HUYỀN CHI HỰU HUYỀN

MỘT ÁNH SAO SA

Đêm nay ngồi ngắm sao trời Ý kinh bừng sáng từ nơi rộn ràng Mực đen giấy trắng bàng hoàng Vút bay tro khói ngút ngàn hư không

Sương sa nội cỏ mùng Ngắm sâu hòn sỏi mênh mông thiên hà

Bỗng lòe một ánh sao sa Ứng vào sinh tử hiện ra luân hồi.

PHÁP ĐỆ HẠNH CƠ

ĐẠI LÃO HÒA THƯỢNG THÍCH TRÍ QUANG TẤN TỤNG

HÒA THƯỢNG TÂN VIÊN TỊCH THÍCH ĐỖNG MINH

PHIÊN ÂM Đỗng Minh tì kheo thiện qui chân tế PHỤNG CÚNG CHÚNG TRUNG TÔN (1) THIỆN THUẬN GIẢI THOÁT GIỚI (2)

BỊNH TỬ BẤT KHỔ THÂN (3) THỊ THẮNG DỊ THỤC TƯỚNG (4)

Nhị ngũ tứ cửu TRÍ QUANG tì kheo tấn tụng

DỊCH NGHĨA Tì kheo Đỗng Minh an tường về cõi Chân-tịnh Kính cúng dường bậc Chúng trung tôn (1)

Người đã trọn vẹn tùy thuận giới giải thoát (2)

Cả bệnh hoạn và sự chết đều không làm khổ được thân tâm (3) Đó là tướng dị thục thù thắng (4)

Phật lịch 2549 Tì kheo TRÍ QUANG kính tiến lời tụng GIẢI THÍCH (1) “Chúng trung tôn” là bậc có giới đức cao tột, được tôn quí, kính trọng nhất trong đại chúng. Ở đây có ý nói, Hòa thượng Đỗng Minh là bậc đạo cao đức trọng hiếm có trên đời, được tất cả mọi người đều tôn quí. (2) Chữ “thiện” trong câu chữ Hán có nghĩa là trọn vẹn, không có chút lỗi lầm, sơ sót nào. Từ “thuận giải thoát giới” trong câu chữ Hán là ý nghĩa của tiếng Phạn “ba-la-đề-mộc-xoa”, tức giới luật. Giới luật có công năng phòng hộ thân tâm, diệt trừ mọi phiền não, làm cho người tu hành giải thoát ba cõi. Chữ “thuận” tức là tùy thuận. Giới luật thuận theo quả giải thoát, cho nên nói là “tùy thuận giải thoát giới” , hay “thuận giải thoát giới”. Câu này nói lên cái thấy tinh tường của tác giả về Hòa thượng Đỗng Minh, và đó là lí do tại sao trong câu đầu tác giả đã xưng tụng Hòa thượng là bậc “Chúng trung tôn”.

(3) Hai tháng trước ngày viên tịch, Hòa thượng Đỗng Minh lâm trọng bệnh. Tuy thân bị bệnh (một chứng bệnh mà nếu là người thường thì đau đớn dằn vặt dữ dội) nhưng tâm Ngài vẫn an nhiên tự tại, đi đứng ngồi nằm thư thái, phong độ hoan hỉ thường xuyên. Biết trước giờ phút lâm chung sẽ đến nhanh chóng mà tâm không sợ sệt, không bị thế gian thường tình làm cho chướng ngại tuệ giác; cứ thế an tường, cho đến giây phút cuối cùng xả bỏ báo thân. Câu này tác giả đã nói lên sự thật về đạo phong cao cả của một bậc chứng đạt.

(4) Cái nhân khi đã chín muồi, kết trái, thì gọi là “dị thục”. Chữ “thắng” nghĩa là tốt đẹp vượt trội hơn hết. Trong thuật ngữ Phật học, chữ “thắng” thường được dùng để chỉ cho sự toàn thiện, toàn bích, trang nghiêm tốt đẹp vượt trội thế gian; ở đây được tác giả dùng để chỉ cho đạo phong toàn bích, cao vợi của Hòa thượng Đỗng Minh. Chữ “tướng” ở đây có thể chỉ cho cái thân tướng hữu hình (có thể trông thấy bằng nhục nhãn), mà cũng có thể chỉ cho cái thân tướng vô hình (chỉ có thể trông thấy bằng tuệ nhãn hay đạo nhãn) của một người. Hòa thượng Đỗng Minh đã gieo trồng thiện căn từ bao đời trước để đến đời này có được cái báo thân toàn thiện, kiêm đủ các đức tính bi trí dũng, một đạo phong cao vợi của bậc chân tu; đó quả thật là một “thắng dị thục tướng” hiếm thấy trên đời.

Hòa thượng Thích Đỗng Minh vốn là môn hạ từng theo học kinh luận đại thừa với Đại Lão Hòa thượng Thích Trí Quang. Nay Ngài đã “thiện qui chân tế”, lại được bậc Thầy của mình đem cả chân tình xưng tán, thật đáng coi là việc “vị tằng hữu”

trên đời. Cao quí thay, thượng trí thầy trò! Thắng diệu thay, tấm gương tròn đầy trong sáng!

Vậy xin mạo muội diễn dịch bài tụng trên ra mấy vần lục bát như sau: Cúng dường bậc Chúng trung tôn Giới nghi nghiêm mật sạch không lỗi lầm An nhiên bệnh tử tới gần Thường tịch quang độ chân thân hiện bày Miền Tây Gia-nã-đại, ngày Đầu tháng Cuối năm 2005 (PL.2549) CƯ SĨ HẠNH CƠ 219 Những bài thơ điếu

222 HÒA THƯỢNG LUẬT SƯ THÍCH ĐỖNG MINH

TIẾNG LÒNG

Lạy Hoà thượng con không quên được Ngài dạy con trên bước tu hành Gần đây trong cuộc hành trình Tham quan miền Bắc Ngài dành cho con Từ ngày đó tính hơn năm tháng Vì thiếu duyên con chẳng gặp Ngài Để con báo cáo những ngày Con chờ phương tiện trở về Nha Trang.

Như trời sập Thanh hương cho biết:

‘Ôn Già Lam nhập Niết bàn rồi…! Tim con đập mạnh liên hồi 223 Mắt con rướm lệ ôi thôi còn gì…! Con lảo đảo chân đi không được Con cắn răng nước mắt vẫn tràn Tai bùng ruột thắt hoang mang: ‘Tại sao đột xuất Niết Bàn vậy ôi!’ Ngài viên tịch đạo đời đều mất:

Mất vị thầy mất bậc chân tu.

Giáo đồ bảy chúng hiền ngu Triệu người như một quá ư đau lòng. Ngài là đấng thiệu long Thánh chủng Ngài là người lương đống thiền gia Bao nhiêu tâm niệm thiết tha Ngài đều gởi trọn vào nhà truyền đăng. Trường hợp gặp khó khăn trở ngại Ngài vững tâm không nại gian nguy.

Toà nhà Phật giáo hiện nay Là điều cụ thể việc này chứng minh.

Con mạng phép kính trình vài nét Tiếng của lòng không biết gì hơn.

Dù cho biển cạn non mòn Con thề noi gót sắt son trọn đời.

NHA TRANG NGÀY 18/02/ GIÁP TÝ PHÁP TỬ THÍCH ĐỖNG MINH KÍNH KHẤP. 224

CẢM NIỆM THẦY THANH TRÌ

Thầy Thanh Trì người anh trong đạo Suốt cuộc đời dạy bảo chúng tăng Tác phong thân giáo nghiêm trang Khẩu giáo nhã nhặn ý càng sáng trong Thầy viên tịch giống trang sử cũ Phạm ba Đề Phật khứ ngài tùng Mặc dù thánh chúng khiêm cung Thỉnh về kiết tập lời vàng Như Lai.

Chùa Báo Quốc từ nay vắng bóng Hình ảnh thầy như trống không gian Chúng tăng khôn xiết bàng hoàng Ai người thay thế trong hàng tăng luân ! Giáo hội tỉnh rất cần tay lái Lái con thuyền đang phải khó khăn

Nay thầy vội nhập Niết Bàn Dù cho ai thế khó bằng được đâu ! Hòa thượng tịch cơn sầu chưa khỏi Kế tiếp thầy … tim nhói càng thêm Lao lư suy nghĩ ngày đêm Đời tôi chưa có nỗi niềm như ri !

Cầu Phật Tổ từ bi tiếp dẫn Hoà thượng-Thầy-trực vãng Lạc bang Để rồi gia hộ chúng tăng Chánh y song vận nghiêm trang hài hòa NGÀY NHẬP THÁP THẦY 20/4/84 PHÁP ĐỆ THÍCH ĐỖNG MINH KÍNH CẢM 225

Cảm niệm Pháp tử Thích Huệ An*

Thầy bửa củi, nay đâu còn nữa, Sư Huệ An, quá nửa tuổi đời, Mượn duyên nước lửa gặp nhau, Để rồi thoát hóa, ưu sầu tiêu tan!

THÍCH ĐỖNG MINH

Ghi chú: Thầy Huệ An là một Tăng sinh viên trường Cao đẳng Phật học Hải Đức Nha Trang. Thầy bị phỏng lửa, đồng thời phỏng nước sôi viên tịch vào giờ Ngọ, ngày rằm tháng Chạp, năm Mậu dần (1999). Thầy 52 tuổi (*) Hòa thượng ghi bài cảm niệm và ghi chú này sau tấm hình trên 226 NGHI TIẾN GIÁC LINH

228 HÒA THƯỢNG LUẬT SƯ THÍCH ĐỖNG MINH

NGHI TIẾN GIÁC LINH

Cúng dường chung thất Hoà thượng Luật sư thượng Đỗng hạ Minh Tổ Đình Long Sơn - Tp.Nha Trang Hòa thượng Thích Phước Thành chứng minh Thích Quảng Xả cung soạn

*Tiết Thứ Lâm Nghi:

- Chuông trống bát nhã.

- Cử nhạc khai đàn.

- Chủ lễ và ban kinh sư lâm diên.

- Cử nhạc tham lễ.

- Chủ lễ niên hương.

- Dâng hương tác lễ.

- Chủ Lễ Xướng

Môn đồ pháp quyến.

Mời đến trước đây.

Tất cả đều quỳ.

Dâng hương mặc niệm.

- Chủ lễ chấn linh-vịnh Khai Diên:

Giường hạc canh thâu phút mộng tàn. Nghìn thu vĩnh biệt nẻo trần gian. Rồi từ đây:

Huyễn thân mai một dòng sanh tử. Chân tánh tiêu dao cõi niết bàn.

Do đó:

Tiếp tăng độ chúng công quả mãn.

Truyền dịch luật, kinh hạnh viên hoàn. Vì vậy nên người đã: Cân bình nửa gánh về quê Phật.

Để lại trần gian ngọn pháp tràng.

- Chủ Lễ Xướng:

Dâng hương lên án cúng dường (trống pháp cổ).

Tất cả lại quỳ.

Một lòng chí thành làm lễ.

- Chủ Lễ Hạ Phủ Xích-Tán hương.

Hương xông đảnh báu, giới định huệ hương.

Giải thoát tri kiến quý khôn lường. Ngào ngạt khắp muôn phương.

Thanh tịnh tâm hương.

Đệ tử nguyện cúng dường.

Nam mô Hương Cúng Dường Bồ Tát (3 lần).

- Chủ Lễ Hạ Phủ Xích-Quỳ Bạch:

Kính Bạch Luật Sư Hoà thượng Giác Linh.

Chúng con được biết, Luật Sư đã từ:

Khánh Vân Bình Định xuất gia, Cùng đạo có duyên, sớm vào cửa Phật, Và, tổ đình Thiên Đức cầu thọ sa di, Cửa thiền Lâm Phú pháp truyền y Giới đàn Bình Định vâng lời thọ ký Ngài với đời không nhiễm, chóng ngộ thiền cơ !

Thật vậy, như kinh luật nói: Thánh chủng, phước điền, Thủy thanh, thu nguyệt.

Nghĩa là người: Như trăng thu nước biếc.

Như giống thánh, ruộng lành !

Từ đó:

Chúc Thánh, đạo thọ nảy thêm cành. Long Sơn, đàm hoa sinh mấy đóa.

Nhớ Giác Linh xưa !

Người đã sinh ra từ:

Tú khí trăng sao cao cả Dòng sông Kôn êm ả lững lờ trôi Và được lớn lên bởi:

Tinh hoa Phật pháp thâm huyền, Tuy nhiên: dòng họ của người.

Con nhà Thích đạo Đọc sách Thánh hiền Dân xứ Quang Trung Anh hùng hào kiệt Nhưng, vì người sớm tìm sự sống ngoài

Thế gian, và đã được:

Nếm mùi pháp hỉ thiền duyệt Và, mặc áo ca sa phước điền Được bổn sư truyền trao:

Tôn phong y bát chân truyền Tổ pháp ấn tâm chánh thống Từ đó người: Phát tâm lên đường làm Phật sự Dấn bước vào ngõ tùy duyên Tham dự giáo quyền Chung phần lãnh đạo Ngõ hoằng dương Phật giáo

Hầu rạng rỡ tông phong Do đó: Với non sông chẳng hổ

Cùng đạo pháp không hèn Không mong ai khen Chẳng cần ai trách Lợi danh trong sạch Trách nhiệm chu viên.

Sau đây là một số việc người đã làm:

Phiên dịch ba tạng kinh thiêng Lễ bái bốn miền đất thánh Vì chúng tăng ra tay làm kinh tế Vì đạo pháp mấy độ nhập triền Các giới đàn thỉnh tuyên luật sư Đào tạo tăng ni mở trường phiên dịch Không môn riêng biệt Chỉ giáo hội cộng đồng.

Và từ ngày:

Khánh Vân ra đi, nay đây mai đó, nên chưa bao giờ:

Trác tích trụ trì. Sự nghiệp người non nước khó quên Công ơn người môn nhơn khó báo !

Cuộc đời của Luật sư Hoà thượng ! Đời vân thủy một bình ba áo

Kiếp hải hồ muôn dặm cô thân Bước du phương giáo hóa xa gần

Tay tổng lý điều hành nội ngoại Lao lung nào ngại Vất vả khôn nài Khí tiết: Tùng mai Trí nhơn: Sơn thủy.

Kể sao xiết trượng phu chi chí Nói sao cùng Bồ Tát chi tâm !

Kính bạch Giác Linh Hoà thượng Luật Sư ! Sau hơn nửa thế kỷ hoằng pháp lợi sanh,

Hoà thượng đã:

Treo bình Đông Độ Quảy dép Tây Thiên Như xưa Thế Tôn thị tịch song lâm, Nay Hoà thượng tây qui chích lý.

Một việc mà không ai tránh được, Nhưng phải biết:

Chân tánh vốn vô chung vô thỉ Nhưng, huyễn thân phải hữu diệt hữu sanh.

Giờ thì chúng con mong rằng:

Người đi về thế giới an lành Kẻ ở lại sớm hôm cầu nguyện Nguyện ngày pháp luận tái chuyển

Cầu thuở sứ giả trùng quy Thế thôi !

Nhưng trước khi đi, người cũng đã: Để lại tín vật bát y Và chỉ: mang theo hộ thân gậy, dép Rồi từ đó: Cửa trần gian lại khép Ngõ thánh cảnh hoa khai Niết bàn tự tại lâu dài Sanh tử tiêu dao vĩnh viễn.

-Chủ Lễ Hạ Phủ Xích-Cảm Thán:

Than ôi ! Từ nay: Hải Đức Phật học đường mai chiều vắng bóng chủ nhân Long Sơn-Nha Trang năm tháng bặt tin du tử !

Biết hỏi ai: nước chảy hoa rơi hà xứ, Biết tìm đâu: sao dời vật đổi ná phương ? Thương hoa đàm hết sắc còn hương Tiếc chim nhạn im hơi bặt dạng

Ôi thôi !

Vô thường nhất đán

Vĩnh biệt thiên thu.

-Chủ Lễ Hạ Phủ Xích-Tuyên Pháp Ngữ.

Kính bạch Giác Linh Luật Sư Hoà thượng !

Như Luật sư đã biết:

Màu non lờ lạt thâm u Giọt nước thì thầm rào rạt Đó là pháp âm bàng bạc Đó là Phật tánh trừng thanh Thị diệt - thị sanh

Như Lai - Như Khứ !

-Tả Bạch Tiếp:

Kính Bạch Luật Sư Hoà thượng Giác Linh Sám chủ vừa cung tuyên pháp ngữ Giác Linh đà đế thính diệu âm Trước linh đài tứ chúng thành tâm Giữa pháp hội lễ sư bái thỉnh.

Hương hoa thỉnh, hương hoa phụng thỉnh.

-Chủ Lễ Thượng Hương-Sơ Thỉnh

(nối dòng họ Thích). Nam Môn nhất tâm phụng thỉnh !

Truyền y thiệu phái, tục diệm thừa đăng Cháu con biển pháp côn bằng Tử đệ rừng thiền sư tượng.

Hôm nay pháp tịch chung thất chi tuần phụng vì:

Nối dòng Lâm Thế đời thứ 42 huý thượng Thị hạ Khai, tự Hạnh Huệ, hiệu Đỗng Minh Hoà thượng luật sư liên đài tọa hạ.

-Duy Nguyện:

Hương lòng vừa bén Linh Giác đã hay Pháp tịch hôm nay Nguyện xin chứng giám Hương hoa thỉnh, hương hoa phụng thỉnh.

-Chủ lễ Thượng hương-Tái Thỉnh

(Tam Tạng phiên dịch). Nam Mô nhất tâm phụng thỉnh !

Ngũ thừa diệu pháp, Tam Tạng thánh kinh

Đa Văn phiên dịch chuyên tinh Vô học lên hàng trí tuệ Hôm nay pháp tịch phụng vì: nối dòng Lâm Tế đời thứ 42 huý thượng Thị hạ Khai tự Hạnh Huệ hiệu Đỗng Minh Hòa thượng luật sư liên đài tọa hạ.

-Duy Nguyện:

Hương hoa la liệt Phan cái huy hoàng Thỉnh giáng hoa đàn Chứng minh công đức

Hương hoa thỉnh, hương hoa phụng thỉnh

-Chủ Lễ Thượng Hương-Tam Thỉnh

(Giáo hội trưởng lão)

Nam Mô nhất tâm phụng thỉnh !

Thiền đường lão nạp, trượng thất cổ chùy Thoại đầu giá cá tình nghi, Công án thậm ma khám phá Hôm nay pháp tịch phụng vì: nối dòng lâm tế đời thứ 42 húy thượng Thị hạ Khai tự Hạnh Huệ hiệu Đỗng Minh hòa thượng luật sư liên đài tọa hạ.

-Duy Nguyện:

Tràng phan cung thỉnh Hoa cái quan lâm Tứ chúng thành tâm Tam thân phụng thỉnh Hương hoa thỉnh, hương hoa phụng thỉnh. Nam Mô đăng bảo tọa Bồ Tát (3 lần)

-Tả Bạch Xướng:

Sơ hiến trà-lễ 3 lạy (trống pháp cổ) cùng quỳ.

-Chủ Lễ Vịnh: vấn tấn quan lâm.

Hơn mười ức dặm tự trời tây Phi tích quan lâm nhọc sức thầy Bảo tọa tuy cao nhưng chẳng ngại

Xin thầy an vị xuống đài mây.

-Điện trà (tán)

Đài mây thầy an tọa Chứng minh công đức này Trời tây muôn ức dặm

Đàn chỉ tức về đây (lặp lại)

-Chủ Lễ Xướng Sớ:

Nguy nguy tăng tướng Hạo hạo uy quang Thiên thượng nhơn gian Tùy duyên ứng cúng

Nay có pháp chúng Thiết lễ tiến sư Tỏ tấc đạo tình Sớ văn bái bạch Duy nguyện tôn sư cảm cách

Từ bi lân mẫn xin nghe ! (Có văn sớ riêng)

-Tả Bạch Xướng:

Á hiến trà-lễ 3 lạy (trống pháp cổ) cùng quỳ.

-Chủ Lễ Vịnh:

Từ ngày quảy dép trở về tây Trượng thất thiền đường vắng bóng thầy Bảng hát âm vang cơn gió thoảng Uy nghi dáng dấp áng mây bay.

-Điện Trà (tán)

Gậy vàng treo trượng thất Lời ngọc vắng thiền đường Con dại nhằm thuốc đắng Cha già biệt tha phương (lặp lại)

-Tả Bạch Xướng:

Phụng thực.

-Chủ Lễ Vinh:

Bát vàng cơm Hương Tích Bình ngọc nước Triệu Châu Đầy vơi mùi thiền vị

Đệ tử nguyện dâng hầu !

-Tả Bạch Xướng:

Hiến thực.

-Tụng: cúng dường nam mô tát phạ…

Nam Mô Hiến Cúng Dường Bồ Tát (3 lần)

-Tả Bạch Xướng:

Chung hiến trà-lễ 3 lạy (trống pháp cổ) cùng quỳ.

-Chủ Lễ Vịnh:

Thiền thất đèn leo lét Kinh song nguyệt lạnh lùng Một mai về an dưỡng

Muôn thuở bặt âm dung.

-Điện Trà (tán)

Nhạn thương quê ải bắc Yến nhớ tổ gành nam Thầy nay về bảo sở Ai ? Sớm hỏi chiều tham (lặp lại)

Tụng: ma ha bát nhã…

-Hồi hướng:

Vừa rồi, bao nhiêu công đức Bấy nhiêu hương hoa Thành kính thiết tha Nguyện xin cúng dưỡng Luật sư Hòa thượng Như Lai sứ giả tọa tiền

Duy nguyện ai liên

Thùy từ chứng giám.

-Phục Nguyện:

Ta bà nghiệp tạ Phật quốc hoa khai Nước cam lồ rửa sạch trần ai, Đèn trí tuệ sáng soi tăm tôi. Cao đăng bất thoái, Lập chứng vô sanh, Phật đạo viên thành Chúng sanh độ tận.

Tiêu diêu kim thế giới…

Bồ đề diệu pháp biến trang nghiêm…

-Chủ Lễ Xướng:

Thù ân chung thất Lễ đã viên thành Chuông trống hòa thanh Lễ từ ba lạy. 237