Tưởng Niệm Hòa Thượng Luật Sư Thích Đổng Minh Tôn Sư

LẼ SỐNG VÀ CÁI CHẾT CỦA MỘT CHÂN NHÂN

THÍCH NHẬT HIẾU

Giờ phút mà mãi mãi chúng con sẽ không còn nhìn thấy chân dung từ hòa thân thương của Ôn, giờ cung tiễn nhục thân nhập kim quan đã đến. Muôn ngàn đệ tử xuất gia và tại gia đang nhòa lệ phủ phục trước kim đài. Phút giây tiễn biệt nghìn trùng xa cách, cảnh vật như đứng lại, thời gian như ngừng trôi. Mọi người như chết liệm trong nỗi buồn thắt quặn con tim. Giữa tháng năm oi ả nắng hạn, bỗng không gian trở nên tối sầm, sấm chớp vang rền, nổi gió đổ mưa. Đất trời Nha Thành ảm đạm, phải chăng trời người đều đồng cảm và san sẻ trong nỗi đau thương, nỗi buồn tiễn biệt một bậc Chân nhân vào cảnh giới thiên viễn.

Ngẫm lại, chúng con có cảm giác tóc lông dựng ngược, khi ôn lại những gì mà mình đã mục thị diện kiến. Cuộc đời của Ôn có bốn điều phi thường để biểu thị trọn vẹn đức tính của một bậc Chân nhân(1) siêu xuất ứng thân thị hiện:

1. Biểu hiện tính uyên bác thông tuệ và thắng nhân:

Bác lãm đa văn, có nhiều đóng góp lớn trong sự nghiệp giáo dục đem lại lợi lạc cho Đạo lẫn đời. Có vị trí lớn trong xã hội và có uy đức lớn trong giáo pháp, trong lãnh vực “tuệ nghiệp”. Với 79 năm trụ thế thì đã có 59 hạ lạp; đặc biệt, có bề dầy 55 năm trong sự nghiệp giáo dục, cũng như đóng góp trong công tác văn hóa Phật giáo nước nhà, qua việc đảm nhận các chức vụ hàng đầu trong giáo dục Phật giáo, trong việc giảng dạy các Phật học đường, trong việc trước tác và dịch thuật; nhất là công tác phiên dịch Pháp tạng Phật giáo Việt Nam mà Ôn đang lãnh đạo và trực tiếp thực hiện.

2. Biểu hiện tính tri túc:

Nếp sống hiền triết: thanh cao, bình dị, vô cầu… với một con người có tất cả nhưng xả bỏ tất cả. Một con người thoát tục, sống trong danh lợi mà chẳng màng lợi danh. Ngót 30 năm đi một đôi dép cao su, trước ngày ngã bệnh chừng 01 năm trở lại, Ôn không có Thị giả phục vụ riêng; việc độ nhật hàng ngày đều cùng với chúng Tăng tại trai đường; trong phòng ở chỉ một vài vật dụng: sách vở, bình thủy nước, bàn thờ một chữ “Xả” với lư hương, cái giường cũ kĩ và chiếc bàn viết lách. Mấy tháng trở lại đây, bệnh Ôn trở nặng. Quí Phật tử thấy phòng Ôn nóng bức vì ở áp sát trần; năn nỉ mãi Ôn mới cho bắt máy điều hòa. Ôn nằm xuống không thứ chi đáng giá về vật chất. Với một con người từng làm giám đốc một hãng sản xuất lớn, từng có nhiều chức phận hàng đầu trong Giáo hội, thế nhưng cuộc sống Ôn vẫn bình dị thế thôi. Ngay cả lời di chúc chỉ vỏn vẹn 3 điều: nhờ Ôn trụ trì và Tăng chúng bổn tự lo liệu; lễ tang diễn ra trong 36 tiếng Đồng hồ; và hạn chế tối đa về tốn kém, không xây tháp để tiết kiệm tiền dùng cho việc ấn tống Kinh. Ôi! Sống đã giản dị, chết càng bình dị.

3. Biểu hiện tính kham nhẫn:

Bất động, bình tĩnh trong mọi tình huống, dẫu thời suy cuộc biến, dẫu nghèo khó, dẫu bệnh đau, dẫu cái chết đến với mình trong đường tơ kẽ tóc. Cuộc đời của Ôn là thế hệ của những lớp người đi trước, sống trong cuộc quốc biến thời suy, sống trong cảnh bom rơi đạn nổ; cái chết cận kề như vạn cân treo sợi tóc. Trước bao nguy cơ đe dọa của bom đạn, của bố ráp hận thù trong các kỳ pháp nạn, Ôn vẫn kiên cường bất khuất trước mọi chướng duyên. Ôn kể, cuộc đời tôi 03 lần hủy thân cúng dường Tam bảo vì chí cầu Phật pháp nhưng không chết. Ôn nhận xét, dám sống để đương đầu hiểm nguy chứ không trốn chạy, dám chết vì bảo vệ chân lý Tôn thờ… đều được xếp vào hạng người có bản lĩnh. Ôn kết luận, sống phải biết chịu đựng, kham nhẫn. Điều ấy không phải lời hí luận trong các cuộc vui trà dư tửu hậu, mà đó là những điều được minh chứng nơi chính bản thân Ôn. Phút cuối cuộc đời, đau nặng nhưng Ôn vẫn bình thản, vui vẻ, không một biểu hiện phản ứng phàn nàn gì về đau nhức, mỏi mệt. Ôn bình thản đến mức như đã chuẩn bị kĩ cho cuộc hành trình cuối cùng trong dòng sống hữu vi. Bình tĩnh, thanh thản, điềm nhiên trước cuộc đời dâu bể, sanh diệt, còn mất, thạnh suy,… Người đời hoang mang không hiểu rõ đằng sau cái chết kia là cái gì, hoặc là vực thẳm hố sâu đen ngòm không đáy, hoặc đã chết đi rồi chắc hẳn còn chi, hoặc nghiệp dĩ ác báo đưa ta vào nơi tăm tối. Nhưng không, với người hiểu Giáo pháp, chết chỉ là một sự thay đổi cuộc sống. Nếu chúng ta có một cuộc sống tốt bằng trang nghiêm thiện nghiệp, thì cũng chính là đã có một sự chuẩn bị tốt cho kiếp sống tương lai. Con đường Sinh thú của chúng ta sẽ là thiện thú (thiên, nhân, hoặc các thế giới thánh thiện). Nên biết rằng không phải chết là đi vào con đường đoạn diệt. Như Mãn Giác thiền sư cũng đã dạy:

“ … Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận, Đình tiền tạc dạ nhất chi mai”.

(Chớ bảo xuân tàn hoa rụng hết, Đêm qua sân trước một cành mai).

Thật vậy, chết là bắt đầu cho sự sống mới. Là vật chất vận động, chỉ thay đổi trạng thái vậy thôi. Nhưng là một sự thay đổi tốt hay xấu còn tuỳ thuộc vào những điều kiện tác động. Tức sống gieo thiện nhân, chết gặt thiện quả. Với đức Phật Đại Giác và các bậc Chân nhân thì có cái nhìn trước sự sống chết của cuộc đời đầy tích cực và lạc quan:

“Sanh diệt diệt rồi, tịch diệt là vui”.

(Sanh diệt diệt dĩ, tịch diệt vi lạc).

Với nhãn quan được soi sáng của Giáo pháp, chúng ta nhận chân được rằng, bậc Chân nhân siêu quần không phải là những vị thánh siêu phàm trên tận trời xanh, thế nhân không thể thấy mặt biết tên, mà chính là những con người bằng xương bằng thịt hiện hữu trước ta, nhưng rất đổi phi thường về nhân cách như bốn đức tính biểu hiện phi thường của bậc Chân nhân. Điều đó đã xác chứng trọn vẹn nơi Hòa thượng Luật sư. Sự kiện đến và đi của các bậc Chân nhân như Ôn là sự kiện “trụ động thiên địa”. Sự ra đi mà cả trời người cảm thấy mất mác, tiếc thương.

Cẩn bái Đệ tử Thích Nhật Hiếu

ĐÔI DÒNG SUY NGHĨ VỀ

CỐ HÒA THƯỢNG TUYÊN LUẬT SƯ

THÍCH NỮ THÔNG NHÀN

Sau khi tốt nghiệp Cao cấp Phật học năm 1992, con trở về Tổ đình chùa Linh Sơn để đảnh lễ Ni trưởng Bổn sư và Ban trị sự Phật giáo tỉnh Khánh Hòa. Lần đầu, con may mắn được Ôn gọi lên hỏi chuyện. Hình ảnh đầu tiên đập vào mắt con là một nhà Sư áo vàng, bên cạnh Sư một quyển kinh chữ Hán dày cộm, chi chít những dòng chữ li ti. Ngoài ra, còn có một quyển tự điển cổ ngữ cũng dày không kém. Ôn ngồi lặng lẽ một mình ở góc hành lang tầng một dãy nhà Tây chùa Long Sơn. Song, điều đáng ghi nhớ nhất là nét mặt hiền hòa, đức độ, bao dung, và những lời dạy chân tình của bậc Thầy mang nhiều hạnh nguyện lợi tha.

Thế rồi, sau 11 năm xa cách, con lại trở về Tổ đình chùa Linh Sơn để đền đáp công ơn Ni trưởng Bổn sư trong muôn một. Lên đảnh lễ Ôn lần này, con được Ôn khuyên tham gia vào Ban phiên dịch Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam do Ôn làm Trưởng ban. Khác với lần trước, bây giờ mọi vật quanh Ôn đều thay đổi. Ôn đã chuyển sang dãy nhà Đông chùa Long Sơn. Nơi Ôn đọc sách và tiếp khách không phải hành lang mà là sân thượng có mái che thoáng mát và rộng rãi hơn nhiều. Ôn cũng không ngồi lặng lẽ một mình mà quanh Ôn cả một ê-kíp làm việc theo kiểu hiện đại. Song, bản thân Ôn vẫn hết sức đơn sơ và giản dị; Ôn vẫn từ hòa, độ lượng, và bao dung như thuở nào. Lúc đầu, con hay thắc mắc, làm sao Ôn có thể tập hợp được quanh mình toàn là những vị tri thức và những người thị giả đầy nhiệt thành như vậy chứ? Một lý do quá đơn giản nhưng mãi đến bây giờ con mới hiểu hết, đó là lòng độ lượng bao dung và hào quang trí tuệ của Ôn. Ánh hào quang trí tuệ này giúp Ôn nhận biết được tâm tư nguyện vọng của hàng Tăng sĩ trẻ có học vấn, ham hiểu biết, thích làm việc, mà không có điều kiện vươn cao hơn. Nếu việc học dừng lại thì họ sẽ cảm thấy mình là kẻ vô dụng, không làm được gì cho Phật pháp trong hạnh nguyện hoằng hoá độ sanh. Dưới hào quang từ bi của Ôn, đã đem lại cho hàng Tăng sĩ trẻ sự an vui, khinh an và giải thoát. Hai chữ “hào quang” đó, chính là đức độ, là đạo đức gương mẫu đến tuyệt đỉnh, đã cảm hoá được hàng Tăng ni có cùng nguyện vọng như Ôn. Họ tập trung quanh Ôn và cảm thấy mình được tắm trong dòng suối mát ngọt ngào đến thư thái. Thật là “Đất lành chim đậu”.

So với những Tăng sĩ trong Ban phiên dịch, thiết nghĩ con có duyên gặp Ôn trước nhưng không có duyên làm việc chung với Ôn. Người cuối cùng Ôn nhận vào Ban phiên dịch lại chính là con. Tuy chỉ có tám lần hầu chuyện với Ôn và thời gian cũng không dài lắm, song con vẫn nhận ra được nơi Ôn đức độ lượng rất cao. Khi hầu chuyện, Ôn bỏ qua mọi câu nệ hình thức, làm cho con có thể diễn tả hết tâm tư của mình mà không hề sợ bị bắt lỗi.

Qua những lần hầu chuyện diện kiến Ôn, con biết đã gặp được một vị Bồ-tát. Nhưng tiếc thay, Ôn đã xả Báo thân để trở về với Pháp thân thường trụ quá nhanh, làm cho con không còn cơ hội tiếp nhận những lời dạy đầy tâm huyết của Ôn nữa. Song, con nghĩ rằng có duyên gặp còn hơn không và như vậy cũng là diễm phúc cho con lắm rồi. Sự ra đi đột ngột của Ôn, lúc đầu con hơi bị choáng, sau đó con trấn tĩnh trở lại; bởi vì, con biết rằng Ôn chỉ mất đi Ứng hoá thân trong cõi tạm này nhưng hào quang trí tuệ và đức độ bao dung của Ôn vẫn còn mãi trong lòng những người học

Phật.

Chính hạnh nguyện và việc làm của Ôn là động lực thúc đẩy cho thế hệ hậu sinh như con vững bước trên con đường học đạo. Con nguyện noi theo gương Ôn, tiếp bước con đường mà Ôn đã vạch ra.

Nha Trang, Linh Sơn Ni Tự THÍCH NỮ THÔNG NHÀN 146

NHỚ VỀ ÔN

NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN

Ngưỡng bạch Giác linh Ôn, Giờ đây, khi con viết lên những dòng suy nghĩ hồi tưởng thì Ôn đã tiêu diêu miền Lạc cảnh. Cuộc đời của con thật sự may mắn và diễm phúc, được chăm sóc hầu bệnh cho các Ôn, từ thầy Giám sự (thầy Trừng San), Ôn Trí Nghiêm, Ôn Trụ trì và rồi bây giờ là Ôn (Hòa thượng Tuyên Luật sư). Những lời giảng giải của Quí ôn là bài học đáng giá ngàn vàng, vì nó minh chứng bằng cả cuộc đời tu niệm. Ở cõi Niết-bàn, mong hai Ôn(1) rũ lòng từ bi phù hộ cho chúng con cùng pháp giới chúng sinh luôn phát thiện tâm, hành thiện hạnh và hưởng thiện quả trong Pháp mầu của đức

Phật Như Lai.

Khi đi đây đó, nhiều người cho biết, Nha Trang nói chung và Long Sơn nói riêng, thật diễm phúc có ba vị Hòa thượng(2) đức độ phạm hạnh. Lúc đó, chúng con thật sự cảm thấy vinh dự và hạnh phúc vô cùng. Nhưng giờ này, chúng con cảm thấy bơ vơ, khi hai Ôn đã viên tịch. Cuộc đời Quí ôn chính là hiện thân của Bồ-tát ở giữa đời, nhân cách và nghị lực của quí Ôn thường nhân khó ai sánh kịp:

Ôn Trí Nghiêm 07 năm ngọa bệnh (1996-2003) mà vẫn bình thản vui vẻ với đệ tử và mọi người, không một tiếng rên rỉ than thở. Ôn thường dạy: “Các con là tín nữ đệ tử tại gia của đức Phật. Các con phải biết nương về Tam bảo thì không bị rơi vào đường ác. Đệ tử Phật phải giống Phật, phải biết tác phước hành thiện; nếu hành thiện nhân thì sẽ gặt thiện quả.” Lời dạy này lúc nào cũng ở trong lòng con, và sẽ theo con suốt cuộc đời.

Năm ngoái (2004), Ôn Trụ trì đau nặng phải nhập viện, tuổi già sức yếu thêm bệnh đau nhưng vẫn bình thản trước cảnh bệnh tật, vẫn ôn tồn vui vẻ với mọi người, vẫn bố thí giúp đỡ người nghèo. Ôn Đỗng nói: “Ai gặp được Ôn Trụ trì chính là gặp được Bồ-tát; phước đức Ôn Trụ trì lớn lắm!” Bệnh thế, nhưng gặp Bác sĩ vẫn vui vẻ kể nhiều chuyện hài ngụ ngôn mang tính giáo dục sâu sắc. Con nhớ có lần ở bệnh viện An Bình, Bác sĩ Khoáng cùng đoàn Bác sĩ đến khám và thăm hỏi. Bác sĩ hỏi Thầy cảm thấy trong người có khỏe không? Y - bác sĩ và nhân viên bệnh viện phục vụ có tốt không? Ở đây, Thầy có cảm thấy thoải mái không? Ôn đáp: “Cảm ơn Bác sĩ, mọi việc đều tốt, nhưng có điều tôi thắc mắc và không cảm thấy thoái mái tí nào. Tại sao người ta hay tham muốn tóm thâu cho nhiều, thậm chí muốn chiếm hữu cả thế giới làm của riêng, muốn làm bá chủ hoàn cầu? Như tôi, khi già, cái thân này muốn giữ và muốn làm chủ nó cũng khó. Nó muốn chảy lúc nào thì chảy, tôi không thể làm chủ được nó (!)” Mọi người cười ngặt ngẹo và cảm thấy thấm thía. Bác sĩ hỏi, Thầy suốt đời tu hành, tụi con ngưỡng mộ lắm, nhưng đời còn nhiều lỗi lầm, chưa học đạo được. Ôn dạy:

“Ở đời ai mà không tội, người nào lại không lỗi? Nếu không bị tòa án thế gian xử, thì cũng bị tòa án nghĩa địa xử. Ai cũng phải chết, nên biết sống sao cho phải lẽ, để khỏi phải ân hận dưới chốn u đồ.” Các Bác sĩ nhận xét, “lời nói Thầy tu đức hạnh có khác, thật mộc mạc nhưng đầy sức thuyết phục ”. Thế nên Ôn (Đỗng) thường dạy, Ôn trụ trì là mẫu người cho chúng ta tôn kính và học hỏi.

Kính bạch Giác linh Ôn, Thời còn sinh tiền, Ôn nổi tiếng là bậc nghiêm trì giới luật. Nhìn thấy chư Tăng Ni chí thành hướng về Ôn; là Phật tử, chúng con chỉ tôn kính chào bái từ xa. Rồi thời gian Ôn đau, chúng con mới có dịp tiếp xúc qua nhiệm vụ chăm sóc bệnh. Thế mới biết, Ôn thật sự nhân từ như một người cha già đối với con thơ, chỉ dạy chi li về nếp sống của người Phật tử tại gia, phải sống như thế nào mới là Phật tử chánh tín Tam bảo. Thế rồi, khi sức khỏe đến phút tàn hơi, Ôn mới dạy, các Thầy thị giả để cho Phật tử làm phước. Có phải chăng đây là biểu hiện một “bậc Ứng cúng” ra đời tạo phước lành cho chúng sinh.

Cuộc đời quí Ôn hết sức bình dị. Mùa thu năm Tân tỵ (2001), nhằm ngày vía đức Quán Thế Âm (19/09. ÂL), gia đình con tổ chức lễ an vị Phật nhà mới. Con thỉnh hai Ôn. Ôn dạy: “Cúng là kính, là tâm thành; không phải mâm cao cỗ đầy”.

Thật diễm phúc cho con, cả hai Ôn đều vui vẻ nhận lời. Ôn tác lễ yểm tâm tôn tượng Phật bằng câu thần chú Bát-nhã. Ôn dạy:

“Con nên biết, ba đời chư Phật đều y vào Bát-nhã này mà đạt đến vô quái ngại và chứng đắc Vô thượng Bồ-đề”. Ôn Đỗng còn dạy:

“Đi đứng gì cũng phải niệm sáu chữ ‘Nam Mô A-di-đà Phật’ , dỡ chân trái niệm ‘Nam ’, bước chân phải niệm ‘Mô’…”; còn Ôn Trụ trì cho lộc bằng ít Kinh sách, trầm và nhang thơm. Buổi lễ đơn giản nhưng thật trang nghiêm, hai Ôn niệm hương chú nguyện an vị Phật. Đây là điều diễm phúc nhất của đời con, niềm hạnh phúc được cung đón Nhị vị Hòa thượng đức độ khả kính quan lâm tư xá, trong tâm tư “Tăng đáo Phật lai” .148 Ngưỡng bạch Giác linh Ôn, Những ngày được gần Ôn thật ngắn ngủi, nhưng chúng con học được rất nhiều nơi Ôn về bài học tu tập cũng như làm người. Tài sản của Ôn chỉ là chữ nghĩa tri thức, đệ tử và thân quyến của Ôn cũng chỉ là đàn học trò bốn phương tham học. Cuộc sống của Ôn thật bình dị, tâm lượng của Ôn thật bao la, tri thức của Ôn thật uyên bác, đạo hạnh của Ôn thật cao vời… Đây cũng chỉ là những dòng cảm nhận tận đáy lòng của con, thật sự không bút mực nào tả xiết. Những dòng chữ này được phát xuất từ tâm tư hồi tưởng về thâm ân của Ôn đã cho chúng con bài học làm người, cũng như bài học “lập địa thành Phật” trong hành trình hướng đến mục tiêu giác ngộ giải thoát.

TÂM THÀNH KÍNH LỄ GIÁC LINH ÔN PHẬT TỬ NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN

NHỚ MÃI LỜI ÔN

THÍCH THÁNH TRÍ

Trong giới học tăng chúng ta, có lẽ không ai mà không có những kỷ niệm đẹp, những nhân duyên lành đầu tiên đáng nhớ trong cuộc đời xuất gia của mình. Đối với tôi, thật là một diễm phúc lớn lao, một nhân duyên may mắn khi được diện kiến, hầu chuyện và gần gũi cố Hòa thượng thượng Đỗng hạ Minh mà tôi thường gọi là “Ôn

Đỗng”.

Cứ mỗi năm đến mùng một tháng ba âm lịch là kỷ niệm ngày cố Hòa thượng Già Lam viên tịch, từ Tổ đình Long Sơn, Ôn Đỗng cùng với ít nhất là hai thị giả đi vào Già Lam để dự lễ huý nhật. Nhân duyên đầu tiên đưa tôi đến đảnh lễ Ôn là thầy Tâm Tịnh (pháp hữu của thầy Nguyên An - thị giả Ôn). Cùng thầy Tâm Tịnh lên Tổ đường để đảnh lễ Ôn, tâm trạng tôi lúc đó vừa vui sướng, vừa hồi hộp lo sợ. Vui sướng vì lâu nay tôi đã nghe được danh thơm và công hạnh của Ôn chứ chưa từng được diện kiến mà nay đã đầy đủ duyên lành được diện kiến Ngài nên niềm hân hoan dâng lên tận đỉnh. Hồi hộp lo sợ vì phải đối diện trước một bậc cao Tăng thạc đức, tôi phải bày tỏ cử chỉ như thế nào đây để biểu hiện trọn vẹn lòng tôn kính. Những tưởng những hồi hộp lo sợ đó làm cho tôi mất bình tĩnh, nhưng ngược lại khi được diện kiến Ngài, với khuôn mặt đầy phúc hậu, với ánh mắt đầy từ hòa, với hình dáng uy nghiêm và đức độ, chất phác và giản dị, tôi nhận được từ trường đức độ ấy nên lòng tràn ngập niềm hỷ lạc. Niềm hỷ lạc chiếm ngự trong tâm tôi nên những lo âu, hồi hộp ấy tan biến từ khi nào mà tôi không hề hay biết. Theo thường lệ trước khi cử hành lễ húy nhật Hòa thượng Già Lam, tối ngày hôm trước đó tu viện có tổ chức một buổi họp mặt những anh em cựu học tăng thời học ở Hải Đức cũng như những anh em học tăng đang trú ở Già Lam. Buổi họp mặt đó gọi là Ngày Về Cội, tức ôn lại những kỷ niệm hay bày tỏ lòng tri ân của những ai từng thọ ân cố Hòa thượng Già Lam. Trong ngày về cội đó, Ôn là người chứng minh tối cao. Trong suốt bốn năm tôi có nhân duyên là được tu viện chia cho nhiệm vụ dẫn thỉnh và thế là tôi lại có dịp để gần gũi Ngài hơn nữa.

Trước ngày Ôn viên tịch khoảng gần một năm, Hòa thượng Thích Chí Tín, trú trì chùa Long Sơn - Nha Trang, nhập viện tại bệnh viện An Bình TP. HCM. Ôn là người đã đưa Hòa thượng Chí Tín vào nhập viện và trong suốt thời gian hơn một tháng Hòa thượng Chí Tín nằm viện, ngày nào Ôn cũng có mặt ở bệnh viện để chuyện trò, an ủi Hòa thượng Chí Tín trong những lúc đau đớn cũng như khi vui khỏe. Tình cảm ấy sao mà sâu đậm thế ! Nghĩa cử ấy sao mà cao thượng đến thế ! Từ khi xuất gia đến giờ, tôi chưa bao giờ gặp trường hợp như vậy. Tình Linh sơn cốt nhục, tình pháp lữ lương bằng ấy là bài học sống đã in sâu vào tâm thức mà suốt đời tôi phải ghi nhớ. Trong dịp này, cũng có nhiều lần tôi được đi theo Ôn đến thăm Hòa thượng Chí Tín. Ngồi trên xe, tôi đã được nghe rất nhiều câu chuyện lý thú về Cố Hòa thượng Già Lam mà Ôn đã kể. Và hầu như lúc nào cũng vậy, được hầu chuyện với Ôn là tôi lại được nghe Ngài kể chuyện về Cố Hòa thượng Già Lam. Ban ngày, Ôn đến bệnh viện thăm Hòa thượng Chí Tín, ban đêm, Ngài về Già Lam nghỉ. Cứ mỗi khuya đến giờ chư Tăng lạy Phật hay tụng chú Lăng nghiêm, Ôn từng bước từng bước nhẹ thiền hành từ Tổ đường ra Chánh điện. Tuổi Ngài đã gần bát tuần nên cặp mắt không còn sáng như xưa nhưng Ngài vẫn thấy biết rõ những ai lạy Phật, những ai tụng kinh. Có một câu chuyện cũng khá vui là buổi sáng đó Ôn chuẩn bị về lại Nha Trang thì tôi theo Ôn lên phòng Thầy trụ trì để Ôn chào về, sau khi chào xong, trên đường đi xuống cầu thang thì Ôn và tôi gặp một chú điệu. Ôn hỏi tôi: “Có phải đây là điệu ở chùa Già Lam không?”, tôi đáp: “Bạch Ôn, dạ phải.” Ôn liền chỉ mặt chú điệu và nói rằng: “Tôi ở đây đã hơn một tháng nhưng chỉ thấy điệu tụng kinh được hai buổi công phu khuya thôi đấy”. Chỉ chừng ấy thôi cũng đủ biết rằng Ôn đã tinh vi, đã quan tâm đến sự sinh hoạt của chúng đến mức nào. Qua đó, tôi đã chứng nghiệm được sự chăm lo cho đời sống Tăng chúng của Ôn khi Ôn còn giữ chức vụ

Giám học tại Phật học viện Hải Đức Nha Trang.

Sáng hôm Ôn về lại Nha Trang, tôi cùng thầy Tâm Tịnh lên Tổ đường để thăm viếng. Sau khi thăm viếng xong, chào Ôn để về lại phòng, tôi được Ôn vỗ vào vai và bảo: “Thôi, tôi biết rồi đó, Thánh Trí cố gắng tu tập”. Ôi! Câu nói ấy của Ôn đã làm cho tôi hạnh phúc vô cùng và tôi đã cảm nhận được sức mạnh của phước báo mà mình đang có. Tuy câu nói đơn giản, nhẹ nhàng nhưng đấy chính là kim chỉ nam, là tư lương để sách tấn tôi trên bước đường tu học. Và hơn bao giờ hết, đối với tôi, câu nói ấy là khuôn vàng thước ngọc mà Ngài đã ấn chứng cho tôi.

Lần húy nhật năm nay, Hòa thượng cũng vào trước vài ngày nhưng Ngày Về Cội, Ôn đã không đi nhiễu tháp Cố Hòa thượng Già Lam được vì sức khỏe của Ngài hơi thuyên giảm. Và đấy cũng chính là lần cuối cùng, Ôn vĩnh viễn không còn đi nhiễu tháp Cố Hòa thượng Già Lam nữa.

Trở về Nha Trang vài ngày, sau lễ húy nhật Cố Hòa thượng Già Lam, Ôn lại phải trở vào Sài Gòn để nhập viện. Chiều hôm đó chúng tôi đến thăm Ôn liền và Ôn cười, nói rằng: “Mấy Thầy đừng lo, tôi chưa chết đâu”. Với hình ảnh đơn sơ giản dị, với lời nói chất phác chân tình của Ôn đã làm cho tôi cảm thấy an ổn hơn khi phải lo ngại về bệnh duyên của Ngài.

Những tưởng bệnh tình của Ôn sớm hồi phục để trụ thế lâu dài ngỏ hầu làm lợi lạc quần sanh, nào ngờ thuận thế vô thường, Ngài đã vĩnh viễn ra đi:

Ra đi đi mãi không về, Để hàng tứ chúng ngẩn ngơ lệ sầu.

Kính bạch giác linh Ôn!

Xuất thân từ chốn Tổ Thiền Lâm, Người đã trở thành bậc pháp khí của đại thừa, bậc long tượng của thiền môn. Cuộc đời hành đạo của Người đã bao trùm hết ý nghĩa: “Tổ ấn trùng quang, rừng thiền hoa nở, hương giới bay xa”. Để rồi từ đấy, tấm gương đức hạnh ấy tung bay khắp nơi trong lòng nhân thế như Pháp cú diễn tả: “Hương các loài hoa thơm, không bay ngược chiều gió; chỉ hương người đức hạnh, ngược gió bay muôn phương”. Ôn đã ra đi vào cõi vô trần ly cấu, vô tung bất diệt nhưng hình ảnh của Ôn vẫn còn in mãi trong tâm thức của chúng con. Thật là:

Bí thảo điêu tàn du vị tử, Đàm hoa lạc khứ hữu dư hương(*).

Kính bạch giác linh Ôn! Chúng con vẫn biết: “Sắc tướng vốn không, mượn cảnh huyễn độ người như huyễn; tử sanh nào có, nương thuyền từ vớt kẻ trầm luân”. Nhưng làm sao chúng con tránh khỏi sự bàng hoàng thổn thức, vì từ đây, chúng con vĩnh viễn không còn nhìn thấy hình ảnh của bậc Thầy khả kính nữa. Long Sơn, Thiền Lâm còn đó; Già Lam còn đây nhưng hình bóng của Tôn sư đâu còn. Đau xót từ đây nỗi bơ vơ chiều vắng lạnh, nào thiền sàng đâu nữa bậc cao minh! Than ôi, giờ này:

Trăng Lăng già im bóng, Mây Linh Thứu ngừng trôi, Bát Nhã thuyền rời bến, Hương sen tỏa ngát miền.

Những ngày hè đã đi qua, tiết trời chuyển sang thu mát mẻ, vật êm đềm u tịch, những chiếc lá vàng theo từng cơn gió thổi, vài cánh chim lạc đàn bay lượn trên bầu trời xanh…, mùa Vu lan báo hiếu lại về với người con Phật. Hòa quyện vào không khí chung của mùa hiếu hạnh ấy, con mạo muội viết lên những kỷ niệm về lời dạy của Ôn. Ngưỡng mong Ôn thùy từ chứng giám cho con. Với lời dạy ấy, con nguyện khắc cốt ghi tâm để tiến tu đạo nghiệp hầu báo đáp thâm ân trong muôn một. ■

(*) tạm dịch: Cỏ Bí (Bí-sô, Tỳ-kheo) dẫu tàn nhưng chẳng mất, hoa đàm tuy rụng vẫn còn hương.

NỤ CƯỜI NHƯ THỊ

(Viết sau khi đảnh lễ Ôn sáng 13-5-ất Dậu)

Sáng nay, khi mặt trời vừa thức Vươn lên cao soi sáng áng mây lành, Dáng từ giữa chốn u linh Toát lên rực rỡ muôn vầng hào quang. Trong phương tiện địa đàng Triệu con tim bàng hoàng xúc động

Ta-bà huyễn mộng Cánh hạc vàng chuyển bóng đăng trình. Thầy đến rực ánh bình minh Thầy đi cõi thế giật mình tối tăm,

Ánh trăng rằm Như không buồn thắp cho trần gian giọt sáng

Mây trôi lãng đãng Sợ giật mình muôn vạn niềm thương.

Giờ đây trong cõi Chơn Thường Linh minh an trú.

Trước linh đài, đàn con phủ thủ Trên tòa sen, Thầy mỉm nụ an nhiên Vầng từ quang rực sáng mọi miền Lắng dịu xuống những đảo điên ngôn ngữ, Bởi chúng con từng quá dại khờ Ngã nhân bỉ thử. Khi dừng lại mới biết rằng hiện hữu Trong nguồn tâm một nụ cười như thị tinh khôi.

Nhưng, lữ khách vừa hồi đầu nhìn lại Bóng tùng xưa đã khép mãi dòng sinh.

Dẫu biết rằng sinh diệt, diệt sinh 153 Đến và đi như trần tình tụ tán, Con có buồn đâu những ngày tháng đã qua Vì thương mình mà cảm thấy xót xa.

Nụ cười Thầy bỗng nhòa đi trong khoảnh khắc Thì ra giọt lệ tràn khóe mắt tự bao giờ. Đàn con một dạ ngẩn ngơ Thầm tiếc nuối mình hững hờ quá đổi, Phù vân ngắn ngủi

Nhật nguyệt ta đà Lơ láo mãi với trần sa chiết bóng Bỏ quên đi một hiện sinh tiềm đọng

Rờ rỡ uyên nguyên.

Vẫn đâu đây một nụ cười thiền, Đang thể nhập vào vô biên chân ảnh.

Trăng Linh Thứu chiếu miền Lạc cảnh Gió Từ Bi phất phưởng chốn Ta-bà.

Khi nào ta nhận ra ta Hạc Tùng nào có cách xa mảy trần.

Dù cho tuế nguyệt xoay vần Trong ta thấm đượm bao lần pháp âm.

Thầy giờ Thượng phẩm đăng lâm, Nụ an nhiên ấy trong ngần như như.

ĐỆ TỬ ĐẠO QUANG khấu thủ

BÓNG AI ĐẸP SẮC VÀNG

Một thời ra sức kinh tài, Bóng dù lặng lẽ sớm mai xế chiều. Con đường trước mặt liêu xiêu Mối lo hậu thế còn nhiều vấn vương; Chuyện đèn sách, chuyện rau tương, Lòng Thầy nghiêm phụ tình thương vô cùng. Nụ cười hoan hỉ bao dung, Nằm ngồi đi đứng chẳng dừng oai nghi. Dốc lòng sách tấn Tăng Ni, Giảng sư – Giám luật nghiêm trì tinh thông. Ngoài hàng long tượng thiền môn, Nêu gương phạm hạnh thiền phong sáng ngời. Chén trà đạo vị thảnh thơi, Vui cùng pháp lữ, giọng cười âm ba.

Biết thân bệnh tật tuổi già, Vô thường hơi thở vào ra vô thường;

Một câu chánh niệm không buông, Xả thân giả hợp lên đường hoá sanh. Long Sơn nắng hạ trong lành, Mùa an cư lại trở thành cư tang.

Bóng ai đẹp sắc y vàng, Tay phe phẩy quạt gió ngàn bay lên. 11-05-Ất Dậu (17-06-2005)

Thành kính đảnh lễ ĐỆ TỬ TÂM CHƠN - TÔN NỮ THANH YÊN 155

VIỄN LY ĐẠI MỘNG

Sáng nhìn sương tan liễu ngộ trần gian mộng ảo Chiều nghe chuông đổ dấn bước lộ trình viễn ly Mấy mươi năm lặng lẽ hạnh sâu Trụ tích một phương hoa1 mọi miền Hải-Đức lưu hình trăng vô ảnh Long-Sơn tang - hiển bóng rồng thiêng Đỗng triệt bản tâm tứ quả tam thừa qui nhất Minh linh chơn tánh lục độ vạn hạnh tức không Nói, như chưa từng nói

Im, như chưa từng im Mà ba cõi dội vang tiếng gầm sư tử

Đến: không gợn sóng hồ im Đi: chẳng xao khung trời lặng Mà Ta-bà sáng ngời dấu tượng vương

Bốn chúng nghiêng mình Đất trời chuyển rung

Tiễn biệt bước chân đại hùng.

Kính dâng Thầy, Hoà thượng thượng Đỗng hạ Minh Chùa Long Sơn - Nha Trang Đệ tử Tâm Quang (Vĩnh Hảo) từ phương ngoại vọng bái. 156

LẼ VÔ THƯỜNG

Như sao sáng giữa trời tăm tối Suốt cuộc đời hành hóa lợi tha Ra công xây đắp nhà Phật pháp Soi đèn trí tuệ khắp muôn nơi.

Bỗng đau cơn vô thường ập đến Như mây đen sấm chớp ùa về Lũ chúng con làm sao kể xiết Nỗi bàng hoàng lo sợ vay quanh.

Thầy vẫn vậy an nhiên tĩnh tọa Giữa vô thường bệnh tật bủa vay Như chẳng có chút gì đau đớn Cao cả thay định lực của Thầy.

Rồi một đêm duyên lành mỹ mãn

Bỏ lại thân giả tạm vô thường Thầy an nhiên về miền cực lạc

Ngộ lẽ vô thường, lý sắc không. NGUYÊN TẤN 157

THƯỜNG TẠI

Ai đã xếp tàn y chưa nhỉ! Mà nghe nhớ gió thoảng đượm mùi hương Chiều đã về trên non quạnh quẽ Người đi đâu để lá rũ buồn thương Bước chân lần dò mộng mị, Lập lòe đom đóm dặm trường Mù mịt khói sương

Côn trùng rên rỉ Rừng sâu ánh đuốc soi đường Lâu rồi ngàn ngàn thế kỷ Đến Đi một nẻo kim cương

Đâu là biên cương, Đâu là vóc thể Trăng lung linh soi lời đại thệ

Tâm như như nhập nội vô thường Hồng trần đau có mà vương Vào ra thực mộng một chương không lời

Nhìn trăng già trẻ đầy vơi Ôm trăng già trẻ đầy vơi vô nghì Long Sơn nào xếp tàn y

Đạo tràng nào có chuyển di bao giờ.

PHÁP ĐỆ HẠNH CƠ KÍNH BÁI.

CON THUYỀN NHẸ TÊNH

Một chiếc thuyền con hướng về bờ kia Điểm khởi hành đã xa không còn nhớ rõ Tới đâu có gì hay đó Hành trang mang theo đã rơi rớt hết dọc đường Trời thương

Đất thương Nhưng có ích gì dù với ngàn dây kéo Nếu tự mình không ra sức bơi chèo Dõi mắt nhìn vào hải đảo Vầng sáng tỏ trên đầu đọt chuối

Ôi xinh đẹp tuyệt kỳ Toàn thân cây chuối lóng lánh kim cương

Trời là đâu Đất là đâu Mười phương sáu nẻo là đâu Trong chiếc thuyền con ngọn đèn vừa thắp sáng Hòa nhập vầng sáng trên đầu đọt chuối

Con thuyền nhẹ tênh.

Kính dâng Hòa thượng thượng Đỗng hạ Minh

Pháp đệ Hạnh Cơ Kính bái

NHỚ LỜI ÔN DẠY

Ngày đau Ôn chữa ở Sài Gòn Đang nằm Ôn ngồi dậy khuyên con: “Nên tu đừng chạy theo ồn náo” Ngày ấy, lời hay, nay vẫn còn.

VỀ THĂM ÔN

Nha Trang con đến đã khuya rồi Một mình thầm bước quá chơi vơi Trong tâm gợi nhớ và điều ước Hởi được ngồi an dưới chân Người.

LẠY ÔN

Con quỳ lạy sát dưới chân Người, Tâm thành nhưng dạ tiếc khôn nguôi.

Ánh trăng màu nhạt trên màu lá

Cỏ hoa im bặt tiếng reo cười.

THÍCH QUẢNG THANH NGƯỜI MẤT...

BÀI HỌC SỐNG ĐỘNG VẪN CÒN ĐÂY

THÍCH NHẬT HIẾU

Ngưỡng bái bạch Giác linh Ôn, “Dẫu biết rằng sinh ký, tử quy;

Pháp hữu vi duyên sinh tan hợp.”

Thế nhưng, chúng con vẫn không khỏi chạnh lòng nước mắt chảy ngược dòng, khóc thương tiễn biệt Ôn. Ôn ra đi trong lúc đệ tử chúng con còn thơ dại, chưa trưởng thành trên nẻo đạo và đường đời. Nhưng bù lại những ngày được gần gũi bên Ôn, chúng con học hỏi được nhiều điều, từ bài học thân giáo đến bài học khẩu giáo do Ôn truyền trao. Cuộc đời Ôn quả là một bài học vô tận cho đàn hậu học chúng con noi bước.

Ngưỡng bạch Giác linh Ôn, Chúng con đã từng nghe Ôn dạy:

“Công việc của Thầy tu có gì khác hơn là học tập giáo pháp, tu hành giáo pháp và rao giảng giáo pháp. Muốn vậy phải dùi mài kinh sử chữ nghĩa, trau dồi phẩm hạnh giới đức. Nên biết, giáo dục đời vốn ‘Dĩ văn tải đạo ’ . Không tu học thì không thể tự độ cũng như độ tha. Nhưng công việc này còn khó hơn mò kim đáy bể, đãi cát tìm vàng. Nếu không có ý chí thì không thể nào thực hiện”. Hầu hết các tác phẩm của các tác giả có thẩm quyền học thuật, Ôn đều đọc, trong khi đọc ghi chú chi li. Ôn nhận xét:

“Thầy N quá giỏi nên việc trước tác cũng như dịch thuật không ai đủ tư cách để chứng nghĩa, rà sót lại giúp Thầy, nên khi ấn hành mắc phải nhiều sai sót. Ngay cả Thầy M, được thiên hạ suy tôn là nhà Văn bản học (Textology), tôi vẫn thấy xuất hiện lỗi văn bản, nhưng không đáng kể, như: khi bình về kệ Thị tịch của Vạn Hạnh thiền sư, Thầy lại cho rằng, Bài kệ Thị Tịch này gồm 4 câu và 28 chữ… Lấy đâu ra ‘4 câu và 28 chữ’ trong một bài thơ thất ngôn tứ tuyệt. Thật ra, 4 câu gồm có 28 chữ, cũng như 28 chữ này nằm trọn trong 4 câu”. Từ đó, Ôn đưa ra nhận định, có các lý do để sai sót: một, do ngẫu hứng văn chương, nên bàn tay không theo kịp khối óc; hai, do tư kiến chủ quan; ba, do trong quá trình kĩ thuật xử lý khuông in. Nói chung, sản phẩm chữ nghĩa phải xem như đứa con tinh thần của người trước tác, phải được cưu mang đúng mức về chiều sâu của chất sống nội tâm, cũng như chiều rộng của tri thức uyên bác. Có như thế mới trở thành tác phẩm có giá trị vượt thời gian. Ôn nhận xét:

“Quả thật là khó, nhưng không có sự khó khăn nào ở đời mà người ta không thực hiện được, chỉ có đủ ý chí không thôi” . Ôn khích lệ: “Bỉ ký trượng phu ngã diệc nhĩ” . Thật vậy, với sự khích lệ ấy đã là nguồn động viên hiệu quả vô cùng. Nhiều Tăng Ni sinh chỉ mới ở trình độ Trung cấp mà cũng đã làm quen với công việc trước tác dịch thuật. Một số đã và đang đi vào con đường chuyên môn. Cũng vì lý do này mà mái trường Trung cấp PHKH đã được chư Tôn đức khắp niềm đất nước gởi gấm niềm tin, cho đệ tử mình đến thọ học. Kết quả ấy, ngày nay đã được dư luận giới học giả chuyên môn đánh giá cao về Ban Dịch Thuật Khánh Hòa trong các tập san báo cáo khoa học hiện tại. Ở công việc mò kim đáy bể này, thật sự đã phản ảnh trọn vẹn đức tính kiên nhẫn của Ôn. Từ công tác chữ nghĩa, cũng như việc thừa thượng tiếp hạ. Qua bàn tay dìu dắt của Ôn đã giúp nhiều thế hệ trưởng thành và đang kế thừa dần sự nghiệp của tiền nhân trong việc truyền thừa Phật pháp xuyên qua giáo dục đào tạo.

Từ ý nghĩa trên, Ôn dạy, Thầy tu không có sự nghiệp gì hơn ngoài “tuệ nghiệp”. Sự nghiệp ấy chính là “học hành, tu tập và phụng sự”. Làm việc phải tận lực hết sức, phải cân nhắc hết sức, nhằm phát huy tối đa hiệu quả và hạn chế tối đa sai sót; nhất là không cho phép một nhà giáo dục Phật pháp bất cẩn ở tư cách ứng xử, cũng như sai sót ở tri thức truyền trao. Ôn dạy: “Hành thử thời, tri thử sự” (Làm việc gì khắc ghi việc ấy).

Không những uyên bác về chữ nghĩa mà cả về cuộc sống sinh hoạt của Ôn chuẩn mực như một chiếc đồng hồ điện tử đã được lập trình sẵn giờ giấc. Ôn khẳng định: “Với tôi, giờ là giờ; trước một phút không phải là giờ, sau một phút không phải là giờ. Giờ nào việc đó; vật nào là chỗ đó”. Thật sự, một con người hết sức chi li mẫu mực. Nhưng không vì thế mà trở thành người khó gần. Ôn từng nói: “Nước trong không có cá. Thầy khó không nuôi được đệ tử. Hãy dễ dãi với người và nghiêm túc với mình”. Nhiều lúc, chúng con cảm thấy lúng túng trong việc hành xử, gặp Ôn tâm sự. Ôn dạy:

“Kiếm đâu ra một Niết-bàn ở ngoài trần thế. Ông không từng nghe, cõi này là thế giới của phàm thánh đồng cư sao? Có gì phải bất mãn. Nhẫn khổ hạnh bậc nhất. Chịu khó ở với chúng; mình giúp người, người giúp mình, trợ duyên cho nhau. Không gì hạnh phúc và phước báo hơn là phục vụ cho chúng tăng và chịu đựng được chúng tăng. Dù có nhiều điều bất như ý, nhưng cũng phải hòa hợp với chúng, vì ‘tăng ly chúng tăng tàn’”.

Điểm đáng nhớ, phương pháp truyền đạt của Ôn thường dùng cách ngôn ngắn gọn và đôi khi có pha chút dí dởm, nhưng mang lại ấn tượng sâu sắc cho người nghe, dễ hiểu và dễ nhớ. Mùa hè năm 1994, một chú tiểu mượn xe gắn máy tập đi, đụng162 một anh thanh niên gãy chân. Nhân đó, Ôn dạy: “Cơ giả nguy dã” (cơ giới có tính nguy hiểm). Người đụng người chỉ u đầu, nhưng xe đụng người thì gãy chân. Nhớ đến Ôn, nhớ đến những lời dạy sống động như còn vang vọng đâu đây. Những lời dạy như vầy còn nhiều và nhiều lắm; mỗi ngày mỗi chuyện, không bút mực nào diễn tả hết, và cũng không sao diễn ta nổi những giai thoại vượt ngoài ngôn ngữ tư duy thông thường, mang tính “ý tại ngôn ngoại” . Một Thầy vì không hiểu thuật ngữ Phật học, khi đánh máy kinh văn, hiểu nhầm nên sửa, rồi khoe, kinh có nhiều lỗi con đã sửa rồi. Xem xong, Ôn thảng nhiên đáp, ông thuộc hạng người kĩ đến nỗi ‘chẻ rơm bó trấu’! Quả thật, một bậc Thầy lão luyện trong lãnh vực ứng đối cũng như vận dụng chữ nghĩa. Khi xưa Ôn dạy Kinh Bách dụ, những mẫu chuyện ngụ ngôn Phật giáo kể về cái ngốc ngếch, về người ngu. Những câu chuyện ngộ nghĩnh cộng thêm tính hóm hĩnh hài hước, Ôn đã cho Tăng Ni sinh những trận cười ra nước mắt.

Ngưỡng bạch Giác linh Ôn, Ôn dạy, thế gian là vô thường huyễn mộng, là duyên sinh vô ngã, là ‘hòa hợp giả - tương tục giả’ , là chợt đến rồi chợt đi. Cuộc đời của Ôn cũng chính là hiện thân của chân lý ấy, chân lý của vô thường thị thường, và cũng là chân lý của Pháp thân thường trụ. Chân lý của cái mất cái còn đan chéo gợi nhớ ngùi thương. Còn đâu, hình ảnh cặm cụi sớm hôm bên án sách dịch kinh, chứng nghĩa… còn đâu những buổi giáo giới chúng Tăng đầy sống động… còn đâu những câu chuyện ngụ ngôn dí dỏm đầy tính giáo dục. Tất cả chỉ còn lại kí ức với cảnh cũ người xưa, để lại khoảng không gian xa mờ.

“Đèn Thiền thất thâu đêm quạnh vắng, Án kinh buồn đơn tẻ bóng trăng;

Ôn giờ chích lý Tây qui, Ngàn thu cách biệt, chia li dậm trường.”

Ôn mất, bài học sống của Ôn còn đây. Gác kinh, án sách, bút nghiên… còn đó;

nhưng giờ người đã về đâu? Về với bản thể y nguyên, về với chân như thường tại, hay về lại với chúng con cùng chúng sinh trong ứng thân thị hiện muôn vạn nhiệm mầu để thực hiện bao bản hoài giáo thế độ nhân?

Thành kính đảnh lễ tiễn biệt Giác linh Ôn. Cẩn bái ĐỆ TỬ THÍCH NHẬT HIẾU 163

THẦY ĐỖNG MINH – NGƯỜI MẸ HIỀN

THÍCH PHƯỚC TÚ

Kính bạch Giác linh Thầy!

Đáng lẽ ra con phải xưng Thầy là Ôn hay là Giác Linh Hòa thượng nhưng con cảm thấy quá xa lạ nên con xin mạo muội được gọi là Thầy.

Kính Giác linh Thầy!

Nếu cố Trưởng Lão Hòa thượng ân sư Thích Trí Thủ là người cha sinh ra bao thế hệ Tăng Ni truyền thừa mạng mạch Như Lai;

Cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Trí Nghiêm và cố Trưởng lão Hòa thượng Bổn sư Thích Thiện Siêu là những vị Thầy đem giáo pháp giảng dạy cho Tăng chúng có được kiến thức về đạo, về đời để dẫn dắt thế hệ kế tiếp;

Cố Giác linh Hòa thượng Thích Trừng San là người trực tiếp điều hành dẫn chúng tu tập, giúp cho Phật học viện Hải Đức Nha Trang đào tạo nhiều thế hệ Giảng sư - Trú trì - Chánh đại diện các tỉnh hội Phật giáo và Hiệu trưởng trường Bồ-Đề; thì Thầy Đỗng Minh là người Mẹ hiền, một nắng hai sương tạo dựng kinh tế cho Tăng chúng tu học bằng việc làm mở ra hãng Vị Trai Lá Bồ Đề, Hương giải thoát và Đèn cầy Giác Ngộ từ chùa Giác Sanh Sài Gòn đến Nha Trang.

“Có thực mới vực được đạo.”

Câu nói tuy đơn sơ, nhưng qua sinh hoạt của các tu viện, các Phật học viện, đặc biệt là tại Phật học viện Trung Phần Hải Đức Nha Trang nơi chúng con tu học mới thấy được giá trị của câu nói ấy. Trước Giác linh của Thầy, trong khung cảnh trang nghiêm, hương trầm quyện tỏa kim quan Thầy làm cho chúng con liên tưởng đến những năm 1964 đến 1968 thời kỳ cực thịnh của Phật học viện Nha Trang.

Hình ảnh của Thầy sáng đi chiều về trong việc điều hành hãng Vị Trai quanh năm suốt tháng để có tiền nuôi Tăng chúng, nhưng Thầy không bao giờ xao lãng những giờ lên lớp dạy dỗ chúng Tăng, những thời công phu bái sám, những buổi Quá Đường đầy ấm cúng. Càng nghĩ lại chúng con cảm thấy quá hạnh phúc và những kỷ niệm khó phai trong suốt cuộc đời khi ra làm việc Đạo, giờ thì Thầy đã ra đi.

“Còn đâu nữa những ngày đầy hạnh phúc Thầy bên trò, trò bên Thầy những lúc công phu Giờ nằm đó trong kim quan lạnh lẽo Lạnh vào hồn đè nát trái tim con”. LẮNG LÒNG TƯỞNG NIỆM, MỘT LẠY KÍNH DÂNG, NGƯỠNG MONG GIÁC LINH THẦY THÙY TỪ CHỨNG GIÁM.

THẦY

PHÚC CHÂU

Chỉ một từ “Thầy” thôi cũng hiện ra đầy đủ trong tâm trí nhỏ nhoi của tôi tất cả về những ngôn từ, hình dáng, đạo tình về bậc Thầy khả kính.

Lần đầu tiên gặp Thầy, tôi đã chết khiếp vì sợ, bởi dáng vẻ uy nghiêm của Thầy. Hồi đó Thầy được mệnh danh là “Kỷ luật sắt”. Ai đi học trễ tự động ngồi xuống đất (không được ngồi vào ghế), không cần biện minh, vì Thầy thường bảo: “Mọi việc điều có lý do” . Và Thầy đã từng phát nguyện:

“Đánh điệu cúng dường chư Phật”. Vốn là người nhút nhát, làm sao tôi không sợ Thầy cho được? Tôi đâu biết rằng Thầy chỉ dơ cao nhưng đánh khẽ.

Thời gian dần trôi, tôi đã bớt “sợ” Thầy phần nào, vì trong hình tướng bên ngoài tưởng như lạnh lùng, như xa cách ấy lại ẩn chứa tấm lòng bao dung đôn hậu, nhân ái vị tha. Từ môn Luật học dường như “khô khan” khó học, được Thầy truyền đạt một cách linh động bằng những lời giản dị pha chút dí dỏm. Nào là Chỉ trì - Tác phạm, nào là Tánh giới - Giá giới… tất cả đều “tùy chúng sanh tâm ứng sở tri lượng”

… nhờ sự dạy dỗ của Thầy đã làm cho những người nghe tiếp nhận thật dễ chịu với tâm lý an vui nhưng biết ý thức sâu lắng về các giới điều Phật dạy, về giá trị siêu việt của giới. Vì “Giới chính là bước thang đầu của đạo quả Giáo Ngộ, là nền tảng của thiền định trí tuệ, là ngọc anh lạc để trang nghiêm pháp thân, là phao nổi để đưa người qua biển khổ sanh tử, là kho tàng vô lượng công đức”. Ngoài ra, những gút mắc về giới luật trong đời sống tu tập của chúng Tăng, được Thầy tháo gỡ và giải quyết đầy đủ cả lý lẫn tình. Thầy thường dạy:

“Phật Pháp bất định pháp”. Thế nên, chúng ta phải biết vận dụng một cách uyển chuyển, không nên cứng ngắt và cố chấp.

Thầy như người cha nghiêm khắc nhưng đầy lòng yêu thương và tha thứ. Thầy như những chuyến đò chuyên chở biết bao người qua sông và cứu vớt bao người trôi nổi nơi dòng đời chảy xiết – trong đó có tôi. Tôi vẫn còn giữ quyển tập đầu tiên, khi mới chập chững dịch thuật cách đây tám năm. Thầy chứng nghĩa và sửa những lỗi sai nơi bản dịch, sau đó Thầy bao bìa quyển tập cẩn thận bằng miếng giấy gói quà hơi cũ rồi trao lại cho tôi. Đến quyển tập thứ hai, Thầy lại tự tay điền vào khung nhãn được in sẵn: trường, lớp, tập và học tên cho tôi bằng nét chữ nghiêng nghiêng. Thật bình dị, mọc mạc nhưng xúc cảm biết bao! Khi Thầy tóc bạc lại ngồi cặm cụi bao tập, ghi nhãn cho học trò. Có lẽ Thầy đã hiểu rõ tính trò hơn cả trò hiểu chính mình. Và không chỉ riêng tôi mà tất cả những ai được gần Thầy, điều được Thầy san sẻ cho vị ngọt của giáo Pháp, bằng quá trình tu tập và kinh nghiệm tự thân mà không cần một điều kiện đối đãi nào.

Có lần bất chợt Thầy đọc lại một bản kinh tôi dịch đã được kiểm tra rồi. Bản kinh bị dịch thiếu đến 22 dòng trong Đại Tạng. Thầy gọi tôi đến bảo: “Lâu nay tưởng chú mày có tính cận thận đáng tin, chứ ai ngờ… mất uy tín quá”. Thầy cười độ lượng, còn tôi thì xấu hổ cười mếu! Khi tôi xao lãng việc dịch thuật, Thầy hỏi và tôi trình bày lý do. Thầy không rầy nhưng phán một câu chắc nịch: “Bá nghệ bá tri thị vi bá láp”. Thầy thường tuyên bố:

“Còn nhỏ học chết bỏ, lớn lên làm việc chết bỏ, về già tu chết bỏ”. Thật ra (theo tôi nghĩ) Thầy nói vậy để khuyến kích những Tăng Ni trẻ, chứ riêng Thầy có lẽ ba phân đoạn thời gian ấy là một. Bằng chứng là bây giờ đã “cổ lai hy” rồi mà Thầy vẫn chẳng còn ngồi làm việc hằng giờ bên án thư đó sao? Thầy mãi mãi là ông lái đò đưa người qua sông không bao giờ than mỏi mệt. Thầy có nhiều chức danh lớn trong cuộc sống đời thường, song không là gì cả đối với Thầy, bằng cuộc sống luôn đạm bạc giản đơn trong phạm hạnh, giản đơn đến độ hơn 20 năm Thầy chưa từng thay một đôi dép mới.

Biết dùng ngôn từ nào cho đủ để chuyển chở nỗi lòng Thầy thao thức cho đàn con mai sau trong ngôi nhà đạo pháp? Đàn hậu tấn chúng tôi biết nói sao cho cùng, bởi ý tưởng quá ít ỏi nghèo nàn mà cuộc đời tu tập và hành đạo của Thầy lại quá mênh mông. Riêng tôi, chỉ một tiếng Thầy cũng đủ nói lên tất cả, dẫu không thể diễn đạt bằng lời.

PHÚC CHÂU (KIM QUANG) ĐỆ TỬ THÍCH NỮ NHƯ MINH

CỘI TÙNG NGÃ BÓNG

Rừng tùng thưa thớt từ nay Cội tùng ngã bóng về Tây xa vời Thầy đi để lại cho đời Giới đức nghiêm tịnh người người kính thương An nhiên trong thế Kiết tường Nhẹ nhàng xả báo lên đường về Tây Tâm hương một nén dâng Thầy Thành tâm bái biệt tiễn Thầy về ngôi.

LẠY THẦY

Tưởng bộc lưu cuốn mất Cuốn luôn cả ân thâm xuống ngục A-tỳ Hôm nay con từ địa ngục về đây

Có bàn tay Thầy cứu vớt Hai cột mốc con ghi vào tàng thức

Trên chuyến tàu xa xưa ấy Thầy đưa con vào Tu viện Và giờ đây...

Lần cuối con lạy Thầy!

PHƯỚC THẮNG 167

TRẢI DÒNG TÂM THỨC

Cung tiễn Tôn sư an bảo sở Tâm thành đảnh lễ Tôn sư Trải dòng tâm thức, thực hư đâu là Vô thường ai chẳng bước qua Sao nghe lệ thấm, nhạt nhòa lòng con Bây giờ Thầy trở về non Cửa không, trăng tỏ, lối mòn thiên thu Trời cao, đất rộng mênh mông Một vầng Tuệ nhật, Thái không như là Lời Thầy, bao nỗi thiết tha Tâm Thầy, chở cả sơn hà trăng sao Nguyện Thầy, đá nát vàng phai Hạnh Thầy, thoang thoảng hoa lài nhẹ hương Thỏng tay dạo khắp phố phường Sắc không, chừ cũng tiếng cười thinh không

An nhiên bên cõi trời hồng Khứ lai nhậm vận, Chân thân suối nguồn

“Ai vui sanh tử lộn quanh Thầy chơi Hoa Tạng, gối đầu không môn.”

ĐỆ TỬ THÍCH THIỆN ĐẠO

TÂM TÌNH CHIM SẺ

PHÚC CHÂU

Như thường lệ, đàn chim sẻ mỗi sáng bay sà xuống sân chùa để mổ những mẫu bánh vụn hay gạo, do một vị Sư già vãi cho. Có lẽ vị Sư này già lắm – sẻ nghĩ. Hàng chân mày Sư rất dài nhưng bạc trắng, lưng hơi còng với dáng đi chậm. Dầu vậy, Sư có đôi mắt sáng và nụ cười phúc hậu, nên đàn sẻ không sợ bị Sư xua đuổi. Đàn sẻ ăn no, bay lên mấy cây hoa sứ trước sân hay mấy khóm trúc sau hiên chùa ríu ra, ríu rít vừa lúc mặt trời lên cao. Có một chim sẻ nhóc nhất đàn – chỉ bằng quả cau nho nhỏ – là không nhập bọn cùng các bạn. Sẻ bay vòng qua hết mấy khóm trúc xanh, đậu trên mái hiên chùa, chiếc đầu nhỏ nghiêng qua nghiêng lại. Chẳng phải sẻ kiếm mồi mà sẻ đang nhìn một vị Sư hơi giống vị Sư già thường cho bọn sẻ ăn, có điều vị Sư già này mặc đồ vàng và trông có vẻ khỏe mạnh hơn. Ngày qua ngày, dầu mùa hay nắng, những khi mưa, đàn sẻ không bay ra trời mà đứng co ro dưới mái ngói hiên chùa. Cứ sau thời chuông sáng một lúc là sẻ thấy vị Sư áo vàng này hai tay buông thỏng, thong thả đi bộ một vòng lên Kim Thân, rồi vòng qua chùa trở về ngồi uống trà, đàm đạo cùng các Sư. Sau đó, Sư ngồi vào bàn cùng những trang kinh trước mặt.

Ngày nào cũng vậy, đều đặn, đúng giờ không thay đổi, vị Sư miệt mài bên trang chữ. Và, nếu có một chút nghỉ ngơi, sẻ lại thấy Sư tay lần chuỗi hạt trên chiếc xích đu cũ kỹ. Đàn sẻ quen tiếng chuông chùa, quen tiếng mõ kệ kinh, quen với những thức ăn của vị Sư già ban cho. Riêng sẻ nhóc còn có thói quen là đứng nhìn Sư áo vàng bên hiên chùa đọc sách, niệm Phật. Đôi chân bé xíu nhẹ nhàng của sẻ nhảy qua lại trên sân gần chỗ Sư ngồi, hay đậu trên giá xích đu lúc Sư niệm Phật – Trông Sư bình thản giữa bôn ba xao động chung quanh – Sư chỉ chăm lo phận sự của Sư đối với đức Phật, với những gì cần thiết của con người. Rồi một hôm, sẽ không thấy vị Sư áo vàng ngồi xem Kinh nữa – Sư bệnh rồi.

Vị Sư già chống gậy qua thăm và có rất nhiều Sư đến thăm Sư nữa. Có hôm vị Sư già ngồi suy tư gì lung lắm quên cho sẻ thức ăn, sẻ nhóc và các bạn phải bay vòng vòng để kiếm mồi.

Đêm qua, sẻ nghe tiếng niệm Phật vang lên khắp cả một góc trời. Thì ra vị Sư đọc sách của sẻ đã ra đi không trở lại – sẻ nghe nói vậy.

Buổi chiều tiễn Sư vào quan, trời bỗng đổ mưa giữa lúc thời tiết nắng nóng, làm sẻ bị ướt lạnh run trong lúc đứng ngẩn ngơ nhìn mọi người đang khóc tiếc thương Sư.

Hai ngày nay, sẻ nhóc thẩn thờ đôi chân nhảy từ chái hiên chùa qua hồ nước, đậu trên giá đu, trên chiếc bàn gỗ sờn Sư vẫn thường ngồi. Sư già không còn chống gậy qua đây đàm đạo cùng Sư nữa. Vậy là Sư đã đi thật rồi! Sư đi mãi như hôm sẻ mẹ của sẻ nhóc nằm im bên gốc dương khô không động đậy. Buồn quá, sẻ lẻn bay vào phòng của Sư. Căn phòng trống trơn, chỉ có chiếc giường gỗ đơn sơ chắp vá bốn chân, chiếc bàn nhỏ, chiếc võng gai lạnh ngắt và đôi dép cao su cũ kỹ của Sư mang từ kiếp nào nằm chơ vơ dưới gầm bàn. Bàn thờ của Sư không có hình đức Phật mà chỉ có một chữ “Xả” thật lớn. Có một vị Sư trẻ, dáng gầy, đang thong thả niệm mỗi tiếng Phật thỉnh một tiếng chuông và lạy một lạy. Sẻ không ngủ, đứng nhìn vị Sư trẻ lạy, lạy mãi cho đến lúc bình minh ló dạng. Sư lặng lẽ đi pha một tách trà đặt lên bàn và thắp một nén hương thơm. Sẻ chỉ thấy bức ảnh vị Sư áo vàng đang cười thật tươi nhưng Sư không uống nước. Tách nước vẫn còn nguyên, sẻ thấy đôi mắt vị Sư trẻ buồn rười rượi. Sẻ tự hỏi: “Sư đi đâu? Sư về đâu?”. Tiếng chuông khuya vừa dứt, trời hừng sáng, ánh nắng mai còn mỏng như dãi lụa vàng quyện trong tiếng niệm Phật trầm bổng, bao bọc cả núi đồi Trại Thủy. Đôi chân sẻ nhóc khựng lại, tim nhói đau, khi nhìn thấy trước mắt sẻ là ba chữ “Hằng Nhẫn Nhục” và đối diện là “Thường Tinh Tấn” đang tỏa sáng, sáng hơn cả ánh nắng bên ngoài. Sẻ nhóc nghĩ: “Sư ra đi mà chẳng để lại gì. Nhưng trên tất cả những gì Sư để lại, đó là đời sống Chuyên Trì Giới Luật – Khắc Kỷ Vị Tha của Sư ” .

Sẻ nhóc lặng lẽ bay ra khỏi phòng, đậu trên gác chuông lắng tai nghe chú Tiểu ngâm nga: “Nguyện thử chung thinh siêu pháp giới...”, sẻ nhóc cầu nguyện tiếng chuông này sẽ mang thông điệp Từ, Bi, Hỷ, Xả, Tinh Tấn, Nhẫn Nhục của Sư cũng bay xa khắp cả thế giới Ta Bà, để tất cả cùng thực hành theo lời Phật dạy như Sư đã thực hành.

PHÚC CHÂU (KIM QUANG) Nha Trang, chiều 14. 05. Ất Dậu. 170