Tưởng Niệm Hòa Thượng Luật Sư Thích Đổng Minh Tôn Sư

NHỚ THẦY

À, thì ra tôi đã gặp Thầy tại Huế, vào những năm 57, 58 tại chùa Từ Đàm, chứ không phải chỉ gặp sau này vào những năm cuối 60. Điều này tôi phát hiện, là nhờ bài Thầy viết trong tập Kỷ yếu về Thầy Thiện Siêu.

Trong quan hệ cá nhân, giữa người và người, Thầy đáng làm gương mẫu cho chúng ta. Đối với những bậc Trưởng thượng, vào hàng tiền bối của Thầy, như các Hoà thượng Tây Thiên, Trí Thủ, Đôn Hậu hoặc trẻ hơn như các Hoà thượng Thiện Siêu, Trí Quang, và nhiều vị khác, lúc nào Thầy cũng tôn kính trong tâm tư, cũng như biểu hiện trong cử chỉ, trong lời nói, dù rằng có những vị trình độ kiến thức Phật giáo không bằng

Thầy. Có một vị tiền bối của Thầy, xuất sắc trong hành động, bản lĩnh trong xử thế, bất khuất trước cường quyền, nhưng đối với giới luật nhà Phật có điều không ổn nhưng Thầy vẫn kính trọng. Theo Thầy, để xét giá trị một người, chúng ta đem bỏ hai phần ưu và khuyết vào hai giá cân khác nhau, xem phần nào trội hơn, chứ nhân vô thập toàn.

Vào đầu năm 60, Thầy Thiện Châu và Thầy được phép đi học tại Đại học Nalanda ở Ấn Độ. Nhưng cuối cùng Thầy không đi, vì Thầy của Thầy là Thầy Huyền Tân cần sự có mặt của Thầy ở trong nước, để giúp đỡ Thầy Huyền Tân. Thế là vì kính yêu Thầy của mình mà Thầy ở lại. Vào thời buổi đó ít có người được đi học nước ngoài như ngày nay, cho nên đó là một “hiện tượng” , một “vinh dự” lớn, nhiều người ao ước nhưng Thầy đã từ bỏ. Ngược lại các vị cũng đặt nhiều kỳ vọng ở Thầy. Và quả thật, các vị đã không thất vọng. Đối với những Tăng Ni, vì lòng trần còn nặng, không thể sống mãi cuộc đời tu hành mà hoàn tục thì Thầy cảm thông, không “lên gân”

chân tu mà coi thường. Thầy thấm nhuần câu “hoa xoài, trứng cá” trong nhà chùa.

Thầy vẫn mời họ cộng tác trong công việc, như các Tăng sĩ T.Đ, G.T, B.Q…

Tại hãng Vị trai nơi Thầy làm Giám đốc, mọi người làm việc với Thầy đều vừa kính vừa sợ, vừa yêu quí Thầy. Trong điều khiển Thầy có ân, có uy. Sau 75, phần vì thời cuộc, phần vì bản nguyện Thầy thôi không làm việc sản xuất, mà lo việc dịch Kinh điển.

Đầu tiên Thầy dịch Luật, có nhiều người cho việc làm của Thầy là lỗi thời.

Trong một xã hội người ta đua đòi chữ nghĩa, đua đòi bằng cấp, đua đòi quyền hành, chạy theo tiền bạc mà coi thường nhân cách, coi thường đạo đức, điều nầy cũng tác động vào chùa chiền, là nơi đối với Phật tử, tượng trưng cho đạo đức, thì quả thật việc làm của Thầy là “lỗi thời”, là “ngược dòng”. Trong một lá thư gửi tôi, Thầy có viết như thế. Để bày tỏ sự tán dương việc làm của Thầy, tôi có gửi Thầy một lá thư khá dài, và cuối thư tôi có mấy “câu thơ” vui liên hoàn như sau:

Thầy Đỗng Minh

Không dịch Kinh Mà dịch Luật Người bảo trật Thầy mỉm cười Há không người Tận trời Tây Van nỉ Thầy Cứ dịch Luật Đâu có trật?

Thầy Đỗng Minh (không dịch Kinh Mà dịch Luật…)

Mà dịch Luật ít có người xứng đáng bằng, hay hơn Thầy. Thầy nổi tiếng là người nghiêm trì và gương mẫu trong việc giữ giới.

Trong lúc Thầy làm Giám đốc, hãng vị trai có một bà khách hàng muốn được Thầy ưu đãi, bèn dùng sức quyến rũ của phụ nữ. Thầy nghiêm sắc mặt lại, và nhẹ nhàng bảo: “Bà để cho tôi thành Hoà thượng” . Và Thầy đã thành Hoà thượng.

114 Cách đây hai năm, tôi có về nước. Thầy bảo tôi nên ra Huế một chuyến, vì đã lâu tôi không ra Huế, nơi đã xây dựng một phần con người tôi. Tôi dạ, và thưa với Thầy, tôi sẽ làm theo lời Thầy.

Nhưng rồi, vì những việc linh tinh, tôi không đi Huế như đã hứa với Thầy. Tôi tự nhủ, tự lừa dối mình là để lần về nước sau, sẽ mời Thầy cùng đi, có sao. Nhưng Thầy không còn nữa. Đó là một điều làm tôi ân hận, ray rứt mãi. Điều ân hận nữa, sau khi nghe Thầy Phước Đường bảo, Thầy bị chứng bệnh hiểm nghèo, tôi gọi về chùa Long Sơn và gặp Thầy Thiện Bình. Thầy Thiện Bình cho tôi số điện thoại của một Thầy ở gần phòng Thầy.

Tôi gọi liên tiếp mấy ngày, đều không có người gỡ máy. Thế rồi, tôi được tin Thầy từ giã chúng ta. Cơ hội cuối cùng được nói chuyện với Thầy, cũng không có được. Kính thưa Thầy, Thầy đã ra đi, nhưng lời Thầy vẫn còn vang vọng, hình ảnh Thầy vẫn còn in sâu vào những người đã học với Thầy, hoặc quen biết Thầy. Và đức hạnh Thầy sáng chói. Việc làm của Thầy - việc phiên dịch - sẽ lưu truyền hậu thế. BÙI MINH

NHỮNG HẠT CÁT BIỂN

Thầy Minh Thông !

Nghe tin Thầy bị bệnh, nên vội viết đôi lời về thăm và chúc mau bình phục để tiếp tục công việc thế cho Sư phụ - Thầy, nhắc viết bài cho tập kỷ yếu Sư phụ - Tôi muốn viết cái gì đó rất đặc sắc về Sư phụ mà sao nghẹn quá không viết được. Hình như sự mất mát cao cả đó cứ ám ảnh tôi hoài. Thật khó gặp được người Thầy như Sư phụ.

Thời gian sau này, Sư phụ có nhiều ưu ái với tôi, đặc biệt là những lời nhắc nhở những cử chỉ gần gũi mỗi khi gặp - Nhớ lại, khi tôi sắp rời Phú Yên vào Đồng Nai theo như lời dạy của Hoà thượng Bổn Sư, tôi vào Nha Trang vấn an sức khoẻ Sư phụ và xin lời chỉ giáo. Sư phụ đã thông cảm hoàn cảnh của tôi ở Phú yên, nên đã chỉ dạy phân tích: “Đất nào cũng đất, nhưng đất nào dễ canh tác và cho hoa màu tốt thì cứ cày. Đất nào đã bạc màu sỏi đá thì làm chỉ phí công uổng giống. Người dân tộc rất giỏi việc chọn đất, chúng ta nên học tập họ.” Lời nói thật đơn giản, nhưng thực tế và sâu sắc biết bao. Giống thì ai cũng có như nhau, nhưng kết quả thu hoạch thì mỗi người mỗi khác, kẻ bội thu, người mất mùa. Phải chăng Sư phụ muốn nhắc nhở chúng ta, những người làm nghề nhân giống Phật, cần phải nắm vững phương pháp nhân giống và chọn đất thích hợp để khỏi bị tiêu ma bại chủng, uổng phí một đời chơi nẻo nhân gian.

Lần trước, khi Sư phụ ở bệnh viện về, tôi từ Biên Hoà ra Nha Trang thăm Sư phụ. Lúc này sức khoẻ Sư phụ có vẻ tiến triển, Sư phụ nói cười vui vẻ. Nhân lúc chuyện trò, Sư phụ nhìn tôi: “Thầy đã đọc tiểu phẩm Chuyển hoá Tâm Thức của cậu, viết gọn nhẹ mà vui vui, được, được...” Rồi Sư phụ nằm xuống võng, nhìn lên trần nhà, đoạn xoay lại hỏi tôi: “Cậu mày có thân với cô Trí Hải hay sao mà viết bài trong tập kỷ yếu của Cô ? Thầy phục cô Trí Hải ở sự uyên bác và cung cách sống của Cô.

Có một không hai trong làng Ni lưu hiện đại. Nghe nói trong lúc lâm nạn Cô đang thiền định” . Sau vài phút im lặng, Sư phụ nói tiếp: “Ở chỗ nào đó, Thầy nhớ hình như Thiện Đạo có viết “Chưa bao giờ bị lầm lạc, lầm lỗi gì đó”. Thầy lưu ý chỗ này – Ông giải thích cho tôi nghe.”

Mới nghe tôi lạnh cả người. Sao Sư phụ để ý từng câu từng chữ. Tôi nhận ra đây là chỗ cẩn thận sâu sắc của Sư phụ. Tôi nhớ câu viết đó ở đâu, rồi thưa với Sư phụ: “Con nhớ ra rồi, con viết “Chưa bao giờ bị lầm lạc” chứ không phải là “lầm lỗi”. Nghe xong Sư phụ nói: “Được rồi, chưa lầm lạc thì được, nhưng chưa lầm lỗi thì không ổn. Cứ viết nhiều lên sẽ khá, và cũng là dịp để “rút ruột nhả tơ” như người ta thường nói.

Thấy Sư phụ nói chuyện hơi nhiều, sợ Sư phụ mệt, nên tôi xin cáo lui. Tiếng võng kẻo kẹt lại nhè nhẹ vang lên...

Thầy Minh Thông ! Sự tế nhị và sâu sắc của Sư phụ in như những hạt cát này, óng ánh lung linh bên bờ biển cả. Biển cả có lúc yên lúc động, nhưng những hạt cát vàng vẫn long lanh bất động bên sóng nước lao xao. Sự sâu sắc về từ ngữ của Sư phụ được thể hiện qua nhiều góc độ. Có lần Sư phụ nhận xét phê phán về từ ngữ mà cụ Nhất Hạnh đã dùng trong chuyến hồi hương vừa qua của phái đoàn văn hoá Phật giáo có tầm cở quốc tế, sao lại dùng chữ không ổn, không biết cố ý hay vô tình.

Tôi nhớ năm đi dự Đại hội kỳ III Trung ương giáo hội tại Hà Nội, Sư phụ có kể câu chuyện trong tù, lạ mà sâu. Sư phụ nói “Các cậu có biết tại sao người Tàu họ có tập quán, gặp giấy rác có in chữ Tàu thì lượm đốt, chứ không vức bậy bạ. Tôi hỏi một ông Tàu Chợ Lớn cùng chung bị giam, ông ta bảo: Đó là cách tôn trọng và bảo tồn văn hoá. Nếu cứ vức bừa chỗ ô uế thì còn gì là giá trị của chữ nghĩa Thánh hiền.

Cho nên tôn trọng người xưa, tôn trọng văn hoá dân tộc là phải giữ chu đáo cẩn thận từng trang sách cũ, xem thường sách vở người xưa là thiếu lòng tự trọng, thiếu văn hoá với tổ tiên. người Tàu họ vĩ đại thật”. Lạy Phật ! Kể chuyện về Sư phụ thì vô cùng. Anh em chúng ta có chút duyên được gần Sư phụ, nhưng làm sao để xứng đáng với tình thương của Sư phụ. Tôi thấy có nhiều anh em gần Sư phụ rất lâu, nhưng tâm hồn lại rất xa với Sư phụ có lẽ Sư phụ cũng chỉ cười hoan hỷ.

Thầy Minh Thông ! Với hạnh nguyện sắc son với đạo pháp, với đàn hậu học, tôi nghĩ rằng Sư phụ đã trở lại với chúng ta ở một dạng thức nào đó để tiếp tục sự nghiệp bị bỏ dở, và cũng để hoàn thành hạnh nguyện chỉ pháp để giác ngộ an lạc cho mọi người. Chừng ấy thôi, Thầy có thể thắp hương trước hương án của Sư phụ, bộc bạch hộ tôi những lời tâm sự rong rêu dâng lên Sư phụ, như là chút tình bé nhỏ của đứa học trò chưa tròn chữ nghĩa, chưa trọn ân tình chưa xong sự nghiệp mà đã bạc đầu.

Cuối cùng, chúc Thầy vạn sự thắng duyên, để hoàn thành nhiều sở nguyện, để báo đáp ân sư và chu toàn trách nhiệm trong niềm hỷ lạc vô biên. Thân mến THÍCH THIỆN ĐẠO 116 HOÀI ÂM (Âm Vang Hoài Niệm)

Con không nghĩ là mình sẽ xa Thầy mãi mãi như thế. Giờ đây tất cả chỉ còn là những ký ức.

Mỗi đêm về, con dong rủi trong niềm phân hợp của sự tương chiếu, giao nhau giữa niềm vui và nỗi nhớ. Vui vì diễm phúc có Thầy, và nhớ vì giờ đây, con đã vĩnh viễn không còn Thầy bên cạnh…

“...Mỗi đêm về, nghe đời gõ nhẹ hồn tôi.

Từng bước thong dong, lời nói bắt đầu lên ngôi

Trong mắt tôi, lệ thu âm thầm nhỏ !

Trên bãi biển, sóng bạc đầu từ đó Chùm lấy đầu tôi, với những tảng mấy trắng bay...”

(Bài ca số 7 – Pháp Vũ)

Xin kính dâng lên Thầy cả ý niệm con. Những vầng thơ sau đây là những tiếng thì thầm trong tim con chưa kịp bộc bạch. Dù đã muộn nhưng mong rằng, giác linh

Thầy trên cao sẽ minh chứng cho lòng con. Hoàng hôn nhường lối đêm về, Chim kêu ríu rít, đề huề gọi nhau.

Sương giăng kín lối trước sau, Phòng khuya lạnh lẽo, canh thâu nhớ Thầy.

Nhớ Thầy, khoé mắt cay cay, Ước niệm đong đầy, lời dạy ân sư.

Tấm lòng rộng mở nhân từ, Đời Thầy son sắt, tâm tư rạch ròi. Thoáng nhìn, nghiêm khắc hẳn hoi, Nội tình trẻ thấu, sáng soi tình người.

Con thương, con nhớ nụ cười, Nhớ khi bên cạnh, Thầy tươi chuyện trò. Thấy con khó dạy Thầy lo, Thầy buồn, Thầy lặng, Thầy lo sớm chiều.

Sức yếu, Thầy nghĩ đủ điều, Đa đoan công việc, nay chiều thêm con. Giận con, Thầy vẫn vuông tròn Con ngầm, con biết lòng con dại khờ. Rồi khi Thầy giận làm ngơ Đêm về con nhớ, con mơ một mình.

Thầy ơi ! Thầy chớ làm thinh Gió lạnh, thu tàn, con tính sao đây!? Nhớ khi những lúc trước đây, Thầy thương, Thầy trách, Thầy rầy, Thầy la.

Dù cho ở tận phương xa Lòng con cũng sẽ lân la bên Thầy.

(Chùm thơ Thạch thất – Pháp Vũ)

Lời chúc thọ chưa dâng, Thầy đã xã báo thân, về nơi tịnh cảnh. Rồi thì, một ngày nào đó, con và Thầy sẽ gặp lại nhau. Chỉ tiếc rằng khi Thầy ra đi, những đêm giông, ai là người lắng nghe, cảm thông cho lòng con trẻ.

“Và rồi, cánh chim kia tung cánh. Để lại đằng sau những dấu chân, bên bờ cát thẵm.

Dòng nước vẫn cứ trôi, mọi vật chẳng dường thay đổi, Chỉ có cánh hoa kia, thiếu bóng dáng bầu Trời”.

(Dư âm – Pháp Vũ)

Nguyện cầu hồng ân Thầy soi sáng, làm ấm tâm hồn con.

“ ...Đời mấy khi ai hiểu cho con Đỏ hoe đôi mắt vì con dại Cả trăm tiếng “Thầy ơi” không bằng một

Chỉ một lời Thầy thôi

Con nhớ mãi, Thầy ơi”.

(Lời xưa – Pháp Vũ)

Thành phố hai mùa – 11.09 Ất Dậu

Pháp tử Pháp Vũ

TỊNH HÓA NHIỆM MẦU

Thành kính tưởng niệm Giác linh HT. Luật sư Thượng ĐỔNG hạ MINH Trưởng ban phiên dịch Pháp Tạng PGVN

HOÀ đời hoà đạo ngát hương bay THƯỢNG đức thượng tâm tỏa trí tài ĐỔNG hóa trần gian tươi ánh đạo MINH minh rạng rỡ pháp Nha Lai !

LUẬT giới trọn đời nghiêm túc hạnh SƯ thường tinh tấn tứ uy nghi CHỦ tâm “Nhất dạ hiền” miên mật TRÌ tụng “Duy Ma...” nhập đại bi ! PHIÊN bản tùy cơ... nhân vạn bản DỊCH từ ngữ nghĩa chuyển thiền thi PHÁP âm Chư Phật ngân vang mãi...

TẠNG tích Bồ đề - Đạo bất di. NIẾT thị Kim Cang... như thị chứng BÀN quy thể tánh sáng thanh quy CHƠN thân vi diệu hồi quang chiếu,

TỊNH hóa nhiệm mầu - Tự tại phi !

Tp. HCM - Lễ tuần Chung thất, 30/6 ÂL/ Ất Dậu (2005) TRẦN QUÊ HƯƠNG 119

CẢM XÚC TRƯỚC SỰ RA ĐI CỦA ÔN

Cho con !

Bất ngờ trong buổi lễ. Ngưỡng lên Phật từ bi ! Con gặp lại, ánh mắt ! Của Thầy lúc ra đi...

Ta Bà chiều biệt li.

Trời người đều vương lệ. Hạ buông cuốn nắng về Trong ! Lặng ! Đến tái tê !

Cái nhìn sắp rời xa !

Veo veo, không ngấn lệ.

Biển Pháp di lại thế.

Dẫn lối con quay về...

Kính đặt đầu sát đất.

Nguyện giữ gìn “mắt trong”

Ngày tháng chốn bụi hồng.

Con đi trong biển pháp. THÀNH KÍNH ĐẢNH LỄ GIÁC LINH ÔN CON, DIỆU TỊNH 120 CẢM NIỆM NGÀY HOÀ THƯỢNG THÍCH ĐỖNG MINH VIÊN TỊCH

TƯỞNG NIỆM THẦY

Ngày tiễn thầy ra đi Hoa héo sầu dưới nắng Long Sơn thêm trống vắng Đường tĩnh lặng buồn tênh.

Trong không gian mông mênh Hải triều cứ thét ghềnh Con quỳ bên mộ tháp Khói hương lời cầu kinh

Con cúi xuống lạy thầy

Kim quan vẫn còn đây Âm dung sao ly biệt

Chuông Phật đường nhẹ bay Sáng Nha Trang trầm lắng Mây giăng sầu hạ trắng Từng búp nhủ chồi non Rớt rơi ngàn giọt đắng Thầy nay đã đi rồi Chùa hoang vắng lẻ loi Ôi gương lành hiền sĩ

Con mất thầy – đơn côi.

Bên cát bụi mộ phần Lòng con cứ trào dâng Đời hợp tan quạnh quẽ

Cõi vô thường bâng khuâng.

Nhớ lời thầy chỉ dạy Sống lợi đạo ích đời Tạc lòng son suy nghĩ

Lời thấy con khắc ghi.

Con đốt nén tâm hương Khấn nguyện đến ngàn phương Linh thiêng thầy ân chứng

Đạo con nguyện soi đường.

THẠNH VŨ

TREO CAO GƯƠNG LÀNH

TT THÍCH TỊNH DIỆU

Người nào khi các căn không còn rong ruổi theo cảnh trần, căn trần sẽ không còn tác động nhau để sanh ra vọng thức, thì tám thức sẽ trở thành bốn trí, tâm thể của người này ví như một tấm gương sáng lớn. Tất cả vạn loại chúng sanh nào tốt, xấu, thiện, ác lao xao ảo hoá ẩn hiện trong đó mà tâm thể của người tu ấy vẫn như như bất động.

Trong bài viết này, chúng tôi xin nêu một vài kỷ niệm có liên quan đến Hoà thượng để góp phần trong kỷ yếu “Tưởng niệm Hoà thượng Đỗng Minh”. Mặc dù biết đó là những ảo tưởng, ảo ảnh, ẩn hiện trong tâm thể, mặc sức mà nói có nói không:

“Có thì có tự mảy may.

Không thì cả thế gian này cũng không.

Kìa xem bóng nguyệt lòng sông.

Ai hay không có có không là gì” . Khoảng năm 1965 với thầy Tịnh Nghiêm vào học lớp “Phật học chuyên biệt”

ở Phật học viện Huệ Nghiêm rồi thì vào Đại học Vạn Hạnh, lại ra Huế dự khóa nội trú Liễu Quán. Khi mãn khóa này với một số anh em phát tâm làm giáo thọ Phật học viện, trong thời gian này Hoà thượng Đỗng Minh đã làm Phật học vụ.

Vì có thư mời của Phật học viện Liễu Quán – thư giới thiệu của Tổng vụ giáo dục và tiếp điện tín của Đại đức Đỗng Minh nên Ngài Mật Nguyện có văn thư bổ nhiệm các học tăng khóa Liễu Quán, trong đó có Tịnh Diệu vào làm giáo thọ tại Phật học viện Liễu Quán Ninh Thuận.

NGÀY THÀNH LẬP BAN PHIÊN DỊCH PTPGVN

Gặp Hoà thượng Đỗng Minh lần đầu khi từ Huế vào Nha Trang ngày 26.10.1971 sau đó được Hoà thượng thân hành đưa vào nhận trách nhiệm tại Ninh Thuận. Điều đặc biệt khi đến Phật học viện Liễu Quán lại được gặp Hoà thượng Huyền Tân đang làm giám viện ở đây, Hoà thượng là bổn sư của Ngài Đỗng Minh.

Lúc đầu khó khăn Hoà thượng giám viện từ chùa Thiền Lâm đến Phật học viện ở chung vài ba tuần. Được tiếp xúc đàm đạo với Hoà thượng là một hạnh phúc lớn vì trong câu chuyện của Hoà thượng chúng ta được học hỏi rất nhiều, rồi Hoà thượng cũng phải về chùa, Ngài Đỗng Minh thỉnh thoảng ghé qua.

Việc dạy giáo lý cho mấy chú hàng tuần trong học viện, chùa Diệu Ấn và trường Bồ Đề đều phải đảm trách, việc sinh hoạt của Phật học viện nào lo ăn ở, tu học thực hiện nhiệm vụ một mình thật nhiêu khê. Hoà thượng Đỗng Minh sợ tôi không kham nổi nên sau đó có cử thầy Tâm Minh vào hỗ trợ nhưng không biết sao thầy lại đi trước.

Từ năm 1971 đến năm 1974 mãn khóa học trung cấp phổ thông này, thời gian chúng tôi ở đây phải cố quen dần với cái nắng, gió, khô hanh, sự ngoại hộ của Phật tử lúc ấy cũng rất hạn chế mà hoàn thành trách nhiệm Phật sự, nhờ vào đức tánh biết dùng người, tin người của Hoà thượng, sự cần mẫn sẻ chia, người nào được Hoà thượng tin giao cho nhiệm vụ, đều tự tin vượt qua mọi chướng duyên.

Khi mãn khóa ở Phật học viện Liễu Quán, Hoà thượng Đỗng Minh mời ra Phật học viện Hải Đức Nha Trang. Qua biến cố 1975 được an cư kiết hạ tại Hải Đức. Lúc này Tuệ Sĩ làm quản chúng nội trú, Tịnh Diệu làm quản chúng ngoại trú còn lãnh thêm chức Tri chung, giữ giờ giấc cho đại chúng trong mùa an cư kiết hạ. Tôi nhớ có chi tiết nhỏ, khi cử làm Tri chung, tôi không có đồng hồ nên từ chối, Hoà thượng liền cởi đồng hồ đang đeo tay trao cho và bảo: “Có đồng hồ đây”

– cách hành xử thật dứt khoát và chân tình không ai có thể từ chối được. Trong ba tháng với việc đánh chuông báo chúng. Hôm họp chúng bị Hoà thượng nêu lỗi: Không khai kiểng giờ Bố Tát. (mỗi nửa tháng một lần).

Tịnh Diệu thưa ! Không biết có giờ Bố Tát để Khai Kiểng ? Hoà thượng nghe nói thế thì cười và bỏ qua. Cũng trong mùa An cư được tăng sai theo Hoà thượng Trí Nghiêm đến Ni viện và Chùa Linh Sơn cho Chư Ni thọ an cư. Sau đó làm giáo thọ dạy ba tháng an cư tại Ni viện Diệu Quang Nha Trang.

Khi có Trường cơ bản Phật học, Hoà thượng lại quan tâm tiến cử và đảm bảo với nhà trường để quý thầy mà Hoà thượng thấy có khả năng được vào giảng dạy những môn mà đáng lẽ Hoà thượng phải phụ trách. Thậm chí có những môn khó như các bộ luận, bản thân chúng tôi đôi khi chưa được học nhưng khi Hoà thượng đã tin mà giao cho dạy, tuy gặp khó khăn nhưng phải cố gắng tự tin nghiên cứu giảng dạy không dám từ chối.

Sau này Hoà thượng nhận công tác phiên dịch tại Nha Trang, nt đã tận dụng tất cả nhân sự ở đây và các tỉnh phụ cận. Từ các Thượng tọa đến mấy chú đang học Trung cấp kể cả cư sĩ, ai có khả năng, có thiện chí Ngài đều kêu gọi khích lệ rồi thân hành chứng nghĩa, sửa chữa tạo nên một ban phiên dịch đông đảo đã phiên dịch từ tập 1 đến tập 17, “Đại Chính Tân Tu” để hoàn thành bộ Đại tạng kinh Việt Nam.

Hoà thượng còn lập một ban bảo trợ cho việc phiên dịch Đại tạng kinh được sự hưởng ứng nhiệt tình của Tăng Ni Phật tử trong và ngoài nước, giúp in ấn và hỗ trợ tài chính cho việc phiên dịch.

Qua việc tu và hành đạo của Hoà thượng chúng ta thấy: Khi Ngài phát nguyện làm kinh tế tự túc để đào tạo tăng tài thì Ngài rất giỏi về kỹ thuật và kinh doanh thành công.

Khi nhận trách nhiệm Phật học vụ, lo việc dạy việc học cho Tăng Ni, các Phật học viện toàn quốc do biết dùng người, tin người nên có nhiều vị cùng với Ngài phối hợp đào tạo tăng tài tại các Phật học viện rất có hiệu quả.

Trong lĩnh vực phiên dịch, Ngài tự thân nhận lãnh dịch Tạng luật, đồng thời chứng nghĩa cho các bản dịch về Kinh luận để mong được sớm hoàn thành phần lớn Bộ Đại Tạng Kinh Việt Nam mà đã bao đời Tăng Ni Phật tử ước mơ.

Thời gian Ngài sắp tịch chúng tôi ghé thăm Hoà thượng hai lần, vì ở xa nên có dịp họp Tăng sự và giới đàn mới vào Nha Trang. Khi họp xong chúng tôi vào thăm Hoà thượng lần đầu, Ngài ra ngoài phòng ngồi nói chuyện với chúng tôi về “Của thuộc năm nhà” nhắc nhở chúng tôi thực hành hạnh xả là bước cuối của phép tu “Thất Giác Chi” mà Ngài đang hành trì.

Lần sau vào thăm chỉ có tôi và Thầy Tịnh Nghiêm, lúc này Ngài đã yếu nhiều đang nằm trên võng ở trong phòng, chúng tôi muốn được ngồi bên Ngài đôi phút không thưa thỉnh gì. Hoà thượng có nói vài câu khuyến tấn nhưng lúc này lời nói nhỏ và quá yếu, chúng tôi sợ ngồi lâu làm Hòa thượng mệt, nên đảnh lễ và ra về.

Khi được tin Hoà thượng viên tịch trong tư thế kiết tường như hình ảnh Đức Phật nhập Niết-bàn năm xưa. Thực bàng hoàng xúc động nhưng lại nghĩ: “Hoà thượng dùng tư thế nằm kiết tường khi tịch là để làm bài học cụ thể về công hạnh làm chủ thân tâm của mình trong mọi sinh hoạt đi, đứng, nằm, ngồi, ăn, ngủ, giờ nào việc đó rất nghiêm túc của Ngài. Đó là làm chủ trong sinh hoạt bình thường để có thể làm chủ trong lúc già, đau, bệnh và nhất là khi chết. Đã làm chủ và tỉnh giấc trong mọi thời, mọi lúc ở đời này thì khi bước sang đời sau vẫn tự chủ, tỉnh giác vượt khỏi sự chi phối của lẽ vô thường sống, chết nên gọi là “Nhập Niết Bàn.”

Hôm Tăng Ni Phật tử Vạn Ninh vào làm lễ nhập kim quan và đảnh lễ thọ tang rất sớm. Trong thời gian tang lễ, riêng bản thân tôi muốn biểu lộ lòng tôn kính mến nhớ Hoà thượng mà không biết viết gì, chỉ làm được một bài thơ bốn câu xin ghi lại làm lời kết cho bài viết này:

Treo cao gương lành

Gương lành đại trí nêu cao Chúng sanh vạn loại lao xao ảo hình Múa may nhảy nhót sinh linh Tất cả hiện rõ sự tình trong gương

Tu viện Giác Hải kính viếng Tấm liễn này đã gởi cúng vào chùa Thiền Lâm – Ninh Thuận để nhớ mãi một vị Thầy đức độ, đạo hạnh tinh nghiêm vì sự nghiệp đào tạo tăng tài – Đã vào cảnh

“Tịch Diệt Vi Lạc” (Vắng lặng làm vui).

Cuối hạ Ất Dậu 2005 TRẦM HƯƠNG TIỄN BIỆT

Thầy đi về cõi mây ngàn Còn con ở lại châu tràn chạn sa Long Sơn đường đổ mưa hoa Mười phương-Nam Bắc gần xa hội về Hoa sầu ươm nắng hương quê Trầm hương tiễn biệt tái tê tâm hồn Đảnh lễ thầy-tạc lòng son Lời kinh pháp tự vẫn còn vấn vương Địa đàng gợi nhớ gợi thương Thầy đi trong cõi diệu thường chân tâm

Vỗ về cánh hạc xa xăm Mây ngàn gió bạc thăng trầm bao phen

Nay-con một bóng một đèn Đôi tay chấp chặt búp sen nguyện cầu

Cầu xin Phật lực nhiệm màu Giác Linh thầy được về mau Niết Ban.

THẠNH VŨ 126

SÓNG LƯỢN LƯNG ĐỒI

Tưởng niệm Giác linh HT. Thích Đỗng Minh, Phó Viện Trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam, Trưởng ban phiên dịch Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam

TỊNH MINH

Non nửa thế kỷ qua (1957 – 2005), phần lớn Tăng, Ni sinh tu học tại các Phật học viện miền Trung và miền Nam đều thọ hưởng ân đức dưỡng dục của Hòa thượng Thích Đỗng Minh, đặc biệt là những anh chị em tu học ở Phật học viện Hải Đức và Diệu Quang, Nha Trang. Những giờ lên lớp của Hòa thượng quả thật đã để lại trong lòng học trò những ấn tượng vô cùng thú vị và hiệu quả.

Những môn Thầy - xin được gọi như vậy để bày tỏ chút tình nồng ấm mà tôi đã được Thầy thương yêu dưỡng dục trong tám năm trời - thường giảng dạy là: bộ Luật trường hàng, Nhân minh luận, Duy thức tam thập tụng, Duy thức phương tiện đàm, Kinh di giáo, Kinh phát bồ đề tâm văn v.v…, nhưng hình như Thầy khoái dạy bộ Luật tỳ ni nhựt dụng thiết yếu, Nhân minh luận, và Duy thức học nhất. Những ai đã học với Thầy thì khó có thể không thuộc lòng bộ luật: Tỳ ni, Sa di, Oai nghi, Cảnh sách bằng chữ Hán, và danh hiệu 100 pháp trong Bách pháp minh môn. Cách dạy của Thầy cực kỳ sống động và đạt chất lượng. Thầy không dạy nhiều, chỉ năm mười câu mỗi khi lên lớp, nhưng định nghĩa, giải thích, minh họa, triển khai sự kiện và ngữ nghĩa rất mực phong phú, khiến học viên nào cũng nắm vững vấn đề, thuộc ngay tại lớp, và thấy lâng lâng trong lòng khi ra về. Đó là mục tiêu giảng dạy của Thầy. Thuộc lòng và thuộc lòng. Thầy muốn trang bị hành lý tương đối đầy đủ cho Tăng Ni sinh lên đường, tiếp nối tôn chỉ “Duy Tuệ Thị Nghiệp” của đức Thế Tôn. Thầy đã gieo vào đầu óc, tâm tư, tình cảm học trò của Thầy những nét giáo điển cơ bản, vững chắc, thú vị mà suốt đời họ không sao quên được. Nghệ thuật giảng dạy đương đại là ứng dụng phương pháp phát vấn (communicative approach), tức là nêu vấn đề cho cả lớp thảo luận. Mục đích là phát huy ý thức tập thể, kích thích năng lực sáng tạo, và thể hiện bản lĩnh tự tin trước cộng đồng sinh hoạt. Nếu học tập trong môi trường như vậy, học viên sẽ dần dần nâng cao khả năng lý luận, biến hóa, linh hoạt, sôi nổi trong từng chủ đề hay tình huống. Học kinh văn giáo điển, nhất là luật tạng, có phần nghiêm trang mẫu mực hơn, nhưng Thầy mỗi khi lên lớp là mang theo tiếng cười sảng khoái cho học trò, bất cứ dạy môn nào. Trong giờ học, Thầy hay hỏi bất tử, gây ngạc nhiên, lúng túng cho những ai tỏ ra chủ quan, giải đãi. Có lần đang giảng Nhân minh luận, bỗng nhiên

Thầy hỏi: - Chú L., “Tiền lộ mang mang vị tri hà vãng” là gì?

L. đang thì thầm nói chuyện với anh bạn bên cạnh, giật mình đứng phắt dậy, đáp giọng Quảng Ngãi:

- Bạch Thầy, “Tiền lộ moang moang vị tri hà vãng” là “Đường đời mịt mờ vạn nẻo về mô!” (1) Cả lớp cười ầm lên. Có anh thấm ý, cười nghiêng qua ngả về, và Thầy cũng đứng cười hề… hề… hề…, rung cả hai vai.

Một lần khác, trong giờ dạy luật, Thầy đang hưng phấn đi đi lại lại trước bảng, giảng đoạn: “Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục, thiệu long thánh chủng, chấn nhiếp ma quân, dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu…” (2) với cách minh họa (illustration) quyết liệt nhưng rất có duyên: mỗi bước đi, Thầy nhấc chân lên cao một chút rồi từ từ thả xuống, cho thấy đã là người xuất gia tu hành, làm đệ tử Phật, thì mỗi bước chân đi phải vươn tới phương trời siêu việt. Bỗng dưng Thầy dừng lại, quay nhìn xuống lớp, chỉ tay hỏi:

- Chú H., “Tam đồ bát nạn cu ly khổ” là gì? (3)

H. đứng lên cười bẽn lẽn, nhìn qua nhìn lại ra dạng cầu cứu, rồi đưa tay gãi gãi mang tai, ấp úng đáp:

- Bạch Thầy…

“Tam đồ bát nạn cu ly khổ” là… “Đã là cu ly thì ở đâu cũng khổ”.

- Hừ!… Biết vậy mà vẫn muốn làm cu ly!

Cả lớp được dịp phát cười sảng khoái. Có anh cười quá trớn, vừa sặc vừa ho, nước mắt nước mũi chảy ra tèm lem, làm cho nhiều anh khác rung chân, vỗ đùi, cười to hơn nữa! Ngồi mơ màng, tán tâm tạp thoại là bị Thầy “chiếu tướng” như vậy đó!

Trong tác phẩm The Art of Teaching (Nghệ thuật giảng dạy), Gilbert Highet lý luận rằng giáo viên dạy giỏi phải hội đủ bốn yếu tố: 1. Quán triệt bộ môn giảng dạy. 2. Đam mê nghề nghiệp. 3. Nhiệt tình công tác. 4. Yêu thương học trò. Quán triệt bộ môn thì tự tin trên bục giảng. Đam mê nghề nghiệp thì luôn cải tiến kỹ năng và đổi mới phương pháp. Nhiệt tình công tác thì được tập thể quý mến. Yêu thương học trò thì được học trò và xã hội kính trọng. Ngoài ra, một trong những phẩm chất quan trọng nhất của người giáo viên dạy giỏi là tinh thần khôi hài. Và mục đích chính của128 sự khôi hài là tạo mối quan hệ mật thiết giữa thầy và trò (The real purpose of humor is to create a close relationship between teacher and students). Trong năm yếu tố nêu trên, Ôn Đỗng Minh không những có đủ mà còn vượt trội. Ôn mê dạy học. Ôn đã suốt đời cống hiến trí tuệ và nghị lực cho sự nghiệp đào tạo Tăng Ni theo hạnh nguyện “tiếp dẫn hậu lai, báo Phật ân đức”. Có lần Ôn tâm sự rằng trong chín năm kháng chiến chống Pháp, Ôn đã tham gia phong trào xóa nạn mù chữ bằng cách mở lớp học miễn phí tại chùa, dạy cho những con em nghèo khổ trong làng. Sau ngày giải phóng 1975, có những quan chức chính quyền đến thăm Thầy, ngồi bệt dưới đất, vò hai đầu gối Thầy mà thốt ra những lời thắm thiết: “Nhờ Thầy mà con có được ba chữ trong bụng. Hồi đó con biết đọc, biết viết, biết cộng trừ nhân chia là nhờ ơn Thầy” . Đấy!… Công hạnh của Ôn là vậy đấy! Thảo nào có một dạo sa sút tinh thần, gặp Ôn tại chùa Già Lam, tôi tâm sự:

- Con chán dạy học quá rồi Ôn ơi! Xin Ôn cho con lời khuyên! Ôn cười chúm chím, nụ cười đầy ấn tượng đối với những ai dù chỉ một lần gặp

Ôn, nói:

- Nếu như tôi có một điều ước, thì tôi ước làm ông cai giữ trường hơn là làm giám đốc ngân hàng.

Ôn ơi!… Chính nhờ lời động viên vi tế đó mà con còn được hân hạnh ngắm nhìn những tia nắng vàng lung linh trên hoa lá trước sân trường. Xin cảm ơn và đảnh lễ Ôn!” Nay Ôn không còn nữa. Ôn đã “quảy không tâm vào tam muội vĩnh hằng”, nhưng âm ba của Ôn, từ lưng đồi Trại Thủy Nha Trang, vẫn vang vọng, ngân xa, lan tỏa và thấm đẫm vào lòng Tăng Ni, Phật tử khắp bốn phương trời. Hy hữu thay!

CHÚ THÍCH:

KÍNH BÁI TIỄN THẦY VỀ TRANG NGHIÊM ĐỘ

NAM MÔ A DI ĐÀ PHẬT

Kính bạch Thầy, Cả cuộc đời của Thầy là tấm gương trong sáng, phản ảnh trọn đầy:

nào giới, nào định, nào tuệ;

nào trí, nào dũng, nào bi;

đối với hàng hậu sinh, phủ trùm trọng ân pháp nhũ. Hôm nay củi hết lửa tắt, Thầy xả báo thân, về nơi không tịch.

Nhưng không phải như thế gian nói lời vĩnh biệt, mà trong không lường hạnh nguyện độ sinh, Thầy trị vẫn mãi mãi Đồng hành.

Chúng con thành kính bái tiễn Thầy về Trang - nghiêm độ.

Hải ngoại, ngày 18 - 06 - 2005 PHÁP ĐỆ HẠNH CƠ - TỊNH KIÊN 130 CUNG TIỄN THẦY

Giữa mùa Hạ tiết trời gay gắt Sao trở nên vùi tắt trong tôi Bốn phương Phật tử bồi hồi Chắp tay niệm Phật tiễn Thầy về Tây

Miền cát trắng từ đây vắng bóng Bậc chân tu trọn sống cho đời Tấm gương đức hạnh tuyệt vời Việc đời hạnh đạo đầy vơi trọn tình

Đê đầu lạy giác linh Hòa thượng Cung tiễn Ngài trực hướng Tây quy

Trần gian lắm kẻ mê si Mong Ngài thương xót hồi quy Ta-bà

Với đức tánh vị tha xả kỷ Độ quần sanh nộ hỷ ghét thương

Thảy đều chứng ngộ chơn thường Không còn tranh đoạt, vấn vương cõi trần.

Kính lạy Ôn PHÁP TỬ HUỆ ĐẮC 131

MƯỢN CHỮ TỎ LÒNG, KÍNH BÚT DÂNG ÔN

“Lòng khó tỏ bày trời tựa biển Hồn nên tan biến khói in trăng.”

Núi ẩn non thần, sông Côn nước thánh, muôn thuở danh lam thắng cảnh. Dòng thiền Bình Định nghìn thu tục diệm thừa đăng. Thuở thiếu thời quên đời phố thị, chí xuất trần thoát tục li hương, tay nải theo Thầy gởi bóng Thiền Lâm, “mười năm đèn sách”, sau tham phương học đạo du hoá đó đây. Rồi một phút chân tâm sáng tỏ, ngẫm mà lo cho sự thịnh suy Tăng-già, nên nghiêm tịnh giới phẩm, truyền trao Học xứ độ Tăng, tài bồi hiền nhân, gánh vác trách nhiệm lịch sử, phiên Kinh dịch Luật. Một đời lấy giới luật làm Thầy, như Bắc quốc có Ngài Đạo Tuyên thì nơi trời Nam có Ôn mình vậy! Thế là, Công hạnh viên mãn, Đạo nghiệp vuông tròn, cơ tình ghi công bất hủ,

Tứ chúng nhớ đức vô biên.

Giờ thì nối bước theo Tổ, treo bình Đông độ, quảy dép về Tây. Thôi từ đây, thuyền Từ rời bến mê, bờ Giác là trạm cuối. Song, “hoa Đàm tuy hoại, hương khí chưa tan; cỏ hương chưa tàn, hồn thiên còn sống.”

Khói lạnh tan trong màng sương bạc Phòng Ôn lặng bóng một vầng trăng.

khấu bái ĐỆ TỬ TÂM NHÃN

CẢM NIỆM CỐ HÒA THƯỢNG THÍCH ĐỖNG MINH

ĐỨC HẠNH LÊ XUÂN KÝ

Nhớ lại năm xưa, 1951, trong mái ấm đại gia đình TĂNG HỌC ĐƯỜNG Nha Trang lúc bấy giờ, trên có cố Hòa thượng đốc giáo kiêm giáo thọ Thích Định Tuệ, quí ngài quản nhiệm kinh tế và trường sở, là cố Hòa thượng Thích Thiện Minh và Hòa thượng Thích Từ Mãn (hiện đang là Viện chủ chùa Linh Sơn Đà Lạt, 2005), Hòa thượng Thích Chí Tín (hiện đang trụ trì chùa Long Sơn, Nha Trang); dưới có cố Hòa thượng Thích Đỗng Minh làm Thủ Chúng, vai trò trong trách vụ chăm sóc học chúng về mặt sinh hoạt đời sống đạo, đúng theo nội quy tu tập.

Chúng tăng của thuở ban đầu Tăng Học Đường được thành lập tại Nha Trang do Tổng Trị Sự Phật Giáo Trung Phần chủ trương cho mục đích đào tạo tăng tài. Do vậy số lượng tăng chúng chỉ được trên 20 vị, gồm các thầy Tỳ Kheo trẻ và Sa Di ở lứa tuổi 13-15. Những Sa Di ở tuổi thiếu niên này được mọi người gọi là Chú Điệu. Lớp tiểu Sa Di hồi đó được 11 chú, các thầy Tỳ Kheo được 10 vị, kể cả Hòa thượng Đỗng Minh. Tôi là một trong số 11 chú Sa Di. Mười một chú Sa Di của thời ấy, nay hơn một nửa trong Ban Bảo Trợ Phiên Dịch Pháp Tạng Việt Nam tại Hoa Kỳ và Canada (Edmonton), do Hòa thượng Đỗng Minh gởi thư triệu tập, mặc dù anh em chúng tôi không còn hình thái trưởng tử Như Lai nữa, mà chỉ là người nghệ sĩ rong chơi giữa biển đời để góp nhặt lá vàng trong cơn lốc mùa thu sinh tử làm hành trang giải thoát. Nhưng vì do tình huynh đệ keo sơn của dòng họ Thích với nhau, cũng như ân sâu nghĩa nặng với thầy và làm người con Phật phải có bổn phận duy trì và phát triển chánh pháp luôn được trường tồn trong thế gian, cho nên anh em cựu học tăng Tăng Học Đường Nha Trang chúng tôi ở hải ngoại liền đáp lời kêu gọi của thầy lập

Ban Bảo Trợ một cách hăng hái không do dự.

Trong ba thứ tình: huynh đệ (anh em), ân nghĩa, bổn phận Phật tử, thì tình huynh đệ có năng lực siêu xuất cao vời vợi hơn hết và chắc chắn hơn hết để thành công trong mọi lãnh vực đạo hay đời. Thứ đến là tình ân nghĩa trò đối với thầy, đệ tử với bổn sư. Trong tình anh em đó, tình người anh đối với người em được xem là cao hơn em đối với anh, gọi là nước mắt chảy xuống. Tôi muốn nói Hòa thượng Thích Đỗng Minh đích thực là một người anh, một bậc thầy khả ái, khả kính, đối với tôi nói riêng, nói chung đối với những cựu học tăng Tăng Học Đường Nha Trang và các Phật học viện khác luôn luôn nhớ đến thầy, không muốn xa thầy. Bởi vì ngoài cái tình chân thật ra, Thầy còn có tấm lòng Bồ-tát trên mọi lãnh vực đào tạo tăng tài, trong đó chăm lo vật chất cho tăng sinh, dạy Kinh Luật cho Tăng Ni sinh, xây dựng cơ sở trường ốc, phiên dịch Pháp Tạng. Tất cả đạo hạnh, đạo tình ấy của Thầy làm cho tâm tư các cựu học tăng luôn luôn hướng về Thầy dù ở đâu, trên quê hương hay hải ngoại, sau khi thành đạt ra trường hay bởi biến cố nào đó mà xa Thầy. Do vậy, riêng tôi có những thời gian từ 1960 đến 1974, tôi xa Thầy, Thầy xa tôi, bởi môi trường Phụng Sự Đạo Pháp khác nhau trên mọi nẻo đường quê hương từ dạo ấy. Nhưng lòng tôi luôn mong ước gặp Thầy, vì vậy cứ mỗi độ cuối năm, ngày về cội ở Hải Đức hay hội họp bất thường ở Già Lam, tôi cố gắng về để gặp Thầy hàn huyên tâm sự. Nói rõ hơn, lòng tôi luôn luôn muốn được sống bên Thầy, không muốn xa Thầy, có chăng là việc chẳng đặng đừng. Thế rồi, than ôi, giữa thời gian đất nước đổi thay vào mùa xuân 1975, tôi và Thầy xa nhau. Xa lần này gần như vĩnh biệt, hết cơ hội trực diện hình hài, chỉ gặp nhau bằng dòng tư tưởng, tư duy, vì hình hài tôi phiêu bạt (nhưng không giang hồ) do cái nghiệp làm lực sĩ rừng măng, múa cuốc với cỏ cây, đốn gốc rong rêu nơi đất tổ sơn khê, bình nguyên nước bạc đen sì gót chân hơn thập niên mà như giấc mộng, nắng quái qua cầu. Rồi tình cờ tôi được đến vùng SAO BẠCH, xứ người làm cho tôi rộn rã bước chân sớm chiều, nhưng lại làm cho tôi tỉnh giấc hồn đau. Lần này tôi xa Thầy thật vì bản thân không còn trên quê mẹ, cách nhau nửa vòng trái đất, xa Thầy nửa vành trăng khuyết, nửa phần trăng non. Còn Thầy đang hiện hữu nơi đất mẹ trong trạng thái an nhiên tĩnh tọa trước Tam Tạng Giáo Điển hai buổi sớm chiều nơi am thiền Long Sơn xưa, nay hơn 30 năm kể từ ngày tôi được khoác chiếc áo lực sĩ rừng măng, rồi chiếc áo SAO BẠCH cho đến nay, 2005. Với thời gian dài đằng đẵng mốc meo như vậy mà tình huynh đệ giữa thầy và lớp điệu năm xưa, chúng tôi là điệu Lợi (Hạnh Cơ), điệu Đường (Quảng Thành), điệu Ký (Đức Hạnh), điệu Cảnh (Nguyên Phương), điệu Trí (Nguyên Lượng), điệu Hòa (Nguyên Thuận), v.v... không bị vơi một giọt tình nào, vẫn luôn luôn được đầy tràn, sâu đậm thêm tận đáy lòng, rực sáng như trăng rằm đêm xuân, bình minh mùa hạ, do tình người của Thầy thật là người và thật là Tăng Bảo, là chất liệu bảo vệ và nuôi dưỡng tình của chúng tôi ngày một thêm nẩy nở, không mất, không suy giảm. Vì thế, mỗi lần tôi nhận những lá thư Thầy từ Nha Trang gởi qua Mỹ bằng bưu điện hay có khi thư tay, cũng như một số dịch phẩm mà thầy đã dịch xong như Luật Tứ Phần v.v..., lần nào nhận được thư Thầy, sách Thầy, lòng tôi vui mừng lớn, rạt rào lên cao, rồi nức nở, tịnh mặc qua từng giây phút trước những trang thư. Trong những giây phút tịnh mặc này, tâm ý Thiên Mã của tôi, nó vươn cao chân, vượt qua Thái Bình Dương, đáp xuống miền quê hương cát trắng, rồi khúc khích vó ngựa chậm rãi đi về Long Sơn cổ tự, là cái nôi của bọn điệu chúng tôi ở tuổi dại khờ năm134 xưa được lớn khôn, nhất là Bồ-tát đạo, từ đó trong bàn tay nuôi nấng, giáo dục của các Hòa thượng Định Tuệ, Thiện Minh, Từ Mãn, Chí Tín, mà trực tiếp hơn hết là cố Hòa thượng Đỗng Minh. Do vậy, làm sao tôi có thể quên được nhiều kỷ niệm tại cái nôi Long Sơn (Phật Học Đường Nha Trang) năm xưa, tâm ý Thiên Mã của tôi, nó liền đi thăm lại từng hình ảnh sinh hoạt giữa các tăng sinh và thầy Thủ chúng Thích Đỗng Minh, mà chúng tôi thường gọi bằng tiếng gọi thân thương “anh Thủ” . Trong tất cả hình ảnh ấy, có những hình ảnh khó quên, như những ngày Chủ Nhật trong mùa Xuân Nha Trang là mùa bắt đầu nắng nóng, anh Thủ dẫn đàn em của anh tắm biển. Sau những giờ phút tắm hả hê, lúc mặt trời lên cao, cùng nhau ngồi nghỉ dưới bóng dừa, được anh Thủ cho mỗi đứa được ăn một cây cà rem.

Chủ Nhật nào không đi tắm biển, anh Thủ tổ chức cho tăng sinh đi du ngoạn ở Hòn Chồng cả ngày, mang theo xôi đậu xanh và đậu hủ kho. Tại Hòn Chồng, anh Thủ và đại chúng tắm biển cho đến gần giờ ngọ, anh em chúng tôi ăn ngọ. Sau đó anh Thủ và chúng tôi cùng nhau kẻ nằm, người ngồi trong hốc đá. Tại đây, anh Thủ kể chuyện vui, làm cho cả bọn điệu và các thầy lớn cười ngất lên, anh Thủ thì cười rung cả đôi môi rộng sang trọng của anh.

Vào mùa hạ là mùa an cư, mùa thu có sóng lớn, mùa đông có gió bấc se lạnh, cho nên tăng sinh không đi đâu, nhưng vẫn được anh Thủ tổ chức cho các môn chơi như bóng bàn, bóng chuyền. Một đội bóng chuyền toàn là các thầy lớn, còn các chú điệu thì chơi bóng bàn. Bóng bàn không có gì đáng nói, nhưng đội bóng chuyền rất đáng nói, vì được tiếng là nhất, nhì ở thành phố Nha Trang. Vì vậy, đội bóng Hải quân lên gặp thầy Thủ, xin đấu. Sau đó đội chùa thắng đội Hải quân 2 hiệp (đấu 3 hiệp).

Nghe đội bóng chuyền chùa thắng đội Hải quân, đội bóng của chủng sinh La San bên Hòn Chồng liền đến gặp anh Thủ xin đấu. Anh Thủ đồng ý, sau đó cả hai đội chùa và La San huề nhau. La San thắng hai, đội chùa thắng hai trong bốn hiệp đấu.

Một hình ảnh khác, hầu như tất cả tăng sinh của Phật Học Đường Nha Trang thời đó dù còn trong nước hay ở hải ngoại hôm nay luôn luôn còn nhớ, đó là hình ảnh bọn điệu chúng tôi, khi thì 4 chú, khi thì 3 chú, bị anh Thủ Đỗng Minh bắt nằm thẳng ro xuống sàn nhà, xuôi hai tay bên hông, úp mặt sát đất để anh Thủ cúng dường Tam Bảo bằng 3 roi, chỉ 3 roi thôi về những tội đáng ăn đòn, như cãi lộn nhau trong lúc chơi bắn bi v.v… Nơi hình ảnh này, tâm ý Thiên Mã của tôi vẫn còn nghe lời anh Thủ Đỗng Minh nói lớn: “bỏ, bỏ roi đầu, ba roi khác để cúng dường Tam Bảo” , một khi trong ba, bốn chú điệu chúng tôi có một đứa ngẩng đầu lên, ẹo mình, nghiêng cổ, mếu máo ra tiếng “đau quá, đau quá!” khi roi đầu tiên vừa đáp xuống mông, tức thì anh Thủ dừng tay, nói “bỏ, bỏ roi đầu…”. Với vai trò Thủ Chúng trong một Tu viện Phật giáo, là trách vụ giáo dục, đào tạo tăng tài thành người Tăng Bảo lý tưởng có đủ ba thứ thân giáo, khẩu giáo và ý giáo (thông đạt kinh điển). Cho nên chức vụ Thủ chúng của cố Hòa thượng Đỗng Minh, ngoài thân giáo bằng tình cảm thương yêu bộc lộ ra, ngài còn có thân giáo nghiêm nghị, nếu không nói là khắt khe đối với Tăng sinh để kiến tạo môi trường sống lục hòa thật nghiêm túc đầy đạo vị Thiền môn. Qua đây, tâm ý Thiên Mã của tôi bỗng thấy lại thân giáo nghiêm khắc của Hòa thượng Đỗng Minh đối với Tăng sinh bằng nhiều phương pháp sách tấn Tăng sinh trên bước đường học vấn về Phật học và văn hóa. Chẳng hạn, ngài ra lệnh gắt gao bọn điệu chúng tôi đang học ở lớp 4, 5, cấp tiểu học, rồi lên trung học cấp một ở lớp 6, 7, 8 trở lên tại trường Trung Tiểu học Bồ Đề là phải chiếm vị thứ từ một xuống năm, không được dưới vị thứ năm. Về phần học và tu tập Phật pháp, ngoài học giáo lý với các vị giáo thọ ra, tất cả Tăng sinh lúc bấy giờ thường xuyên được Hòa thượng Đỗng Minh trợ duyên bằng nhiều cách, nào là kiểm tra sách vở, nhắc nhở học bài, công phu, tịnh độ, sám hối, tụng giới. Hoặc, hôm nào không nhắc nhở, Hòa thượng kể cho đại chúng nghe một câu chuyện luân lý xã hội, câu chuyện đạo. Tất cả các câu chuyện ngài kể đều chứa đựng tư tưởng lành mạnh mang tính cách giáo dục tư tưởng Tăng sinh.

Tất cả những việc vừa kể trên, mà cố Hòa thượng Đỗng Minh đã thực hiện đối với Tăng sinh trong vai trò Thủ Chúng, đó là cách giáo dục trong việc đào tạo tăng tài của bậc Tăng Bảo có đủ 3 yếu tố Giới, Định, Huệ. Có thể nói đó là một thứ tình yêu xuất thế gian, là sản phẩm của 3 thứ Giới, Định, Huệ, mà Hòa thượng Đỗng Minh đã có trong lòng thật dạt dào bao la và bình đẳng đối với tất cả Tăng sinh nói chung khi còn làm Thủ Chúng hay chức vụ Phó Giám Viện Cao Đẳng Phật học viện Hải Đức, lòng ngài đều mong muốn tất cả Tăng sinh phải được thành người Tăng có đủ tài, đức song toàn.

Sở dĩ cố Hòa thượng Đỗng Minh có nhiều phương pháp đào tạo tăng tài như vậy, là do tâm ngài vốn có sẵn Tăng Tài! Trong đó, không những chỉ có sự dấn thân trong các việc kiến tạo cơ sở vật chất, giảng luận khế lý Kinh, Luật cho Tăng sinh, mà còn là thái độ hành xử trực diện với các thế hệ Tăng sinh trong các Phật học viện trước 1975 trong mọi sinh hoạt bằng ngôn từ rất là văn hóa, nếu không nói là tế nhị ở âm điệu vui tươi, khẳng khái, tình cảm, mang tính chất giáo chỉ vô tướng. Tuy nhiên lời giáo chỉ ấy có lúc cũng được thể hiện bằng ngôn ngữ thực thể hữu tướng qua văn thư. Chẳng hạn Hòa thượng đã nhiều lần giáo chỉ cho riêng tôi và các pháp hữu khác ở Cali và Edmonton Canada qua nhiều thư để dặn dò công việc bảo trợ pháp tạng cũng như có lời khuyến tu…

Vạn lần các Tăng sinh tiếp xúc với Hòa thượng hay Hòa thượng tiếp xúc với Tăng sinh, là vạn lần mang tính chất giáo chỉ vô tướng qua ngôn từ rất là văn hóa Việt Nam và Đạo pháp. Dù vạn lần tiếp xúc với các Tăng sinh trong môi trường thuận duyên, an bình hay bất an, tôn chỉ đào tạo tăng tài của Hòa thượng không mất, vẫn có ít hay nhiều qua ngôn ngữ giáo chỉ. Ngay cả trong lúc bản thân ngũ uẩn của Hòa thượng bị đau đớn bởi bịnh gan hoành hành như vậy, mà thân tâm ngài vẫn tỉnh thức an nhiên, vui cười tự tại, nói lời giáo chỉ về các việc tu tập ba pháp Giới – Định – Huệ, cũng như phải tiếp tục công trình phiên dịch Pháp tạng một cách khẳng khái với một một số Tăng, Ni xa gần, quyến thuộc ... đến thăm.

Cho nên nói đến cố Hòa thượng Thích Đỗng Minh là nói đến hai công hạnh bậc nhất “Đào Tạo Tăng Tài và Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam” qua quá trình phiên dịch Kinh, Luật, Luận bằng ngoại ngữ ra Việt ngữ. Hai công hạnh bậc nhất đó mà cố Hòa thượng Đỗng Minh đã hết lòng thực hiện trong thời gian vừa qua, gần nửa thế kỷ, thứ nào cũng có thành quả cả phẩm và lượng, chứ không thể bị hời hợt. Sở dĩ hai thứ ấy được thành quả lớn như vậy, là do tâm ngài luôn hằng chuyển ở vị trí Tánh Không, Vô Ngã. Rõ thực như vậy, cả cuộc đời tu hành của ngài vừa qua, ngoài một hai bộ quần áo bạc màu nâu sồng, y hậu Cà Sa, bình bát ra, ngài không có một thứ tư hữu nào cả! Để chứng minh rõ nét điều đó qua lời ngài di chúc với chư tăng cơ hữu và thị giả trước khi viên tịch vài hôm trong lúc sức khỏe bị xuống cấp. Ngài nói: “Nhục thân được lưu lại không quá 36 giờ, tang lễ đơn giản, không xây tháp, số tịnh tài do các pháp hữu trong Ban Bảo Trợ nước ngoài cho tôi để chữa bệnh còn lại, xin sung vào quỹ in kinh sách”.

Theo lời di chúc, quí Thầy đã thực hiện những gì Ngài đã dạy trước kia, khi thấy Ngài sắp sửa đi về cõi Phật, quí Thầy để Ngài nằm nghiêng bên phải, bàn tay phải mở ra đỡ lấy dưới tai phải và khi tẩn liệm vô quan cũng được nằm nghiêng như vậy.

Với vị Tăng Bảo có nhiều Bồ-tát nguyện, hành Bồ-tát đạo trên con đường xây dựng Đạo Pháp, có nhiều thành quả lớn lao như cố Hòa thượng THÍCH ĐỖNG MINH, thì dù cho có viết ra đến hàng vạn lời trên hàng ngàn trang giấy cũng vẫn chưa nói hết quá trình công phu tu tập và hành Bồ-tát đạo của NGÀI!

San Diego, California, ngày 27 tháng 8 năm 2005 Đức Hạnh Lê Xuân Ký Cựu Tăng sinh TĂNG HỌC ĐƯỜNG – PHV Hải Đức Nha Trang – Già Lam Sài Gòn Phó Tổng Thư Ký BAN BẢO TRỢ PHIÊN DỊCH PHÁP TẠNG VIỆT NAM TẠI HOA KỲ 137

BÁI BIỆT ÂN SƯ

THÀNH KÍNH ĐẢNH LỄ GIÁC LINH HÒA THƯỢNG THƯỢNG ĐỖNG HẠ MINH

Con đang lật trang Luật Kinh Ngài viết Để hiểu sâu nghĩa Y áo Cà sa Đọc dang dở, con hay tin bi thiết Người mãn duyên, vừa ra khỏi Ta Bà !

Hỡi ôi !

Bài con viết về Sa Môn Tăng Sĩ Đang chờ Người duyệt chứng nghĩa cho con.

Viết chưa xong, Người thâu thần an nghỉ Cầm bản văn lòng se thắt, héo hon.

Nhớ Giác Linh xưa:

Tại Nhơn Khánh, An Nhơn, Bình Định Xứ anh hùng, nơi đất Tổ sinh thân.

Hai anh em đều lập chí xuất trần Mười ba tuổi vừa đồng chơn nhập Đạo.

Nhờ Cha Mẹ đã tin sâu Tam bảo Nên sanh con bực Thánh Chủng Thiệu Long

Đời Bốn Mươi Hai Lâm Tế Môn Phong Sư Chơn Quang ban “Đỗng Minh” Đạo hiệu.

Chùa Khánh Vân tu ba năm, làm điệu Khánh Vân xưa khai mở nghiệp Lý Triều Khánh Vân nay dưỡng Thạc Đức cao siêu Tuổi mười sáu thọ Sa Di giới pháp.

138 Nhiều danh Tăng xét căn ưa, duyên hạp Đem về trao hết sở học, sở hành Qua Thiên Hưng rồi chuyển đến Thiền Lâm Ngài Trí Thắng, Ngài Huyền Tân dạy Đạo.

Mười chín tuổi được Thập Sư giám khảo Và Quốc Sư cũng đặc cách cho truyền Quý hóa thay! Thật hy hữu nhân duyên Tại Thiên Đức, Người đăng đàn thọ giới.

Rồi tiếp tục tại Nha Trang Trung Việt Trải bốn năm Người mài miệt học tu Mãn Học Đường, Người thâm hậu công phu Năm “Năm Tư ” (54) vào Sài Gòn học Dược.

Là chân Tăng, Ngài thương dân, yêu nước Nên dồi trau nhiều phương chước độ sinh

Từ Công Xảo đến Y Phương Minh Gồm thâu thảy nơi mình bao phương tiện.

Rồi sau đó với nhu cầu tu tiến Vượt đường xa ra xứ Huế tầm Thầy Đủ phước duyên như Rồng được gặp mây Ngài tham học những Danh Tăng Thượng Thủ.

Tại Từ Quang, Ngài hai năm lưu trú Cấp chuyên sâu, Ngài học đủ sách kinh Phật Pháp như hải tạng chứa vào mình

Kể từ đó lo độ sinh, độ chúng.

Năm Năm Bảy (57) nhiều khó khăn nghèo túng Làm Vị Trai, mở hãng “Lá Bồ Đề” Ngài phân công, tổ chức đủ mọi bề Việc bào chế vốn là nghề lão luyện. 139 Thế mới hay thuật tùy cơ ứng biến Ngài triển khai nhiều phương tiện tuyệt vời Nương đức Ngài, Tăng chúng được thảnh thơi Bồi Tuệ Trí cho đèn Thiền tỏ rạng.

Đến Sáu Ba (63) khi gặp cơn pháp nạn Lòng vị tha với vô hạn Tâm Từ Tâm vẫn hằng an trụ cõi chơn như Thân lăn xả vào đấu tranh phản đối.

Rồi sau đó khi tình hình an ổn Giáo hội cần lo chỉnh đốn lớp trường Vụ Giáo Dục, Ngài - Vụ Trưởng - thừa đương Rồi Giám Học Phật Học Đường Hải Đức.

Cao Đẳng mở, Ngài chung tay góp sức Lo điều hành, chăm sóc mọi Tăng sinh Bắp cải, chén tương thật thấm thía ân tình Nuôi bao lớp Tăng tài cho Đạo Pháp.

Ngài từng chịu bao nhiêu năm khổ cực

Cũng bởi vì thời thế với chướng ma Nhưng lửa sao thiêu hủy được vàng già Ngọc càng giũa, càng xát chà, càng sáng.

Từ Tám Hai (82) vẫn kiên trì không nản Dạy Luật và Tuyên Luật khắp Đạo tràng Cho Pháp âm vẫn còn mãi ngân vang

Cho bảy chúng được cơ duyên tế độ.

Những năm sau không ngại già, ngại khó Ngài đứng ra lo việc dịch Luật – Kinh Sau bao năm đã để lại công trình Thật đồ sộ làm giàu cho Tạng Việt. 140 Ơn đức Ngài kể làm sao cho xiết Hiện giờ đây còn bao việc dở dang Thế mà Ngài đã mãn hóa trần gian Khiến tứ chúng dạ bàng hoàng thương tiếc.

Khi sinh tiền dù lo toan trăm việc Ngài vẫn thường thăm Bình Định Tỉnh nhà Thầy và Ngài cùng đàm Đạo uống trà Con hầu cạnh như bên Cha, bên Chú.

Dù ít ỏi, hiếm hoi nhưng cũng đủ Đọng trong con sâu sắc những ân tình Giờ này đây Ngài cất bước đăng trình Con nhìn lại di hình bao thổn thức.

Đời hiếm có bậc Cao Tăng Thạc Đức Nay còn đâu “Sư tử của miền Trung ”

Phong thái an nhiên đỉnh đạc ung dung Các loài thú đều hãi hùng kính nễ !

Phương trời xa con ngậm ngùi rơi lệ Nén tâm hương xin kính tiễn Ân Sư Hết dạo chơi trong cuộc thế huyễn hư Nguyện Người nhập thể nhất như tịch diệt.

Nam Mô Tự Lâm Tế Chánh Tông, Tứ Thập Nhị Thế, Khánh Vân đường thượng, Long Sơn trụ trì, húy Thị Khai, tự Hạnh Huệ, hiệu Đỗng Minh Hòa thượng Giác Linh thùy từ chứng giám. Chùa Lục Hòa, Boston, Hoa Kỳ, ngày 17 tháng 06 năm 2005

(Ngày 11 tháng 05 Ất Dậu)

Khể Thủ THÍCH ĐỒNG TRÍ 141