Tưởng Niệm Hòa Thượng Luật Sư Thích Đổng Minh Tôn Sư

CÁNH HẠC BAY XA

HOẰNG TRÍ

Nhận được tin thầy Tâm Nhãn báo Ôn tịch, như một tiếng sét đánh ngang tai, tâm trí tôi cảm thấy choáng váng, dường như cả vũ trụ càn khôn bị đảo lộn. Sau khi tốt nghiệp Đại học, cầm tờ giấy giới thiệu của Bổn Sư, tôi đơn thân độc cước từ cao nguyên bốn mùa sương phủ xuống xứ Trầm Hương duyên hải miền trung để thỉnh giáo vị Luật Sư long tượng mà trước đây tôi đã từng văn kỳ thanh bất kiến kỳ hình. Nơi đến đã đến, người cầu được gặp. Tôi đảnh lễ Hoà Thượng và xin Ôn từ mẫn cho tham gia Ban phiên dịch Pháp Tạng Phật Giáo Việt Nam do Ôn phụ trách để bồi dưỡng thêm kiến thức chuyên môn, đào luyện thêm nếp sống đạo hạnh của người tu Phật. Được Ôn hoan hỷ chấp thuận, tôi tiếp tục đảnh lễ Hoà Thượng trụ trì xin có chỗ ở ổn định để thực hiện tâm nguyện và hoài bảo bấy lâu nay tôi hằng mong ước. Cơ duyên được tiếp xúc Kinh Điển Hán Tạng bắt đầu từ đây. Trong sáu tháng tu học tại Long Sơn – Nha Trang, tôi như người có duyên lành được diễm phúc tắm gội bởi tình thương và bể trí của quý Ôn. Ngày đầu tiên nhận tập Hán văn để dịch, tôi thực sự ngại ngùng và mất tự tin bởi vốn liếng Hán văn của tôi có hạn nhưng thay vào đó bằng lời an ủi động viên của quý Ôn, quý Thầy: “Nghề dạy nghề, rồi dần dần sẽ quen mà!” Những lúc gặp từ ngữ khó hiểu, Phật lý khó thông, tôi mạnh dạn chạy lên lầu để nhờ Ôn cứu giúp. Dần dần, cảm thức ngôn ngữ của tôi có phần giảm thiểu những rối ren khi tiếp xúc với văn bản kinh điển Hán ngữ. Cứ mỗi buổi sáng sau khi điểm tâm, hoặc mỗi chiều sau bữa dược thực, tôi thỉnh thoảng ngồi hầu chuyện bên Ôn. Một bậc Thầy đức độ bao dung, tự tại luôn ngồi trên ghế đu với tràng hạt đen tuyền và chiếc quạt màu vàng lúc nào cũng phe phẫy trên tay. Hình tướng ấy đã tưới tẩm thêm hạt giống từ bi ẩn khuất trong tôi hằng bao nhiêu kiếp. Thế rồi, tôi ngồi khoanh chân bên cạnh chiếc ghế đu nghe Ôn kể chuyện. Bao nhiêu lý đời lẽ đạo được Ôn lần lượt dẫn ra. Tôi ngồi đó nhưng cảm thấy quá non dại bên cạnh gốc cổ tùng cỗi già với trí tuệ và tình thương được Ôn vun bồi cho đời sống phạm hạnh của mình từ rất sớm. Ôn kể chuyện vừa duyên dáng lại vừa thiền vị cộng thêm nụ cười chúm chím trên đôi môi Ôn, làm cho câu chuyện càng thêm hấp dẫn. Khi đó, lòng tôi như mở toang hết mọi cánh cửa để cho nhịp đập con tim chậm lại mới có thể đón nhận hết những vị ngọt cam lộ từ lòng Ôn tưới tẩm. Hạnh nguyện và việc tu tập của quý vị Hoà Thượng tiền bối bậc Thầy cũng được Ôn nhiều lần nhắc đến. Trang sử quá khứ làm tổn thương cho Phật giáo được Ôn điểm qua từng chi tiết một, những điều mà Ôn đã chứng kiến về thời cuộc lúc bấy giờ tại Việt Nam. Tôi học được rất nhiều điều thú vị từ hệ quả của thời cuộc cũng như đức hạnh tu hành của lịch đại Tổ Sư nên tôi cảm thấy, mình cần phải tinh tấn hơn nữa để xứng đáng là bậc “thượng bất Thánh, hạ bất phàm” mà Ôn đã từng dạy đối với người xuất gia.

Kính lạy Giác linh Ôn!

Giờ này, cánh hạc đã bay cao khuất sâu vào bóng núi xa xăm giữa nghìn trùng hư không chẳng còn lưu vết, nhưng âm thanh của đôi cánh lợi tha ấy vẫn còn vang vọng mãi trong tâm khảm đàm hậu học chúng con. Làm sao con quên được hình bóng Ôn trong những bữa cơm chiều tại trai đường khi Ôn mang từng chiếc bánh, đĩa rau đến cho con! Ghế đu ngừng đưa, quạt mo ngừng phẫy, Ôn đã mãi mãi ra đi vào cõi chân như trạm tịch. Chúng con ở lại cõi sinh diệt hữu tướng này không sao tránh khỏi ngầm ngùi nuốt lệ để tưởng nhớ bậc Thầy suốt đời hiến dâng cho Đạo pháp.

Con chỉ biết lặng người quỳ trước di ảnh Ôn để hoài niệm hạnh nguyện hành đạo của một bậc xuất trần thượng sĩ mà con còn nhân duyên được theo học Ôn vào những năm tháng cuối đời.

NỖI BUỒN TIỄN BIỆT ÔN

Chốn hồng trần hiện thân Đại sĩ Tám mươi năm hiện hữu tùy duyên Năm chín Hạ thao lược luật thiền Công thành quả mãn nhập vô vi.

*** Cúi đầu qui kính lễ Ôn! Chân tu: uyên bác, ôn tồn, vị tha. Qua rồi bao nhỉ mùa thu, Độc hành đôi dép cao su rách sờn, Nâu sồng bình dị giản đơn, Ba y, một chuỗi nào sờn chí cao.

Tuổi cao chí cũng vươn cao, Dịch kinh, chứng nghĩa… phút nào nghỉ ngơi,

Càng già càng hạ quyết tâm, Công phu tu tập, nghiên tầm sử kinh…

Suốt đời bình dị thanh cao, Tán dương khen tụng làm sao cho cùng.

Tâm thành con nguyện kính cung, Dâng lên cảm nghĩ không cùng về Ôn.

Ôn về cảnh giới vô phiền, Chúng con ở lại tùy duyên tu hành. TÂM THÀNH KÍNH LỄ GIÁC LINH ÔN PHẬT TỬ NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN 173

TIN ÔN VẮNG BÓNG

Sáng hôm ấy, con nghe một tin mà đáng lẽ ra con không nên nghe và không muốn nghe chút nào:

“Coi sắp xếp về gấp, Ôn Đỗng sắp đi rồi”. Lòng con như rối bời, từ lúc đó con liên lạc về Nha Trang thăm hỏi sự tình thật hư, vì con chưa tin đó là sự thật. Đúng là như vậy, Ôn đã quá yếu, ngày ấy Sài Gòn lại đổ mưa, mang đến một nỗi buồn mênh mang đầy tiếc nuối. Trời mưa hay lòng mình đang mưa nhỉ! Con cứ tiếc nuối: Ôn đi sao nhanh quá!

Ngồi trên xe mà lòng cứ nôn nóng, xe chạy nhanh mà như chậm lại, con ước mình có phép thuật cao, bay về đây để kịp gặp Ôn lần cuối để thưa: Bạch Ôn! Sao Ôn đi quá vội. Nhưng hỡi ơi đã không kịp nữa rồi, con chỉ nhìn thấy Ôn trông lặng lẽ. Con ước gì Ôn mở được đôi mắt, nhìn con cười và khuyên con gắng tu!

Con nghĩ lại mà ân hận rất nhiều, vì con đã không được hầu Ôn hôm ấy, và trong những tháng ngày cuối cùng con lại xa Ôn thật. Vì trước đó con có thưa Ôn là đánh xong bộ kinh Đại Bát Nhã do Hòa thượng Thích Trí Nghiêm Việt dịch thì con đi học tiếp. Con đâu biết ngày con ra đi là ngày Ôn yếu nhất, chỉ chừng một tháng mà Ôn đã Tiêu Dao. Bạch Ôn, sao Ôn đi nhanh quá!

Hồi đó, Ôn dạy rất nhiều, trong một ngày phải học 10 chữ Hán, đọc Luật 2 giờ đồng hồ; rồi cái gì là khai - giá - trì - phạm, rồi nào là chỉ trì - tác phạm, rồi lại chỉ phạm - tác trì búa sua... Nhiều lần Ôn kể chuyện ngày xưa rất vui, hồi đó Ôn là tu sĩ học lái xe 4 bánh đầu tiên, học Hóa chất và lập hãng Xì dầu, nhiều và nhiều lắm.

Kính bạch Ôn! Lời lẽ nào nói hết oai nghiêm, giấy bút nào chứa thâu bao giới đức. Ôn là một bậc chân nhân mẫu mực, một Long tượng trong chốn Tòng Lâm, một tàng cây tỏa bóng mát, một ngọn đèn tỏa khắp muôn phương, một con đò đưa chúng con qua bến thiện. Giờ Ôn ra đi con dường như hụt hẫng, đâu là nơi con nương nhờ hôm sớm, đâu là nguồn suối mát cho con và bao người con thơ dại. Đầu tàu phiên dịch Pháp tạng Phật giáo Việt Nam nay còn đâu!

Giờ đây quì trước Linh đài, lòng chạnh lòng bao xót xa thương tiếc, Ôn ra đi bỏ đàn con thơ ở lại, sống nheo nhóc như khát sữa thèm cơm, mất phương hướng và mất luôn lập trường đã định hướng, ai là người rầy la khi con hư hỏng, và giải thích những chỗ Kinh Luật con chưa thông. Kính bạch Ôn! Ôn có biết cho lòng con và bao nhiêu người đang đau nhói.

Ôn qua Phương Tây diện kiến Phật Di Đà và vãng du nơi đất Phật, chúng con ngưỡng mong Ôn sớm trở lại Ta-bà, để dìu dắt chở che đàn con dại.

Nơi Long Sơn con xin đốt ba nén nhang lòng, đi nhiễu ba vòng quanh Kim quan... cầu xin Ôn thùy từ chứng giám.

KÍNH BÁI ĐỆ TỬ THÍCH ĐẠO KHẢ

ÂN SÂU LẮNG ĐỌNG

Kính lạy Giác linh Thầy, Được tin Thầy xả báo thân Tai nghe lãng đãng như gần như xa Không tin. Nước mắt nhạt nhòa Bàng hoàng. Để tuốt tách trà khỏi tay Tình riêng, sâu thẳm ai hay Tình chung, nay gọi bằng “Thầy”. Phạm sao!

Nào ai, ai biết cho nào?

Năm mươi năm trước biết nhau. Đã Thầy

Nhớ ngày Hải Đức sum vầy Thầy lo kinh tế đủ đầy quanh năm “Dép Bình Trị”

– “mũ khu năm”

Miệt mài năm, lại qua năm miệt mài!

Bước đi vẫn nét khoan thai, Nghiêm trang, vẫn giữ nét hài trên môi.

Hỏi han, vẫn nở nụ cười Cúi chào nghiêm nghị, nét tươi chân tình Vui cùng tuổi trẻ tăng sinh Biết bao lớp lớp trưởng thành bay cao Xuất ngoại nào, đại học nào Giảng sư hiệu trưởng... tương chao. Ôn Thầy “Thân cò”

một thuở hao gầy “Lặn lội” đêm ngày, nuôi lớn cò con

Công Ôn giáo dưỡng vuông tròn Nghiêm tầm Kinh Luật điểm son rạng ngời Tấm gương đạo hạnh soi đời Bể Thích vắng Người mây phủ mưa giăng Đếm bàn tay được mấy trăng Mười sáu, trăng rằm sao vội khuất non Vơi đi ánh ngọc trăng tròn Núi rừng, cây cỏ, nước con cũng sầu Huống ai vươn chút tình sâu Ơn giáo dưỡng, nghĩa nhiệm mầu lắm thay Bát cơm Phiếu mẫu độ ngày, Mà người thọ nhận sánh tày biển non.

Báo thân xả, pháp thân còn Bóng Thầy vẫn mãi sắc son với đời, Đêm nay, trăng mười bốn rạng lưng đồi Ngày mai, Thầy giả biệt. Ánh trăng ngời. Tròn xoe.

Long Sơn, đêm 14 tháng 05 năm Ất Dậu. PHƯỚC HẢI 176

MÂY TRẮNG VẪN BAY

Kính lạy Giác linh Thầy!

Ngày xưa, con là một học Tăng bé nhỏ, ngu ngơ dưới mái trường Phật học viện Hải Đức – Nha Trang. Cũng như bao anh em học Tăng khác, chúng con đã nhận được ân đức giáo dưỡng của Thầy bằng sự hy sinh thầm lặng cao cả. Thầy đã không quản thành bại, không nại khen chê, đã quyết tâm dấn thân vào con đường kinh tế tài chánh để có điều kiện nuôi dưỡng chúng con. Bằng pháp môn phương tiện, Thầy đã trưởng dưỡng tâm hồn chúng con bằng hương vị của “Xì Dầu Lá Bồ-đề” , bằng sự trong sạch của “Thuốc Tẩy Phiền Não”, bằng ánh sáng của “Đèn Giác Ngộ”, bằng sự thanh khiết của “Hương Trầm Giải Thoát” .

Ngay từ buổi ban đầu, Thầy đã khai tâm chúng con bằng pháp môn bất nhị.

Chân không ngoài huyễn, thật nằm sâu trong giả, phiền não nuôi lớn Bồ-đề, chúng sanh là thiện tri thức của ba đời chư Phật. Thầy không chỉ dạy chúng con bằng ngôn ngữ, mà sâu sắc hơn nữa, Thầy đã dạy chúng con bằng thân giáo và hạnh giáo. Trí Thầy sáng tựa trăng rằm dịu ngọt, tâm Thầy bao la như bầu thái hư và nguyện lực của Thầy sắt son như kim cương bất hoại. Thầy không màng danh vị, nhưng chỗ đứng của Thầy rất cao trong lòng chúng con. Đối với anh em học Tăng, Thầy vừa là Thầy, vừa là Đồng sự, là bạn, là anh, là cha, là người luôn luôn có mặt với anh em trong mọi cảnh ngộ vui buồn thuận nghịch.

Rồi cuộc thế nhiêu khê, dòng đời biến đổi, Thầy cũng lênh đênh theo ghềnh thác vô thường. Và cũng từ đó, thân Thầy là thân kim sắc, trí Thầy trí kim cương, tâm hồn Thầy sâu thẳm như đại dương và lung linh tựa ngàn sao lấp lánh. Thầy thường nhắc nhở chúng con trong khi chuyện trò thư giản: “Vạn pháp đều vô thường biến dịch, nhưng chỉ có luật bất dịch thì không bao giờ thay đổi. ” Bây giờ, định luật khắt nghiệt đó đã chứng nghiệm trên sắc thân tứ đại của Thầy. Thật oái oăm thay!

Thế rồi, cái gì đến đã đến. Tấm thân chở pháp đã mỏi mòn, Thầy đã an nhiên thị tịch trong tư thế Niết-bàn của chư Phật ba đời, và nụ cười hoan hỷ luôn rạng rỡ, trên môi của bậc Xuất Trần Thượng Sĩ.

“Diệt mà không diệt, đi mà không mất, chết mà vẫn sống mãi...” Đó là những gì Thầy đã thể chứng, đã thể hiện giữa sắc và không, giữa còn và mất, giữa khứ lai nhậm vận.

Kính bạch Thầy!

Có người nói: “Giờ phút xả báo thân là giờ phút vinh quang nhất của một bậc

Xuất Trần Thượng Sĩ.”

Con xin mượn nói trên đây để cung kính dâng lên vị Tôn Sư vô vàn Tôn kính, nhưng cũng vô vàn gần gũi trong tâm hồn ngu ngơ của con trước giờ phút ngàn trùng này.

Kính mong Thầy thùy từ ai chứng! “Rồi chợt tâm hồn con xót xa Người đi về cõi Phật Di Đà Hoa sen rộ nở mừng vô thượng

Quả chứng, Thiền Tăng hát đạo ca.”

PHÁP TỬ THÍCH THIỆN ĐẠO

AN NHIÊN THỊ TỊCH

(Tưởng niệm cố Hòa thượng, thượng Đỗng hạ Minh, nhân tuần thứ hai)

LÊ NGỌC

Thời gian thật nhanh, con mới thăm Ôn đó, mà nay Ôn đã cao đăng Phật quốc đã xa chúng con! Để thương để tiếc cho quý Ôn, quý Thầy cùng mọi người trong đó có chúng con. Thế mà đã tuần thứ hai! Con có được hai diễm phúc, được đảnh lễ lúc ôn thị tịch và, được nghe Thượng tọa Trú trì chùa Già Lam giảng giữa Đạo tràng Bát quan trai về giây phút từ giã cõi đời ra đi của Ôn là một trạng thái làm chủ được cái chết theo ý mình mà Ôn đã thể hiện đúng với cụm từ An nhiên thị tịch. Vâng, đến mãi hôm nay con mới hiểu được một cách sâu sắc và trân trọng câu An nhiên thị tịch. Ngày mùng mười tháng năm, sau khi Thượng tọa Thích Nguyên Giác Trú trì chùa Già Lam nghe Thượng tọa Thích Đức Thắng phone cho biết hiện tình sức khỏe của Ôn càng ngày càng yếu dần, và mạch đập của tim không còn bình thường nữa do độc tố đã công vào tim theo lời bác sĩ cho biết. Thượng tọa Thích Nguyên Giác đã vội vàng ra Nha Trang và, 2 giờ 30 sáng ngày 11 thì đến chùa Long Sơn. Sau khi nghỉ ngơi xong, đúng 6 giờ sáng Thầy được diện kiến và hầu chuyện với Ôn. Và cũng theo Thượng tọa cho biết thì đến khoảng gần 3 giờ chiều Ôn có vẻ mệt nhiều. Thông thường người đời thường trước giờ phút lâm chung hay quằn quại đau đớn, hốt hoảng về cả thân và tâm. Nhưng cũng theo Thầy trong trường hợp của Ôn thật là hy hữu có một không hai. Ôn mắc bệnh khá nặng và thường giờ phút chót sẽ đau đớn không chịu nổi với chứng bệnh nan y này. Bác sĩ châm sóc bệnh tình Ôn bảo rằng, phải có máy trợ tim giúp Ôn thở, để tim khỏi mệt. Vì khi độc tố vào tim làm nhịp tim hỗn loạn; nhưng Ôn không cho và bảo cứ để tự nhiên. Bác sĩ lại bảo Ôn sẽ bị hôn mê ít nhất là hai ngày trước khi Ôn ra đi, vì độc tố từ tim lên não làm cho hôn mê. Thế mà Ôn vẫn bình thường nằm êm ả, nằm nghiêng bên tay phải theo thế “kiết tường” thế nằm của Phật lúc nhập diệt. Hơi thở không dồn dập hay thở từng hồi mà người ta nói là thở cá. Ôn vẫn thở bình thường, có điều hơi thở chỉ yếu đi mà thôi chứ không có bất cứ triệu chứng nào gọi là khó khăn trong lúc thở. Đến 6 giờ hơn Ôn tỏ vẻ muốn uống nước và các Thầy thị giả đặt Ôn nằm ngửa một tí để dùng nước xong lại trả lại vị thế kiết tường nằm nghiêng phía tay phải như cũ. Đúng 6 giờ 20 Thầy Nguyên Giác đã nắm tay Ôn để theo dõi sự biến chuyển nhịp đập của tim Ôn, Thầy theo dõi với nhất tâm chí thành tạo thành một niềm giao cảm theo từng nhịp đập và, lúc này nhịp đập càng lúc càng yếu dần đi và chậm hơn lúc bình thường. Thầy có linh cảm như giữa Ôn và Thầy có một niềm giao cảm sâu đậm nào đó trong lúc này, vì theo Thầy, lúc vào Phật học viện Trung Phần Nha trang hành Điệu, Thầy được Ôn hướng dẫn. Đức độ và đạo hạnh của Ôn đã làm cho Thầy quý mến Ôn ngay từ lúc còn nhỏ. Thầy giảng cho chúng con nghe về Ôn bằng giọng nói xúc động và trân trọng thương mến rằng: “Hòa thượng rất có công trong việc nuôi dưỡng và đạo tạo Tăng tài, từ Huế cho đến Sàigòn. Các nơi nào có đào tạo chư Tăng Ni đều được Ôn hổ trợ từ vật chất đến tinh thần. Ngòai việc nuôi dưỡng đào tạo Tăng tài ra Ôn còn dịch và giảng dạy Giới Luật cho chư Tăng Ni. Đức độ của Ôn lớn lao không kể xiết được.

Đức hạnh của Ôn sáng trong như băng tuyết nhờ cuộc sống phạm hạnh thanh tịnh, cho nên khi Ôn ra đi thật nhẹ nhàng thanh thản mà chúng ta thường nghe quý Ôn quý Thầy thường nói là: “An nhiên thị tịch.” Chính là hình ảnh cao đẹp này.

Thầy Nguyên Giác còn nói thêm trong phòng nghỉ của Ôn, trên tường hai bên đầu võng, Ôn treo một bên câu Hằng nhẫn nhục, một bên treo Thường tinh tấn và nơi thờ kính của Ôn thiết trí chữ XẢ. Trong lúc Thầy nắm tay Ôn, Thầy nghĩ đến đạo hạnh đức độ của Ôn nhất là hạnh tu “XẢ” và Thầy cũng quán chữ xả và mong rằng Ôn cũng xả bỏ báo thân một cách nhẹ nhàng để về đất Phật. Và như vậy đúng vào lúc 6 giờ 35 phút ngày 11 tháng 5 năm Ất Dậu tức ngày 17 tháng 6 năm 2005 Ôn đã xả bỏ báo thân sau khi hắt nhẹ hơi thở cuối cùng.

Ôn luôn luôn thể hiện đức từ, bi, hỷ, xả đối với những người chung quanh khi tiếp xúc với họ, lúc nào cũng vui vẻ đối với mọi người. Hạnh của Ôn là hạnh Phật hoan hỷ và Ôn là hoan hỷ của Như lai, cho nên ai gặp Ôn rồi đều không thể quên và mãi mãi nhớ Ôn.

Cuộc đời là vô thường, cho nên ngay cả đức Phật cũng phải nhập Diệt để chúng sanh hiểu được chân lý “Sinh-lão-bệnh-tử” mà tu. Tuy chúng con biết thế, nhưng khi hay tin Ôn qua đời chúng con cũng bàng hoàng nuối tiếc, chúng con đã mất đi một vị Thầy chân tu khả kính và Phật pháp cũng mất đi một nhân tài đạo đức. Chính sự ra đi của Ôn cũng đã dạy cho chúng con được ý nghĩa về vô thường, và nhất là chúng con hiểu được thấm thía thế nào mới được gọi là An nhiên thị tịch cho đúng.

Cảm động và quý mến Ôn, Hòa thượng Thích Trí Quang ở Tu viện Quảng Hương Già Lam Sàigòn đã làm bốn câu kệ gởi ra Nha Trang viếng Ôn và ca ngợi

Ôn như sau:

Phụng cúng chúng Trung Tôn Thiện thuận giải thoát giới

Bệnh tử bất khổ thân Thị thắng Dị thục tướng.

Một lần nữa con hướng về ngôi bảo tháp Ôn để đảnh lễ và tưởng nhớ Ôn.

Nam mô Tiếp dẫn Đạo sư A-di-đà Phật.

Sàigòn ngày thứ năm Tuần thứ hai cúng Ôn. LÊ NGỌC 181 KHÓC ÔN !

Thấy con gầy Ôn vừa cười vừa nói Trông dạng Thầy E đi trước tôi!

Lời nói ấy Hôm nào còn đó

Với nụ cười Ánh mắt từ bi.

Sao chiều nay Ôn lại ra đi!

Trong tư thế Kiết tường như Phật.

Miệng mỉm cười Thâu thần thị tịch Giữa trời chiều,

Khuất bóng hoàng hôn.

Ôi! Còn đâu nữa! Cội tùng già đã ngã về Tây.

Xứ Trầm Hương phảng phất bi thương Hương Giới đức của bậc Long tượng.

Tùng thượng chí hạ Khắp nhơn thiên tuôn lệ bi ai* Khóc tiếc thương bậc Đại Sĩ xuất trần

Che mát cả muôn ngàn thế giới.

Hỡi ơi!

Sao mà chóng thế! Để lại cho đời bao sự tiếc thương.

Đúng như lời Ôn từng răn chúng:

“Hãy sống sao cho đáng sống Khi ta chào đời Mọi người cười, ta khóc; Khi ta nhắm mắt Mọi người khóc, ta cười.”

Sống được như vậy thì nên sống.

Thị giả Ôn, NGUYÊN AN kính khấp bái (*) Trước giờ thỉnh nhục thân Ôn xuống quàn tại nhà Tây thì trời đổ mưa.

ĐẠI TẠNG KINH LỜI VÀNG ĐỨC PHẬT

Điển kinh Đại Tạng uyên nguyên Lời vàng Đức Phật lưu truyền thế gian Chúng tu Phật tử Việt Nam Tụng kinh tiếng Việt mới màng hiểu kinh Thông tầm nghĩa lý giật mình Gìn thân giữ ý uy nghi tinh tường Lời vàng Phật dạy đúng đường Thông qua các pháp, cúng dường Pháp môn Là môn tối thắng không lường Bồ đề lưu chuyển con đường tối cao

Ta bà bể khổ chẳng vào Trí tâm sáng suốt gọi chào mừng ta

Di Đà hiển hiện Phật Đà Đường về giải thoát thiền ca tuyệt vời

Giữ tâm gìn ý không lơi Rèn thân dưỡng tánh đạo đời song tu

Thầy Đỗng Minh chí đại từ

Điển kinh Đại Tạng tu tư hộ trì Cảm niệm Thầy Đỗng Minh HỒ HƯƠNG LỘC California, Mỹ quốc, 17.6.2005 183

NGƯỜI THỪA HÀNH DI CHÚC

Đêm hôm ấy, cảnh vật ở thị trấn Câu-thi-la tại xứ Ấn Độ hoàn toàn tĩnh mịch, trong rừng Sa-la song thọ bóng tối đang lặng lẽ buông thả một trò chơi nào đó như xua đuổi mọi âm thanh của ban ngày, chỉ còn nghe tiếng trùng dế nỉ non, tiếng cựa mình của hoa cỏ, và tiếng của Người xa ta:

“Này các Tỳ-kheo, sau khi Ta diệt độ, các thầy phải trân trọng tôn kính tịnh giới, như mù tối mà được mắt sáng, nghèo nàn mà được vàng ngọc. Phải biết tịnh giới là đức thầy cao cả của các thầy. Nếu Ta ở đời cũng không khác gì tịnh giới ấy.” Lời dạy của người Cha già ba cõi dần dần chìm khuất vào cõi vô cùng.

Rồi Hoàn vũ cứ xoay vòng, vạn vật sinh thành lại suy hủy theo một nguyên lý trật tự hữu hình thì hữu hoại. Song, những gì vô hình vẫn tồn tại trong một thế giới tịch nhiên bất động; lời lẽ kia lại xuyên chấp thời gian, vang vọng đâu đó từ trang tôn kinh, do những tâm hồn chí thiện tụng đọc nơi Pháp đường Già-lam cổ tự, nơi chánh điện ngôi Phạm vũ rực rỡ của thời đại, bằng ngôn ngữ phương Bắc, phương Nam, trong ngày Trưởng tịnh không trăng với sự hòa hợp và thanh tịnh của Tăng-già. Nhưng rồi cũng bẵng đi vào những ngày thường nhật.

Xong lời dạy kia không còn văng vẳng bằng ngôn ngữ văn từ nữa mà nó định hình hiện thể qua hành động, nếu ai đó bắt gặp dáng dấp một nhà Sư khoác chiếc y theo truyền thống nguyên thủy, hành cước với đôi dép cao su trên ba mươi năm, sinh hoạt trong căn phòng đơn sơ: chiếc giường cao không quá tám tấc, cái bàn gỗ mộc mạc là phương tiện với ngày hai buổi phiên dịch kinh luật, tại Thiện xứ Long

Sơn Nha Trang.

Động lòng trắc ẩn trước sự đi xuống của con người, giềng mối Tăng-già lung lay đến tận gốc rễ, xã hội tập tục thay đổi biến chất, Sư đã thừa hành di chúc Như lai:

“treo mặt trời giới giữa hư không, dựng lại chánh pháp trong thời mạt vận ”, tùy duyên linh hoạt “khai”

“, giá”

sao cho đời mình không đánh mất phẩm cách của Tỳ-kheo như “liên hoa bất trước thuỷ”, tạo thành trì bảo vệ cộng đồng Tăng lữ; tinh chuyên chuyển ngữ Tạng luật, ngõ hầu cho hậu thế nghiên tầm giới học, để gìn giữ đời sống bản thể Bí-sô Tăng.

Một đời Sư tận tụy vun trồng những hạt giống Thánh chủng, lập giới trường tuyển người làm Phật. Và biết bản hoài của đức Thích Tôn tâm truyền mình đã thực thi được phần nào nên nhẹ nhàng ra đi, để lại một nụ cười trong cõi vô thường.

Khể thủ kính bút Ngưỡng mong Giác linh Ôn chứng giám TỲ-KHEO THÍCH NHƯ GIÁO Nha Trang – Long Sơn tự

LÁ BỒ ĐỀ RƠI

THÍCH TRÍ HOẰNG

Nam Mô Tiếp Dẫn Đạo Sư A Di Đà Phật.

Chúng con Tăng Ni Phật Tử Chùa Hải Ấn tại tiểu bang Connecticut, Hoa Kỳ thành tâm đảnh lễ Giác Linh Ân Sư Hòa thượng thượng Đỗng hạ Minh cao đăng Phật quốc, ngưỡng nguyện Hòa thượng từ bi hồi nhập Ta Bà cứu độ chúng sinh.

Lá Bồ Đề rơi, Sân Chùa chợt hoang vắng. Hải Đức, Già Lam,

Phổ Đà, Bảo Quốc..

Gót hài lối cũ còn lưu dấu, Pháp thân hiển hiện vẫn còn đây.

Chiếc đãy năm xưa, Trĩu nặng trên vai. Bụi hồng khuất nẻo, Tăng bào nhuộm sương.

Ân Thầy trải khắp mười phương, Bát cơm Phiếu mẫu náu nương bao đời.

Cánh cò lặn lội khắp nơi, Gian nan chẳng quản, đầy vơi không màng.

Nhất bát thiên gia phạn, Cô thân vạn lý du.

Kỳ vi sanh tử sự, Giáo hóa độ xuân thu. Dịch nghĩa:

Bình bát cơm ngàn nhà, Đơn thân trên đường xa. Nguyện cứu đời thoát khổ, Giáo hóa khắp Ta Bà.

Mặc cho chiến cuộc, Thế sự xoay vần.

Trong cõi u minh,

Sáng lòng Bồ-tát Long Sơn đá vọng lời kinh Nha Trang vang tiếng Hải Triều hôm mai.

Tấm lòng muôn thuở không lay, Lá rơi về cội, xanh cây Bồ-đề.

Nam Mô Tự Lâm Tế Chánh Tông, Tứ Thập Nhị Thế, Long Sơn đường thượng, húy thượng Thị hạ Khai, tự Hạnh Huệ, hiệu Đỗng Minh Hòa thượng Giác

Linh thùy từ chứng giám.

Phật lịch 2549, ngày 19 tháng 6 năm 2005 Thích Trí Hoằng (tăng sinh Già Lam 1968)

cùng Tăng Ni Phật Tử đồng khấp bái.

Chùa Hải Ấn

BÙN KHÔNG NHUỐM ĐƯỢC

Thành kính dâng Ôn

Đi trước thế nhân Bụi trần không dính mắc Xả sạch buộc ràng, về cõi Lạc bang Như thể loài hoa

Ở bùn Bùn không nhuốm được Duyên chuyển sinh mầm, lá rộng bung xanh

Với bùn Chắt lọc tinh anh Thơm nắng Hạ Vươn mình mỉm búp Rạng rở tươi hoa nụ cười đồng lúc Thức dậy quanh thầy biết mấy là hoa

Thầy là hoa Đứng trước muôn hoa Hoa sen trắng thơm nhuần đức hạnh Đảnh lễ thầy Con nhìn di ảnh chiêm ngưỡng nụ cười, an lạc vây quanh.

Sau chung thất Ôn Cuối Hạ - PL. 2549 QUẢNG THẾ - NGUYỄN HOÀNG PHIỆT 187

THIÊN THU MỘT BÓNG HÌNH

(Tưởng niệm HT. Giáo thọ Đỗng Minh)

Đồi Hải Đức trời cao gió lộng Biển Nha Trang nước thẳm sóng dồi Than ôi! Long tượng đi rồi Liên trì thanh tịnh, đến hồi khai hoa.

Chốn trần thế gần xa thương nhớ Cõi Tây phương Phật tổ hân hoan Tiếp Thầy chư Phật sẵn sàng Hoa sen thơm nở, gió ngàn tiễn chân.

Thương hậu thế băn khuân bao nỗi Quyết thâu thần thị tịch ung dung

Hiển bày tự chủ tử sinh Tự tại, giải thóat vô minh soi đuờng.

Đời đau khổ, si mê lầm lạc Giọt cam lồ ban trải mười phương

Pháp âm chỉ nẻo chân thường Khai thị ngộ nhập mở đường vô sinh.

Hạnh Bồ-tát một đời lam lũ Cứu quần mê thống khổ lầm than Tự tha hạnh nguyện thành tòan Báo ân lưu lại cung đàn pháp âm.

188 Ánh dương hiện vô minh tan rã Trăng sao bày, gió mát trời trong Nhớ Thầy, nhớ hạnh nguyện thâm Thương Thầy thương cả pháp âm vang truyền.

Bồ-tát như trăng ngàn gió lộng Đến đi tự tại nẻo tam thiên Mãn duyên phong thái thần tiên Về nơi cố quốc nối truyền tuệ xưa.

Miền cực lạc pháp âm vang vọng Chốn tử sinh pháp vũ hương bay Trăng tròn trăng khuyết vơi đầy Đêm trường soi sáng trời mây chân thường.

Hồng trần cõi phong ba bão táp Chúng sinh mê danh lợi phù du

Đạo tâm trong đám mây mù Thổi mây gió tuệ ngàn thu ơn Thầy.

5/07/2005 TÂM THANH

NGẬM NGÙI

Con về đến Nha Trang trời chợt tối Mưa ngoài trời và mưa cả trong tim.

Đỉnh Long Sơn vẫn cao vời vợi Biển Nha thành vẫn dồn dập sóng êm.

Tiếng chuông ngân dìu dặt nhạc vô thường.

Con trở lại sao bỗng dưng thiếu vắng.

Bước thẫn thờ đau thấu buốt tâm can.

Không phải khóc mà nước mắt tràn mi ướt Con tưởng rằng những hạt sương khuya.

Con không than sao tiếng nghẹn ngào ùa vỡ Từ tim óc làm nhức nhối cả con người. Con đã về nhưng Ôn không còn nữa. Ôn đã ra đi đến chốn vĩnh hằng.

Ôi! Con người Bao dung và từ ái

Đã chở che và bao bọc biết bao người Người đi xa nhưng hương thơm còn đó

Tỏa muôn phương và ngát cả trời cao.

Kính đảnh lễ xin Người chứng giám Con về thăm nhưng đã muộn mất rồi. Kỷ niệm đến Ôn Nhân ngày 21/8/ Ất Dậu.

(Một trăm ngày) LÊ NGỌC

THEO DÒNG TƯỞNG NHỚ

Con không chính thức lạy Thầy làm Y Chỉ Sư, nhưng trong thâm tâm con đã tôn Thầy làm Y Chỉ Sư ngay trong những năm đầu gặp gỡ, không một lạy bên ngoài cho Thầy thấy, nhưng vạn lần tôn kính trong tâm.

Khi được biết thầy lâm bệnh hiểm nghèo đã đến giai đoạn 3, con cảm thấy chới với. Con mong rằng bác sĩ đã chẩn đoán sai, dụng cụ y khoa thiếu chuẩn xác. Trường hợp này rất có thể xảy ra, vì nước Mỹ là nước tiên tiến nhất thế giới mà vẫn có những ca chẩn đoán sai huống là Việt Nam mình! Tại sao đến giai đoạn 3 mới phát hiện? Nhưng rồi “cái gì cũng có thể xảy ra” đúng như lời thầy thường dạy. Căn bệnh của thầy đã đến giai đoạn 3 thật sự rồi. Sức khỏe của thầy mỗi ngày mỗi giảm sút, con vô cùng lo âu, liệu thầy có đủ định lực để tự chủ vượt thắng cơn đau đớn quằn quại trong những giờ phút chót khi căn bệnh quái ác này (ung thư gan đa ổ) phát tác hay không. Con không có cơ duyên như những anh em khác của con là được hầu cận chăm sóc thầy trong những ngày thầy ngọa bệnh, con chỉ biết cầu nguyện trong những buổi công phu và khi nhớ nghĩ đến thầy. Khi con biết nghĩ đến đạo pháp, con luôn mong ước khát khao được gặp một chân tăng thần tượng để quay về nương tựa. Con đã từng sống và học tập với nhiều vị thầy. Con đã từng nghe tiếng tăm của những bậc chân tăng thạc đức, có những vị học vị tột đỉnh, bằng cấp đầy rương. Nhưng đối với những vị ấy quá cao, quá xa con không với tới được, đành “kính nhi viễn chi”.

Khi vào đến Nha Trang năm 1964 theo kế hoạch luân chuyển PHV, con được gặp thầy, và những tháng năm được thầy dẫn dắt tu học, công tác, rèn luyện thân thể, con nhận ra ở thầy một phong cách đặc biệt, một mẫu thầy tu lý tưởng. Thầy có nhiều tài năng, có đa phương tiện từ cách điều chúng tu học, giảng dạy, kể chuyện cho đến sản xuất kinh doanh. Thầy đầy lòng bi mẫn, nhiệt tâm, tận tình, mẫu mực, giản dị, nghiêm túc, uyển chuyển, hài hòa, nghiêm minh, kiên quyết, tâm lý, hoan hỷ, (có cả độc đoán nữa)… Tất cả những đức tánh đó, nếu ở một vị thầy nào khác thì chúng sẽ phát triển một chiều theo nhóm cùng tính chất, nhưng ở thầy thì chúng lại kết hợp nhuần nhuyễn, rồi tùy theo trường hợp, đối tượng, thời gian mà thầy xử lý việc nào ra việc đó rành mạch phân minh, nhờ nương vào uy lực của thầy mà ban lãnh chúng thời đó, thời điểm mà số tăng sinh lên mấy trăm, điều hành công việc nhẹ nhàng một cách trôi chảy. Con vô cùng kính ngưỡng tôn thầy lên hàng chân tăng thần tượng.

Hồi đó tăng sinh đủ mọi thành phần, đủ mọi trình độ, đủ mọi nơi chốn tựu về và hầu hết là ở lứa tuổi tràn đầy sức sống, ưa quậy phá, nổi chướng, bướng bỉnh nói chung là các chứng bịnh về tâm, sinh lý. Thầy có rất nhiều phương thang trị liệu rất công hiệu, trừ một số bệnh trầm kha, tiêm nhiễm quá nặng như con sau này. Bệnh của con thì mới phát về sau, khi thầy bị quản phế nên thiếu thầy chạy chữa. Khi thầy được tự do thì bệnh con đã nhập tim rồi, không còn cơ hội cứu khỏi, tuy nhiên, thầy vẫn đổ cho con liều thuốc hồi sinh cuối cùng, mà oái oăm thay, khi đó con ưa “chết” hơn là thích “sống”. Nên con lắc đầu, ngậm miệng, thầy đành thúc thủ. Con xin sám hối vì đã phụ tình thầy lúc đó. Thầy kể chuyện rất hấp dẫn, cũng chỉ nhằm mục đích trị liệu. Những mẫu chuyện thầy kể ngắn gọn, sinh động thầy rút ra từ luật tạng. Từ trong kinh nghiệm đời sống đạo, từ những mẫu đối thoại luận bàn của các vị cao tăng đương thời. Thầy lồng ghép, kết nối vào trong những bài giáo khoa mà thầy đang dạy, làm cho bài học dễ hiểu dễ ghi nhớ.

Thầy còn có tài điều hành sản xuất kinh doanh. Thuở đó, một ông thầy tu mà đi làm việc kinh doanh thì quả là hiếm có! hiếm có trong ý nghĩa công khai minh bạch, đối mặt với thương trường thực sự, chứ không phải kinh doanh gián tiếp như ta thường thấy bây giờ. Với một thị trường tự do, cạnh tranh không khoan nhượng, trải bao hiểm nguy, có lúc đe dọa đến tính mạng, thế mà thầy khéo léo lèo lái cơ sở sản xuất đứng vững, ngày càng phát triển, duy trì nguồn tài chánh chủ yếu nuôi tăng chúng tu học, hoàn toàn không thủ lợi. Đây là điểm son đậm nét trong cuộc đời tu hành xả kỷ vị tha của thầy. Thầy nắm tài chính trong tay, có quyền chi dụng để cải thiện đời sống cá nhân, hưởng thụ những tiện nghi vật chất. Nhưng thầy không làm chuyện đó, vẫn sống đơn giản như bao thầy tu đơn giản khác. Cho đến khi rời nhiệm sở, bàn tay thầy vẫn sạch, không sở hữu bất cứ tài sản nào hết dù là rất nhỏ. Rất hiếm người làm được chuyện đó!

Thầy còn có một khả năng đặc biệt là cùng một thời gian mà đảm nhận nhiều chức vụ trọng đại, không phải là chức vụ tượng trưng, không phải là gán vào từ cấp trên cho có vẻ có tổ chức, có bề thế, đủ bàn ghế, chén đĩa, mà thực sự làm việc theo chương trình kế hoạch hẳn hoi. Đó là giám đốc cơ sở sản xuất Vị trai lá Bồ-đề, giám học PHV trung phần Hải Đức Nha Trang (sau là Phó viện trưởng Viện cao đẳng Phật học Hải Đức Nha Trang). Vụ trưởng Vụ Phật học GHPGVNTN, Phó đại diện GHPGVNTN miền Khuông Việt mà nói theo cách nói bây giờ thì nhiệm vụ nào cũng hoàn thành xuất sắc. Riêng đối với con, tuy con đã phụ lòng thầy khi từ chối liều thuốc hồi sinh sau cùng của thầy, nhưng thầy vẫn còn quan tâm, thỉnh thoảng cho người đến khuyên con uống thuốc. Có một lần, không biết có phải là sứ giả của thầy hay không, có một nữ phật tử đến gõ cửa nhà con. Con hơi ngỡ ngàng, bởi vì trông cô ta quen quen, thoạt đầu, nhớ là không gặp ở đâu. Hồi lâu mới nhớ là gặp cô ta trên PHV Hải Đức một vài lần gì đó. Một hôm nọ, khi con còn ở trên viện nhân ghé xuống nhà bếp uống nước, định đi vòng lên ngã chánh điện về phòng, khi đi ngang qua phòng ăn ở gần nhà bếp thì con thấy một người đàn bà còn trẻ mang kính ngồi đó. Theo phép lịch sự, con chấp tay chào, rồi hỏi? “Cô cần gặp ai”, cô ta nói “con muốn hỏi đạo”. Con hơi lúng túng, nhưng sực nhớ ra thầy Nhuận Thông – Nam Dược (hồi đó thầy Nhuận Thông ngoài việc tìm thuốc nam chữa bệnh cho nhiều người, còn có biệt tài Thuyết Pháp “bỏ túi” cho Phật Tử). Con yên tâm mời cô ta ngồi đợi và hứa sẽ có người đến tiếp cô. Con đi tìm thầy Nhuận Thông và đưa đến giới thiệu với cô ta. Tới đây là con hết trách nhiệm, và từ đó về sau cũng có lần gặp lại cô ta nhưng chào thoáng qua rồi thôi chứ chưa một lần tiếp chuyện. Từ khi gặp cô ta trên viện cho đến lúc gặp lại ở nhà, thời gian trên 10 năm. Lần này thì cô không hỏi đạo nữa mà cô hỏi mượn kinh Kim Cang. Con không có bản việt dịch mà chỉ có bản kinh Ngọc do Phạm Thiên Thư thi hóa. Con cho cô ta mượn quyển đó, khoảng một tuần lễ sau, cô ta đến trả kinh và tặng cho con một lần bốn bài thơ sáng tác trong vòng một tuần, có đề ngày tháng hẳn hoi. Bốn bài thơ này con đã đọc cho thầy nghe. Thầy bảo con chép ra và đeo vào nơi cổ để ghi nhớ. Con không làm chuyện đó mà thỉnh thoảng có đem ra đọc lại. Nhân đây con xin chép bài tiêu biểu, bài số 1 để cảm tạ ơn thầy và vị sứ giả của thầy:

NHẮN NHỦ

Tôi xin hoàn lại quyển kinh thơ, Xin nhủ đôi lời chớ bỏ lơ, Cõi tạm tự mình gây khổ lụy, Mong thầy mau giải nghiệp trần nhơ!

*** Những đứa con phàm dễ tạo thay Làm nên con Phật mới là hay, Đã mang triền phược nào ai biết, Lăn lộn luân trầm cảnh thật gay!

*** Muối mặn gừng cay chẳng biết sao, Không tin ai nói thử nếm vào,

Ăn rồi mới nhận – à ra thế!!!

Chẳng ngọt ngào chi, tiền trả cao!

*** Trả đâu một lúc đã là xong!

Vừa trả vừa ăn, đâu trả không!

Như vậy nợ hoài không rảnh đặng,

Đừng ăn không trả mới là thông!

(HUYỀN PHƯƠNG ANH 23. OCT. 1985) 195 Con nhớ một lần, khi chứng nghĩa bản dịch Kinh Đại Bát Nhã Ba La Mật Đa, tới đoạn nói về phá chấp, thầy dừng lại bảo con, khi nào thong thả viết một bài về tinh thần phá chấp. Con thưa thầy là con viết không nổi, bởi vì con quá nhiều vướng mắc, nên thay vì viết bài phá chấp, con sẽ đọc cho thầy nghe một bài thơ ngắn về vướng mắc. Sau khi chứng nghĩa xong, thầy bảo con đọc. (Thường thường thì con cùng đi chứng nghĩa với thầy Giác Tuệ, vì hai người cùng dịch lại Bộ Bát Nhã, dựa vào bản dịch của Hoà Thượng Trí Nghiêm như thầy đã chỉ định. Nhưng hôm đó thầy Giác Tuệ bận không đi). Con thưa với thầy là trước khi đọc, con xin được trình bày lý do sáng tác, thầy đồng ý.

Con kể: Con có quen với một nữ Phật tử, khi được tin cô ta nhập viện, con vào thăm. Đúng ngày lúc con đến nơi thì cô ta đang lên cơn sốt mà người chăm sóc bệnh thì đi đâu không thấy. Con quýnh quáng không biết xử lý thế nào cả. Con nhìn những người xung quanh như kêu cứu, nhưng ai cũng đưa mắt nhìn con như thách đố, như diễu cợt. Con đành ngồi cầu nguyện. Một lát sau thì cảm thấy mình thừa thải, vô dụng nên con lẳng lặng ra về. Nhân đó, con làm bài thơ này:

***

VƯỚNG MẮC

Người sốt li bì nằm co mình bất động,

Tôi nóng lòng thấp thỏm lo âu, Một khoảng không gian trong gang tấc, Một bức tường dư luận quá dày cao, Tôi lượng sức mình yếu đuối biết làm sao, Vượt qua được để chăm sóc người thân trong cơn đau vất vả, Từ bi đâu? Phương tiện đâu? Ôi! những danh từ cao cả,

Kẻ phàm này đành thúc thủ chịu thua, Những nụ cười, những ánh mắt bói xoi, Đang mai mỉa, đang rập rình sẵn đó, Phật thì biết tấm lòng con sáng tỏ, Còn thế nhân, ai là người biết gạn đục khơi trong, Đành ra về mà chua xót trong lòng, Bỏ mặc đó một người thân đang lên cơn sốt!

------/\------ 196 Dạ, bạch thầy, hết! Thầy mỉm cười nhẹ nhàng bảo: “Bảo Quang chỉ cần đặt tay lên trán người bệnh, kéo chăn đắp lại và nếu cần, gọi y tá rồi ra về. Đừng làm thơ!” , “dạ, bạch thầy khó quá!” thầy lại cười. Con chỉ bắt kịp ở thầy làm thơ dễ dãi, không mài giũa, trau chuốt, không ẩn ngữ trừu tượng… Nên con có làm bài thơ nào cũng chỉ đọc cho thầy nghe. Vì nếu đọc cho người khác nghe sợ họ chê là thơ “con cóc”. Lại một hôm, con đến xin thầy nghỉ dạy tại Trường trung cấp Phật học để vào Sài Gòn làm một công tác phật sự khác thích hợp hơn. Thầy hoan hỷ chấp thuận. Thầy dạy: “Đã là Phật sự thì làm ở đâu cũng được. Chỗ nào cần thì đến. ” Rồi bất chợt thầy hỏi: “Tại sao Bảo Quang không thích dạy nữa?” –“Dạ, bạch thầy, thứ nhất là lớp lớn tuổi phải nhường chổ cho tuổi trẻ để họ có thể tự phát huy khả năng của mình. Tài trẻ Khánh Hoà rất nhiều. Thứ hai là con đã nói khá nhiều rồi mà bản thân chưa làm được gì hết, đó là một lỗ hỏng lớn. Con cần có thời gian để soát xét lại mình, bồi dưỡng nội lực. Thứ ba là con muốn làm một việc chuyên biệt hợp với sở thích. Con không có khả năng làm nhiều việc. ” Nghỉ một lát con thưa tiếp: Bạch thầy, để làm sáng tỏ thêm việc con vừa trình bày với thầy, con xin được hầu thầy một bài thơ con làm khi con mới vào lại chùa Cát. Duyên khởi thế này: Một hôm có người ăn xin vào chùa xin ăn. Nhằm lúc chùa đã dùng trưa xong, cửa nhà bếp đã chốt lại. Ông ta gặp con và ngửa tay xin tiền. Con thọc tay vào túi lục lạo nhưng toàn là giấy vụn linh tinh, không còn đồng nào. Như vậy là cả hai người, người định cho và kẻ hi vọng nhận được, đều thất vọng. Nhân đó con nghĩ mình và ông ta, về phương diện xin ăn thì chẳng khác gì nhau. Con không có gì để cho ông ta vì cả hai cũng đều là ăn xin. Nếu con có sẵn vài ba nghìn đồng trong túi, móc đưa cho ông ta, đó cũng chỉ là cử chỉ san sẻ giữa người ăn xin được nhiều hơn và người ăn xin còn thiếu mà thôi. Vì vậy, con làm bài thơ này:

***

TÔI LÀ AI

Tôi là kẻ ăn xin truyền thống, Không ngửa tay và chẳng mở lời, Tôi âm thầm nhận của khắp nơi, Từ thành thị đến chốn bùn lầy nước đọng, Tôi sống nhờ vào mồ hôi lao động, Tôi sống nhờ vào trí óc nhọc nhằn, Tôi sống nhờ vào cả những sự khó khăn, Của những kẻ buôn bưng bán gánh, Vậy có gì đâu mà tôi sanh kiêu hãnh, Có gì đâu mà tôi phô vẻ giàu sang, Tôi quên mình một kiếp sống lang thang, Không nhà cửa không bạc tiền dính túi, Đáng lẽ phải ẩn mình nơi đầu non gác núi, Lại phây phây sống giữa thị thành, Còn đặt bày lắm chuyện chấp tranh, Ôm bản ngã phô trương thanh thế, Tội của tôi chất chồng không xiết kể, Mà dửng dưng tưởng là chuyện tự nhiên,

Tôi ba hoa giảng dạy đạo Thánh hiền, Mà thực chất chưa từng thực tập, Chuyện của tôi hằng ngày tràn ngập, Hết đàm thiên đến luận địa oang oang, Tôi là ai đang sống giữa trần gian, Là kẻ ăn xin quên đi cội gốc!

*** 198 Bạch thầy hết! thầy gục gặc đầu, không phát biểu.

Một thời gian ngắn sau khi thỉnh ý thầy và đọc bài thơ đó cho thầy nghe thì con rời Nha Trang. Khi đó có một vài anh em hiểu lầm con, nhưng không sao vì đã có thầy chứng tri rồi. Tối 11 tháng 5/ Ất Dậu, con đi về Nha Trang dự định thăm thầy lần cuối và xin sám hối những điều mà con đã làm cho thầy không hài lòng. Có những việc con làm, con linh cảm là thầy không vui mà thầy không nói với con, con cũng không thưa với thầy vì sao con phải làm như vậy. Chắc thầy thông cảm nên bỏ qua, lại có việc con trình thầy, tuy thầy không đồng ý vì thầy lo cho con có thể phạm sai lầm, nhưng để chứng tỏ mình (bản ngã, tự ái) con đã không nghe lời thầy. Con không về kịp để dâng lên thầy lời sám hối, vì lúc thầy tịch thì con mới lên xe, con rất hối tiếc là con không có phúc duyên được ngồi bên thầy cùng với anh em hộ niệm, cung tiễn thầy lúc thầy ra đi. Vì đó là giây phút thiêng liêng nhất, quan trọng nhất. Còn tất cả những thủ tục truyền thống sau đó chỉ mang tính chất hình thức nghi lễ mà thôi. Được anh em thuật lại tình trạng tinh thần của thầy trong những ngày giờ cuối, con vô cùng phấn chấn, vui mừng. Thầy chủ động chuẩn bị chuyến đi “qua bờ kia” vô cùng tỉnh táo, không có một động thái nào tỏ ra đau đớn khó chịu. Tắm rửa, thay đồ, dặn dò hậu sự, rồi nằm theo dáng đức Phật Niết-bàn, an tường ra đi.

Thầy đã làm sáng tỏ ý nghĩa lời dạy trong luận Đại Trí Độ: “Người trì giới khi lâm chung, dù có gió đao cắt thân, gân mật đoạn tuyệt, tự biết mình trì giới thanh tịnh thì tâm không sợ hãi, như kệ nói: Trong bệnh rất dữ, Giới là thuốc hay

Trong sợ hãi lớn Giới là bảo hộ

Trong chết tối tăm Giới là đèn sáng Trong chỗ đường ác Giới là cầu đò Trong nước biển chết Giới là thuyền lớn.”

(Luận Đại Trí Độ chương 21, quyển 13, HT. Thích Thiện Siêu dịch)

KÍNH LẠY BẬC CHÂN TĂNG TRỌN ĐỜI QUY NGƯỠNG!

CON, BẢO QUANG 199

BÀI HỌC VỠ LÒNG

Vào những ngày cuối của tháng Ca-đề năm 2003, khí trời mát mẻ, sau một chuyến du ngoạn trở về, tôi gặp thầy Minh Thông tại sân trường TCPH Khánh Hòa. Sau khi tôi chào Thầy xong, Thầy hỏi tôi:

- Ông Sư (bí danh của tôi), ông có thể làm thị giả cho Ôn được không?

Tôi đáp:

- Dạ được, nhưng con không biết Ôn có chịu không?

Thầy nói:

- Ôn chấm ông rồi. Ôn bảo tôi hỏi thử xem Nguyên An có chịu không? - Nam Mô Phật, bạch Thầy! Diễm phúc cho con quá đi chớ.

Sau khi hàn huyên tâm sự với thầy xong, tôi liền vào hầu chuyện với Ôn. Nằm trên võng đong đưa, tay lần tràng hạt, nghe tiếng dép sột soạt, Ôn liền hỏi:

- Ai đó?

Tôi đáp:

- Nam mô Phật, dạ con.

Dường như Ôn biết mà vẫn hỏi:

- Nguyên An vô đây có chuyện gì không?

- Dạ có.

- Chuyện gì?

- Dạ, con nghe thầy Minh Thông nói là Ôn kêu con vào đây ở để phụ giúp việc cho Ôn, có phải vậy không?

Ôn đáp:

- Ừ, ở đây phụ giúp tôi làm một vài công việc lặt vặt…, nghỉ một chút rồi Ôn lại nói: Nhưng nhớ là “giờ nào việc nấy, vật nào chỗ ấy!”, bằng một giọng điệu nhẹ nhàng nhưng không kém phần cứng rắn. Nghe Ôn dạy xong, lòng tôi cảm thấy sung sướng nhưng hơi run một chút, vì tánh tôi thì hay cẩu thả, không biết mình có làm được như lời Ôn dạy hay không, tôi vẫn liều đáp:

- Dạ! Con sẽ vô phụ giúp Ôn.

Sau đó một tuần, tôi dọn đồ vào trong một căn phòng cạnh phòng Ôn. Ở với Ôn tôi mới biết: Ôn nói sao là làm vậy, không bao giờ Ôn làm trái với thời khóa biểu của mình đã đề ra.

Làm việc chung với Ôn, mấy huynh đệ chúng tôi còn nhuốm mùi quan liêu, nên thường hay đến trễ để Ôn chờ. Trong những lúc như vậy, Ôn chỉ la nhẹ nhưng rất đau:

- Giờ nào thì phải việc nấy, trước một phút không phải là giờ, mà sau một phút cũng không phải là giờ, phải tập cho quen…

Hôm ấy, trời lất phất mưa, thấy Ôn vui vui, tôi mới ba hoa chích chòe:

- Mô Phật bạch Ôn! Ôn sống quá khắc với chính mình như thế này, nếu lỡ chiến tranh xảy ra lần nữa, con nghĩ chắc Ôn sống không được quá! Nghe tôi nói vậy, ngồi trên chiếc xích đu, đưa tới đưa lui, Ôn mỉm cười nói: - Tuỳ duyên! Phải tự khắc với chính mình.

Vừa lúc đó, có mấy Phật tử ở dưới phố lên thăm Ôn. Đứng sau chiếc xích đu của Ôn, tôi lại được nghe Ôn dạy cho mấy Phật tử, tuy ngắn gọn song rất hàm xúc: “Quí Phật tử là những vị hộ pháp, mình hộ trì Tam Bảo bên ngoài, song không được quên hộ trì Tam Bảo bên trong chính mình.

Ôn chưa kịp nói tiếp, thì có một Phật tử nóng lòng liền hỏi:

- A Di Đà Phật, bạch Ôn! Chúng con phải hộ trì Tam Bảo bên trong chính mình như thế nào?

- Tay phe phảy quạt, Ôn đáp:

- Khi hít vào thì nhớ niệm Nam Mô, mà thở ra thì niệm A Di Đà Phật; hoặc khi bước đi thì mỗi bước chân niệm mỗi chữ, như bước chân phải thì niệm Nam, bước chân trái kế tiếp thì niệm Mô… với tâm nhẹ nhàng thoải mái, ghi nhận rõ ràng, đừng cho xao lãng. Mình còn thở giờ nào thì phải niệm Phật giờ đó, già chết nó đến liền liền, cố gắng hoà nhịp hơi thở theo câu niệm Phật. Đang khi quí bác niệm Phật với tâm chân thật, định tĩnh, sáng suốt như vậy, thì tự thân của quí bác tự nhiên thành tựu đầy đủ Tam học (giới-định-tuệ), thân tâm thư thái, nhẹ nhàn an lành. Đây là cách hộ trì tự tánh Tam Bảo của chính mình, và cũng là nhân sanh Tịnh

Độ.” Nghe Ôn dạy xong, mấy Phật tử bái chào Ôn ra về, trong lòng dường như vô cùng vui sướng. Lúc đó, nhất là tôi, tôi sung sướng còn hơn kẻ đang chết khát vớ được một ngụm nước suối trong mát, thật không sao diễn tả được.

Trên đây là bài học đầu tiên mà tôi đã nghe được từ Ôn, thật là ấn tượng, không sao tôi quên được. Song, cho đến bây giờ, tôi vẫn chưa làm được trọn vẹn như lời Ôn dạy. Ôn thì tuỳ duyên, còn tôi thì tuỳ nghiệp.

Long Sơn, ngày Trưởng tịnh Kính lạy giác linh Ôn thùy từ gia hộ Kẻ Cùng Tử NGUYÊN AN

CHUYỆN PHIẾM GIỮA GIỜ

QUẢNG HẠNH

Cứ giữa giờ giải lao việc đọc kinh, chứng nghĩa của Ôn và chúng tôi là có chương trình thời sự cập nhật trong tuần được kể ra. Còn không thì ai có chuyện tiếu lâm nào có tính cách giáo dục hay biếm nhẽ cũng kể ra cho vui…

Trong lòng tôi đang chờ thì Ôn cầm cái quạt phe phẩy vài cái rồi chỉ về phía tôi nói:

- Tui nghe Ông có nhiều chuyện hấp dẫn lắm phải không? Hãy thử kể nghe coi

Ông!

Vậy là Ôn đã rà trúng đài. Ôn vừa nói xong, cộng thêm các anh em cùng làm chung việc đúp lô vào nên tôi liền thưa:

- Thưa Ôn! Con là tay hay nhiều chuyện, chuyện của con hơi trần tục một tí.

Tôi định tiếp thì Ôn cắt ngang, nói: - Vậy chớ Ông không nghe câu: “Y nghĩa bất y ngữ” hay sao?!

Tôi thưa:

- Dạ, con có nghe chứ Ôn.

- Đã nghe sao không kể. Ôn nói.

Thế là tôi bắt đầu kể. Chuyện tôi kể có tựa đề “Tránh đâu cho khỏi nắng” .

“Với lòng nhiệt huyết với tâm nguyện muốn báo ân đã được nuôi dưỡng từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, nên khi vừa mới tốt nghiệp xong, thầy Huệ Chơn liền xin đảm trách một Phật sự tương đối quan trọng. Bất cứ công việc nào, thầy đều hòan thành với tinh thần hỷ xả. Điều đặt biệt ở nơi thầy là đối với bạn bè hay những đàn em, thầy luôn luôn cố tìm cách hòa đồng, vui vẻ, không phân biệt.

Vừa mới nhập cuộc mà thấy công việc Phật sự suông sẻ và trôi chảy như thế, thầy mừng thầm… Nào ngờ đâu, sau lưng sự suông sẻ đó, nó ngấm ngầm bao nhiêu điều thị phi, ngờ vực, ganh tỵ, bao phủ lên tâm nguyện năng nỗ non trẻ của thầy. Cũng từ hôm ấy, mặt thầy mất đi mùa xuân, lộ ra những sắc thái tâm lý phiền não băn khoăn, bó hó, câu có, khó chịu. Hình như đó là bước đường cùng đang giũ sổ trong tâm trí thầy …

Thế là thầy mang đãy vào rừng sâu để khỏi phải bận lòng bỡi những thị phi đang quấn buộc …

Cảnh núi rừng bao la cây cối sầm uất, chim chóc hót líu lo, suối nước chảy rầm rì róc rách bên khe đá như muốn chia sẻ điều gì nơi người lữ khách. Với những cảnh tượng đó, lòng thầy như trút đi bao nỗi khổ tâm, thay vào đó là một tâm lý thỏai mái, hòa quyện vào khói đá hơi nước, tạo thành một tư tưởng phóng khoáng vĩ đại. dưới suối thỉnh thoảng có vài con cá ngoi lên đớp mồi, những chiếc lá rơi nhẹ trên mặt nước lờ đờ, trôi đi như những chiếc xuồng con không người lái, đang trôi dạt về một nơi nào đó không bến đậu . Ngồi trên tảng đá, dưới những tàn cây tươi mát cạnh bờ suối, thầy nghĩ rằng: “Thế là từ dây, ta đã thoát cảnh hồng trần, không còn phải chịu cảnh thị phi nữa” .

Vừa nghĩ xong thầy cởi tung cả xiêm y, để lộ một thân hình trời cho. Hai chân thọc ngay xuống nước, thầy đưa hai tay vóc từng bụm nước lên vai kỳ cọ thoải mái; nước mát làm tan biến đi bao phiền muộn nặng trĩu trong tâm hồn và cái oi bức của nắng hè. Lúc này tâm hồn thầy như đang bị cuốn hút bởi không gian nơi đây, thì bất chợt trên cành cây bên kia suối, một chú cu cườm nãy giờ đang dõi theo từng hành động của thầy, liền cất tiếng gáy:

- Cục u…u…u! Cục u…u…u…!

Tiếng gáy của chú cu cườm làm mặt thầy sầm lại và thốt rằng:

- Khốn nạn! lên tới đây rồi mà không tránh khỏi sự dòm ngó.

Tiếng trách của thầy khơi dậy tánh tò mò của nhái xanh đang nằm trong khe đá dưới chân thầy. Nó liền thò đầu ra và thấy rõ nhất. Thấy thế nào mà nó cố phùng cổ kêu:

- Đeẹp…đeẹp…đeẹp…!

Thầy chưa kịp chuyển tư thế để che bớt cái phù trần căn thì chú quạ bay qua trương cổ kêu:

- To quaá…to quaá…to quaá…!

Bay phía trên quạ là chú chèo bẻo, nghe quạ nói thế, nó nhìn xuống, thấy chẳng lớn bao nhiêu mà quạ lại khuếch đại nên bèn đính chính: - Có chút béo mà chọt-chẹt, có chút bẻo mà chọt-chẹt!

Cái cảnh bàn tán dị nghị của quạ và chèo bẽo làm cho chú cu lửa không ngủ được, nó đành phải cất tiếng gáy dàn xếp:

- Mày-coi-được-thì-nó-coi-được, mày-coi-được-thì-nó-coi-được!

Từ xa, anh bìm bịp tức dùm cho thầy, mới cất giọng nhắc nhở: - Biịtt…biịtt…biịtt…!

Đến lúc này, thầy chịu không nổi nữa mới lội xuống sâu hơn để tránh tai mắt những kẻ dòm ngó. Khi lội ra chỗ nước hơi sâu, thầy kỳ cọ chà rửa mạnh hơn để trút cơn bực tức bỡi những kẻ nhiều chuyện kia. Nào ngờ “tránh vỏ dưa lại gặp vỏ dừa”

chú chích chòe đứng trên mõm đá rỉa lông hót:

- Chaà…tôốt…! Chaà…tôốt…! Thầy đang tức điên ruột thì chú dòng dọc đang ấp trứng trong ổ trên cành cây phía đối diện cũng thò cổ ra nói đỡ cho thầy vài tiếng:

- Hễ thấy-là-chọc-chọc, hễ thấy-là-chọc-chọc! Coi bộ không xong, thầy lên bờ khóac áo vào. Trong bọng cây chú tắc kè nghe hết mọi chuyện mới cố gắng bò lên xem thử ra sao. Nhưng vì quá già, chậm chạp nên vừa lên tới miệng cây thì thầy đã mặc đồ xong, nó đành tiếc, buộc miệng kêu: - Tức-gheê…! Tức-gheê…!

… Những cảnh tượng êm ả, sâu kín đó tưởng như chẳng có gì nhưng lại có tất cả, tốt có xấu có, dù bất cứ nơi đâu. Tốt xấu hay thị phi là chuyện bên ngoài. Sống trong một thị trường đối đãi, không sao tránh khỏi chuyện tương đối, nhất là lại người tu như chúng ta làm dâu trăm họ. sống sao cho vừa lòng họ được, chi bằng hãy nhìn lại chính mình làm những việc gì nên làm, nghĩ những gì nên nghĩ, nói những gì nên nói, miễn sao hợp với chánh pháp là được. Sau dòng tư tưởng đó, thầy dõng dạc hét vang giữa núi rừng:

“Chẳng thị cũng chẳng phi Phân biệt để làm gì Nếu cố gắng tu trì

Làm gì có thị phi.”

Tôi vừa kể xong là Ôn cười sặc sụa, tay càng quạt mạnh hơn và nói: “Ông viết chuyện này ra cho tui nghen!” Tôi dạ. Rất tiếc là tôi hứa với Ôn nhưng chưa viết được. Bởi vì năm đó, thầy tôi đi nước ngoài nên kêu tôi về coi chùa. Sau đó, cứ mỗi lần vô dạy, tôi đều ghé thăm Ôn. Mỗi lần như thế, Ôn đều nhắc. …Tôi chưa kịp viết thì Ôn đã về Tây rồi. Thôi thì đành viết vào đây vậy.

QUẢNG HẠNH Cuối Hạ 2005 204