Tưởng Niệm Hòa Thượng Luật Sư Thích Đổng Minh Tôn Sư

ĐIỆN THƯ

Kính gởi: Ban Tang lễ cố Hoà Thượng luật sư chùa Long Sơn, Khánh Hoà. Ngưỡng vọng đảnh lễ và cầu nguyện Giác linh Cao Đăng Phật quốc

Hòa thượng Phước Đường Trúc Lâm Thiền Viện Pari - Pháp ———————————

Kính gởi: Ban tổ chức Tang lễ cố Hoà Thượng Thích Đỗng Minh, chùa Long

Sơn.

Nhị vị Ni Trưởng và Ni chúng chùa Từ Thiền, quận Bình Thạnh, TP. HCM

Đồng kính bái.

Nhị vị Ni Trưởng Chùa Từ Thuyền, Q.Bình Thạnh, TP. HCM

——————————— Kính gởi: Chùa Long Sơn, Tỉnh Hội Phật Giáo Khánh Hoà Nam mô Bổn sư Thích Ca Mâu Ni Phật Kính bạch chư Tôn Đức Ban Tổ chức Tang lễ Hoà Thượng thượng Đỗng hạ

Minh, Kính lễ Giác linh Hoà Thượng, Ni Trưởng viện chủ cùng toàn thể chư Ni Tổ đình Từ Nghiêm chúng con vô cùng xúc động khi hay tin Hoà Thượng thượng Đỗng hạ Minh xả báo thân, hoàn qui chơn cảnh.

Chúng con thành kính phân ưu Giáo Hội Tỉnh Khánh Hoà cùng môn đồ pháp quyến đạo tràng Long Sơn. Kính niệm Giác linh cố Hoà Thượng Cao Đăng Phật quốc, hành đại bi nguyện, hội nhập ta bà, hóa độ quần sanh.

Nam Mô A-di-đà Phật.

Viện chủ Tổ đình Từ Nghiêm, Q10. TP. HCM Ni Trưởng TN Như Hoa Nam mô A-di-đà Phật !

Kính bạch Giác Linh Hoà Thượng – Vị Tôn sư muôn đời khả kính.

Chúng con vô cùng kính tiếc khi hay tin Ôn thâu thần thị tịch. Ôn giã từ chúng con quá sớm. Nhưng cuộc đời Ôn là vì sao tỏa sáng mãi mãi soi đường cho hàng hậu học chúng con. Dù biết rằng giờ đây Ôn đã tịch diệt như thường lệ của ba đời chư Phật, nhưng chúng con vẫn tin tưởng rằng Ôn sẽ hồi nhập Ta bà để tiếp tục hạnh nguyện hoằng dương Phật pháp, lợi lạc quần sanh.

Từ phương xa hướng vọng về, chúng con thành kính đốt nén tâm hương đê đầu đảnh lễ Giác linh Ôn.

Kính nguyện Giác linh Ôn Cao Đăng Phật Quốc, khứ lai tự tại.

Ni sinh chúng con Tịnh Ý, Viên Mỹ, Viên Phương, Viên Huệ

Chùa Viên Ân, Mỹ quốc

——————————— Ngưỡng Bạch Giác Linh Tôn Sư Đạo Thọ Cao Hiển, Từ Mỹ quốc, chúng con được tin Hoà Thượng Tuyên Luật Sư, Phó Viện Trưởng Viện Cao Đẳng Phật Học Hải Đức Nha Trang, vừa thâu thần thị tịch lúc 18 giờ 35 phút ngày 17 tháng 6 năm 2005, nhằm ngày 11 tháng 5 năm Ất Dậu, tại chùa Long Sơn tỉnh Hội Khánh Hoà. Chúng con vô cùng đau đớn đã mất đi một bậc Thầy cao cả – đức hạnh sáng ngời, giới luật tinh nghiêm, thanh khiết vẹn toàn, suốt đời đã tận tụy hy sinh nuôi dưỡng, dạy dỗ cho bao thế hệ Tăng Ni sinh.

Trước ân đức vô cùng, lòng vị tha vô tận của Hòa thượng đã tài bồi, tác thành cho chúng con có được ngày hôm nay, chúng con thành kính đê đầu đảnh lễ Giác Linh Hoà Thượng Tôn Sư Thượng Phẩm Thượng Sanh, sớm hồi nhập Ta bà và hóa độ chúng sanh, vượt thoát bến mê, quay về bờ giác. Ngưỡng vọng Giác Linh Hoà Thượng Tôn Sư Thùy Từ Chứng Giám.

San Diego, ngày 18 - 6 - 2005 Hậu Duệ Thích Nguyên Siêu CHÙA PHẬT ĐÀ - TU VIỆN PHÁP VƯƠNG 4333 30th St., San Diego Ca. 92104 - USA Tel: (619)283 - 7655 Khấp Nguyện, Kính gởi: Ban Tổ Chức Tang Lễ Cố Hòa thượng Thích Đỗng Minh Kính thưa Chư vị, Chúng tôi được tin Hòa thượng Thích Đỗng Minh mới viên tịch vào chiều ngày 11 tháng 5 năm Ất Dậu (2005), trụ thế Bát Thập Niên, Chúng tôi vô cùng mến tiếc về Phật sự Pháp Tạng đang dỡ dang của Ngài.

Kính nguyện Giác Linh Đại Lão Hòa thượng Tảo Đăng Phật Quốc.

Thành kính phân ưu cùng môn đồ pháp quyến.

Kính Viếng Trụ Trì Chùa Giác Hoàng

Washington D.C USA Sa-môn: Thích Thanh Đạm

——————————— Kính Gởi: Chư Tôn Đức Ban Tổ Chức Tang Lễ Cố Đại Lão Luật Sư Hòa thượng thượng Đỗng hạ Minh Kính Bạch Quý Ngài, Chúng con là học Ni hiện cư ngụ tại Mỹ Quốc vô cùng xúc động được tin Hòa thượng Giáo Thọ, Tuyên Luật Sư của chúng con đã thuận thế vô thường viên tịch ngày 11 tháng 5 năm Ất Dậu (2005), trụ thế 79 năm. Cố Hòa thượng là một bực Thầy vô cùng quí kính của chúng con. Người ra đi đã lưu lại cho hậu thế một nếp sống Đạo Đức, Giới Hạnh sáng ngời, vô cùng quí hiếm vào thời điểm mạt Pháp này.

Từ nơi xa xôi, chúng con thành kính ngưỡng vọng đê đầu đảnh lễ Giác Linh Hòa thượng, kính nguyện cầu Hòa thượng Cao Đăng Phật Quốc, sớm hội nhập Ta Bà tiếp nối con đường Pháp Tạng và dẫn dắt đàn hậu học chúng con.

Kính Thành Đảnh Lễ Học Ni: Thích Nữ Huệ Ân

Quan Âm Phổ Chiếu Ni Viện

Maryland USA ——————————— A-di-đà Phật, Phật tử Hạt Nắng Lê Thụy Thùy Trang xin được phân ưu cùng quý Thầy, quý Ni và quý Phật tử. Với sự ra đi của Hoà Thượng Thích Đỗng Minh là sự mất mát to lớn cho Phật tử và giáo hội Phật giáo Việt Nam Thống Nhất. Phật tử Hạt Nắng Lê Thụy Thùy Trang xin đảnh lễ tiễn đưa Giác linh Hoà Thượng Thích Đỗng Minh

CAO ĐĂNG PHẬT QUỐC! Nam Mô A-di-đà Phật. Phật tử Hạt Nắng Lê Thụy Thùy Trang Kính bái Kính bạch Thượng tọa Tổng thư ký Văn phòng Viện Hóa Đạo GHPGVNTN NAM MÔ BỔN SƯ THÍCH CA MÂU NI PHẬT Từ phương ngoại con nhận được tin Bổn sư của Thượng tọa, Hòa thượng Thích Đổng Minh viên tịch tại Nha Trang – Việt Nam. Con xin hướng về giác linh Hòa thượng chí thành đảnh lễ Tôn sư tam bái, nguyện cầu giác linh Hòa thượng cao đăng Phật quốc, hồi nhập Ta Bà, độ nhứt thiết chúng sanh, mãn bồ đề nguyện. Con xin thành kính phân ưu cùng Thượng tọa và môn đồ pháp quyến, cầu nguyện chư Phật thùy từ gia hộ Thượng tọa cùng môn đồ pháp quyến thân an, tâm lạc, và chúc nguyện tang lễ cố Hòa thượng trang nghiêm, thập phần viên mãn. NAM MÔ TỪ LÂM TẾ CHÁNH TÔNG TỨ THẬP NHỊ THẾ, HÚY THƯỢNG THỊ HẠ KHAI, TỰ HẠNH HUỆ, HIỆU ĐỔNG MINH ĐẠI LÃO HÒA THƯỢNG GIÁC LINH CHỨNG MINH

Đệ tử khấu thủ kính bái

Tỳ kheo Thích Nhật Trí

——————————— Thầy kính, Từ phương xa, con thành kính vọng về đảnh lễ Giác linh cố Hòa thượng Thích Đổng Minh vừa ra khỏi chốn Ta Bà hư huyễn.

Dù biết rằng vô thường đến trên từng sát na hơi thở, nhưng bước chân của bậc Đạo Sư đã để lại dấu ấn khó phai cho quãng đời tu học của bao nhiêu người. Con dù chưa gặp Ngài bao giờ nhưng cũng đã có lần trình chiếu nhiều hình ảnh của Ngài khi tiếp chuyện và tặng bộ y đầu tiên cho thầy Tuệ Sỹ vừa thoát khỏi cảnh ngục tù trên đường xuôi Nam. Nhớ lại hình ảnh và nụ cười từ ái của Người năm xưa, lòng hơi se thắt…

Con xin thành kinh phân ưu cùng TT. Thích Đức Thắng và chư môn đồ pháp quyến. Nguyện cầu giác linh Cố Hòa thượng cao đăng Phật quốc.

Ngọc Hân

Ban Việt Ngữ đài SBS Radio Australia ——————————— 84

VÒNG HOA KÍNH VIẾNG

■ Thường Trực VP1, VP2 TƯGH PGVN.

■ Ban Tăng sự, Ban Văn Hóa, Ban Hướng Dẫn Phật tử, Ban Nghi Lễ, Ban Hoằng Pháp, Ban Giáo Dục Tăng Ni, Ban Kinh tế Tài Chánh, Ban Từ Thiện Xã Hội và các Ban Ngành, Viện trực thuộc TƯGH PGVN.

■ Ban Trị Sự Thành Hội PG Tp.HCM, Tổ in ấn Thành hội PG Tp.HCM, các Ban Ngành Trực thuộc thành hội PG Thành phố.

■ Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam ■ Ban Trị Sự Tỉnh Giáo Hội Phật Giáo Khánh Hoà và các Ban Ngành trực thuộc Tỉnh Hội Phật Giáo Khánh Hoà ■ Tân, cựu Tăng Ni sinh các Khóa Học viện Phật Giáo Việt Nam ■ Phái đoàn Chi Phái Lâm Tế Chúc Thánh tại Tp.HCM và tỉnh Quảng Nam.

■ Ban Trị Sự Phật Giáo Tỉnh Phú Yên.

■ Tăng Ni Tỉnh Bình Định . ■ Tăng chúng Chùa Vĩnh Minh - Tỉnh Lâm Đồng.

■ Ni Trưởng Tịnh Nguyện và Ni chúng chùa Phước Hải Q.10 – TP - HCM. ■ Trường Trung Cấp Phật Học Tỉnh Thừa Thiên - Huế ■ Tổ Đình Thiền Tôn tỉnh Thừa Thiên - Huế

■ Chùa Từ Đàm tỉnh Thừa Thiên – Huế ■ Chúng Công Đức Tỉnh Hội Phật Giáo Khánh Hòa ■ Chư Tăng Ni hệ phái Khất sĩ thành phố Nha Trang ■ Hòa thượng Đức Phương chùa Lam Sơn tỉnh Thừa Thiên – Huế

■ Chúng Dược Vương, TP. HCM. ■ Chư Ni chùa Vạn Thiện Quận 5, thành phố Hồ Chí Minh

■ Ni Chúng Ni viện Đàm Hương ■ Trường Măng Non Tỉnh Hội Phật Giáo Khánh Hòa ■ Chư Ni Tịnh xá Ngọc Phước tỉnh Bình Phước ■ Ban Đại Diện Phật Giáo Trường Hạ Huyện Xuân Lộc, Đồng Nai

■ Chúng Đệ tử Mai Hoàng ■ GĐPT chùa Long Sơn, Nha Trang ■ Ban Đại Diện Phật Giáo Huyện Ninh Hoà, Tăng Ni sinh Khóa 1,2 sơ cấp Phật Học Ninh Hoà ■ Chư Tăng Ni Phật tử Ninh Hoà ■ Chư Tăng và Phật tử chùa Vĩnh Long Sài Gòn. ■ Chư Ni chùa Từ Thuyền Sài Gòn ■ Hòa Thượng Thích Minh Tuệ, TP. HCM ■ Chùa Linh Sơn Pháp Bảo, Nha Trang ■ Chùa Pháp Vân Canada. ■ Ni chúng chùa Liên Trì, TP. HCM.

■ Ni trưởng, Ni chúng Tổ đình Linh Sơn Nha Trang ■ Học Ni Thích Nữ Huệ Ân - USA.

■ Chùa Diệu Quang Nam – Bắc California, USA ■ Chùa Hoằng Pháp thành phố Hồ Chí Minh ■ Phật tử Thiền thất Viên Thông Nha Trang ■ Đoàn Cựu Huynh trưởng GĐPT chùa Kỳ Viên Nha Trang . ■ Gia đình ông bà Nguyễn Thiện ■ Ni chúng chùa Liên Trì thành phố Hồ Chí Minh ■ Đạo Tràng Pháp Hoa Ni Viện Diệu Quang thành phố Nha Trang ■ Gia đình Tuệ Uyển An Lạc Hạnh Tp Nha Trang

■ Tăng Ni sinh du học Ấn Độ ■ Ni chúng chùa Diệu Giác Quận 2, Tp. Hồ Chí Minh ■ Ni Chúng chùa Tuệ Uyển quận Phú Nhuận, Tp Hồ Chí Minh

■ Tăng Ni sinh Trường Phật Học Khánh Hoà ■ Công An tỉnh Khánh Hòa ■ Chùa Phước Viên Biên Hòa ■ Chùa Khuê Bắc, chùa Quán Thế Âm, chùa Thái Bình (Đà Nẵng)

■ Bệnh viện Đa Khoa Tỉnh Khánh Hoà .

■ Đoàn Công An Tỉnh Khánh Hoà ■ Chúng Từ Ân Huế - Thích Quán Chơn.

■ Phật tử Huệ Phước - Minh Đức ■ Chùa Vạn Đức - Vạn Ninh.

■ Tổ đình Linh Sơn - Vạn Ninh.

■ Ban Lãnh đạo phường Phương Sơn, Nha Trang .

■ Ban Trị Sự Tỉnh Hội Phật Giáo tỉnh Bình Thuận.

■ Trường Trung Cấp Phật Học tỉnh Bình Thuận.

■ Chùa Hải Quan, Mũi Né, Phan thiết, Bình Thuận.

■ Tăng sinh Thích Quảng Ba, Thích Đồng Từ tại Úc.

■ Trường Mẫu Giáo Phước Huệ, Tp. Nha Trang

LỜI CẢM ƠN CỦA PHÁP QUYẾN VÀ GIA QUYẾN

- - - ❦ - - -

Sáng ngày 20 - 06 - 2005, lúc 6 giờ 30’ , tại Lễ Đường trước kim quan Thầy và trước nhị vị Hòa thượng Thích Chí Tín, trụ trì Chùa Long Sơn và Hòa thượng Thích Thiện Bình, Trưởng BTS Tỉnh Hội Phật giáo Khánh Hoà. Hòa thượng Thích Đỗng Quán, sư huynh của Thầy Thích Đỗng Minh, trưởng môn phái Tổ Đình Thiền Lâm - Phan Rang cùng với quý Thầy trong Môn phái và gia quyến thành kính đảnh lễ Nhị vị Hoà Thượng và tỏ bày lòng biết ơn.

Hòa thượng Sư huynh thưa: Sư đệ tôi, Thầy Thích Đỗng Minh xuất gia đến nay trên 65 năm, nhưng thời gian sống gắn bó với Tăng chúng tại Chùa Long Sơn trên 50 năm. Tình nghĩa pháp hữu với nhau thân thiết sâu đậm biết bao. Nhất là đối với Thầy Trụ Trì tình thâm ấy, quá ư gắn kết nhưng như thế không có nghĩa là không có những dị biệt. Biết rằng trong tình huynh đệ Linh Sơn cốt nhục, trong lục hoà cộng trụ, đôi khi cũng có “thăng trầm” nhưng thường thì tình vẫn giới hòa Đồng tu và kiến hoà Đồng giải. Chúng tôi mong Nhị vị hoan hỉ bỏ qua những dị biệt nếu có.

Thưa nhị vị, Những năm tháng cuối đời sư đệ chúng tôi, Nhị vị cũng như Tăng chúng, nhất là Thầy Minh Thông và các Thầy thị giả, bác sĩ, y tá đã tận tình chăm sóc chạy chữa chí tình trọng thị. Cuối cùng, việc tổ chức Tang Lễ của Giáo Hội và toàn thể Tăng Ni Chùa Long Sơn nói riêng, Thành Phố Nha Trang nói chung vô cùng Tôn kính và trang nghiêm. Chúng tôi xúc động nghẹn lời trước nghĩa cử cao quý này. Xin thành tâm đảnh lễ tri ân.

Nam mô Công Đức Lâm Bồ Tát Ma Ha Tát (lạy 3 lạy)

Tiếp theo đó là đáp từ của Hòa thượng Trụ Trì Thích Chí Tín. Ngài nghẹn ngào nước mắt nói lên tâm tình giữa Ngài và Thầy Đỗng Minh không có gì so sánh nổi.

Cuối cùng là lời đáp từ của Hòa thượng Trưởng Ban Trị Sự vô cùng xúc động. Phước Thắng lược ghi 87

VẦNG SÁNG BÊN ĐỒI

(ghi lại buổi lễ tưởng niệm và cung tiễn Kim quan)

- - -❦- - -

Vô thường thị thường như bọt nước Tịch diệt phi diệt áng mây trời Sáu mươi năm bố pháp giữa cuộc đời Một mai sớm sáng ngời lối cũ.

Đêm trăng 14, ngôi chùa Long Sơn im lìm trong sự huyền ảo lạ thường. Bầu trời đêm tuy đẹp nhưng chìm bên trong nó một màu trắng tiếc nuối đau thương. Suốt ngày hôm ấy, ngày cuối cùng trong chương trình Tang lễ để thập phương Tăng tín quy tụ về bên linh đài của bậc Long Tượng Thiền môn, khung cảnh buổi lễ trở nên ấm cúng hơn. Đông đảo các Phái đoàn trở về phúng viếng đảnh lễ. Các buổi lễ theo truyền thống trong đêm cuối cùng đã gây nhiều xúc động lòng người, đặc biệt là lễ tưởng niệm ân sư của tứ chúng môn đồ trong đêm tiễn biệt. Bao nhiêu lớp người còn ở lại, niên cao lạp trưởng là thế, chí nguyện kiên cường là thế, nhưng trước giờ phút “bên Thầy” cuối cùng, không ai có thể cầm được dòng nước mắt đau thương. Mỗi lời phát ra trên máy đều là tấm chân tình thống thiết, bao lời lẽ bộc bạch trong các bài cảm niệm dâng Thầy đều khiến lòng người chùng xuống để nước mắt tự do tuôn trào. Mà không tuôn trào sao được khi từ giờ phút ấy trở đi, tất cả mọi giới Tăng tín ngưỡng vọng Thầy chỉ còn được quỳ lạy, thưa trình trước chân dung từ ái, với nụ cười thường tại như nhiên.

Lễ tiễn Thầy, từng người, từng người dâng trọn tấm lòng quy kính, đảnh lễ chiêm ngưỡng, hữu nhiễu kim quan. Bước chân đi nhiễu xong rồi mà sao cứ muốn lùi lại, bước ra thềm một bước nặng nề làm sao, vì ai cũng muốn gần bên Thầy thêm nữa, thêm nữa và nếu được thì mãi mãi dừng lại lúc này là diễm phúc tràn đầy. Nhưng ý muốn là thế mà thời gian thì vẫn cứ trôi, cái lẽ thường tình không thể làm ngơ phó mặc. Mỗi bộ phận trách nhiệm trong Tang lễ phải trở về chuẩn bị chu toàn cho lễ Nhập tháp hôm nay. Trên thư viện trường Trung Cấp, đèn vẫn sáng, máy móc vẫn hoạt động liên tục, các biên tập viên gần như thức trắng để kịp ra bài cho Bản Tin 2. Ngoài sân, quý chú Tăng sinh khẩn trương hoàn thiện các nghi trượng cho Đoàn cung nghinh, các em Đoàn sinh cũng nhanh chóng hoàn tất phần việc của mình để cúng dường lễ cung tống kim quan. Mọi công việc đều diễn ra khẩn tương mà lặng lẽ, vội vã nhưng thành tâm, tất cả đều hướng trọn về ngày hôm nay, ngày quan trọng nhất, đau thương nhất, ngày đàn con theo gót hài Thầy về bảo địa miên trường. Đúng theo chương trình Tang lễ, sáng nay, đúng 6 giờ, sau buổi dâng trà, lễ thỉnh kim quan nhập bảo tháp được trân trọng thông báo bằng ba hồi chuông lệnh trầm hùng. Lễ trường trang nghiêm rực rỡ sắc vàng, màu giải thoát thiêng liêng, màu Tôn sùng cung kính. Lễ cung tiễn Thầy sắp được khai diễn.

Sau khi Ban Tổ Chức cung thỉnh Hòa thượng Chứng Minh và chư Tôn thiền đức an tọa nghiêm tòa, từng mục lễ hành chánh theo thứ tự diễn ra trong hương trầm nghi ngút, trong ánh nến lung linh và trong bao tiếng nấc nghẹn ngào. Trên linh đài, ánh mắt Thầy vẫn từ hòa nhìn xuống, nụ cười trên môi vẫn an nhiên như đã thể nhập vào trong miên viễn ngàn đời. Có lẽ, Thầy cũng đang sẻ chia tâm tình cùng bao thế hệ.

Trước hết là Tiểu Sử Thầy đẫm màu xuất thế độ sinh, chuyên tinh giới luật.

Mỗi giai đoạn cuộc đời là gắn liền những dịch phẩm như ngọc quý trân châu, mỗi sự kiện liên quan đều toát ra tinh thần lợi tha vô ngã. Tiếp đến là Diễn Văn tưởng niệm của Giáo Hội Trung Ương, mỗi lời mỗi chữ đều không rời tâm niệm tán thán ca dương; biền ngẫu từng đôi, mỗi câu đều thấm đượm tình Linh Sơn cốt nhục. Là bạn hữu Đồng song, là Đạo Sư nhiều thế hệ, là người truyền trao khuôn vàng thước ngọc cho nền tảng giới luật Phật giáo nước nhà, dù ở địa vị nào, sự tịch diệt của Thầy đều để lại một khoảng trống to lớn không sao bù đắp. Phần lễ hành chánh tưởng niệm được chấm dứt sau lời tri ân của Ban Tổ Chức.

Sau khi Triệt Linh Sàng, một phần lễ tuy ngắn gọn nhưng hết sức mầu nhiệm và thiêng liêng – Lễ Phất Trần. Hòa thượng Chứng Minh vận hồng y, đầu đội mão Quan Âm, tay run run phất nhẹ quanh kim quan như trợ duyên cho nhục thân pháp hữu được thanh tịnh vô trần. Mà cũng chỉ nhục thân mới có khái niệm “vô trần”, chứ pháp thân thường tại y nhiên của Thầy vốn đã vô sanh bất diệt từ vô thủy vô chung, như lời pháp ngữ: “Vô thường thị thường, Thế Tôn thượng Song Lâm tịch diệt; tịch diệt phi diệt, Đạt Mạ tằng chích lý Tây quy. Sanh tùng hà lai, tử tùng hà khứ ... Hòa thượng giác linh nhất tánh trạm nhiên, vạn duyên không tịch, thác ngũ ấm chi phi hữu, liễu tứ đại chi bổn không, thuận thế vô thường yểm quy chơn giới, thâu Đàm Hoa ư thử độ, thục thiện quả ư Kỳ viên; trượng bằng nhất lũ chơn hương, dụng trợ Tam Thừa diệu vức.” Đúng vậy, sự xuất hiện nơi cõi Ta-bà của Thầy như dấu ấn của một lần độ sanh trong công hạnh Bồ-tát Đại thừa, thì làm gì còn có ngũ ấm, tứ đại chỉ là không. Nhưng phương tiện hóa thân theo quốc độ, Thầy mượn thân cây Ưu Đàm để kết trái ra hoa, khi nguyện lực mãn duyên thì hương Đàm một phần lưu vạn thể, một phần về bảo sở Kỳ Viên.

Thời điểm kim quan của Thầy bắt đầu dịch chuyển là lúc mà cả ba cõi nhơn thiên rúng động, trời rưới hoa năm sắc cúng dường. Tiếng niệm Phật miên man, du dương, khi trầm hùng khi cao vút lên ngàn mây quyện cùng nhạc trời hòa tấu. Từng lớp người tay chắp hoa sen tạo nên cảnh Liên Trì nơi Cực Lạc, hướng về kim quan ánh mắt không rời. Xung quanh Thầy, bốn vị Thiên vương nhất tâm túc trực, tay che thiên cái hầu Thầy về đến chốn vân du. Sáng nay, trời không mưa cũng chẳng chút mây mù, nhưng khắp không gian đều ướt đẫm bởi từng dòng vũ lệ trào tuôn. Con đường kim quan Thầy đi qua là cả một lộ trình của những tấm lòng tiếc thương và kính trọng. Suốt trên lộ trình ấy, Đoàn người lặng lẽ đi vào khung cảnh mà cách đây hơn hai năm, cũng con đường này, cũng tâm niệm này, chúng con đã một lần khóc thương kính tiễn một bậc Thạc Đức quy Tây. Tăng Ni và Phật tử Khánh Hòa chúng con sao mà có quá nhiều nỗi niềm mất mát, tủi thân như thế! Đồi Trại Thủy lại thêm một lần chứng kiến cảnh đàn con theo chân Phụ Từ về bên thảo am Hoàng Trúc. Kim quan Thầy từ từ, từ từ khuất dần vào lòng kim tĩnh, hàng ngàn Tăng Ni Phật tử như cúi đầu lặng xuống trong hơi thở thiền tư. Kể từ đây, Thầy an nhiên cùng “Kinh ca miền tĩnh lặng, chuông thoáng lời không hư, nhân duyên vô lượng nghĩa, danh tướng vào thiên thu. ” (Phạm Thiên Thư). Toàn khu vực đồi núi từ Long Sơn qua Hải Đức, Linh Phong bao áng mây lành vần vũ, khí thiêng hội tụ, làm nên cảnh Cực Lạc hiện tiền. Ngày mỗi ngày những ánh sáng vô biên, thắp lên mãi bên Thầy nơi chốn cũ.

Nam mô Đức Phật, kính lạy Thầy! Chúng con như muốn dừng lại ngay giây phút này mãi mãi và mãi mãi và bài viết này cũng xin dâng theo Thầy đến cõi bất diệt vô ưu, bởi tâm thức chúng con không thể đủ sức tỉnh giác để có một lời kết văn đúng nghĩa.

Bây giờ là 8 giờ 30’ sáng ngày rằm tháng 5 năm Ất Dậu.

Đệ tử Đạo Quang kính ghi 90 Cảm niệm HÒA THƯỢNG LUẬT SƯ THÍCH ĐỖNG MINH 93 NHỮNG CẢM NIỆM CỦA GIA TỘC

KHÓC THẦY (Kính giác linh Thầy Đỗng Minh)

Giáo hội, Thầy sao vội bỏ đi! Long Sơn còn đó cảnh tịch liêu Cửa Phật chơn duyên sáu mươi rạng Cõi trần phù kiếp bảy chín siêu Chúng sanh ngưỡng mộ đầy thương tiếc Đệ tử con vì mãi kính yêu Đau xót lòng con – sư đệ biệt Cầu Thầy đất Phật, sớm Tây phương.

Cẩn bút Anh

HUYỀN NGỘ - MÃ HỮU GIÁC

CẢNH CŨ Chùa cũ Long Sơn mỗi buổi chiều Âm thầm lạnh lẽo cảnh cô liêu Thầy đi để lại bao niềm nhớ

Nhớ cảnh, nhớ chùa, nhớ dịch kinh.

Cẩn bút Anh

HUYỀN NGỘ - MÃ HỮU GIÁC NAM MÔ A-DI-ĐÀ PHẬT

Kính bạch Giác linh Hòa thượng, Con là đứa cháu côi cút của Người, đã lớn nhờ sự đùm bộc yêu thương của Dì - Cậu. Trong đó Hòa thượng là người Cậu vô vàn yêu kính của con. Tuy chưa một lần người cho con tiền bạc hay sự ưu ái nào trong công việc nhưng người đã cho con niềm tin và sự kính trọng trong đời tu học cũng như sự thành đạt của Người trong công cuộc thành đạt.

Để tỏ lòng hiếu kính Hòa thượng, con mạo muội tỏ ít lời thơ kính bái Giác linh người. Văn của con vụng về non yếu, nghĩ sao viết vậy, không đi vào một thể loại nào trong văn học.

Kính lạy Người soi rõ cho con.

NHỚ LỜI CỦA THẦY DÀNH CHO GIA TỘC

Họ Đổ nhà ta phước sáng ngời Nên rằng Bồ-tát đã quang lâm Ứng Đổ Châu Lân chí xuất trần

Ý tựa Sơn lâm, lòng Nam hải Trước lúc ra đi Thầy dạy bảo

Phải “tu, bảo vệ đạo pháp vàng”

SÁM HỐI Trở lại Nha Thành con đến thăm Bày tỏ thâm ân mọi nỗi lòng Gia cảnh con đây giờ tan tóc Tay dắt con thơ tuổi lệ bồng Đau đớn trầm luân kiếp đọa đày Người đã cho con một chữ “Nhẫn”

Nhưng nhẫn làm sao giữa chốn trần Ma quái xung quanh đầy cạm bẫy Chống chọi chín năm giờ ổn định Cháu gái ngoan hiền lại học chăm Theo Phật tử hàng ngày tu tập Noi gương người rèn luyện tấm thân

Kính lạy Người giờ đây con rủ bỏ Những ganh đua hơn thiệt ở thói đời Làm đủ sống và dạy cháu nên người Để dâng lên tâm đức Người viên mãn Thành tâm sám hối con cúi lạy Hãy cho con một lần thêm chữ “Nhẫn” Quyết nghe lời không phụ tấm thâm ân.

VẮNG BÓNG Vắng bóng từ đây, vắng bóng Người Người về cõi Phật du lạc cảnh Con ở trần gian nhớ khóc Người Ước mong trên cao người chứng giám Để kiếp lai sanh làm cánh hạc Mang chuỗi thành tâm nép bóng Người.

LY SỮA Sớm dọn hàng xong pha ly sữa Gió thoảng bên tai thấy chạnh lòng

Ước chi Cậu còn ngồi trong đó

Để trẻ thơ đây tưởng chút tình.

NHỚ THẦY Hòa thượng là cậu của con Dung pháp uy nghiêm bậc Xuất phàm Trải bao giông tố đời điên đảo Bất khuất trung kiên giữ đạo vàng Đào tạo Tăng Ni bao thế hệ Nay đã về Tây gặp Phật-đà Con đây cung kính quỳ đảnh lễ Khắc ghi tâm trí lời Cậu dạy

Trước lúc qui Tây có dặn dò.

TIỄN CẬU (THẦY)

Tháng Hạ ngày Rằm năm Ất dậu Con quì đảnh lễ trước Kim quan Nước mắt nhòe tuôn suối lệ tràn Cậu ơi nay mất còn đâu nữa Bóng chiếc quạt vàng người phe phẩy Tỏa ánh từ quang sáng cả lòng Đất chuyển trời rung tiếc Ưu đàm Nam Mô vang dội khắp cả vùng.

Thành kính đảnh lễ Giác linh Thầy Cháu Phượng – Nguyên Thuận 97

CẢM NIỆM TÔN SƯ

THÍCH ĐỨC THẮNG

Nam-mô Bổn Sư Thích-ca Mâu-ni Phật

Kính bạch Giác linh Thầy, Những điều này đáng ra môn đồ pháp phái đệ tử chúng con đã bộc bạch với Thầy trong thời gian cử hành tang lễ; nhưng vì hoàn cảnh vào lúc ấy không cho phép chúng con được quyền làm việc này, nên phải mãi đến hôm nay, tại Tổ đình Thiền Lâm nhân ngày chung thất trai tuần Thầy, chúng con mới đủ duyên để làm được cái quyền này.

Kính bạch Giác linh Thầy, Môn đồ pháp phái đệ tử chúng con thường nghe: Cha mẹ tác tạo ra tấm thân ngũ uẩn chúng con, Thầy Tổ tác thành Giới thân Tuệ mạng cho chúng con. Nhưng sắc thân năm uẩn này thì luôn biến dịch từ khi mới sinh ra cho đến khi khôn lớn hiểu biết và, cho đến lúc về già đã biến dịch đổi thay theo sự chi phối của luật vô thường, chúng tùy thuộc vào thời gian qua sự sinh diệt biến dị của nhân duyên sinh khởi; trong khi tánh giới của pháp thân tuệ mạng thì bất sinh bất diệt, vượt qua khỏi sự chi phối của không gian và thời gian. Qua đó, chúng con cảm nhận rằng ân đức tác thành giới thân tuệ mạng, chúng con không thể nào dùng bút mực để diễn tả lên giấy trắng mực đen, hay bày tỏ bằng ngôn ngữ lời nói để thể hiện lòng tín thành báo đáp ân

Thầy trong muôn một!

Bảy mươi chín năm thác tích bụi trần, trong đó hơn sáu mươi năm thừa hành

Phật sự:

Đối với bản thân, Thầy lúc nào cũng giữ gìn giới châu thanh tịnh, liên tục tinh tấn nhẫn nhục nghiêm khắc với chính mình nhằm thanh tịnh hóa ba nghiệp thân khẩu ý qua cuộc sống, cộng với lòng từ bi, hỷ xả và, cuộc sống đơn giản tri túc của Thầy trong công phu tu tập, đã biến Thầy thành Người sạch như băng tuyết, nó được thể hiện qua việc làm chủ cuộc sống hằng ngày và, trong việc làm chủ lấy cái chết của mình trong tư thế kiết tường lúc ra đi của Thầy; chúng đã nói lên tất cả những gì chúng con muốn nói.

Đối với mọi người, Thầy luôn luôn khiêm cung, từ hòa, nhỏ nhẹ, rộng lượng trong giao tiếp qua kham nhẫn và hỷ xả. Thầy vì lòng từ bi mà hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp nghiên cứu dịch thuật, giáo dục cùng việc nuôi dạy đào tạo Tăng tài cho mai hậu. Thầy không ngại tuổi già sức yếu, tù tội, bệnh hoạn vây quanh đã vì tương lai Phật pháp, vì đàn hậu tiến mà dan tay gánh vác, hướng dẫn, bão bọc từ miếng cơm manh áo cho đến việc truyền trao giáo pháp cao minh của đức Từ Phụ cho Tăng chúng. Thầy đáng xứng danh là bậc long tượng trong chốn Thiền môn, Người vừa thể hiện thân giáo vừa thể hiện ngôn giáo một cách sinh động qua cuộc sống và trong dạy dỗ. Qua đó chúng con và mọi người đã học được rất nhiều bài học Phật pháp từ đơn giản được thể hiện qua cuộc sống chính bản thân Thầy đến ý nghĩa sâu xa qua sự giảng dạy sinh động dí dõm trong ví dụ, đã làm cho chúng con nắm bắt một cách nhanh chóng những cốt lõi cơ bản trong lối trình bày. Đó là những gì môn đồ đệ tử chúng con lúc nào cũng nhớ nghĩ đến Thầy, điều mà chúng con viết về Thầy chúng đã thể hiện qua những nhận xét của Hòa thượng Thích Trí Quang sau khi nghe tin Thầy an nhiên thị tịch trong tư thế kiết tường như hình ảnh đức Đạo sư nhập Niết-bàn. Hòa thượng đi điếu cho Thầy bốn câu kệ, mà trước nay Hòa thượng chưa từng99 đi cho bất cứ Hòa thượng, Thượng tọa, Đại đức chúng Tăng nào, chúng nói lên tất cả cuộc đời của Thầy đã thể hiện trong sanh-bệnh-tử của chính mình:

Phụng cúng chúng Trung tôn Thiện thuận giải thoát giới Bệnh tử bất khổ thân Thị thắng dị thục tướng.

Có lẽ nhờ nhân duyên nhiều đời nhiều kiếp, nên chúng con đã gặp Thầy, được làm môn đồ pháp phái đệ tử của Thầy. Chúng con được hân hạnh hầu cận bên Thầy một thời gian khá lâu; những gì đáng dạy thì Thầy đã dạy cho chúng con vừa khẩu giáo vừa thân giáo. Có những lúc chúng con lầm lỗi vấp ngã, Thầy như một người cha vực dậy, nghiêm khắc chỉ dạy ngay đến cả roi vọt; nhưng sau đó Thầy như là một người mẹ hiền bỏ qua mọi chuyện, an ủi, khích lệ chúng con. Cho dù sau này vì nhân duyên chúng con ít gần gũi bên Thầy để được đích thân quỳ gối bên Thầy, nghe những lời dạy từ Thầy, hay được nghe những buổi giảng của Thầy về kinh-luật-luận như trước kia về khẩu giáo; nhưng chúng con cũng có thể học được Phật pháp từ nơi thân giáo của Thầy. Hình ảnh nghiêm từ như người cha khả kính của Thầy được thể hiện qua bốn oai nghi đi đứng nằm ngồi của giới thân thanh tịnh oai nghiêm, những lời động viện, khuyến khích học hành đối với chúng con tuy có ít ỏi; nhưng đó là những động cơ thúc đẩy mạnh đã làm tăng lòng tín tâm nơi chúng con đối với giới pháp và những lời dạy của đức Phật. Thầy như một từ mẫu, không riêng gì đối với môn đồ pháp phái đệ tử chúng con tại Tổ đình, mà nhất là đối với Tăng chúng tại các Phật học viện, Thầy lúc nào cũng lo lắng đến việc tạo dựng kinh tế tự túc cho chúng Tăng, để cho chúng Tăng khỏi tự lo cho mình về miếng cơm manh áo, mà chí tâm vào việc tu học. Thầy đã vất vã chạy xuôi chạy ngược các tỉnh trong khắp cả nước từ Quảng Trị cho đến Cà Mau đề lo về giáo dục và, lo về kinh tế cho chúng Tăng trong các Phật học viện vào lúc bấy giờ (trước năm 1975). Hơn nữa, nhờ giới đức từ bên trong Thầy lan tỏa ra đã khiến cho những người chung quanh khi tiếp xúc với Thầy luôn luôn mang lại cho họ niềm an lạc hoan hỷ yên ổn.

Ân đức vô lượng vô biên ấy đối với môn đồ pháp phái đệ tử Thiền Lâm nói riêng, chúng Tăng cả nước nói chung và, nhất là Tăng Ni Nha trang, chúng con chưa kịp báo đáp thì than ôi! Thầy chợt ngã bệnh trong vòng hai tháng đúng và, đã vĩnh viễn ra đi mãi mãi. Thế là từ nay:

Trượng thất Long Sơn vắng bóng Thầy, Trăng dòm song cửa lạnh lò hương Mùi thơm giới đức còn quanh quẩn Gió thoảng vô thường vắng tiếng chuông!

Chốn Tổ Thiền Lâm lá rụng đầy Gót hài ký ức nạm xanh rêu Ảnh chìm long vị Người không thấy Chim lạc đường mây khản tiếng kêu!

Hải Đức Già Lam hoa lá lay Nguyệt tà hương quyện gió đưa sang Mùi hương đạo hạnh như còn mãi Thiền thất lạnh lùng trăng tỏa hương.

Kính bạch giác linh Thầy, Thầy thường dạy chúng con “Vô thường thị thường.” Hãy nắm lấy tinh túy cốt tủy của nó mà làm chủ sống chết. Tuy chúng con biết thế nhưng trước cảnh sinh ly tử biệt, trước sự ra đi của Thầy chúng con không làm sao cầm được nước mắt, chúng con mất đi trái tim nhân hậu Bồ-tất hạnh của Thầy, chúng con biết nương tựa vào đâu trong những lúc như lúc này? Hôm nay nhân ngày lễ chung thất Thầy, chúng con kính bộc bạch lên Thầy những gì chúng con muốn bộc bạch trong những ngày lễ tang của Thầy, nhưng chưa đủ duyên để trình lên Thầy. Nay chúng con quỳ trước linh đài, thành kính nguyện noi gương Thầy trên bước đường phụng sự đạo pháp và dân tộc; trong đó việc đào tạo Tăng tài tiếp Tăng độ chúng cho mai hậu và, nghiên cứu phiên dịch kinh tạng là ước nguyện chính của Thầy trong sự nghiệp giáo hóa độ sinh. Chúng con nguyện sẽ noi theo và thực hành lấy “Trí tuệ làm sự nghiệp” cho chúng con như Thầy thường dạy.

Và nhân đây chúng con xin kính ngưỡng mong Thầy vì sự nghiệp “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sinh” mà Thầy hồi nhập ta-bà để hướng dẫn dìu dắt chúng con chuyển phàm thành Thánh, chuyển mê khai ngộ. Chúng con xin thành tâm kính lạy giác linh Thầy chứng giám và, cảm niệm thâm ân giáo dưỡng của Thầy đối với môn đồ pháp phái đệ tử chúng con.

Nam mô từ Lâm Tế chánh tôn tứ thập nhị thế Thiền Lâm đường thượng húy thượng Thị hạ Khai, tự Hạnh Huệ, hiệu Đỗng Minh tôn sư giác linh thùy từ chứng giám.

Thay mặt môn đồ pháp phái đệ tử Thích Đức Thắng 101

NÉN TÂM HƯƠNG DÂNG THẦY

(Tưởng niệm nhân ngày chung thất, cố Hòa thượng Tuyên luật sư thượng Đỗng hạ Minh)

THÍCH THÔNG HUỆ

Năm 1982, Bổn sư của con - HT thượng Đỗng hạ Hải, trụ trì Sắc tứ Thiền Lâm tự Phanrang - Viên tịch, trụ thế 63 năm. Ngày ấy con chỉ là một chú Sa-di mới nhập môn tại Tổ đình Thiền Lâm. Hầu hạ Bổn sư vỏn vẹn hai năm, con như chú chim non mất mẹ khi Bổn sư qua đời. Mang tâm trạng một trẻ mồ côi, con đảnh lễ Thầy, vị sư bá trong tông môn, không hiểu số phận mình sẽ ra sao trong tương lai sắp đến. May mắn cho chúng con biết dường nào, chính Thầy đã dang rộng vòng tay, để chúng con được nương nhờ sự bảo bọc của Thầy. Bốn huynh đệ chúng con, từ giờ phút thiêng liêng quỳ dưới chân Thầy để được làm đệ tử Y Chỉ Sư, đã có một tổ ấm bình an và vững chãi. Ánh mắt hiền hòa, nụ cười đầm ấm thân thương của Thầy xoa dịu biết mấy nỗi đau côi cút của chúng con. Thế là từ nay, huynh đệ chúng con đã được cội tùng Thầy che chở, được tình thương Thầy ban bố, được ơn đức Thầy thấm nhuần để có thể bước tiến trên đường tu. Những lần Thầy từ Nha Trang về Tổ đình Thiền Lâm, đối với con là những ngày hạnh phúc, vì được hầu cận Thầy, nghe lời Thầy chỉ dạy việc tu hành, về oai nghi tế hạnh mà người tu cần gìn giữ. Thầy ít khi nói chuyện gì khác ngoài vấn đề tu học. Câu thường dạy của Thầy là “Còn trẻ học chết bỏ, trưởng thành làm việc chết bỏ, lớn tuổi tu chết bỏ” . Có dịp gần gũi, hàng đệ tử chúng con cảm mộ nhiều đức tính quý báu nơi Thầy. Thầy không nói nhiều, nhưng những gì Thầy dạy, Thầy đã thực hiện trước tiên. Nổi bật là sự mộc mạc giản dị, từ tiện nghi vật chất đến lối sống hằng ngày, từ lời lẽ nói năng đến cách giao tiếp. Người đã từng là Giám đốc hãng vị trai Lá Bồ Đề.

Lo sinh kế cho biết bao Tăng Ni sinh, trong tay từng có rất nhiều tiền bạc, thế mà trong phòng riêng chẳng có gì đáng giá: chiếc bàn gỗ thường, nơi Thầy làm việc hằng ngày; cái tủ thờ chỉ đặt một chữ “Xả”; chiếc võng bện bằng xơ dừa, trên tường nơi hai đầu võng có hai câu “Thường tinh tấn” và “Hằng nhẫn nhục” như những lời nhắc nhở thường xuyên. Sự giản dị biểu hiện cả trong di chúc, Thầy dặn dò làm lễ tang đơn giản trong vòng 36 tiếng đồng hồ, không xây tháp, dành tịnh tài để ấn tống kinh sách. Có thể nói rằng, đời Thầy lấy việc đào tạo Tăng tài làm Phật sự. Mọi hoạt động của Thầy, trừ việc giảng dạy đến dịch thuật, từ việc làm kinh tế đến giữ những chức vụ quan trọng trong Giáo hội, Thầy đều nhằm mục đích bồi dưỡng cho lực lượng thừa kế!

Thầy còn là người rất trọng tình trọng nghĩa. Những lần hầu thăm Thầy, con hay được nghe nhắc đến Sư ông Thiền Lâm với lòng hiếu kính và biết ơn vô hạn. Xuất gia tại Tổ đình Thiên Hưng, thờ HT. Trí Thắng làm Bổn sư, sau đó Thầy được HT đưa về Tổ đình Thiền Lâm làm trưởng tử của Sư ông Thiền Lâm. Thầy luôn luôn tinh tấn tu hành. Làm tròn phận sự, nên được Sư ông giao chức Tri khố và Thủ tọa. Trong thời gian Sư ông mang trọng bệnh, Thầy đã thay mặt Sư ông điều hành mọi việc chu toàn. Sau này, dù đang ở đâu, Thầy vẫn để tâm đến sự phát triển của Tông môn, đến việc tu học của các môn đệ trong nước và hải ngoại, cả đến sức khỏe và đời sống của những Phật tử ngày xưa thường lui tới Tổ đình, khi Thầy còn là một tu sĩ trẻ. Những năm gần đây, sức khỏe Thầy không được tốt, lại phải đảm trách nhiều Phật sự lớn, nên Thầy ít về Phan Rang. Tuy vậy, thỉnh thoảng Thầy lại gọi con lên, chỉ đạo những việc cần thiết trong Tông môn, giao nhiệm vụ thủ quỹ khi trùng tu lại Tổ đình. Điều này con cảm nhận rằng, dù hiện tại Thầy là vị cha lành của Tăng Ni Phật tử khắp nơi, nhưng trong lòng Thầy vẫn dành một vị trí đầm ấm thân thương cho cội nguồn Thiền Lâm tự!

Sau đây, xin trích nguyên văn bài thơ do Thầy trước tác, nói lên tấm lòng quý mến của Thầy đối với người pháp đệ đồng sư:

CẢM NIỆM

Thầy Đỗng-Hải, người em tôi quý mến, Kể từ khi Thầy đến chốn Thiền Lâm, Thầy xuất gia với tất cả thiện tâm, Tránh ngũ trược âm thầm cầu giải thoát.

Thầy không phải trong giới người mẫn đạt, Thầy không ưa hoạt bát để hơn ai, Thầy cần cù tu học suốt đêm ngày, Thầy coi ngó từ củ khoai buồng chuối.

Sống giản dị với tương dưa rau muối, Không đua đòi theo đuổi cảnh phồn hoa, Gặp ăn ngon mặc đẹp Thầy tránh xa,

Mãi lủi thủi trong chùa với vườn rẫy.

Thầy ý thức ngũ trần là cạm bẫy, Nên luôn luôn rún rẩy lúc đương đầu, Tôi biết Thầy tính đó đã từ lâu, Tôi tin chắc trước sau Thầy như một.

Tôi đi học vào năm năm-mươi-mốt, Công việc chùa giao hết nốt cho Thầy, Thầy trông nôm quán xuyến đến hôm nay, Từ bếp núc, vườn soi tới bàn Phật.

Đâu vào đó thỉ chung đều tươm tất, Công đức Thầy quả thật tôi phải khen, Đối với tôi Thầy xứng đáng người em, Với môn đệ là người anh đáng kính.

Cảm niệm ngày Tiểu tường Thầy Đỗng-Hải

21/7 Giáp Tý (1983)

Pháp huynh

Thích Đỗng Minh Một đức tính hiếm có của Thầy mà chúng con suốt đời phải noi theo, là tinh thần hỷ xả. Chỉ cần nhìn vào khuôn mặt vui tươi và nụ cười mỉm của Thầy, những người mới tiếp xúc lần đầu tiên đã thấy Thầy gần gũi biết bao. Lời Thầy dạy sinh động dí dỏm, lúc tiếp xúc nói chuyện thỉnh thoảng thêm một tràng cười giòn giã sảng khoái, nên dù nội dung câu chuyện có nghiêm túc khô khan đến mấy vẫn làm người nghe cảm thấy mát lòng. Càng về già, Thầy càng bao dung tha thứ mọi lỗi lầm của người, không hề giận ai, chê trách ai. Đặc biệt, Thầy không bao giờ phân biệt đối xử theo tông phái hoặc xuất thân; ai có tâm cầu thị, nghiêm trì giới luật, tinh tấn tu hành đều được Thầy thương mến và hết lòng dạy dỗ. Thầy thường nhắc nhở: “Pháp Phật là những phương thuốc điều trị tâm bệnh cho chúng sanh, tùy bệnh mà dùng thuốc cho đúng. Thuốc tây y hay đông y đều dùng được, miễn nó lành bệnh là thuốc hay rồi”. Bản thân Thầy tu theo Luật tông, nhưng khi con xin Thầy được tùng học lớp tu Thiền tại Thiền viện Thường Chiếu (1986-1991)* , Thầy đã vô cùng hoan hỷ hứa khả. Do tình thân lâu nay giữa Thầy và HT. Thường Chiếu, Thầy viết thư giới thiệu cho con, bảo con trình lên HT. Nhờ thư ấy, HT, Thường Chiếu liền cho con nhập chúng tu học, và thâu nhận con làm đệ tử Y Chỉ sư như sở nguyện, mở ra một trang mới cho đời tu của con từ lúc ấy cho đến bây giờ.

Ngày từ Thường Chiếu về Nha Trang, con đến đảnh lễ Thầy. Thầy rất hoan hỷ và lại ban cho con những lời khuyên quý giá về việc tu hành và giảng dạy, đặc biệt là sự hài hòa giữa các Tông phái. Đời Thầy là cả một kho kinh nghiệm sống, Thầy đã sử dụng kinh nghiệm tự thân để dẫn dắt chúng con trên bước đường hoằng pháp lợi sanh. Những quyển sách con viết, trước khi ra mắt người đọc, con đều trình lên Thầy xem qua. Bằng tấm lòng người đi trước hướng dẫn đàn hậu học, Thầy đọc rất kỹ và đóng góp cho con nhiều ý kiến bổ ích, để con rút ra những ưu khuyết điểm làm kinh nghiệm cho những lần viết sau. Lúc nào đến thăm Thầy, con cũng cảm nhận ở Thầy một tình thương bao la, luôn luôn nâng đỡ sách tấn và sửa chữa lỗi lầm cho đàn hậu tấn. Nhiều người mang tâm trạng chán nản nặng nề do những chướng duyên trên đường đời và đường đạo, nhưng chỉ cần vài câu nói đơn giản của Thầy người ấy đã thấy thanh thản, tự tin ở chính mình và lại vững tiến trên bước đường tu học. Thầy thường nói, Thầy chịu ơn giáo dưỡng của Sư Ông và của rất nhiều bậc tôn túc khác, nên Thầy phải đem hết sức lực và khả năng của mình để phục vụ tất cả mọi người. Khánh Hòa là nơi đất lành chim đậu, Thầy có duyên gắn bó sự nghiệp đào tạo của mình ở đây. Nhiều vị Tôn túc Tăng Ni hiện đảm nhiệm những chức vụ quan trọng trong các tỉnh thành Giáo hội đã từng qua những lớp đào tạo của Thầy, được Thầy đối xử bằng một tình thương bình đẳng.

Từ lúc khoác y Nam tông, Thầy bắt đầu nghiên cứu, dịch thuật chuyên sâu vào Luật tạng. Bản thân Thầy là tấm gương sáng về nếp sống mẫu mực, giờ giấc đúng đắn, giới luật nghiêm cẩn. Thầy thường dạy:

“Giờ nào việc nấy, chỗ nào vật ấy ”, “căn bản của người xuất gia là đừng để vướng nhiễm ngũ dục. Đối ngũ dục có thể làm thước đo đạo lực của người tu”. Một câu nói của Thầy được xem là câu nói thời danh: “Cảnh khổ là nấc thang của bậc anh tài, là kho tàng của người hiểu biết, là hố thẳm của kẻ ươn hèn”. Chính vì nếp sống mẫu mực ấy mà Thầy được tôn là Hòa thượng Luật sư, và được suy tôn làm Tuyên luật sư cho nhiều Đại Giới đàn. Những năm gần đây, Thầy lại giữ trọng trách Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam, phụ trách ban phiên dịch Hán tạng. Với cương vị này, Thầy ra sức đào tạo bồi dưỡng kinh nghiệm dịch thuật cho các thành viên trong ban, hết lòng thương yêu tiếp dẫn đàn hậu tấn khiến mọi người đều được lợi lạc.

Thuận theo lẽ vô thường, có sinh ắt có già-bệnh-chết. Mười lăm năm mắc bệnh mãn tính, nhưng không ai thấy căn bệnh đã ảnh hưởng đến sức khỏe của Thầy thế nào, vì Thầy vẫn làm việc hăng say, nụ cười vẫn tươi tắn, giờ giấc sinh hoạt vẫn điều đặn, cho đến khi căn bệnh ung thư quái ác xâm nhập lúc nào nay lộ diện, sức khỏe

Thầy mới suy sụp nhanh chóng.

Chỉ trong hai tháng, kể từ lúc phát hiện triệu chứng đến khi Thầy viên tịch;

nhưng đó là một quá trình dài đăng đẳng đối với người phải đương đầu với chứng bệnh ngặt nghèo. Người bệnh, thông thường phải chịu nhiều đau đớn về thể xác, căng thẳng về tinh thần, lo sợ cho tương lai, tiếc nuối cho những công việc còn dang dỡ… Nhất là những người đang mang trọng trách như Thầy – công trình dịch thuật Luật tạng và Pháp tạng chưa hoàn thành, thì phải có nội tâm là cả một trường tranh đấu? Nhưng thật sự không như thế! Chúng con lúc nào cũng thấy rõ sự bình ổn trong thân tâm Thầy, nụ cười Thầy vẫn nở trên môi khi nghe kể chuyện vui. Định lực nào giúp Thầy khống chế được cơn đau của ung thư trong giai đoạn cuối? Trí tuệ nào soi sáng tâm Thầy để chuẩn bị bước qua bờ sinh tử một cách an nhiên? Chỉ có định huệ của một bậc chân tu hiện ra nơi đời tiếp Tăng độ chúng mới có thể tự tại trước vô thường và cuối cùng, nằm trong tư thế kiết tường viên tịch!

Sự ra đi nhanh chóng của Thầy làm chấn động hàng tứ chúng trong và ngoài nước. Môn đồ pháp quyến chúng con mất một cội tùng già từ lâu là chỗ nương tựa vững chắc. Tăng Ni Phật tử mất một tấm gương sáng ngời về đức độ và tài năng. Giáo hội mất một cánh tay đắc lực trong sự nghiệp đào tạo Tăng tài. Ban phiên dịch Hán tạng mất một vị Thầy nhiều kinh nghiệm và tâm huyết. Nỗi đau lòng bằng nỗi mất mát không gì thay thế hôm nay?…

… Mà thật ra, Thầy đã đi về đâu nhỉ? Vô sở tùng lai diệc vô sở khứ. Pháp thân thường trụ không đến không đi, thì có gì là sinh diệt còn mất? Cho nên, Thầy đang hiện diện ở mọi nơi. Thầy có mặt trong từng chiếc lá cánh hoa, trong từng đám mây tia nắng. Thầy có mặt trong mỗi chúng con, từng giòng máu hơi thở luân lưu trong cơ thể mỗi người. Thân chúng con là sự nối tiếp, kế thừa của thân Thầy; và tâm chúng con, khi tĩnh lặng mà thường biết, vẫn cùng tâm Thầy tương ưng, có bao giờ vắng thiếu? Vì thế Thầy ơi, mỗi ý nghĩ lời nói của chúng con đều có Thầy chứng minh, mỗi Phật sự chúng con làm đều có Thầy hỗ trợ, mỗi bước đi trên lộ trình tâm linh nhiều chông gai thử thách, chúng con đều có Thầy động viên khích lệ và kịp thời uốn nắn những sai lầm. Và dưới sự hiện diện chứng minh miên viễn của Thầy, chúng con nguyện sẽ tự đứng lên và bước đi bằng đôi chân của chính mình, luôn luôn noi gương Thầy “học, tu và làm việc chết bỏ” để không phụ công ơn cao cả của Thầy. Về sau, bất cứ sự thành công nào của chúng con dù nhỏ hay lớn, cũng đều có phần đóng góp tích cực từ Thầy – phải thế không thưa

Thầy, vị Thầy vô cùng quý kính của chúng con.

Thiền thất Viên Giác

Tháng 6 năm Ất Dậu (2005)

* Khóa 3 tu Thiền, do HT. Thích Thanh Từ - Viện trưởng các Thiền viện Thường Chiếu, Viên Chiếu, Linh Chiếu… đảm trách hướng dẫn.

ÁNH MẮT SIÊU NHIÊN - NỤ CƯỜI THOÁT TỤC

KÍNH DÂNG GIÁC LINH HÒA THƯỢNG THÍCH ĐỖNG MINH

50 năm chẵn – đúng nửa thế kỷ trôi qua. Hình ảnh vị tu sĩ trẻ tuổi nói giọng Bình Định giảng pháp mà tôi được nghe ở Huế, ở quê tôi. Khuôn hội An Truyền, cách thành phố Huế 7 km. Vị giảng sư trẻ tuổi ấy là thầy Đỗng Minh, buổi giảng đầu tiên trong đời làm giảng sư của Thầy.

Năm ấy (1955) thầy Đỗng Minh mới 29 tuổi, còn con là huynh trưởng gia đình Phật tử Minh Tâm, tiền thân của GĐPT An Truyền ngày nay. Con mới 17 tuổi, điều khiển hàng ngũ để đón “thầy Thiện Siêu” (danh xưng lúc bấy giờ) theo sau thầy Thiện Siêu là vị tu sĩ trẻ ấy, là Thầy. Chúng con, mấy trăm hội viên và đoàn sinh GĐPT đã chuẩn bị trước đó cả tuần, sự chuẩn bị chu đáo và long trọng ít nơi nào có được. Tất cả đường làng ngỏ xóm đều được quét dọn sạch sẽ, có nhiều nhà Phật tử treo đèn kết hoa để đón, hương án thiết lập ngay ở bến mà quý Thầy sẽ bước từ đò lên bờ, các em oanh vũ cầm hoa, hương, đèn, trầm và các đạo hữu quỳ dọc hai bên đường đi, chuông trống, lễ nhạc trỗi lên trầm hùng như một lễ hội rước Phật, nghinh thần.

Con hết sức ngạc nhiên khi thấy vị tu sĩ trẻ tuổi ấy nước mắt chảy ròng và lấy khăn lau liên tục chỉ vì thấy cuộc đón rước trang nghiêm long trọng quá thấy cảm xúc mà không cầm được nước mắt.

Khi lên pháp tòa đôi mắt Thầy còn ướt khi nhìn xuống thính giả nghiêm trang lắng nghe, trong đó có con.

Đôi mắt ấy, nụ cười ấy, hình ảnh ấy ghi đậm nét trong lòng con trong buổi sơ ngộ.

Đến năm 1961 khi con hành điệu với Chỉnh Sún, làm thị giả cho các Ôn Trí Nghiêm và Ôn Trí Quang thỉnh thoảng Ôn Thiện Minh, Tâm Châu về ở lại tại chùa Long Sơn (Nha Trang) thì vị Thầy dễ thương ấy, ánh mắt hiền từ ấy, nụ cười hoan hỷ ấy lại gắn chặt hơn, sâu đậm hơn vào tâm khảm con vì hằng ngày Thầy trò thường gặp mặt. Một lần, 1970 con được Thầy gọi từ Tuy Hòa vào Nha Trang để dạy bảo, khi nghe anh em chúng con: Thiện Đạo, Tâm Thủy, Nguyên Đức và M.T chống chọi với sóng gió ở trường Bồ Đề Tuy Hòa, ánh mắt ấy lần này quá nghiêm nghị và sau đó khi con phủ phục y giáo phụng hành thì ánh mắt và nụ cười ấy lại truyền cho con thêm nghĩa sống, lúc này con mới nhận ra. Ánh mắt của Thầy đại từ bi nhưng không thiếu đại hùng, đại lực.

Năm 1976 khi con đã nghỉ nghề gõ đầu trẻ ở Bồ Đề Phan Thiết, Thầy lại nhắn con ra Nha Trang để truyền nghề làm xà phòng, Thầy dạy: “Tu sĩ là người có trí tuệ, phải nhìn rộng thấy xa, phải kham nhẫn chịu khó, thời nào cũng sống được, việc gì cũng làm được, phải chứng minh cho mọi người biết rằng chúng ta không phải là kẻ “ngồi mát...”, như họ lầm tưởng”. Con lại may mắn là môn đệ làm xà phòng của Thầy, nhưng chưa thi thố tài năng thì đã đi nghỉ mát ở trại giam Phan Thiết và ánh mắt và con người Thầy xuất hiện thoáng qua phòng giam của con liếc vào mà cười, nụ cười truyền cho con một sức mạnh, một nghị lực, một ý chí kiên cường giúp con chịu đựng hơn 5 năm lao lý vì mỗi lần chán nãn, lo buồn thì nụ cười ấy giúp cpn vượt qua tất cả. Thầy cũng vào tù như con!

Lần cuối cùng trong bệnh viện Chợ Rẫy, khi tâm sự, Thầy trò xác minh một sự kiện vô cùng bí mật và quan trọng trong cuộc vận động 1963 của PG liên quan đến giáo sư Bửu Hội, con của sư bà Diệu Huệ, cháu sư bà Diệu Không. Thầy lại rưng rưng nước mắt “Vụ việc tôi cũng suy nghĩ mấy chục năm nay, chơn giả khó phân, nay M.T xác định sự thật qua lời dạy của Ôn là như vậy là đã giải được nghi vấn trong lòng”. Con ôm chân Thầy xoa bóp, Thầy im lặng rồi cười, nụ cười muôn thuở khó phai mờ trong tiềm thức của con !

Thầy ơi ! Con nhớ và ghi lại vào kỷ niệm của Thầy trong con, để tiếc nuối nhớ thương Thầy. Thầy thích đọc Phật Ân của con, khen Phật Ân đúng hướng, con nhớ lắm đôi mắt và nụ cười của Thầy, đôi mắt từ bi “Từ nhãn thị chúng sanh” và nụ cười hoan hỷ “Từ nhan vi tiếu”. Lạy Thầy, Thầy Đỗng Minh của con !

Phật Ân tự, ngày mãn hạ 16/7.2549 Minh Tâm. 108 VIỆN HÓA ĐẠO PHÚNG ĐIẾU ĐỨC ĐỆ I TĂNG THỐNG GHPGVNTN

ĐÔI DÒNG KỶ NIỆM

TỲ KHEO THÍCH THIỆN NHƠN

Cách nay gần 40 năm, sau biến cố Tết Mậu Thân năm 1968, tình hình xã hội có phần bị xáo trộn, ảnh hưởng một phần lớn đến các sinh hoạt xã hội cũng như Phật giáo.

Phật học viện Huệ Nghiêm với một số lượng lớn Tăng sinh đang theo học gồm các lớp từ Đệ tứ đến Đệ nhất (Tú tài 2), trong khi đó, Ban Giám đốc có khuynh hướng không muốn duy trì chương trình đào tạo phổ thông, mà chuyển hướng đào tạo chuyên khoa, do đó cần điều phối lại số lượng Tăng sinh các lớp cho phù hợp, để tại Phật học viện Huệ Nghiêm chỉ còn lớp đào tạo chuyên khoa - chỉ học Nội điển. Vào thời điểm này, Hoà thượng Thích Đỗng Minh với tư cách là Vụ trưởng Phật học vụ Tổng vụ Giáo dục đã thực hiện một cuộc điều phối Tăng sinh của Phật học viện mang tính lịch sử có một không hai. Đó là, các lớp Đệ nhị và Đệ nhất thuộc chúng Vạn Hạnh và Huyền Trang về cư trú tại Tăng xá Phước Huệ hay còn gọi là lưu học xá Huyền Trang – Tân Bình và Chùa Già Lam, Gò Vấp – Gia Định; Chúng Đệ tam gồm Vô Trước, Thế Thân điều về Phật học viện hải Đức – Nha Trang; Chúng Liễu Quán về Phật học viện Liễu Quán – Ninh Thuận; Chúng Nguyên Thiều về Phật học viện Phước Huệ – Bình Định; Chúng Hư Vân về Phật học viện Giác Sanh - Chợ Lớn. Như vậy, chúng Long Thọ và một số Tăng sinh muốn học Nội điển ở lại Huệ Nghiêm, theo học chương trình đào tạo chuyên khoa tại Viện.

Bản thân tôi thuộc chúng Thế Thân đang theo học chương trình Đệ tam (tức lớp 10) đã hoà mình cùng số chúng di chuyển ra Nha Trang, miền Trung thuỳ dương cát trắng, sóng vỗ rạt rào, để tiếp tục học hết chương trình Phật học Trung Đẳng cấp II và chương trình Đệ nhị cấp tức Đệ Tam, Nhị, Nhất chương trình phổ thông. Tháng 10 năm 1968, số chúng được di chuyển ra Phật học viện Hải Đức – Nha Trang là 38 Tăng sinh. Chúng tôi được Ban Giám Đốc Phật Học Viện hết lòng chăm sóc về phương diện tu học cả hai chương trình. Buổi sáng học tại Trường Trung học Bồ Đề Nha Trang, kế bên chùa Long Sơn – Văn phòng Tỉnh hội Phật giáo Khánh Hoà; buổi chiều, nhất là buổi tối học Giáo lý tại Viện. Ban Giám đốc lúc đó gòm có Giám viện: HT. Thích Trí Thủ; Giám luật:

HT.Thích Trí Nghiêm; Giám học: TT. Thích Đỗng Minh; Giám sự kiêm thủ quỹ: TT. Thích Trừng San; Tổng Thư ký: TT. Thích Thiện Bình; phụ tá Tổng Thư ký: ĐĐ.

Thích Phước Châu.

Trong thời gian 3 năm học, chương trình nội điển tương đối nhẹ, chỉ có 12 môn do Quý Hoà thượng, Thượng tọa trong Ban Giáo thọ phụ trách. HT. Thích Trí Thủ, phụ trách môn Luật học, Kinh Di Đà Yếu giải, Pháp môn Tịnh độ; HT. Thích Viên Giác, phụ trách môn Kinh Kim Cang; HT. Thích Trí Nghiêm, phụ trách môn Phật Tổ Tam Kinh gồm Di Giáo, Tứ thập Nhị chương và Quy Sơn Cảnh sách; TT. Thích Đỗng Minh, phụ trách môn Duy thức học; TT. Thích Diệu Tánh, phụ trách môn Nghi lễ; Cư sĩ Cao Hữu Đính, phụ trách môn Phật và Thánh chúng, Kinh Na Tiên Tỳ Kheo, căn bản Tư tưởng Phật (Phật pháp Căn bản). Trong số Giáo thọ sư phần lớn dạy đều đặn, trừ Ôn Trí Thủ và Ôn Đỗng Minh vì bận nhiều Phật sự ở Sài Gòn, nên tương đối giảng dạy không đều đặn. Tuy nhiên, với kinh nghiệm và đức độ của Quý Ngài đã ảnh hưởng phần lớn đến đời sống tu học của Tăng sinh lúc bấy giờ và ảnh hưởng sâu đậm đến ngày nay.

Sau mùa Hạ năm 1970, Hòa thượng hỏi: Thiện Nhơn! Chú mày có muốn ra báo Quốc học không, Tôi sẵn sàng tạo điều kiện cho chú cùng Hải Ấn, Huyền Chiếu ra Huế học ? Tôi đáp: Bạch Ôn ! vì trước khi ra Nha Trang, con hứa với Hoà thượng Bửu Huệ, Giám đốc Phật học viện Huệ Nghiêm, sau khi mãn khóa Đào tạo Phổ thông thì vào Huệ Nghiêm lại, để học Nội điển. Vì Giáo hội có hướng thành lập Viện Cao Đẳng Phật học tại đây. Do giữ lời hứa, con xin Ôn cho con trở lại Sài Gòn.

Trong thời gian chờ Viện Cao Đẳng Phật học Huệ Nghiêm khai giảng cũng như các tăng sinh khác theo học chương trình Phật học thuộc Phân Khoa Phật học tại Đại học Vạn Hạnh, Tổng vụ Giáo dục và Phật học Vụ đã tạm thời thành lập Phật học viện tại chùa Giác Nguyên, Quận 4, do HT. Thích Thiện Tường làm Giám viện; TT.

Thích Đỗng Minh làm Phó Giám viện; HT. Thích hành Trụ làm Giám luật; TT.

Thích Chơn Tâm làm Giám sự kiêm Thủ quỹ; ĐĐ. Thích Tịnh Nghiêm làm Giám học; ĐĐ. Thích Bửu Lợi, Thị Bửu làm Thư ký trong Ban Giám đốc. Hoà thượng thường nhắc nhở: “Còn nhỏ, còn học được là phải học, học cho đến nơi đến chốn, học chết bỏ”. Nên trong thời gian lưu trú tại Phật học viện Giác Nguyên, Hoà thượng110 đã bổ túc chương trình Trung đẳng Cấp 2 thêm 2 môn là Kinh Lăng Nghiêm Đại cương và Luận Đại thừa Khởi Tín, do Thượng tọa Thích Từ Thông phụ trách. Qua đó, đã cho thấy sự quan tâm đến giáo dục, đào tạo và sự học của Hoà thượng đối với chúng Tăng như thế nào.

Tháng 3/1973, nhân dịp Ban Quản trị và sinh viên tăng Viện Cao đẳng Phật học Huệ Nghiêm đi Huế dự lễ Chung thất Đại lão Hoà thượng Đệ nhất Tăng Thống GHPGVNTN tại Tổ đình Tường Vân - Huế, đoàn nghỉ đêm tại chùa Tỉnh hội Phật giáo Khánh Hoà, có dịp Tôi đến hầu Ôn trong một ngôi thất nhỏ, đơn giản, nhưng tràn đầy trí tuệ và giải thoát. Hoà thượng lúc bấy giờ là Phó Viện trưởng Viện Cao đẳng Phật học Hải Đức – Nha Trang đã có lời động viên Tôi (lúc đó là Trưởng ban Phiên dịch của Viện) về công tác phiên dịch hai bộ kinh Trường A Hàm và Tăng Nhất A Hàm do Viện Cao đẳng Phật học Huệ Nghiêm phụ trách dưới sự chỉ đạo của HT. Thích Trí Tịnh và HT. Thích Bửu Huệ; còn hai bộ Trung và Tạp A Hàm do chư Tăng Phật học viện hải Đức – Nha Trang phụ trách, dưới sự chỉ đạo, hướng dẫn trực tiếp của HT. Thích Thiện Siêu và Hoà thượng đã được Hội đồng Chỉ đạo Phiên dịch Tam tạng Viện Tăng Thống giao phó cho hai Viện Cao đẳng Phật học thực hiện.

Trong thời gian thống nhất Phật giáo Việt Nam (1981) do Hoà thượng Thích Trí Thủ - Viện trưởng Viện Hoá đạo làm Trưởng Ban Vận động, Hoà thượng đã được Ban Vận động thống nhất Phật giáo mời tham gia đoàn Đại biểu GHPGVNTN, với tư cách là Đại biểu danh dự. Lúc ấy, Hoà thượng đang đảm nhiệm chức vụ Chánh Đại diện Miền Khuông Việt, Vụ trưởng Phật học Vụ Tổng vụ Giáo dục, Phó Viện trưởng Viện Cao đẳng Phật học viện hải Đức – Nha Trang. Sau khi thống nhất Phật giáo, Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành lập, các Ban tương đương các Tổng vụ của GHPGVNTN ra đời. Trên cương vị, đáng lý ra Hoà thượng phải đảm nhiệm những chức vụ quan trọng trong Giáo hội và ngành Giáo dục, tuy nhiên, Hoà thượng chỉ khiêm nhường đảm nhiệm chức vụ là một uỷ viên trong Ban Giáo dục Tăng Ni Trung ương, do HT. Thích Thiện Siêu làm Trưởng ban và các nhiệm kỳ sau Hoà thượng chỉ đảm nhận vai trò Cố vấn cho Ban và Thành viên Hội đồng Chứng minh TW GHPGVN. Còn tôi thì làm uỷ viên Ban Hoằng pháp Trung ương, do Thượng tọa Thích Trí Quảng làm trưởng ban. Từ đó, Thầy trò có dịp gần nhau thường xuyên trong công tác Phật sự giáo dục và Hoằng pháp, nhất là các kỳ Hội nghị Thường niên của Trung ương Giáo hội, Đại hội Phật giáo Toàn quốc và các phiên họp của 02 Ban tại Tp. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Khánh Hòa.

Trong thời gian năm 1988, khi Thành hội Phật giáo Tp. Hồ Chí Minh cử tôi làm Thư ký cho Trường Cơ bản Phật học (nay là Trung cấp Phật học), để điều hành công tác hành chánh và sắp xếp nội dung, chương trình học tập cho Trường. Vì giai đoạn đầu còn rất phức tạp, chưa ổn định, nhất là chương trình Giáo dục của Giáo hội chưa được rõ ràng nên có nhiều lần tôi đã sử dụng chương trình Trung đẳng Phật học do Tổng vụ Giáo dục GHPGVNTN mà Hoà thượng đã chủ trì biên soạn và thông qua ngày 21/9/1969 tại Phật học viện Huệ Nghiêm và xin ý kiến chỉ đạo của Hoà thượng về chương trình học cũng như công tác giáo dục. Hòa thượng nói: Tôi có 4 điều yêu cầu Quý Thầy cần lưu ý: “1. Chương trình học không nên quá nhồi nhét, tránh quá nhiều môn học, tránh quá tải chương trình; 2. Tất cả môn Kinh Luật Luận đều phải học chứ Hán, trừ các môn Ngoại điển và môn Chuyên đề. Vì Tăng Ni mà không biết chứ Hán không làm ăn gì được; 3. Phải thường xuyên dò bài, các hoà thượng trước đây học theo lối cũ, nhưng có kết quả là học từ chương, sáng học, chiều trùng tuyên; 4. Cần chú ý những người có năng khiếu đặc biệt, nhất là Hán văn và dịch thuật để phát huy”. Do đó, mà đường hướng giáo dục của Giáo hội nói chung, Trường Trung cấp Phật học Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng, gần 20 năm qua đã có những bước tiến ổn định và đạt kết quả.

Tâm nguyện của Hoà thượng là muốn sớm có một Bộ Đại Tạng Kinh Việt Nam, cho nên Hoà thượng rất nóng lòng về công tác của Ban Phiên dịch Tam Tạng thuộc Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam là hơi chậm. Do đó, trong nhiệm kỳ V Trung ương Giáo hội đã cơ cấu Hoà thượng vào đảm nhận chức vụ Phó Viện Trưởng Viện Nghiên Cứu Phật học Việt Nam, phụ trách Ban Phiên dịch Tam Tạng. Trong buổi lễ ra mắt, Tôi được đọc thay Văn phòng Trung ương Giáo hội công bố quyết định Bổ nhiệm nhân sự hội đồng Quản trị Viện Nghiên cứu Phật học Việt nam, nhiệm kỳ mới (2002-2007), khi xong lễ, Hoà thượng ra về, Ngài gật đầu, tươi cười và nói: “Nhân sự như thế là tạm ổn. Tuy nhiên, còn sự phân công một số vị phụ trách chưa hợp lý, khi họp Hội đồng sẽ góp ý sau”.

Thế rồi, theo định luật vô thường Hoà thượng đã xả báo an tường, thu thần viên tịch đó là một mất mát lớn cho Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam và Tăng Ni, Phật tử ngày nay và mai sau. Nhưng bù lại, với tư cách Trưởng Ban phiên dịch Pháp tạng Việt Nam của Tỉnh hội Phật giáo Khánh Hòa, Hoà thượng đã để lại cho Giáo hội, cho Tăng Ni, Phật tử hơn 20 đầu sách quý giá, nhất là Luật tạng, là di sản văn hoá của Phật giáo Việt Nam trong hiện tại và tương lai. Với những ân tình, kỷ niệm về Ôn thì rất nhiều và rất sâu sắc, nhất là công tác giáo dục, công tác quản lý Tăng Ni và kế sách duy trì sinh hoạt chúng Tăng, Tự viện và sự phát triển lâu dài của Giáo hội về Văn hoá và Giới luật thì không bút mực nào có thể kể hết, như người xưa đã nói: “Thư bất tận ngôn, ngôn bất tận ý, ý tại ngôn ngoại”.

Thế rồi, thời gian cứ trôi qua, đã sắp đến ngày chuẩn bị Lễ Tiểu tường Ôn, đàn hậu học chúng con xin ghi lại những dấu ấn kỷ niệm êm đềm, sâu thẳm trong tâm để làm hành trang trên bước đường phụng sự Đạo pháp, phục vụ chúng sanh, đó cũng là một cách để đền đáp công ơn trong muôn một đối với một bậc Thầy muôn thuở. Tỳ kheo Thích Thiện Nhơn. 112