Lời Pháp Tỉnh Lòng Mê

Nhiếp phục ma quân

Ma ở đây chỉ cho dục vọng và những điều kiện giúp cho dục vọng phát sinh. Bởi vì dục vọng đẩy chúng ta đi vào bóng đêm, nên dục vọng được gọi là ma. Ta sống giữa ban ngày mà ta vẫn đi trong bóng đêm nếu ta sống theo dục vọng. Ma ở đây cũng chỉ cho những tri giác, những nhận thức sai lầm của chúng ta. Chính những nhận thức sai lầm đó đưa ta đi tới với bóng đêm và cuộc sống của ta trở thành ra bóng đêm.

Bất cứ cái gì liên hệ đến dục vọng thì cái đó đều đưa tới sai lầm. Hạnh phúc do dục vọng đem lại thì hạnh phúc đó cũng chỉ là hạnh phúc lừa phỉnh. Như vậy, nội ma là những ham muốn không chính đáng ở trong tâm của chúng ta, và ngoại ma là những tệ nạn xã hội mà mình bị vướng vào, con cháu mình bị vướng vào, những người thương mình bị vướng vào. Tham nhũng là một loại ma. Bởi khi tham nhũng phát triển thì công lý không còn và mình sống với tham nhũng tức là mình sống với ma, một loại ma xã hội. Buôn lậu là một loại ma. Mua dâm, bán dâm cũng là một loại ma. Khi công lý không còn, nhân cách không còn được tôn trọng, Phật tính bị khuất lấp, Thánh tính bị khuất lấp thì tất cả các loại ma đó được tung hoành, nó làm hư hỏng xã hội và đưa xã hội đi vào bóng đêm.

Như vậy, người đệ tử Phật phải có bổn phận nhiếp phục ma quân. Chúng ta muốn nhiếp phục được ma quân ở bên ngoài thì trước hết chúng ta phải nhiếp phục được các loại ma dục vọng ở trong tâm của chúng ta. Và chúng ta cũng phải nhiếp phục được các loại ma ở trong gia đình ta. Có khi con mình như thế mà bỗng chốc trở thành ma. Có khi anh mình đang dễ thương như vậy mà bỗng chốc trở thành ma. Có khi vợ mình, chồng mình đang dễ thương như vậy mà bỗng chốc trở thành ma. Mình làm thế nào để nhiếp phục được các loại ma ở trong tâm mình và ở trong gia đình mình, thì mình mới có thể nhiếp phục được những loại ma ở ngoài xã hội.

Tôi nhớ có một người Phật tử quen tôi, chị ta là cán sự y tế, có chồng là bác sĩ ở bệnh viện Lâm Đồng. Chị ta nói với chồng là: anh kiếm tiền không đàng hoàng mà mang về cho em, em sẽ không nhận, bởi vì nếu nhận sau này con mình sẽ trả không nổi. Như vậy là chị ấy đã thấy được không thể cho loại ma bên ngoài xâm nhập vào trong gia đình mình, vào trong đời sống của chồng mình và của con mình. Đó là một người vợ thông minh. Phải thông minh lắm, bản lĩnh lắm mới nói được những câu nói như vậy. Thường thường những bà vợ khác, chồng đi làm việc mà tiền đem về ít là nhăn nhó lắm. Nếu người chồng có tu tập chánh niệm, sẽ nói: “Em có thích không, anh sẽ bắt ma về cho em coi?” Tham nhũng, hối lộ, muốn những cái đó, tức là đem ma về ở trong nhà mình. Vậy mà không thấy, rồi cứ mời mấy thầy tới cúng để trấn ma, làm bùa chú để ma khỏi vào trong nhà mình. Thì ra ma nó đi lọng vào nhà mình hồi nào mà mình không có biết. Gia đình nào có người vợ, người chồng, người con, người cháu có chánh niệm tỉnh giác thì gia đình đó sẽ loại trừ được loài ma xâm nhập trong nhà mình. Trời ơi, chị đi ra ngoài xã hội chị vơ vét của người ta đem vào trong nhà cho nhiều; rồi thì con cái nó thấy tiền như vậy, bắt đầu ăn tiêu, phung phí xa xỉ, từ mặt này đến mặt khác; rồi khi đó lại nói sao gia đình mình như vậy, chắc là ma nó vào trong nhà; rồi bắt đầu mời thầy tới trù và yểm, trong lúc đó mình lại không có thấy được ma đã đi lọng vào nhà trong mình là chính do nơi mình; rồi lại nói, sao gia đình tôi bữa nay làm ăn xui quá, rồi thì đem tiền đi cúng dường, trai tăng. Không ai là người có chánh niệm tỉnh giác lại đi làm những chuyện đó. Phải đề phòng ma đừng cho đi vào tâm hồn của mình, nơi gia đình mình, nơi những người thân yêu của mình. Và nếu mình không có biết, lỡ ra mai mốt người chồng hay người vợ của mình mà tham nhũng, hối lộ một cái mà luật pháp phát hiện, thì cuối cùng dắt đi tới tòa án, đi ở tù, rồi lúc đó mới mếu máo “ma nó bắt rồi”. Mình phải có chánh niệm tỉnh giác để giúp mình và những người thân yêu của mình không rơi vào vòng xoay của ma. Quý vị biết, sức mạnh của tiền bạc, của sắc đẹp, của thịt cá, của bia rượu rất là mạnh. Nếu mình không có chánh niệm tỉnh giác thì không đẩy chúng ra được đâu.

Có một chú điệu ở Từ Hiếu, buổi trưa sau khi quá đường, chú ra ngoài quán hút thuốc, bởi vì chú sợ trong chùa. Sau đó tôi biết được, một đêm rất là khuya, tôi nói mấy điệu vào gọi chú điệu đó ra đây gặp thầy, chú ra một mình thôi, mặc áo thật đẹp. Khi chú ra thì tôi đã ngồi sẵn ở nơi bàn để đợi chú, và khi chú vừa đến thì tôi đứng dậy, đi xuống nơi tầng cấp và kéo tay chú lên. Dắt tới nơi bộ bàn, tôi ngồi trên và tôi nói chú ngồi xuống. Tôi hỏi chú: “Con có biết thầy gọi con ra đây có chuyện gì không?” . Mặt chú tái đi. Tôi cười và nói: “Không có gì. Con thích hút thuốc lắm phải không? Con thèm thuốc lắm phải không? Thầy mua cho con thêm một gói nữa để con hút nhé”. Tôi chỉ nói vậy thôi, tôi không có la. Chú điệu đó đứng dậy, quỳ xuống và chú lạy, chú thưa, vừa thưa chú vừa khóc: “Dạ bạch thầy, con dại quá, con xin hứa là từ nay về sau không bao giờ rơi vào tình trạng đó nữa”. Chú nói xong, tôi đứng dậy nắm tay chú điệu, tôi nói: “Thôi, con vào đi, ma đã ra khỏi con rồi!”.

Đại chúng thấy, đó cũng là một phương pháp để chữa bệnh tà, bệnh ma mà mình đã giúp được chú điệu ra khỏi sự thèm khát của dục lạc. Như vậy, mình đã giúp được em mình, đã giúp được học trò mình. Tôi nghĩ rằng, nếu mình thiếu chánh niệm tỉnh giác, khi nghe nói lại như vậy, báo cáo như vậy mà chưa tìm hiểu gì cả, rồi cáu gắt “vi phạm nội quy rồi”, thế là mình kêu ra, dữ tợn, la lối với chú. Không chừng như vậy không những mình không thể đuổi được ma ra khỏi người em của mình, người học trò của mình, mà mình còn làm cho ma nhập thêm vào người em, người học trò của mình. Nếu mình la không khéo, nó sẽ liều, và lúc đó thì ma sẽ có cơ hội nhập vào càng sâu hơn nữa. Chúng ta phải tìm cách để đưa các loại ma ra khỏi con mình, ra khỏi em mình, ra khỏi học trò mình bằng chính sự thực tập của mình. Tôi nghĩ đó là một lối giáo dục hết sức thành công, nếu mình có chánh niệm tỉnh giác.

Điều đó tôi đã áp dụng và tôi đã thành công. Có những thầy họ ngủ quên, sáu giờ sáng chưa dậy. Tôi đi xuống, tôi gọi thêm một chú điệu nữa đi với tôi. Tôi cầm tay chú điệu: “Con đi xuống đây với thầy”. Tôi và chú điệu đi vào, tôi ngồi một bên thầy đó, tôi lật mền ra, tôi nói: “Thầy có muốn tiểu không? Tôi nói chú điệu đem cái bô vào cho thầy nghe. Thầy dậy mà tiểu” . Chỉ chừng đó thôi, nhẹ nhàng như vậy thôi. Nghe vậy, thầy đó hất mền ra, vùng dậy thật mau, và từ đó là thôi, không còn một lần nào trễ nải nữa hết. Nếu mình không có chánh niệm tỉnh giác thì chúng ta sẽ không có được một cách giáo dục đầy sức hấp dẫn và lý thú. Và như vậy mình đã không đẩy được con ma ngủ đi ra khỏi em mình, đi ra khỏi người học trò mình.

Làm được như vậy tức là mình đã nhiếp phục được ma quân. Nhiếp phục ma quân tức là đẩy lùi được những tập khí thấp kém ở nơi tâm mình ra khỏi đời sống của mình; hay nói cách khác, mình cười có chánh niệm với chính những tập khí thấp kém đang biểu hiện nơi tâm mình, nơi con người của mình. Cười có chánh niệm tỉnh giác, thì tất cả những tập khí đó tự tan biến đi. Khi mình có chánh niệm tỉnh giác, thì tất cả những tập khí dù có xấu đến mấy đi nữa, mà biểu hiện nơi tâm mình là biểu hiện để tan biến mà không phải biểu hiện để tái tạo. Nên khi mình tu, mình ngồi thiền, mình thực tập, nếu có những tập khí xấu lâu đời xuất hiện ở nơi tâm của mình, thì mình phải bình tĩnh nhìn nó và cười. Mình biết sự xuất hiện của chúng là để tan biến, chứ không phải để tái tạo. Có đôi vị khi thực tập, những tập khí lâu đời xuất hiện, rồi cứ nghĩ “ui chao, mình tu như vậy sao ma nó hiện về?”. Đúng là ma nó hiện, nhưng nó hiện là để tan biến, chứ không phải hiện để mà tái tạo trở lại, để mà ám ảnh mình đâu. Nên mình cười. Nhiếp phục được những loại ma như vậy, thì ma bên ngoài từ từ sẽ giúp mình, sẽ hỗ trợ mình. Mình thực tập được như vậy, thì chính bản thân mình sẽ đóng góp được rất lớn cho gia đình mình, cho xã hội mình, cho thời đại mà mình đang có mặt. Đóng góp rất lớn quý vị à. Chúng ta không cần phải xây nhà lầu, ô tô, phải thiết lập cầu cống mới là đóng góp cho xã hội đâu. Mình chỉ cần đóng góp cho xã hội bằng chánh niệm tỉnh giác của mình và giúp cho mọi người sống đời sống có chánh niệm tỉnh giác là đã đóng góp tích cực vào sự ổn định và phát huy xã hội theo một chiều hướng rất là lành mạnh.

Nghĩ đến công ơn tương quan

Ta hiện hữu là hiện hữu với thầy, với bạn. Ta hiện hữu là hiện hữu với cha mẹ, với con người, với muôn loài và với thiên nhiên. Không có cha mẹ ta thì không bao giờ có ta, nên ta phải luôn nghĩ đến sự hiện hữu của cha và mẹ ta, phải nhìn sâu vào để luôn nghĩ đến công ơn của cha mẹ. Khi ta nhìn sâu vào để thấy công ơn của cha mẹ đối với ta, thì ta sẽ toát ra được chất liệu hiếu kính. Nếu chúng ta không có chánh niệm để nhìn sâu và thấy rõ được những công ơn to lớn đó, thì ta sẽ không có được sự hiếu kính, hoặc nếu có thì cũng không phải là sự hiếu kính đích thực. Ta chỉ có sự hiếu kính đích thực khi ta có chánh niệm tỉnh giác. Nhìn bàn tay của ta, nhìn trái tim của ta, nhìn tâm hồn của ta và ta thấy được trong tất cả các yếu tố đó có sự có mặt của cha mẹ ta. Và khi thấy được rằng trong sự hiện hữu của mình luôn luôn có cha mẹ thì đó là sự hiện hữu có gốc rễ và mình sẽ không cảm thấy bị lạc loài. Đây là điểm hết sức quan trọng, khi thế kỷ 21 này người ta có khuynh hướng làm ra những con người nhân tạo. Và khi những con người nhân tạo bằng máy bắt đầu xuất hiện trên trái đất chúng ta, thì trái đất chúng ta sẽ là một thảm họa và thế giới con người sẽ là một thảm họa, bởi vì những con người được “sinh ra” bởi thai nhân tạo sẽ không biết được cha mẹ nó ở đâu, nó không có gốc rễ. Khi đã không có gốc rễ, nó sẽ hành động theo thú tính hoàn toàn. Nó sẽ hành động theo cảm giác bơ vơ, lạc lỏng như một loài không có gốc rễ và đó là cái nguy hiểm cho thế giới con người. Các nhà đạo đức, các học giả trên thế giới vẫn đang còn tranh cãi nhiều về vấn đề này. Người ta giả tưởng rằng khi mà thế giới con người ra đời bằng bào thai nhân tạo, dù vẫn chưa tưởng tượng ra được thế giới con người lúc đó sẽ như thế nào, nhưng chắc chắn nó sẽ thấp kém hơn, sẽ bi đát hơn thế giới con người chúng ta đang có mặt. Bởi vì sao? Bởi vì trong sự tương quan, khi chúng ta nói một em bé mà em bé đó không nghe, thì chúng ta có thể nói với cha mẹ nó, với cô dì chú bác, hoặc có thể với ông nội, ông ngoại,... Nhưng nếu một đưa bé được sinh ra từ bào thai nhân tạo, khi nó hư hỏng mình sẽ nói ai? Một con người có chánh niệm tỉnh giác, mình sẽ rất vinh dự khi thấy rằng mình có mặt là bởi vì cha mẹ mình đã có mặt, và cha mẹ mình đã luôn luôn có mặt ở trong mình. Dù mình có đang ở Sài Gòn hay Hà Nội, có ở Mỹ hay ở Pháp, chỉ cần nhìn bàn tay của mình trong chánh niệm, mình sẽ tiếp xúc được với cội rễ của mình và từ đó cảm giác cô đơn của những con người tha hương sẽ không có cơ hội trỗi dậy. Chúng ta đi những bước đi là không những đi cho chúng ta, những bước đi cho cá nhân, mà là đi cho cha mẹ mình. Cha mẹ mình có mặt an toàn hay không là tùy thuộc vào bước chân an toàn của chính mình. Mình cười, mình thở cũng là cười với thở cho cha mẹ mình. Ngay cả mình học, mình đỗ đạt, cũng chính là học và đỗ đạt cho cha mẹ mình. Kỳ thi đại học vừa qua có những em bị rớt, không vào đại học được, trong gia đình cha mẹ buồn thiu như là nhà có đám vậy, dọn cơm ra không ai ăn được cả. Rõ ràng là chúng ta đâu phải học cho cá nhân mình, mà là học cho cha mẹ mình, cho anh em mình. Nhìn sâu vào người đệ tử Phật, mình sẽ nhận ra rằng mình luôn luôn hiện hữu với cha mẹ mình, với anh chị em mình, với bạn bè mình. Khi nghe bạn mình thi rớt, chúng ta cũng ăn không được luôn. Rõ ràng mình đâu chỉ học cho riêng mình, mà còn học cho bạn mình.

Ta hiện hữu là hiện hữu với thầy của mình, trong mình có thầy của mình ở trong. Nếu mình có những hành xử sơ suất thì không những mình bị thiệt hại, đau khổ, mà thầy mình cũng buồn, cũng đau khổ. Có một vị thầy ở trong Đà Nẵng cách đây ba tuần ra Huế thăm tôi, thăm quý thầy ở Từ Hiếu, và sau đó thầy đó bày tỏ lòng biết ơn đối với hội đồng giáo thọ tại Tổ đình Từ Hiếu đã chăm sóc người học trò của vị đó một cách rất là chu đáo. Sau thời gian ở đây, người học trò của vị đó đã trở về lại trú xứ và đã hướng dẫn cho Phật tử tu tập rất có hiệu quả. Như vậy, mình tu không phải chỉ là tu cho mình, mà là tu cho thầy mình; mình học không phải chỉ đem lại vinh quang cho bản thân mình, mà còn đem lại vinh quang cho thầy mình, cho những người đồng cảm với mình. Trong mỗi động tác đều có cha mẹ, có thầy, có bạn của mình. Nếu động tác của mình sơ suất xuống hố, thì thầy của mình cũng rơi xuống hố, cha mẹ của mình cũng sẽ rơi xuống hố, và bạn bè của mình cũng vậy. Nếu động tác của mình thăng tiến thì mình thăng tiến, cha mẹ mình cũng thăng tiến, thầy của mình cũng thăng tiến và bạn bè của mình cũng thăng tiến. Khi có chánh niệm tỉnh giác mình thấy được như vậy, thì trong từng giây phút mình đi đâu, ở đâu cũng có cha mẹ, có thầy, có bạn bè ở trong mình. Nếu mình không có chánh niệm tỉnh giác thì mình sẽ không thể biết ơn cha mẹ, biết ơn thầy bạn một cách sâu sắc được. Nhìn kỹ, mình sẽ thấy trong mình là hiện hữu của tất cả mọi người. Trưa nay chúng ta ăn cơm chánh niệm, đại chúng có thấy rằng chúng ta ăn cơm có tính cách bách khoa ở trong không? Những thiền sinh thực tập chánh niệm nếu quán chiếu sâu sẽ thấy rằng, trong bữa ăn trưa hôm nay, chúng ta đều đã tốt nghiệp đại học bách khoa cả. Quý vị có thấy không? Mỗi người mỗi món, mỗi người mỗi kiến thức để nấu và chế tác ra món ăn, mỗi người mỗi tâm hồn, rồi đem món ăn đó về đây, quần tụ ở đây. Và chúng ta cũng đi khất thực, chúng ta đã tiếp xúc được rất nhiều món ăn ở trong một bữa ăn, và rất nhiều món ăn trong một bát cơm. Bát cơm mình ăn trưa nay đâu phải chỉ của mình, có bác nông dân ở trong, có chị bán cải, có bác thợ rèn. Nếu không có bác thợ rèn, mình không có dao để có thể gọt nưa và cắt cho đàng hoàng được. Có người làm đậu khuôn, có chị làm chả, có anh làm nấm, có người xay gạo, có người giả gạo, người nấu cơm, có ông giám đốc và nhân viên nhà máy đèn, nhà máy nước, có những nhà sản xuất chén bát, có giám đốc và nhân viên ngân hàng,... Cho nên đại chúng có thấy bát cơm mình ăn là một bát cơm bách khoa không? Nhìn sâu vào mình sẽ cảm thấy rất hạnh phúc, rất sung sướng. Ăn một miếng cơm mà có mặt của nhiều người như vậy, nếu mình ăn với một lòng tham, ăn mà lật đật thì làm sao xứng đáng!

Thường thường, mình hay phụ bạc nhau một cách rất là ghê gớm, nếu mình không có chánh niệm tỉnh giác trong khi ăn. Quý vị thử nghiệm mà xem! Mẹ mình ở nhà lặt rau muống, nấu cơm, nấu canh..., rồi dọn sẵn trên bàn. Về đến nhà mình chỉ lùa lùa ba miếng rồi lại xem tivi. Cuộc đời nó vô vị quá! Tại sao mẹ mình đã lo như vậy mà mình không ngồi vào bàn để mà ăn cho sâu, để mà thấy mẹ mình ở trong tô canh, ở trong bát cơm? Thử hỏi con người đó là con người gì? Khi con người đã coi thường ân nghĩa của chính cha mẹ mình thì người đó sẽ là thế nào ở trong cõi người? Ông triết gia Tây phương E.Fromm nói thế kỷ 20 là thế kỷ mà con người đã chết, đã chết là vậy đó! Chết từ trong tâm hồn của mình, chết từ trong gia đình của mình, chết từ trong dòng họ của mình, và chết từ trong cuộc sống của mình. Thực tập chánh niệm là lấy lại chủ quyền của con người trong đời sống hằng ngày của mình, để trong đời sống hằng ngày của con người khi nào cũng có mặt cha mình, mẹ mình, thầy mình, bạn bè mình, đồng loại của mình, và đâu phải chỉ là đồng loại mà cả là muôn loài. Mọi loài thực vật luôn có mặt trong bữa ăn của mình. Khi một thực vật được hoàn thành để trở thành thức ăn thì không biết bao nhiêu loài chúng sinh đã chết trong thực vật đó để cho mình ăn. Bao nhiêu con sâu đã phải hy sinh thân mạng của chúng bởi một xị thuốc rầy, để mình có được một miếng rau tươi! Cho nên, nếu ăn một miếng cơm mà có chánh niệm tỉnh giác, thì mỗi miếng cơm là một niềm hạnh phúc lớn, chứ không phải đến lúc ăn no mới hạnh phúc. Khi đưa muỗng cơm chạm vào trong miệng mình, đó là một hạnh phúc lớn, một cảm giác kỳ lạ trong đời sống của chính mình. Hạnh phúc là ở đó, chứ không phải hạnh phúc là ở nơi miếng thịt, nơi ly bia, ly rượu. Quý vị có thể ăn ít cũng được, nhưng mà phải ăn cho sâu sắc.

Với chất liệu này, dù trải qua bao thời đại, người đệ tử Phật không bao giờ là kẻ phản bội. Họ ở trong gia đình thì họ xây dựng gia đình đó tốt đẹp, họ ra giữa làng xã thì họ xây dựng làng xã đó tốt đẹp, họ ở trong quốc gia nào thì họ sẽ xây dựng quốc gia đó trở thành ra tốt đẹp. Điều đó là điều mà lịch sử loài người đã xác chứng. Những giáo hữu Kitô nói rằng: “Thà mất nước, không thà mất chúa”. Nghĩa là nước thì sẵn sàng để cho mất, nhưng mà chúa thì sẽ không thể để cho mất. Còn trong đạo Phật, người Phật tử nói: “Thà mất nước không thà mất hạnh”: Bởi vì hạnh là nếp sống, là văn hóa, đạo đức, là chánh niệm tỉnh giác. Mình mất nước mà còn có chánh niệm tỉnh giác, còn giữ được nếp sống thì mình còn có cơ hội phục hồi lại đất nước. Nếu nước chưa mất mà hạnh đã mất, chánh niệm tỉnh giác không còn thì XEM như cũng đã mất nước. Hạnh của người đệ tử Phật là gì? Là hành, là nếp sống. Mà nếp sống của người đệ tử Phật là nếp sống có chánh niệm tỉnh giác. Trong chánh niệm vừa có giới, tức là đạo đức.

Trong chánh niệm vừa có định, tức là sự vững chãi. Và trong chánh niệm vừa có tuệ, tức là sự quán chiếu sâu sắc, sự hiểu biết sâu sắc, tới nơi tới chốn. Chính những cái đó tạo ra cái hạnh của người đệ tử Phật.

Trong đời sống của một con người, có khi thăng khi trầm, khi tán khi tụ, khi buồn khi vui, giàu đó rồi nghèo đó, vinh đó rồi nhục đó, phú quý đó rồi cơ hàn đó, đoàn tụ đó rồi phân ly đó. Mình nhìn kỹ thì gia đình nào cũng có tình trạng như vậy hết, nhưng mà gia đình có chất liệu đệ tử của Phật thì khi giàu mình cũng có chánh niệm tỉnh giác, khi nghèo mình cũng có chánh niệm tỉnh giác, khi vinh cũng như khi nhục cũng luôn giữ được chất liệu chánh niệm tỉnh giác. Nếu mình mất chánh niệm tỉnh giác trong đời sống hàng ngày thì người đệ tử Phật coi như là mất hạnh, mất nết, mất nếp sống của mình. Và khi nếp sống của mình đã mất thì mình không còn có cơ hội gì để gọi là biết ân thầy bạn, cha mẹ, mọi người. Mà không biết ân thì làm sao bảo vệ? Có biết ân cha mẹ mình mới bảo vệ thanh danh của cha mẹ mình. Có biết ơn thầy mình mới bảo vệ danh tiết của thầy, mình mới đi theo cái khí tiết của thầy mình. Có biết ơn bạn bè thì mình mới sống có nghĩa. Có biết ơn quê hương xứ sở thì mình mới bảo vệ quê hương. Có biết ơn con người thì mình mới chăm sóc, mới trân trọng quyền sống của con người.

Chúng ta thấy ơn nghĩa, hiếu kính, nhân quyền..., cũng đều từ nơi chánh niệm tỉnh giác mà ra cả. Nếu không có chánh niệm tỉnh giác thì không có tuệ, và không có tuệ thì đâu thấy được sự liên hệ giữa mình và người. Chánh niệm tỉnh giác là chất liệu xuyên suốt trong mọi lĩnh vực, trong mọi hành xử của người đệ tử Phật. Đám mây ở trên trời không có liên quan gì đến mình ở dưới đất này hết. Nghĩ như vậy và nói như vậy tức là không có chánh niệm tỉnh giác. Đám mây ở trên trời vẫn có liên quan chặt chẽ với mình. Giả như đám mây đó bị nhiễm độc, và một trận mưa rơi xuống, thì liệu ở dưới này mình có thảnh thơi được hay không? Nếu đám mây bị vẩn đục, nó đi vào trong không khí, vào trong nước mưa, nó rơi xuống, thì cả thế gian này đều lãnh sẹo hết. Nếu có dịp, quý vị về biển, ngắm mặt trăng, ngắm sóng biển, quý vị sẽ thấy được sự liên hệ rất là chặt chẽ. Khi mặt trăng lên là nước biển lên, và nước biển lên như là đùa giỡn với mặt trăng vậy. Nó đẹp đến thế!

Với con mắt của phàm tục, con mắt thiếu chánh niệm tỉnh giác thì mình sẽ thấy mặt trăng và sóng biển không có liên hệ gì với nhau cả. Khi quý vị có chánh niệm tỉnh giác thì quý vị nhìn cái gì cũng vui, đi đâu mình cũng có bạn cả, mặt trời là bạn mình, đám mây bạc là bạn mình, núi xanh là bạn mình, con đường, đám hoa dại, con còng còng bò trên bãi cát cũng đều là bạn mình,... Vậy thì có gì mà ta lại sợ cô đơn! Lẽ đương nhiên chúng ta phải thực tập để có được chất liệu chánh niệm tỉnh giác trong đời sống hằng ngày, ta mới có thể cảm nhận được thú vị này.

Phát khởi bản nguyện cứu giúp ba cõi

Ba cõi ở đây tức là dục giới, sắc giới, và vô sắc giới. Dục giới có nghĩa là chúng sanh ở trong cõi đó lấy tham dục làm gốc. Sắc giới tức là chúng sanh ở nơi cõi này đắm chìm vào nơi những kiến thức của mình, những nhận thức sai lầm, và họ sống nhờ vào những kiến thức, những nhận thức đó. Vô sắc giới nghĩa là những chúng sanh ở nơi cảnh giới này sống nhờ vào tưởng, tức là lấy tưởng làm bản chất của cuộc sống. Trong kinh Pháp Hoa, đức Phật có dạy rằng:

“Tam giới bất an Do như hỏa trạch”.

Nghĩa là:

“Ba cõi không có an ổn Giống như là những nhà lửa ” .

Chúng sanh ở dục giới thì bị tham dục ngày đêm đốt cháy, nó làm cho oi bức, nó làm cho thiêu rụi các phước đức, các trí tuệ. Một người nghiện rượu sẽ bị rượu đốt. Tư cách, hiểu biết của người đó cùng sự an lạc và hạnh phúc của người đó bị đốt cháy bởi rượu. Một người tham tiền thì bị tiền đốt, nó đốt hết nhân cách, hết liêm sĩ, đốt hết công lý. Mình tham cái gì thì bị cái đó đốt cháy.

Chúng sanh ở nơi sắc giới vì bị đắm chìm vào nơi những kiến thức, tri kiến, những luận lý và bị những tri kiến, những luận lý đó đốt cháy sự an lạc và hạnh phúc của họ. Quý vị có thấy khuôn mặt của các vị học giả thường là xương xóc không? Trí thức thì trí thức thật, nhưng mặt mày thì không khi nào thanh thản được. Người vợ ngồi một bên đó ông cũng không thấy, ông toàn nói những chuyện đâu đâu thôi, và bà đâu có hiểu.

Là bởi con người đã bị đắm chìm ở trong kiến thức, trong luận lý, trong những tri thức nên bị những cái đó đốt cháy sự an lạc thảnh thơi. Chúng sanh ở nơi sắc giới bị đốt cháy bởi tất cả những kiến chấp của họ. Chúng sanh ở vô sắc giới bị đốt chảy bởi tưởng uẩn. Chúng sanh ở nơi cõi này họ ái về tưởng, nên tưởng là người yêu của họ.

Chúng sanh ở trong ba cõi bị trói bởi dục ái, sắc ái, vô sắc ái nên người đệ tử Phật phải phát khởi bản nguyện sống ở trong tam giới, để giúp chúng sanh ở trong tam giới vượt ra khỏi tam giới. Bởi vậy, làm đệ tử Phật, mình quy y Phật, quy y Pháp, quy y Tăng, thọ trì Năm cấm giới, tức là mình đặt cho mình một nền tảng, một bước đi siêu việt vượt ra khỏi ba cõi. Còn nằm trong ba cõi thì dù có giàu đến mấy, dù có sang đến mấy, cũng bị các dục ở trong ba cõi đốt cháy và mình không có hạnh phúc hoàn toàn. Đó là điểm đặc biệt của đạo Phật, của những người học Phật và tu Phật.

Học Phật là học cái gì? Tu Phật là tu cái gì? Là học cách để vượt ra khỏi ba cõi. Tu Phật là để loại trừ những hệ lụy ở nơi dục giới, sắc giới, và vô sắc giới. Mình chỉ có thong dong, tự tại khi những hạt giống dục giới, sắc giới, vô sắc giới ở nơi mình đã bị tiêu diệt. Chừng nào ba loại hạt giống đó bị tiêu diệt thì mình mới có thong dong, mới có tự tại, mình mới đến đi như là người khách dạo chơi trong ba cõi, không hề bị những dơ bẩn trong ba cõi làm cho xấu đi, làm cho kém đi, làm cho thấp đi.

Một người Phật tử được tạo nên bởi sáu chất liệu trên thì người Phật tử đó sẽ không bao giờ bị lạc hậu. Đó là văn minh vốn có mà không cần ai hiến tặng cho mình sự văn minh. Trong sáu chất liệu đó, chất liệu then chốt để duy trì là chất liệu chánh niệm tỉnh giác.

Mình không có chất liệu tâm và hình khác tục là bởi trong mình không có chất liệu chánh niệm tỉnh giác.

Mình không có chất liệu làm hưng vượng dòng dõi bậc Thánh là bởi trong mình không có chất liệu chánh niệm tỉnh giác. Mình không đủ khả năng để nhiếp phục ma quân là bởi trong mình không có chất liệu chánh niệm tỉnh giác. Mình không có khả năng báo đáp công ơn của thầy bạn, của cha mẹ, của mọi người, mọi loài và bảo vệ môi sinh là bởi trong mình không có chất liệu chánh niệm tỉnh giác. Mình không phát khởi được nguyện lớn để cứu giúp ba cõi là bởi mình không có chánh niệm tỉnh giác. Cho nên chánh niệm tỉnh giác là một chất liệu xuyên suốt và nó có khả năng duy trì và thăng tiến để cho chúng ta thành tựu được sáu yếu tố đó trong đời sống của một người Phật tử. Và đó là hướng đi muôn thuở của một người đệ tử Phật. Nếu ta bám sát được những chất liệu đó, bám sát được hướng đi đó, ta sẽ không bao giờ lạc hậu, và bao giờ ta cũng mới toanh, khi nào cũng đẹp và văn minh cả. Đó là cái văn minh của chân lý sự sống. Sau năm 75, đất nước đi về một mối, có nhiều vị tới khuyên tôi: “Thầy nên về đời, đùng tu nữa, tu gì lúc này, lạc hậu rồi; mọi chuyện đều có Đảng lo cho mình, thầy tu làm gì nữa, ăn chay làm gì nữa”. Không chỉ một mình tôi mà hầu hết các giới tu sĩ thời đó đều được khuyên như vậy. Nhiều vị tu sĩ trẻ lúc đó đã cởi áo và ra về, về đến 90%. Lúc đó không hiểu vì sao, nhờ Phật gia hộ hay sao mà tôi thấy mình rất vững chãi, mới 24 tuổi thôi, còn trẻ hơn mấy thầy bây giờ. Trong đầu tôi nghĩ, tu có gì mà lạc hậu hay là không lạc hậu, và thời nào lại không tu, cho nên tôi vẫn tiếp tục con đường đi của mình và tôi có làm bài thơ “Bất động”:

“Đứng bất động giữa dòng đời biến động Mặc biển đời gió nghiệp thổi thị phi Mặc cho ai cứ mãi nói thầm thì Vẫn bất động trên đường ta đã định”. Tu không có gì lạc hậu, ăn chay không có gì lạc hậu, bởi tôi hiểu rất rõ ăn chay là để nuôi dưỡng sự hiểu biết và thương yêu trong đời sống của mình hằng ngày thì sao lại là lạc hậu! Có thời đại nào từ chối sự hiểu biết và thương yêu? Nên chuyện ăn chay là chuyện rất văn minh, bởi vì nó nuôi dưỡng sự hiểu biết và thương yêu trong đời sống con người. Dù thời đại có văn minh mấy đi nữa thì con người cũng không dám từ chối sự hiểu biết và dám từ chối sự thương yêu. Có đôi người ăn chay là bởi họ muốn cầu cạnh một cái gì đó, cho nên khi cầu cạnh cái đó không được thì họ bỏ chuyện ăn chay. Còn tôi có phải ăn chay là để cầu cạnh ai đâu. Tôi ăn chay là để phát huy, để nuôi dưỡng sự hiểu biết và thương yêu trong đời sống hàng ngày. Tôi nghĩ rằng, thời đại nào, dù con người có cực kỳ văn mình đến mức nào thì cũng không thể dám từ chối sự hiểu biết và thương yêu. Ăn chay là để nuôi dưỡng sự hiểu biết và thương yêu, tại sao mình từ bỏ? Nên chúng tôi vẫn ăn chay, mà không những ăn chay có tính cách giàu có, chúng tôi ăn chay có tính cách nghèo nàn. Quý vị biết, năm 75, chúng tôi đi làm ruộng. Ba giờ sáng, thầy trò chúng tôi thức dậy: Ôn Phước Duyên, tôi, thầy Thái Nguyên và điệu Triết. Điệu nhỏ dậy đánh chuông, và ba thầy trò chúng tôi vác cuốc đi ra đồng cách đây 5 cây số, mặc quần đùi cuốc đất rang. Mà cuốc rất là vui. Nghĩa là nhịn đói đi cuốc, và cuốc xong rồi cỡ khoảng 8h, chú điệu mới qua chợ Thông để mua một ít sắn, hay một ít thức ăn gì đó rồi đem ra đồng. Ba thầy trò tôi cứ đứng trông xa xa mà thấy có một bộ áo đà đà, nhỏ nhỏ đang đi tới là mắt sáng lên. Chúng tôi vẫn sống hạnh phúc là bởi vì hướng đi của chúng tôi đã quá rõ ràng và đích thực. Cho nên, dù có cuốc đất hay có bất cứ khó khăn gì thì cũng không làm cho ý chí chúng tôi bị tê liệt, hay bị sờn đi chút nào hết. Và có phải cuốc đất xong là được đâu. Nhổ má, đi cấy, rồi làm cỏ. Mà cỏ gọi là cỏ ma. Tức là mình vừa làm xong, mình đi tới một đoạn, mình quay lại là nó ngẩng đầu lên nó nhìn mình, cho nên gọi là cỏ ma. Bởi vậy, phải trổ nước khô, sau đó tôi vừa bò vừa dẹt nó dưới bùn thì nó mới chịu chết. Và có phải chỉ như vậy thôi đâu. Khi lúa chín, chúng tôi đi cắt. Bản thân tôi đã gánh lúa chạy năm cây số. Chạy về, đâu phải có máy đạp, mà phải tuốt. Chúng tôi lúc đó cảm thấy rất hạnh phúc. Hạnh phúc ở chỗ là mình chấp nhận cái khó khăn để duy trì được định hướng tu tập của mình.

Người đệ tử Phật khi đã thấy được hướng đi, còn hoàn cảnh lẽ đương nhiên khi là thế này, khi là thế khác, nhưng mình đừng có đánh mất hướng của mình. Hễ đánh mất hướng thì mình sẽ bị dập theo cảnh. Cho nên chúng tôi đã không để mất hướng. Khi đã có định hướng rồi, dù hoàn cảnh thực tế xảy ra cho từng cá nhân, cho gia đình hay đoàn thể có khi thuận lợi, có khi không, nhưng chúng ta phải bám sát định hướng. Nếu chúng ta không vạch được hướng đi, thì khi thuận lợi ta thành công, còn giả như bất trắc xảy ra thì ta sẽ “trở tay không kịp”, và sẽ trở thành mù lòa trước cuộc sống.

Những chất liệu này là những chất liệu tạo ra hướng đi xuyên suốt của người đệ tử Phật qua mọi thời đại.

Vi tính:

Nhuận Bảo Nguyên

Bìa:

Lan Anh

Chính tả:

Lan Anh - Bảo An - Tâm Dung

Ấn tống:

Trang Thị Lê - Quảng Phước Đức