Lời Pháp Tỉnh Lòng Mê

Thích Thái Hòa

Lời Pháp

Tỉnh Lòng Mê

CHÙA PHƯỚC DUYÊN HUẾ, 2016 Những bài pháp thoại trong tập “Lời Pháp Tỉnh Lòng Mê” do các Phật tử: Nhuận Từ Nguyên Nhuận Thuần Nguyên Nhuận Tịnh Phương Nhuận Khánh Như thực hiện từ băng ghi âm.

Pháp thoại:

ĐỪNG GIẬN AI VÀ ĐỪNG LÀM CHO AI NỔI GIẬN

Pháp thoại của Thầy Thích Thái Hòa giảng vào ngày 10 tháng 3 năm Ất Hợi, tức là ngày 09 tháng 04 năm 1995, tại núi Thúy Vân, Phú Lộc, Thừa Thiên-Huế Nam mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật Thưa đại chúng;

Ý nghĩa Thánh Duyên

Hôm nay, ngày 10 tháng 03 năm Ất Hợi, tức là ngày 09 tháng 04 năm 1995, đại chúng đã có duyên về nơi núi Thúy Vân này. Nơi đây có Bảo tháp, có chùa Thánh Duyên. Ngôi chùa Thánh Duyên là tên do vua Minh Mạng sắc phong. Trong bia ký, vua Minh Mạng có ghi rằng: “Phật tức là Thánh, Thánh tức là Phật. Người có điều kiện, có duyên tốt mới gặp được Phật, mới gặp được Thánh”. Chúng ta gặp được Phật là để chúng ta tu tập và có đời sống tỉnh thức như Phật. Chúng ta có duyên gặp được các bậc Thánh, tức là chúng ta đã có duyên căn bản tu học, để thoát ly tất cả những phiền não trói buộc. Thánh thì không bị bất cứ cái gì trói buộc, Phật thì hoàn toàn không còn bị mê lầm. Vì lý do đó, vua Minh Mạng đã đổi tên chùa Phúc Kiến sang chùa Thánh Duyên. Chúng ta mỗi người mỗi phương, mỗi người mỗi hướng, nhưng vì có duyên lành sâu dày trong Phật pháp, mà chúng ta về đây cùng nhau tu học một ngày trong chánh niệm. Chúng ta vừa tu, vừa học, nhưng cũng để thấy được sơn thủy hữu tình nơi đây.

Nội quy thực tập

Chúng ta về đây tu học, đồng thời thấy được công lao của người xưa đối với chúng ta, đối với đạo Phật, đối với dân tộc, đối với nhân loại. Do đó, tất cả chúng ta phải chí thành, chí thiết đi, đứng, nằm, ngồi, nói năng, tiếp xúc, tất cả đều ở trong chánh niệm, tỉnh táo. Cho nên, nội quy của ngày chánh niệm hôm nay của chúng ta gồm những điểm sau:

1. Tất cả thiền sinh tham gia chánh niệm trong ngày hôm nay phải có tinh thần tự giác cao. Tất cả chúng ta phải có tinh thần tự giác cao mới tạo nên sự an lạc trong đời sống của chúng ta, thiết thực nhất là trong ngày chánh niệm của chúng ta hôm nay. Nếu chúng ta thiếu ý thức tự giác thì chúng ta khó lòng tạo nên được những năng lượng hạnh phúc, an lạc tỏa ra từ trong đời sống của chúng ta.

2. Có tinh thần đồng đạo, nghĩa là ngày thực tập hôm nay, chúng ta hết lòng giúp đỡ lẫn nhau, thương mến nhau, quý trọng nhau. Tất cả những đồng bạn của mình có gì sai sót, có gì vụng về, chúng ta nguyện hỷ xả cho nhau để đem lại sự tươi mát cho ngày thực tập hôm nay.

3. Tất cả chúng ta là những thiền sinh yêu chuộng môi trường thanh khiết, cao cả và an tịnh. Cho nên chúng ta nguyện bảo vệ môi trường sống của chúng ta. Do đó, từ khi chúng ta đến núi Thúy Vân này cho đến khi từ giã nó và trở về phố thị để lo công việc thường ngày của mình, chúng ta không làm thương tổn bất cứ một cái gì, bất cứ một điều gì nơi núi Thúy Vân này, kể cả cỏ cây hoa lá. Đó là một số nội quy căn bản cho sự tu học chánh niệm của chúng ta hôm nay. Chúng ta đã làm lễ cầu nguyện Tam bảo gia hộ cho chúng ta tu học trọn ngày an lành rồi. Tiếp đến là phần pháp thoại, sau đó là thiền tọa, thiền hành, ăn cơm trong chánh niệm, rồi chúng ta nghỉ ngơi đôi chút, chúng ta sẽ ra núi Linh Thái.

Núi Linh Thái cách đây ba cây số, sẽ có Hàm Rồng, biển cả, những mỏm đá cheo leo rất mong đợi chúng ta. Chúng ta đến đó để học sự kiên định, vững chắc, im lặng, vô ngôn như những tảng đá Hàm Rồng, nó đã biểu lộ suốt cuộc đời của nó, nó đang đợi chúng ta về để học hạnh của đá, sự mênh mông sâu thẳm của biển và sừng sững bất động của núi rừng. Sau đó chúng ta sẽ có thiền đàm và thiền ca tại Hàm Rồng. Cuối cùng, chúng ta lên xe nhập vào cuộc đời đầy gió, bụi. Nhưng vì chúng ta đã có chất liệu của chánh niệm, chất liệu của tuệ giác, tỉnh giác, cho nên gió bụi đó cũng được chúng ta chuyển hóa thành sự bình ổn trong đời sống của chúng ta. Bây giờ, chúng ta hãy trở về nơi quy định để nghe

Pháp thoại: Đừng giận ai và đừng làm cho ai nổi

giận.

Thưa đại chúng, Thi hào Tô Đông Pha có bài thơ:

“Lô sơn yên tỏa Chiết giang triều Vị đáo sanh bình hận bất tiêu Đáo đắc hoàn lai vô biệt sự Lô sơn yên tỏa Chiết giang triều ”.

Nghĩa là:

“Núi Lô sương khói sóng Chiết giang khi chưa đến đó luống mơ màng Đến rồi lại chẳng có gì khác Núi Lô sương khói sóng Chiết giang” .

Đi trong tỉnh thức

Thưa đại chúng, Đêm qua có ai nôn nao đi núi Thúy Vân đến nỗi ngủ không được không? Cái nôn nao đó, bây giờ cảnh, tình nó đã thành hiện thực trong giờ phút này. Nhưng mà chắc chắn rằng, chúng ta tu tập chánh niệm, có tỉnh thức, chứ đâu có mơ màng. Nếu chúng ta mơ màng thì khi về đây thấy cảnh đẹp, chúng ta sẽ bị đắm chìm trong cái đẹp đó và nếu cảnh không đẹp, chúng ta cũng sẽ thất vọng với cảnh đó. Vì chúng ta về đây không đi trong sự mơ màng, mà đi trong sự tỉnh thức, chánh niệm, nên chúng ta thấy rõ những gì đang xảy ra trước mắt chúng ta: sông đó, núi đó, biển đó, phá đó, chùa đó, Phật đó…, dù có hoang dã hoặc sầm uất, hay nó có từ đâu và do đâu, điều đó không làm cho chúng ta bận tâm. Bởi vì chúng ta đến đây để thực tập chánh niệm, nên nếu cảnh đẹp chúng ta không đắm chìm và nếu cảnh xấu thì chúng ta cũng không nổi giận.

Nên, bài pháp thoại hôm nay tôi chia sẻ đến Đại

chúng là: “Chúng ta đừng giận ai và đừng làm cho ai nổi giận”

.

Giận là tà kiến và khổ đau

Nếu chúng ta giận, chúng ta hờn thì nó sẽ làm chúng ta mất hết sự hiểu biết, mất hết thông minh, mất hết chánh niệm, mất hết sự an lạc, mất hết sự tự tại, mất hết sự giải thoát. Nếu chúng ta hờn giận tức là chúng ta không thấy rõ được tự thân của mọi vấn đề. Nếu chúng ta nhìn núi, nhìn sông, nhìn biển cả, nhìn mọi sắc thái của cảnh vật mà có gốc rễ từ sự sân hận, thì chúng ta sẽ không có sự tươi mát trong khi nhìn. Nếu chúng ta nhìn mà cách nhìn của chúng ta có gốc rễ từ sự giận hờn, thì chúng ta nhìn cha chúng ta, chúng ta sẽ không thấy rõ cha của chúng ta; chúng ta nhìn mẹ của chúng ta, nhưng chúng ta sẽ không thấy rõ mẹ của chúng ta. Khi chúng ta nhìn bằng tâm sân hận, thì chúng ta sẽ không thấy rõ người thương của chúng ta; chúng ta sẽ không thấy rõ bạn bè của chúng ta; chúng ta sẽ không thấy rõ những gì đang xảy ra chung quanh chúng ta một cách như thật.

Nếu chúng ta nghe, mà sự nghe đó có gốc rễ từ sự sân hận, sự giận hờn, thì cái nghe đó không thể nào chính xác. Chúng ta nghe từ sự giận hờn, thì dù một âm thanh tuyệt diệu cũng làm cho chúng ta đau khổ. Chúng ta ngửi hương thơm bằng tâm giận hờn, chúng ta sẽ không thấy giá trị đích thực của hương thơm, chúng ta không cảm nhận được sự tươi mát do hương thơm đem lại.

Chúng ta nếm mùi vị bằng tâm giận hờn, thì chúng ta sẽ không thưởng thức được hương vị mà chúng ta đang nếm.

Chúng ta tiếp xúc với mọi hoàn cảnh, mọi đối tượng, tiếp xúc với mọi người với tâm sân hận, thì chúng ta sẽ không tiếp xúc được cái gì cả; sự tiếp xúc đó chỉ tạo nên sự đau khổ cho chúng ta và cho người khác mà thôi. Khi chúng ta tưởng nhớ lại tất cả những cái gì đi qua, còn lưu lại trong tâm thức của chúng ta bằng sự giận hờn, thì sự tưởng nhớ đó chỉ làm cho chúng ta thêm sầu muộn và đau khổ.

Do đó, hễ chúng ta sân hận là tà kiến và gây thiệt hại, hễ sân hận là có đau khổ.

Cái nhìn an tịnh

Trái lại, chúng ta nhìn sự vật bằng tâm trạng an tịnh, bằng một niệm chính, thì chúng ta nhìn cái gì cũng đẹp cả. Chúng ta nhìn cha rất đẹp, nhìn mẹ rất đẹp, chúng ta nhìn người thương của chúng ta lại càng đẹp hơn nữa. Tất cả những cái đẹp đó phải được lưu xuất từ tâm có chánh niệm, từ cách nhìn có chánh kiến, cách nhìn không có gốc rễ từ sự sân hận và vô minh. Chúng ta nghe âm thanh từ sự an tịnh của tâm hồn, thì âm thanh gì cũng tuyệt diệu, nghe chim reo cũng hay, nghe gió thổi cũng hay, đến nỗi âm thanh im lặng từ đá cũng hay. Nếu tâm chúng ta tán loạn, chúng ta vọng niệm, thì chúng ta không nghe được một âm thanh nào cả trong cuộc đời này. Trái lại, nếu tâm chúng ta thanh tịnh, chúng ta sẽ nghe được âm thanh thanh thoát ở chính nơi bản thân chúng ta thốt ra! Và nếu chúng ta có đời sống an tịnh, chúng ta có chánh niệm, thì chúng ta sẽ thưởng thức được mọi hương thơm. Hoa lài sẽ có hương thơm của lài, hoa thược dược sẽ có hương thơm của thược dược, hoa sim sẽ có hương thơm của sim… Tất cả loài hoa đều có hương thơm của nó, nhưng nếu chúng ta không có chánh niệm, không có an tịnh, thì chúng ta không thưởng thức được một hương thơm nào của hoa cả.

Và chúng ta không có sự an tịnh của tâm hồn, thì chúng ta sẽ không thưởng thức được cái hương thơm của con người, hương vị trong đời sống con người.

Mỗi con người là mỗi đóa hoa

Con người là một loài hoa, một loài hoa có tri giác, một loài hoa có khả năng làm đẹp và trang điểm cuộc đời hơn bất cứ một loài hoa nào, ở đâu trong trần gian này. Khi nào chúng ta có chánh niệm, có tỉnh giác, có sự an tịnh, thì chúng ta mới thấy rằng, con người là một loài hoa vô giá. Có khi nào quý vị thấy mình là một loài hoa chưa?

Chúng ta phải có chánh niệm, khi đó mới nhận ra mình là một bông hoa, bạn của mình là một bông hoa, cha mẹ của mình là một bông hoa. Khi chúng ta thấy rằng, tất cả mọi người chung quanh chúng ta là những bông hoa, thì chúng ta hãy đến với nhau bằng những gì tinh khiết nhất, thơm tho nhất, quý giá nhất và đặt cho nhau đúng vị trí của nó, quý trọng nhau đúng vị trí của nó. Khi cha mình là hoa, mình đặt cái bình hoa đó đúng vị trí, thì cha mình rất đẹp và mình cũng rất đẹp. Mẹ mình là hoa, mình đặt cái bình hoa đó đúng vị trí, thì mẹ mình rất đẹp và mình cũng rất đẹp. Anh em mình là hoa, mình đặt cái bình hoa đó đúng vị trí, thì anh em mình rất đẹp và mình cũng rất đẹp. Người yêu mình là bông hoa, mà mình đặt bông hoa đó đúng vị trí, thì người yêu của mình cũng rất đẹp, người yêu mình là “tiên”, chứ không phải “chằng” , không phải là con người tầm thường. Nếu ta nhìn ra được rằng, trong cuộc sống, mỗi người là một bông hoa, thì cái nhìn đó phải phát xuất từ một tâm hồn an tịnh, một tâm hồn không sân hận. Khi đã có tâm hồn an tịnh, thì chúng ta mới tiếp xúc được hương thơm đó, hương thơm trong đời sống của con người đã hiến tặng cho ta.

Cái gì cũng ngon và đẹp

Khi chúng ta có đời sống an tịnh về tâm hồn, chúng ta có chánh niệm, thì chúng ta ăn cái gì cũng ngon, ăn rau chấm nước tương cũng ngon, ăn một chút muối tiêu thôi cũng ngon, cũng thấy an lạc. Còn khi tâm ta giận hờn, giận dữ nổi lên, thì dù ta có ăn cao lương mỹ vị cũng không thấy ngon, có phải không? Có khi nào quý vị giận mà ăn ngon không? Hễ giận thì ăn cái gì cũng không ngon. Chúng ta ăn ngon là vì chúng ta không có tâm hồn hờn giận. Nếu chúng ta có đời sống an tịnh, chúng ta không có sự giận dữ trong đời sống của chúng ta, thì ăn cơm cháy, cơm khê vẫn thấy ngon mà! Bởi vậy, chúng ta muốn ăn ngon, thì chúng ta phải làm cho tâm lắng hết mọi sự giận hờn. Mà muốn lắng hết tất cả sự giận hờn trong tâm thức của mình, thì mình phải tu tập chánh niệm để chúng ta thật sự có đời sống an tịnh.

Khi tâm ta có an tịnh, có chánh niệm, chúng ta tiếp xúc với tất cả sự vật, chúng ta sẽ thấy cái gì cũng đẹp, cái gì cũng thơ mộng cả. Mình thấy con bướm bay cũng thơ mộng; con kiến bò cũng đẹp, cũng thơ mộng; thấy con sâu bò cũng đẹp, cũng thơ mộng. Sâu, bướm, kiến mà còn thơ mộng, huống gì chúng ta là những con người như thế này! Không nhìn nhau bằng những con mắt thơ mộng, mà nhìn nhau bằng con mắt cau ó, háy nguýt, thì còn gì là con người nữa! Cho nên, khi chúng ta có tâm an tịnh, có đời sống chánh niệm, thì chúng ta nhìn cái gì cũng đẹp cả. Chúng ta nhìn đá, thấy đá cũng đẹp; nhìn trăng sao, thấy trăng sao cũng đẹp. Trái lại, tâm hồn của chúng ta không thanh tịnh, rối loạn, chúng ta nhìn cái gì cũng thấy rộn ràng và đảo ngược cả.

Đừng làm những gì mà ta không muốn

Khi chúng ta có sự an tịnh của tự tâm, không còn sự giận hờn trong lòng, chúng ta không làm cho chúng ta nổi giận, chính là tinh thần tự giác, cho nên tự bản thân chúng ta có sự an lạc lâu dài, có được niết bàn ngay trong đời sống này. Chúng ta không muốn ai làm cho mình nổi giận thì cũng đừng làm cho ai nổi giận vì mình. Chúng ta sợ người ta làm cho mình giận, nhưng chúng ta cũng hay chọc cho thiên hạ nổi giận lắm, có không? Nói là 6 giờ sáng khởi hành đi về núi Thúy Vân tu tập, nhưng 7 giờ 30 phút mới khởi hành. Nếu mà không tu tập chánh niệm thì dễ giận lắm chứ! Nhưng, ai dại thì ráng mà giận. Còn người thông minh, người có trí tuệ thì dại gì mà giận. Cho nên, mình thích giận thì cứ giận, mình giận thì mình khổ đau, mình đốt cháy an lạc của mình, mình ráng chịu, chứ ai chịu thay cho mình. Vì vậy, tự chúng ta đừng giận hờn và đừng gợi lên cho người khác giận hờn nữa. Chúng ta không làm cho ai giận nữa, đó là tinh thần giác tha. Làm được điều đó thì chúng ta đã đem được cái hạnh phúc, an lạc, đem lại sự chánh niệm, tỉnh giác cho người khác.

Nếu ngày hôm nay, chúng ta không tu tập chánh niệm thì chúng ta sẽ dễ nổi sân si lắm, phải không? Thầy trò chúng ta dự định về núi Thúy Vân vào 8 giờ sáng, thế mà 11 giờ trưa, chúng ta mới về đến đây. Nếu không tu tập chánh niệm thì chúng ta đã “xăn tay áo” với nhau rồi, và những bông hoa đẹp nơi tự thân của mỗi chúng ta đều bị hư nát hết. Cho nên, nhờ có tu tập chánh niệm, chúng ta không xăn tay áo với nhau. Nhờ không xăn tay áo với nhau nên hoa vẫn đẹp, vẫn tươi. Mặc dù trễ nhưng hoa vẫn tươi, vẫn đẹp như thường.

Những lợi ích

Trong kinh, đức Phật dạy người tu tập có đời sống không sân hận, thì có được những lợi ích sau: 1. Sắc mặt luôn đẹp và tươi tắn Hễ người có tâm sân hận, thì nét mặt của họ luôn luôn có sự ưu sầu, giận dữ, cáu ó. Hoa mà cáu ó, thì hoa hết đẹp rồi, hết hương rồi. Cho nên, người mà không giận dữ, thì đức Phật nói rằng, người đó có một sắc mặt đẹp lạ thường.

2. Có một giấc ngủ ngon lành Người có tâm sân hận khuấy động thì không có giấc ngủ ngon lành, cho dù họ nằm trên giường nhung, ghế nệm, được canh phòng cẩn mật. 3. Có lợi ích lớn ngay trong đời này Trong đời sống hiện tại, họ sẽ có được sự an lạc, họ không bị đốt cháy bởi sân hận, họ luôn luôn tươi mát và sẽ rất hạnh phúc, rất an lạc.

4. Giữ được tình cảm lâu dài Người có cuộc sống không bị khống chế bởi sân hận, thì không bị mất tình cảm và tình cha con, tình vợ chồng, tình anh em, tình bạn bè, tình đồng loại đều được trọn vẹn. Trái lại, mình sân hận thì mất tất cả.

5. Nhân lành ở trong cõi người, cõi trời Con người đã nhận ra mình là bông hoa của trời đất, thì bông hoa ấy không có sân hận; vì không có tâm sân hận, nên bông hoa hiện hữu trong cõi người có rất nhiều hạnh phúc. Và do tâm không có sân hận, nên mình sống trong cõi trời có rất nhiều hạnh phúc. Do đó, không sân hận là cái nhân để mình hoàn chỉnh cái an lạc trong cõi người và cõi trời, nhằm bước tới những cõi an lạc cao hơn.

6. Thoát khỏi mọi hỏa lò địa ngục Người biết tu tập với tâm không sân hận thì sẽ không xây địa ngục, không xây hỏa lò cho đời sống của mình. Hễ sân hận tức là mình xây hỏa lò cho đời sống của mình. Do đó, một người vụng tu tập, thì người đó sẽ dễ nổi sân hận lắm, dễ giận lắm. Nhưng mà người nào giận, thì người ấy thiệt thòi.

Nếu mình sân hận, thì trong đời sống hiện tại sẽ bị mất mát tài sản, chuyện bé xé ra to; chuyện lành banh thành chuyện dữ, nên khó hòa giải, tự đốt cháy hết thảy phước đức của nhau, tự đưa nhau đi vào hỏa lò địa ngục.

Nhận diện và chuyển hóa

Sống mà không có sân hận là rất khó. Vì khó, nên chúng ta mới tu tập. Nhiếp phục được tâm sân hận là rất khó. Tuy nhiên, nếu lỡ gặp nghịch cảnh, thấy mình không dằn lòng được thì cứ sân, nhưng chỉ sân giận một xí thôi. Đừng làm cho cái sân đó kéo dài, nguy hiểm lắm! Đức Phật dạy rằng: “Đệ tử của ta thì không để cho cái lòng giận hờn kéo dài cách đêm”. Hễ mình giận dai chừng nào thì tâm hồn của mình “lãnh sẹo” chừng đó, chứ không có ai “lãnh sẹo” cho mình đâu! Cho nên, nếu mình thích tâm hồn bị “lãnh sẹo” thì cứ kéo dài cái giận đó đi. Chúng ta càng giận chừng nào thì càng đưa đến nội kết sâu dày chừng đó. Khi nội kết sâu dày, thì chúng ta đến với nhau không bằng nguyện lực nữa, mà đến với nhau bằng nghiệp lực oán thù. Đến để gây thù oán và tạo ra khổ đau cho nhau.

Hễ chúng ta đến với nhau để gây thù, chuốc oán cho nhau thì trong đời sống hiện tại, chúng ta là những con quỷ! Và trong tương lai, đời sống của chúng ta trở thành loài quỷ dữ 100%, nước da của chúng ta sẽ đen xám, môi chúng ta sẽ thâm đen, mắt của chúng ta sẽ bị lé và trợn ngược đầy hung khí, miệng bị hôi thối, chúng ta nói ra điều gì toàn là những điều dữ dội, đầy sát khí mà thôi. Cho nên, chúng ta thực tập một ngày chánh niệm, chúng ta phải thấy rõ tất cả những hạt giống giận hờn trong tâm ta, từ khi nó sinh khởi cho đến khi nó lắng xuống như thế nào, chúng ta đều phải biết rõ nó đúng như thế ấy. Sau ngày tu tập Chánh niệm này, nếu lỡ có ai trong chúng ta đã nói những lời không tốt đẹp với ta, lỡ gây nội kết với ta, thì ta sẽ nói với họ rằng: “Hôm nay tu tập một ngày Chánh niệm, tôi thấy cái sân hận để trong lòng thật nguy hiểm! Cho nên tôi thành thật mong bạn đừng giận tôi nữa nhé! Nếu bạn ưa giận thì cứ giận, còn tôi tuyệt đối từ nay trở về sau, tôi không giận bạn nữa đâu!”. Khi chúng ta nói được như vậy tức là chúng ta đã giải tỏa được cái nội kết ở trong đời sống của chúng ta, để chính ngay trong đời sống của chúng ta có được sự an lạc, thảnh thơi.

Chân lý của khổ và phương pháp thay thế

Đức Phật dạy: “Oán tắng hội khổ” là một trong những sự thật của khổ đau hay là chân lý của khổ đau.

Oán tắng hội khổ là gì? Đó là cái khổ sinh ra đối với người mà chúng ta ghét cay, ghét đắng, nhưng chúng ta phải bị sống với họ, phải làm việc với họ và phải bị tiếp xúc với họ mỗi ngày. Càng gặp họ, càng bị nói chuyện với họ thì cái sân của chúng ta càng to lên, cái sân to lên choáng hết cả không gian sống của chúng ta. Đời sống hạnh phúc của ta bị biến mất và ta bị ngập chìm trong đời sống của khổ đau. Cho nên, chúng ta tu tập một ngày Chánh niệm là chúng ta dùng năng lượng chánh niệm để đánh thức tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả khởi dậy trong từng hơi thở của chúng ta, trong từng bước đi của chúng ta, trong từng hành động, trong từng cách nhìn, cách nghe của chúng ta. Khi tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả lớn mạnh trong tâm thức của chúng ta, thì tâm hờn giận, tâm thù ghét, tâm não hại..., tất cả chúng sẽ được hóa giải. Khi đó chúng ta có mặt ở đâu cũng hạnh phúc, an lạc, chúng ta ở đâu cũng có hương vị thơm tho, ở đâu cũng tạo nên hạnh phúc, an lạc cho mình và cho người khác. Vậy, hôm nay chúng ta thực tập một ngày Chánh niệm, nghĩa là thấy rõ sự giận hờn và không giận hờn của chúng ta trong từng động tác mà chúng ta thực tập và thực tập hết lòng.

Trước khi dứt lời, tôi mong rằng, trong hội chúng mỗi người sẽ ngồi yên lặng trong tư thế tỉnh giác và theo dõi tâm tư của mình, thấy trong tâm tư của mình có những khúc mắc nào thì chúng ta phải biết rõ để giải tỏa bằng tâm từ, tâm bi, tâm hỷ, tâm xả của chúng ta, để đời sống của chúng ta ở đâu cũng có hạnh phúc, ở đâu cũng có an lạc, ở đâu cũng có tỉnh giác cả.

Chúc Đại Chúng thực tập thành công.

QUÁN CHIẾU BÀN TAY

Pháp thoại Thầy Thích Thái Hòa giảng cho học chúng Chánh Niệm tại chùa Linh Mụ - Huế ngày 10/11/1995.

Hiện hữu nhiệm mầu

Bàn tay của chúng ta hiện hữu vô cùng mầu nhiệm và chúng ta phải biết nuôi dưỡng bàn tay của chúng ta, để bàn tay của chúng ta tạo nên được chất liệu an lạc, hạnh phúc trong đời sống và tiếp nối dòng dõi tâm linh cũng như huyết thống của chúng ta.

Chúng ta phải nhìn thật kỹ bàn tay của chúng ta, để chúng ta có hạnh phúc trong giây phút hiện tại. Bàn tay của chúng ta liên hệ đến thân thể của chúng ta, bàn tay của chúng ta liên hệ đến hệ thần kinh của chúng ta, nếu thần kinh phía não bộ trái tê liệt thì bàn tay phải của chúng ta tê liệt. Nhưng tại sao thần kinh não bộ trái của chúng ta bị tê liệt? Bởi vì, trong đời sống hằng ngày, chúng ta thiếu chánh niệm, tâm chúng ta bị bức xúc, bị rối loạn khi nhìn các đối tượng, nên thần kinh của chúng ta hoạt động không đều. Thần kinh hoạt động không đều sẽ ảnh hưởng đến bàn tay tê liệt của chúng ta. Bây giờ đây, quý vị hãy nhìn kỹ bàn tay của mình, để quý vị thấy rõ bàn tay của chúng ta hiện hữu vô cùng mầu nhiệm. Chúng ta có nhìn rõ bàn tay, chúng ta mới có khả năng nuôi dưỡng nó.

Thức ăn nuôi dưỡng

Trong kinh, đức Phật dạy có bốn loại thức ăn để nuôi dưỡng thân và tâm: - Đoàn thực: Tức là thức ăn thô. Nếu chúng ta không thông minh, không chọn lựa thức ăn để nuôi dưỡng thân và tâm, thì những thức ăn đó, khi chúng ta ăn vào sẽ tàn phá an lạc ở nơi thân và tâm của chúng ta. Chúng ta phải biết chọn lựa thức ăn để nuôi dưỡng thân và tâm của chúng ta, tạo nên nguồn an lạc, hạnh phúc cho thân và tâm của chúng ta trong từng giây phút hiện tại. Một người vụng về không biết nuôi dưỡng bàn tay của mình, thì người đó khi ăn sẽ phóng theo lòng tham để rồi bị những cảm giác khoái cảm lôi cuốn, làm mê mẫn ý thức. Do ý thức bị mê mẫn, cho nên thức ăn đó có thể tàn hại đến não bộ, làm thần kinh tê liệt, thần kinh tê liệt thì bàn tay tê liệt. Một người tu tập giỏi thì người đó biết nuôi dưỡng bàn tay trong chánh niệm, người đó biết nuôi dưỡng bàn tay khi các quan năng của mình tiếp xúc với mọi cảnh giới bên ngoài. - Xúc thực: Nghĩa là khi đôi mắt của chúng ta tiếp xúc với các sắc trần bên ngoài, nếu chúng ta thông minh, chúng ta không tiếp xúc với những hình ảnh gây nên sự rối loạn thân tâm, chúng ta không tiếp xúc với những hình ảnh mang chất liệu hận thù, oán kết tạo nên khổ đau. Nếu mắt chúng ta tiếp xúc với những hình ảnh xấu xa, với những hình ảnh kích thích dục vọng, kích thích đời sống tầm thường, thì chính những thức ăn đó sẽ đưa vào trong não bộ và kích thích làm cho ý thức tỉnh giác của chúng ta bị tê liệt; và khi mà ý thức tỉnh giác bị tê liệt thì chúng ta hành động hoàn toàn theo bản năng, bức xúc theo bản năng, nói năng theo bản năng và lẽ đương nhiên, khi chúng ta có ý nghĩ theo bản năng thì bàn tay cũng hành động theo bản năng. Do đó, một người biết tu tập giỏi, đối với sắc trần, vị đó không tiếp xúc với những hình ảnh mang tính chất đầy kích động hận thù hay đầy khêu gợi dục vọng. Bởi vì khi chúng ta tiếp xúc với những hình ảnh đó thì nó sẽ tàn phá thân tâm, tàn phá sự hạnh phúc an lạc trong đời sống của chúng ta và khi thân tâm của chúng ta bị tàn phá thì sẽ đưa đến bại liệt từ ý thức đến thân thể.

- Tư thực: Khi tâm ý chúng ta suy tư những vấn đề gì đó, thì chính những vấn đề đó đang làm thức ăn cho tâm tư và ý chí của chúng ta. Đương nhiên cái suy tư chưa mang chất liệu độc tố để tàn phá thân tâm, nhưng cái suy tư đó đi kèm theo với sự chấp ngã, đi kèm theo với tâm tham lam, đi kèm theo với tâm hận thù, đi kèm theo với tâm dong ruổi thì cái suy tư đó sẽ tiết ra chất liệu làm tàn hại thân và tâm chúng ta, làm hư hỏng chất liệu hạnh phúc, an lạc của chúng ta trong đời sống. Trái lại, cái suy tư mà hướng đến đời sống từ bi, đời sống trí tuệ, đời sống hỷ xả, đời sống bao dung, thì chính suy tư đó sẽ tiết ra chất liệu tạo nên sự an lạc trong đời sống của chúng ta. - Thức thực: Nghĩa là thức ăn của nhận thức, nó sẽ nuôi dưỡng tâm thức ta. Ta nuôi dưỡng tâm thức ta bằng những chất liệu phân biệt, vọng tưởng, sai lầm, thì những thức ăn đó tàn phá hết thảy sự an lạc trong đời sống của chúng ta. Trái lại chúng ta ăn thức ăn gọi là thức thực, nuôi dưỡng tâm chúng ta bằng sự hiểu biết đúng đắn, bằng những nhận thức đúng đắn, bằng tri kiến đúng đắn, thì chính tri kiến đó, hiểu biết đó có khả năng nuôi dưỡng thân và tâm chúng ta, nuôi dưỡng cách nhìn của chúng ta, nuôi dưỡng cách nghe của chúng ta, nuôi dưỡng cách ngửi của chúng ta, nuôi dưỡng sự suy tư của chúng ta. Khi mà cách nhìn của chúng ta được trong sáng, cách nghe của chúng ta được trong sáng, cách ngửi, cách nếm của chúng ta được trong sáng thì thân tâm chúng ta trong sáng và lẽ đương nhiên bàn tay của chúng ta cũng trong sáng.

Bàn tay và hạnh phúc

Có bàn tay như thế này, chúng ta có hạnh phúc không? Chúng ta phải thấy rõ bàn tay của chúng ta đang được như thế này là hạnh phúc, là mầu nhiệm.

Bàn tay của chúng ta đang đưa lên được như thế này là mầu nhiệm, chúng ta phải ý thức rõ như vậy thì chúng ta mới quý trọng bàn tay của chúng ta. Đối với những người bị liệt tay, họ mơ ước điều gì và cái gì làm cho họ có hạnh phúc? Chắc chắn, mơ ước về hạnh phúc của họ là có được bàn tay đưa lên một cách tự do. Do đó, ta phải nhìn rõ bàn tay của chúng ta để chúng ta có hạnh phúc ngay đây và bây giờ, chứ đừng để đến khi bàn tay ta bị bại liệt, chúng ta mới đi tìm thầy thuốc, bác sĩ, mong họ phục hồi sự chuyển động bàn tay cho mình, nhưng sự mong muốn đó có khi vô vọng. Bây giờ, chúng ta đưa bàn tay lên xuống được như thế này, chúng ta không chịu đưa, chúng ta không chịu thấy rõ, chúng ta không thấy hạnh phúc. Chúng ta vì quên ý thức chánh niệm về bàn tay của chúng ta, nên bàn tay ta đã tạo nên vô số tội ác. Nếu chúng ta sử dụng bàn tay với tâm loạn niệm, vọng niệm, tà niệm, thất niệm, bàn tay ta có thể tạo nên vô số tội ác. Và chính vô số tội ác đó đã làm hại não bộ của chúng ta, đã làm cho thần kinh của chúng ta tê liệt và cuối cùng bàn tay cũng bị tê liệt.

Hiện tại ta đang có bàn tay tự tại, ta đưa lên, đưa xuống, đưa qua, đưa về theo ý muốn của ta. Vậy có khi nào chúng ta cảm nhận được bàn tay tự tại của chúng ta không? Nếu chúng ta không cảm nhận được rằng, chúng ta đang có bàn tay là hạnh phúc, thì mai kia, khi bàn tay bị tê liệt, bị hư hỏng, chúng ta mới biết rằng hạnh phúc không ngoài bàn tay. Chúng ta có được bàn tay như thế này là chúng ta có phước báo lắm, nên chúng ta phải trân quý nó. Quý vị biết không, những người bị phong hủi, mơ ước duy nhất của họ là có được ngón tay không sần sùi; thế mà mơ ước đó không bao giờ có được. Thế mà, chúng ta hôm nay có được bàn tay như thế này, nếu chúng ta thiếu chánh niệm, chúng ta sẽ không thấy được sự có mặt của nó một cách mầu nhiệm trong thân thể của chúng ta.

Nuôi dưỡng chánh niệm

Thưa đại chúng! Chúng ta phải nuôi dưỡng bàn tay của chúng ta trong từng niệm, trong từng động tác. Ở trong thiền, các thiền sư dạy rằng, chúng ta phải nuôi dưỡng bàn tay trong từng giây, từng phút. Khi rửa tay, chúng ta phải rửa tay ở trong chánh niệm. Nếu ta rửa tay không có an lạc, hạnh phúc thì ta chưa phải là người rửa tay giỏi. Thường ngày ai cũng rửa tay cả, nhưng mà rửa tay không có hạnh phúc, không có an lạc là do không có chánh niệm. Một người có chánh niệm, khi họ rửa tay là họ có sự an lạc ngay.

Khi ta rửa tay, ta vặn vòi nước ra, ta xuôi hai bàn tay vào trong nước, theo dõi hơi thở, ý thức rất rõ hai bàn tay ta đang có mặt ở trong nước và lắng nghe những cảm giác của bàn tay đang hiện ra ở nơi thân tâm ta. Bàn tay đó có thể nóng, có thể lạnh, có thể dễ chịu, chúng ta ý thức rất rõ và chúng ta không bị cuốn hút bởi cảm giác nóng, lạnh, không nóng không lạnh; đó là người rửa tay trong chánh niệm. Và khi ta rửa tay như vậy xong, ta bắt đầu lấy xà phòng xoa lên thật kỹ từng ngõ ngách bàn tay, ta rửa tay là trong ta có ý thức chánh niệm của ta. Nếu ta rửa tay mà thân một đường tâm một nẻo thì bàn tay cô đơn lắm. Nếu ta rửa tay thiếu chánh niệm, thì bàn tay ta không tê liệt cũng trở thành tê liệt, bởi vì mình có nhận thấy nó đâu. Khi rửa tay, ta quán chiếu bài kệ như sau:

“Dĩ thủy quán chưởng Đương nguyện chúng sanh Đắc thanh tịnh thủ Thọ trì Phật Pháp”. Lời Pháp Tỉnh Lòng Mê Nghĩa là:

“Lấy nước rửa tay Nguyện cho chúng sanh Có đôi tay đẹp Thọ trì Phật Pháp”

Khi rửa tay, ta không chỉ rửa tay cho mình mà còn rửa tay cho hết thảy chúng sinh nên ta rửa tay hơi lâu. Nếu có người nào thúc dục rửa tay nhanh lên, thì mình nói rằng: “không! Tôi đang rửa tay cho tôi và tôi đang rửa tay cho chúng sinh, cho nên tôi không cần phải rửa tay nhanh, tôi rửa tay là để tạo nên hạnh phúc, an lạc”. Chúng ta rửa tay mà tạo nên nguồn hạnh phúc, an lạc thì làm, còn nếu rửa tay mà bị thúc bách, thì rửa tay đó trở thành đau khổ. Chúng ta rửa tay mà không bị một cái gì thúc bách cả, thì trong giờ phút đó, chúng ta có an lạc, chúng ta có hạnh phúc, chúng ta có chánh niệm.

Quý vị cứ tưởng tượng, bàn tay mình dơ, mình cầm cái sạch thì cái sạch cũng trở thành dơ. Bàn tay đã dơ rồi thì cầm bất cứ cái gì, nắm bất cứ cái gì thì cái đó cũng thành dơ bẩn. Mình đem bàn tay thất niệm, bàn tay vọng niệm, bàn tay điên đảo mà pha trà thì trà đó cũng trở thành điên đảo; dùng bàn tay đó mà nấu cơm, rửa chén, thì cơm đó cũng trở thành điên đảo, vọng tưởng; dùng bàn tay đó mà cắm hoa cúng Phật thì hoa đó cũng không còn có chút hương thơm nào; dùng bàn tay dơ bẩn đó mà viết chữ nghĩa thì chữ nghĩa đó cũng là chữ nghĩa dơ nhớp, đầy tội lỗi; mình đem bàn tay đó mà viết chữ để dạy dỗ cho học trò, thì học trò cũng sẽ bị dơ nhớp lây ... Bởi vậy, khi chúng ta sử dụng bàn tay dơ nhớp vào bất cứ việc gì, thì việc đó hoàn toàn mất hết ý nghĩa, mất hết chất liệu an lạc, hạnh phúc; mình dùng bàn tay đó vào bất cứ công việc gì thì cũng trở thành độc tố và nguy hiểm, không những nguy hiểm cho thân, tâm mình mà còn nguy hiểm cho những người tiếp xúc với bàn tay dơ nhớp của mình.

Bởi vậy, một người biết tu tập khi rửa tay, người đó mong cho mình có bàn tay đẹp để thọ trì Phật Pháp. Thọ trì Phật Pháp là gì? Nghĩa là mình đem bàn tay của Phật Pháp để dựng xây tâm hồn mình, dựng xây bản thân mình, dựng xây cuộc đời. Cuộc đời chỉ đẹp khi nào chúng ta có đôi bàn tay sạch, chúng ta có bàn tay Phật Pháp. Bàn tay Phật Pháp là gì? Đó là bàn tay giác ngộ. Làm sao chúng ta có bàn tay giác ngộ? Chúng ta chỉ có giác ngộ, khi nào chúng ta có những bước đi chánh niệm, chúng ta rửa tay chánh niệm, chúng ta có tâm hồn ở trong chánh niệm. Khi mà chúng ta có tâm hồn chánh niệm thì chúng ta mới có bước đi chánh niệm, chúng ta mới có bàn tay chánh niệm. Chúng ta đem bàn tay chánh niệm ra để dựng xây cuộc đời, dựng xây hạnh phúc, an lạc cho gia đình mình, cho bản thân mình, cho xã hội mình. Chúng ta phải biết nuôi dưỡng bàn tay chúng ta bằng đoàn thực, bằng xúc thực, bằng tư thực và bằng thức thực trong chánh niệm tỉnh giác.

Bàn tay thương yêu

Thưa đại chúng, Bồ tát Quán Thế Âm có bao nhiêu bàn tay, bao nhiêu mắt? Bồ tát Quán Thế Âm có vô số bàn tay, vô số con mắt, chứ không phải chỉ có một ngàn cánh tay, một ngàn con mắt đâu! Bồ tát Quán Thế Âm có vô số cánh tay, có vô số con mắt, và trong vô số con mắt và bàn tay đó đều có rất nhiều chất liệu được nuôi dưỡng từ tuệ giác, cho nên con mắt đó nhìn cuộc đời bằng con mắt yêu thương và vô số cánh tay đó dựng xây cuộc đời bằng hành động từ bi. Còn với một người tà tâm, lơi niệm, vọng niệm, họ chỉ có một bàn tay thôi, nhưng thiên hạ đã chịu không nổi rồi, chứ đừng nói rằng có hai cánh tay hay ngàn cánh tay. Nếu chúng ta không có một tâm hồn chánh niệm, không có một cái nhìn chánh niệm, không có một đôi bàn tay chánh niệm thì thế gian này trở thành lao tù; tam thiên, đại thiên thế giới trở thành địa ngục.

Vậy, bây giờ đại chúng đã biết rằng mình rửa tay để có hạnh phúc chưa? Mấy lâu nay quý vị có rửa tay không? Quý vị rửa tay như làm nghĩa vụ thì không có ý nghĩa gì hết. Sự rửa tay đó phải xuất phát từ tâm hồn trong lắng của mình, từ sự yêu thương; còn ai rửa tay như nghĩa vụ thì người đó sẽ có nhiều đau khổ. An lạc không phải là cái vô tình được. Sự hạnh phúc, an lạc phải có gốc rễ từ cái tình trong sáng chứ không phải từ cái tình mù quáng. Và muốn có hạnh phúc, an lạc thì không có cách nào hơn là chúng ta phải tu tập chánh niệm. Chánh niệm đó không phải là một năm chúng ta tu một lần, sáu tháng chúng ta tu một lần, một tháng chúng ta tu một lần, nửa tháng chúng ta tu một lần, một tuần chúng ta tu một lần, mà chúng ta tu trong mọi động tác của chúng ta trong đời sống hàng ngày.

Tự do và hạnh phúc

Thưa đại chúng! Người ở tù có mơ ước gì? Hạnh phúc của họ là cái gì? Mơ ước của người ở tù là ra khỏi tù, và ra khỏi tù là họ hạnh phúc. Như vậy, người ở tù là người mất tự do, là người mất tự tại. Chúng ta không thấy được giây phút chúng ta đang có mặt này là mầu nhiệm, thì đến khi ở tù rồi chúng ta mới ân hận. Chúng ta đang có tự do, chúng ta thích nói thì nói, đừng để đến khi lưỡi bị tê liệt rồi chúng ta mới ráng mà nói. Khi tay chúng ta bị tê rồi, chúng ta nhờ mọi người xoa bóp để đưa tay lên được một chút là mừng, còn bây giờ mình đưa tay thoải mái thì không cảm thấy sung sướng, hạnh phúc, như vậy quả là chúng ta quá vọng niệm hoặc đã đánh mất mình. Ta phải thấy rõ là chúng ta đang có hạnh phúc, hạnh phúc ở đây và bây giờ. Hạnh phúc ở đây là ở đâu? Đó là ở nơi thân năm uẩn này, nếu chúng ta có chánh niệm, chúng ta biết tu tập, thì ngay nơi thân năm uẩn này chúng ta sẽ có hạnh phúc, an lạc. Tự do và tự tại ở đâu? Tự do và tự tại ở ngay nơi thân năm uẩn này. Nếu chúng ta biết tu tập, thì ngay ở nơi thân năm uẩn này chúng ta có tự do, tự tại. Có nhiều người thật là dại, muốn có tự do, tự tại lại không biết tu tập ngay nơi thân năm uẩn này, mà lại khước từ thân này để đi tìm thân khác cho có hạnh phúc, an lạc, như vậy thật là sai lầm. Chúng ta phải có hạnh phúc, an lạc, phải có tự do, tự tại ngay trong thân năm uẩn này, nghĩa là ngay ở đây. Hạnh phúc bây giờ là khi nào? Khi chúng ta có chánh niệm, thì chúng ta thấy rõ bàn tay của chúng ta, thấy rõ thân và tâm của chúng ta. Khi nào chúng ta thấy rõ thân và tâm của chúng ta, thấy rõ bàn tay của chúng ta, khi đó chúng ta có hạnh phúc và có an lạc. Chúng ta đang sống và chúng ta thực sự tiếp xúc với đời sống, thì chúng ta có hạnh phúc ngay, chúng ta có an lạc ngay, chứ đừng để khi nào chúng ta bị sống, khi đó chúng ta mới mơ ước làm thế nào đó để chúng ta có đời sống tự do. Trong lúc đó, chúng ta đang sống như thế này mà chúng ta không ý thức được sự sống. Còn sức sống như thế này chúng ta không thấy chúng ta hạnh phúc, đến khi già lẩm cẩm rồi chúng ta mới thấy hối tiếc: khi kia mình còn trẻ mình tu cho rồi, học cho rồi, làm việc thiện cho rồi, mình sống đời sống dễ thương cho rồi... Bây giờ còn trẻ như thế này, chúng ta không chịu thật sự sống để chúng ta có hạnh phúc, chúng ta có an lạc, chúng ta toàn là những người sống bằng đời sống nuối tiếc. Khi mà chúng ta có thân, tâm lành lặn như thế này, chúng ta không tiếp xúc với nó để cảm nhận hạnh phúc ngay ở đây và bây giờ, đến khi chúng ta bị bệnh, chúng ta bị đau răng rồi, chúng ta nói rằng hạnh phúc của tôi là khỏi đau răng, nhưng mà bây giờ không đau răng như thế này chúng ta có cảm nhận được hạnh phúc không. Bây giờ chúng ta không đau răng nhưng chúng ta không cảm thấy hạnh phúc. Tại sao như thế? Bởi vì chúng ta vọng niệm, thất niệm. Đến khi chúng ta bị đau răng rồi thì nghe người nào chữa trị răng giỏi, phương thuốc nào trị liệu hết nhức răng tốt là chúng ta lặn lội đến. Chúng ta là những người không bị đau răng, cho nên chúng ta cảm nhận được những người bị đau răng là không có hạnh phúc. Giờ đây, chúng ta là những người không đau răng nên chúng ta có hạnh phúc, hạnh phúc đó dạt dào trong đời sống của chúng ta. Có nhiều người không đau răng nhưng lại đi tìm kiếm thức ăn làm tàn phá cơ thể của mình, cuối cùng bị đau răng. Chúng ta muốn không đau răng, thì chúng ta phải có khả năng kiếm những thức ăn nuôi dưỡng sự an lạc của chúng ta để chúng ta không đau. Quý vị có cao sang, có nhà lầu, xe hơi,... nhưng chưa chắc quý vị đã có hạnh phúc thật sự. Chỉ những ai mà thân không tật bệnh, tâm không phiền não thì người đó mới có hạnh phúc ngay trong cuộc sống này. Cho nên, chúng ta đừng để chúng ta bị đau răng bằng cách chọn những thức ăn khiến cho răng chúng ta không bị đau. Chúng ta đừng để cho bàn tay của chúng ta bị bại liệt. Đến khi bàn tay chúng ta bị bại liệt rồi, chúng ta mới nhận ra rằng bàn tay không bại liệt mới có hạnh phúc. Đối với người sắp chết, hạnh phúc của họ là gì? Là được sống, có phải không? Thế thì bây giờ đây, chúng ta đang sống như thế này, chúng ta có nhận thấy chúng ta hạnh phúc không? Cái hạnh phúc của người sắp chết là mong mình được sống, hễ sống là có hạnh phúc. Bây giờ chúng ta đang sống, nhưng chúng ta không cảm nhận được hạnh phúc, mai kia khi chúng ta gần chết, chúng ta mới tiếc hụt và mong rằng cho mình sống thêm được ít ngày nữa thôi mà cũng không được. Giờ đây chúng ta đang có thời gian để sống, đang có không gian để sống thế này, mà chúng ta không thật sự sống để chúng ta có hạnh phúc. Trong buổi nói chuyện với những vị chính khách Liên Hiệp Quốc, sư ông Nhất Hạnh có nói một câu rất nổi tiếng thế này: “chúng ta là những người sửa soạn cách sống giỏi, nhưng chúng ta chưa có khả năng sống; chúng ta sống chưa giỏi, mà chúng ta chỉ sửa soạn giỏi cách để sống thôi; thực sự chúng ta phải có cách sống giỏi, khi đó chúng ta mới thật sự có hạnh phúc” . Tất cả chúng ta nếu không thông minh, không có chánh niệm thì chúng ta toàn là những người chuẩn bị sống thôi, chứ chúng ta không thực sự biết sống, để khi gần chết rồi, chúng ta mới xin cho được sống. Chúng ta phải nhìn thật sâu sắc trong đời sống của chúng ta, chúng ta phải nhìn thật sâu sắc trong từng động tác của chúng ta. Sống là cử động, mà cử động có chánh niệm, cử động có tỉnh táo, thì đó là hạnh phúc, là an lạc. Không có ai sống mà nằm trơ trơ, sống là phải cử động, phải đi, phải đứng, phải nằm, phải ngồi, phải nói, phải cười, phải tiếp xúc, phải làm việc. Nhưng đi, đứng, nằm, ngồi, nói năng, tiếp xúc, làm việc..., tất cả những cử động đó đều phải có gốc rễ từ chánh niệm, từ tuệ giác, thì đời sống của chúng ta ở đâu cũng an lạc, ở đâu cũng hạnh phúc và chúng ta sẽ nhận thấy rằng cuộc sống của chúng ta thật là mầu nhiệm. Cho nên quý vị có cơ hội tu tập chánh niệm, có ý nghĩa là chúng ta có cơ hội trở về tiếp xúc lại với bàn tay của chúng ta. Nhìn thật kỹ từng ngón tay, từng tế bào để chúng ta thấy rõ bàn tay của chúng ta đang hiện hữu và hiện hữu một cách thật mầu nhiệm. Khi chúng ta đã thấy rõ bàn tay của chúng ta, chúng ta thấy được não bộ của mình, và khi đó chúng ta mới thấy được tâm hồn của cha, mẹ, của tổ tiên đã tạo ra chúng ta. Khi chúng ta thấy được rằng bàn tay này có gốc rễ từ cha, mẹ, tổ tiên, từ nòi giống của chúng ta, từ nghiệp lực của chúng ta, thì lúc đó chúng ta mới trân quý bàn tay của chúng ta và chúng ta phải đi làm công việc để nuôi dưỡng bàn tay tốt đẹp của chúng ta trong hiện tại cũng như trong tương lai, để bàn tay đó trở thành hàng ngàn bàn tay, vạn bàn tay, triệu bàn tay, tỷ bàn tay,... có khả năng đem lại hạnh phúc, an lạc cho chúng ta. Có như vậy thì sự tu tập chánh niệm của chúng ta mới gặt hái được những kết quả tốt đẹp, nếu không chúng ta nghèo lắm. Chúng ta vốn là những người rất giàu có, nhưng do vọng niệm, lơi niệm, lãng quên nên đã trở thành người nghèo nhất trong thiên hạ. Thật sự, niềm hạnh phúc, an lạc của chúng ta giàu lắm, chúng ta chỉ cần biết trở về nhìn lại mình, để thấy được giây phút hiện tại trong đời sống của chúng ta, thì chúng ta trở nên giàu có.

Nền văn minh phi vật chất

Vừa rồi, trong lúc thực tập đi chánh niệm, quý vị có thấy những người ngoại quốc đến Việt Nam nhiều không? Họ đến đây để làm gì vậy? Có phải họ đến xin chúng ta cơm, áo không? Có phải đến để xin chúng ta địa vị không? Lẽ đương nhiên họ đến đây có nhiều thành phần, với nhiều quan điểm, nhưng chắc chắn rằng trong đó có những người đến Việt Nam để tìm nền văn minh phi vật chất. Bởi vì nền văn minh vật chất quá giả tạo, không tạo được hạnh phúc, an lạc trong đời sống của họ, nền văn minh vật chất nhiều khi đã đánh mất bàn tay của họ, cho nên có những người trong họ đã đến Việt Nam để tìm nền văn minh phi vật chất, nghĩa là họ đến đây để học hỏi chúng ta cách nhìn bàn tay của chúng ta, cách đi từng bước thảnh thơi, cách thở của chúng ta. Họ đến đây đề tìm những bước chân thanh thản của chúng ta mà họ chưa đi được. Có nhiều người dại lắm, cái văn minh vật chất mà người Tây phương đã ngao ngán rồi, thì mình lại đi tìm lượm cái ngao ngán của thiên hạ về mà tự hào. Trong lúc đó, tại sao chúng ta có nền văn minh phi vật chất như thế này mà chúng ta không biết vun đúc? Điều này chứng tỏ chúng ta thiếu chánh niệm, nên chúng ta không thấy rõ bàn tay của chúng ta. Mai mốt, máy ăn cũng ăn thay cho chúng ta, máy ngủ cũng ngủ thay, máy nói cũng nói thay, máy làm việc cũng làm việc thay cho chúng ta. Cuối cùng, chúng ta không còn là cái gì trong cõi đời này nữa, chúng ta sống như là một tảng đá. Tảng đá, mặc dù nằm trơ như vậy, nhưng cũng có ích cho cuộc đời. Còn chúng ta mà trở thành đá, thì chúng ta không làm được gì cho cuộc đời. Cho nên, quý vị phải biết rằng, người phương Tây đến với mình không phải vì đi tìm nền văn minh vật chất, mà họ đi tìm nền văn minh phi vật chất. Tất cả chúng ta phải biết giữ gìn và nuôi dưỡng nền văn minh phi vật chất của chúng ta. Bây giờ đây, chúng ta phải biết lấy cái nền văn mình phi vật chất để chuyển hóa nền văn minh vật chất, phải biết sử dụng nền văn mình phi vật chất để điều khiển nền văn minh vật chất, đưa vào nền văn minh vật chất một cái nhìn tỉnh thức, một sự hiểu biết của chánh niệm và phải có một trái tim biết rung động trước cái đẹp, biết nuôi dưỡng cái đẹp đó trong chiều hướng cao quý. Ai có khả năng cống hiến nền văn minh phi vật chất cho chúng ta? Không ai khác hơn, đó là tinh thần mà đức Phật đã dạy. Đức Phật dạy cho chúng ta tu tập để chúng ta hành trì, thì cái đó có khả năng tạo nên nền văn minh phi vật chất. Và chỉ có nền văn mình phi vật chất mới đem lại sự an lạc, hòa bình, không ganh tỵ. Nhưng, điều kiện để chúng ta có được hiệu năng đó, thì tất cả chúng ta phải thiền quán thật sâu sắc bàn tay của chúng ta qua những thức ăn mà chúng tôi đã chia sẻ với quý vị ở phần trên. Chúng ta nuôi bàn tay của chúng ta bằng đoàn thực, nhưng mà đoàn thực có chánh niệm, tỉnh giác; chúng ta nuôi bàn tay của chúng ta bằng xúc thực, xúc thực đó phải có chánh niệm, tỉnh giác; chúng ta nuôi bàn tay của chúng ta bằng tư thực, tư thực đó phải có chánh niệm, có tuệ giác; chúng ta nuôi bàn tay của chúng ta bằng thức thực, thức thực đó phải có chánh niệm, có tuệ giác, thì bàn tay của ta là bàn tay dựng xây nên vương quốc tịnh độ cho thế giới mà chúng ta đang có mặt hôm nay. Đó là ý nghĩa mà chúng ta tu tập chánh niệm. Mong thay, sau giờ pháp thoại này, tất cả đại chúng thực tập quán chiếu thật sâu sắc bàn tay của chúng ta! Nam mô Thường Tinh Tấn Bồ Tát Ma Ha Tát.

NHẬN DIỆN SỰ SỢ HÃI

Pháp thoại Thầy Thích Thái Hòa giảng cho học chúng Chánh Niệm tại núi Ngự Bình, ngày 06 tháng 02 năm Bính Tý (1996)

Gốc rễ của sự sợ hãi

Khi một tâm trạng sợ hãi khởi lên có thể làm cho cơ tim co thắt, máu dồn về các động mạch, hoặc nhịp tim rối loạn, gây nên rối loạn hệ tuần hoàn. Sự sợ hãi nhiều khi còn làm tim ngừng đập đột ngột và chúng ta có thể kết thúc mạng sống. Khi một tâm trạng sợ hãi khởi lên, có thể làm cho rối loạn hệ thần kinh, làm cho chúng ta không còn khả năng nhận thức, không còn khả năng hiểu biết, phân biệt. Khi tâm trạng sợ hãi khởi lên, nó có thể làm rối loạn hệ tiêu hóa, làm cho các hệ vận động bị co rút. Như vậy, sự sợ hãi có thể làm tê liệt sự hạnh phúc, an lạc của chúng ta. Sự sợ hãi làm cho chúng ta mất nhuệ khí trong cuộc sống. Người nào có đời sống sợ hãi, người đó sẽ không có an lạc, hạnh phúc và hiểu biết.

Những ai là người hay sợ hãi? Người hay sợ hãi là người hay đắm chìm vào lòng tham của mình. Người tham nhiều tài sản, người đó sẽ sợ bị mất mát, sợ các nhà quyền lực chiếm hữu, sợ vợ, sợ chồng hoặc con cái phá sản. Người có nhiều tài sản sợ rằng, tài sản của mình sẽ bị lửa cháy, nước cuốn, bị giặc cướp. Cho nên, người có nhiều tài sản là người có nhiều sự sợ hãi nhất và cũng là người không có an lạc nhất trong đời sống của họ.

Quý vị biết không? Những người giàu có ở Mỹ nghe tin tiểu bang Cali hay bị động đất nên họ phải di chuyển tài sản qua các tiểu bang khác. Sự di chuyển này chứng tỏ rằng, họ sợ mất tài sản và điều đó cũng chứng tỏ rằng, trong đời sống của họ không có được an lạc. Nhiều nhà giàu có tài sản ở Hồng Kông, họ biết rằng năm 1997 Hồng Kông sẽ trở về với Trung Hoa lục địa nên 5-7 năm gần đây, họ đã vội vã tiêu tán tài sản đi các quốc gia khác. Những điều đó chứng tỏ rằng, người nhiều tài sản là người có nhiều sợ hãi và lo lắng, và chính sự lo lắng và sợ hãi này làm cho họ mất an lạc trong cuộc sống. Chúng ta càng tham bao nhiêu thì càng có sự sợ hãi bấy nhiêu. Tham tài sản thì bị tài sản khống chế; tham danh vọng thì bị danh vọng khống chế; tham ăn uống thì bị thực phẩm khống chế. Như vậy, sự sợ hãi có gốc rễ từ lòng tham của chúng ta. Người nào không có lòng tham thì người đó không có sự sợ hãi.

- Sự sợ hãi có gốc rễ từ nơi đời sống có hận thù. Bởi vì, khi hận thù là mình không còn phận biệt hành động, lời nói tàn ác của mình. Sau khi hành động tàn ác của mình xảy ra, tâm tư yên lắng mới bắt đầu lo sợ cho hành động của mình, sợ rằng mình sẽ bị trả thù. Như vậy, sự sợ hãi cũng có nguồn gốc từ sự giận dữ, căm thù của chúng ta. Ai không có căm thù, không có giận dữ thì người đó không có sự lo lắng, mà họ sống được an lạc, thảnh thơi.

- Sự sợ hãi có gốc rễ từ tâm si mê. Chúng ta càng si mê bao nhiêu, chúng ta càng sợ hãi bấy nhiêu. Vì khi si mê, chúng ta không nhận thức đúng thực tại như là. Vì si mê mà chúng ta nhận lầm sợi dây là con rắn, rồi phát sinh tâm trạng sợ hãi.

- Sự sợ hãi có gốc rễ từ tâm kiêu mạn.

Người càng kiêu mạn càng sợ hãi, càng sợ hãi càng kiêu mạn. Vì kiêu mạn nên khi đi ra ngoài mình sẽ sợ rằng, người ta không tôn trọng mình, sợ rằng mình nói ra người ta không tôn trọng, nên lời nói sẽ không ổn định, không tạo được chất liệu an lạc, hạnh phúc trong cuộc sống. - Sự sợ hãi có gốc rễ từ nơi tâm lý nghi ngờ. Chúng ta nghi ngờ thì nhất định chúng ta sẽ sợ hãi. Chúng ta càng nghi ngờ bao nhiêu thì chúng ta càng có tâm lý sợ hãi bấy nhiêu, và khi chúng ta sợ hãi càng nhiều thì trong cuộc sống chúng ta sẽ mất an lạc, hạnh phúc.

Chúng ta càng có tâm lý nghi ngờ điều tốt đẹp bao nhiêu thì chúng ta càng sợ hãi sự tốt đẹp bấy nhiêu. Chúng ta nghi ngờ bậc Hiền Thiện bao nhiêu thì chúng ta càng sợ bậc Hiền Thiện bấy nhiêu. Khi chúng ta sợ bậc Hiền Thiện thì chúng ta không thể đi đến với đời sống thánh thiện được.

Như vậy, khi chúng ta nhận diện được sự sợ hãi từ yếu tố vật lý, từ yếu tố sinh lý, từ yếu tố tâm lý rồi, chúng ta mới dứt được sự sợ hãi, chúng ta mới tạo được hạnh phúc, an lạc trong đời sống hàng ngày của chúng ta. - Sự sợ hãi có mặt ở nơi tâm lý nhận thức. Khi chúng ta tiếp xúc với một đối tượng khả ái thì chúng ta bám víu vào đối tượng đó và chúng ta sẽ có sự sợ hãi, vì chúng ta sợ rằng đối tượng đó sẽ bỏ chúng ta, sẽ không cảm nhận chúng ta, từ đó chúng ta sẽ mất an lạc, hạnh phúc. Tiếp xúc với đối tượng khả ái không hạnh phúc đã đành, mà tiếp xúc với đối tượng không khả ái cũng phát sinh tâm lý sợ hãi, vì mình sợ rằng, mình sẽ gặp và sẽ mắc kẹt với người đó. Điều này khiến chúng ta co đời sống của chúng ta lại. Chúng ta không có khả năng trải đời sống của chúng ta ra. Từ đó, thấy ai chúng ta cũng sợ, thấy người đẹp chúng ta cũng sợ, thấy người xấu chúng ta cũng sợ, rồi thấy người không đẹp không xấu chúng ta cũng sợ. Nếu chúng ta ôm tâm lý sợ hãi để cho nó len lõi trong đời sống của chúng ta, thì chúng ta sẽ không có hạnh phúc, an lạc.

- Sự sợ hãi có thể có từ tác ý. Khi chúng ta tác ý, chúng ta sợ rằng, chúng ta tác ý như thế này có đúng không. Chính khi mình nghĩ tác ý thế này là có đúng không thì đó là tâm lý sợ hãi đã làm cho chúng ta mất an lạc, hạnh phúc.

- Sự sợ hãi có mặt nơi tư tưởng.

Mình ý niệm hay khái niệm về một cái gì thì ý niệm hay khái niệm đó cũng thường làm cho mình lo lắng và sợ hãi. Ví dụ, cách đây hai tuần, chúng ta nói với bạn bè là chúng ta sẽ đi chánh niệm ở núi Ngự Bình, thì trong hai tuần đó, chúng ta khởi lên ý niệm “núi Ngự Bình trước tròn sau méo”. Rồi mình lo sợ rằng, khái niệm này, suy nghĩ này có đúng hay không?

Chính trong giai đoạn đó, mình có thể không an lạc.

Và trước khi mình tiếp xúc với núi Ngự Bình thật, mình tưởng tượng núi Ngự Bình đẹp lắm, nhưng sau khi mình tiếp xúc, mình thấy nó không đẹp như mình tưởng, tự nhiên mình có cảm giác khó chịu. Có thể mình nghĩ rằng, mình mất uy tín với bạn vì mình đã nói với bạn bè núi Ngự Bình đẹp lắm, thơ mộng lắm, nhưng bây giờ sự thực trước mắt không được như vậy. Ý tưởng lo lắng, sợ hãi đó cũng làm cho mình mất an lạc, khó chịu, đau khổ. Như vậy, sự sợ hãi len lõi trong ý niệm, tư tưởng của chúng ta.

- Sự sợ hãi có gốc rễ từ các cảm thọ.

Cảm thọ do tiếp xúc mà có. Ví dụ, mấy ngày trước trời nắng chang chang, mình có ý nghĩ là ngày chánh niệm núi Ngự Bình chắc là nóng lắm, khổ lắm! Như vậy, tuy mình chưa lên núi Ngự Bình mà đã khổ rồi. Cái khổ đó là do sự sợ hãi trời nóng bức mà sinh ra.

Sợ hãi đã sinh tuy chưa tiếp xúc với hiện thực mà chỉ tiếp xúc trong ý tưởng, ý niệm.