Lời Pháp Tỉnh Lòng Mê

Ý nghĩa thứ năm

Ngộ rồi chưa đủ, phải thể nhập với Phật tính đó và biểu hiện Phật tính đó trong đời sống hằng ngày của chúng ta. Như vậy, ngộ rồi thì phải nhập, mà nhập rồi thì phải xuất, nhập mà không xuất thì nghĩa nhập đó không thành. Bởi vì, nhập mà không xuất thì bí, cho nên nhập là phải xuất.

Trong vô lượng kiếp về trước, đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã từng hành Bồ tát đạo. Từ nơi đức Phật Oai Âm Vương cách đây hàng tỉ tỉ kiếp, đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã từng học với đức Phật Oai Âm Vương. Đức Phật Oai Âm Vương đã từng khai, thị, ngộ, nhập, tri, kiến cho Phật Thích Ca Mâu Ni. Và sau khi đức Phật Thích Ca Mâu Ni nhập được Phật tri kiến rồi, Ngài bắt đầu xuất ở nơi thế giới Ta Bà này. Xuất ở nơi thế giới Ta Bà này, Ngài vui với cái vui của chúng ta, buồn với cái buồn của chúng ta, Ngài nằm gai nếm mật với chúng ta. Khi đức Phật Thích Ca Mâu Ni xuất hiện trong cõi Ta Bà này là Ngài bắt đầu đi con đường của Thánh đạo, con đường Bồ tát để đưa mình và hết thảy chúng sinh đi về với con đường giác ngộ.

Tiền thân của Phật Thích Ca Mâu Ni là ai? Tiền thân của Phật Thích Ca Mâu Ni mà trong kinh Pháp Hoa đã ghi lại chính là Bồ tát Thường Bất Khinh. Bồ tát Thường Bất Khinh là một vị Bồ tát không dám khinh ai cả và là một vị Bồ tát chuyên thực hành hạnh không dám khinh ai cả. Vì sao Bồ tát Thường Bất Khinh là tiền thân của Phật Thích Ca Mâu Ni và Ngài không dám khinh thường ai cả? Bởi vì Ngài thấy rõ chúng sinh dù tầm thường đến mức nào đi nữa, họ cũng có cái cao quý của họ. Sở dĩ họ tầm thường là vì họ không gặp được thầy, không gặp được bạn, không gặp được người cha, người mẹ, người anh, người chị dễ thương. Do đó, cái tầm thường mới lem ố ra trong đời sống của họ. Giá như những chúng sinh tầm thường đó mà gặp được thầy hiền, bạn tốt, gặp người cha dễ thương, gặp người mẹ dễ thương, người anh, người chị dễ thương, thì nhất định sớm muộn gì họ cũng dễ thương thôi.

Chúng sinh, tầm thường như vậy là vì họ sinh ra trong xã hội gặp vị vua, quan không dễ thương, cho nên lâu ngày cái không dễ thương của ông vua, ông quan lấm lem họ. Nếu họ có phước gặp được vị vua dễ thương, vị quan dễ thương, vị minh quân, vị minh chúa..., thì người dân đó lâu ngày cũng trở thành hiền thiện, quý báu.

Bồ tát Thường Bất Khinh thấy rõ như thế và yêu đời như thế. Cho nên Bồ tát Thường Bất Khinh thấy một người tầm thường, Ngài cũng không thất vọng. Ngài thấy một người tầm thường, Ngài cũng đứng ở xa kính lễ và Ngài nói rằng “tôi không dám khinh các người, tôi không dám khinh các ngài, các ngài sẽ đi trên con đường thánh đạo, các ngài sẽ đi trên con đường Bồ tát đạo, các ngài tương lai sẽ làm Phật”.

“Tôi không dám khinh các ngài”, lời nói cao đẹp đó dù bị đôi đá, dù bị nguyền rủa, Bồ tát Thường Bất Khinh vẫn không hề nổi cơn giận dữ, vẫn không hề trễ nãi nói lên những lời tốt đẹp đó. Quý vị có biết, Bồ tát Thường Bất Khinh ở trong Kinh Pháp Hoa là ai không? Là tiền thân của đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Ngài thể nhập được Phật tính rồi thì bây giờ Ngài phải xuất Phật tính ra, phải thể hiện Phật tính ra cho mọi người. Mà thể hiện Phật tính đó là tính không giận dữ. Đứng trước một nghịch cảnh, mình đem lời chúc tụng cho người, thế mà người không nhận lại còn thóa mạ, còn vác đá ném mình nữa, nhưng Ngài vẫn không giận dữ. Ngài vẫn thương người vác đá ném mình một cách chân tình “tôi không dám khinh người đâu, người chưa biết thì vác đá ném tôi như vậy đó, nhưng mai mốt người biết rồi thì người hết ném tôi thôi. Tôi không dám khinh quý vị đâu, tôi không dám giận quý vị đâu. Mặc dầu hôm nay tôi biết quý vị nói xấu tôi đó, tìm cách hại tôi đó, tìm cách nhục mạ tôi đó, nhưng tôi không dám khinh quý vị đâu, tôi không giận quý vị đâu, tôi rất thương quý vị. Bởi vì quý vị chưa hiểu tôi thì quý vị nguyền rủa tôi là phải; quý vị chưa nhận ra tôi thì quý vị nguyền rủa tôi là phải, nhưng mai mốt quý vị nhận ra được sự thật rồi, khi đó không ai bảo quý vị phải thương tôi mà quý vị vẫn thương như thường”. Công trình tu học đó là công trình mà đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã thực hành trải dài hàng thế kỷ. Bây giờ đây chúng ta làm lễ kỷ niệm đức Phật Thích Ca Mâu Ni ra đời, có phải chúng ta làm lễ kỷ niệm suông không? Có phải chúng ta đến nơi lễ đài để lạy Phật, nhưng xong rồi vẫn chứng nào tật nấy hay không? Nếu chúng ta đến nơi một lễ đài, để rồi chen nhau lạy, sau đó về nhà và chứng nào vẫn giữ tật nấy, xem người như rơm rác thì thiết lập lễ đài để làm gì?

Chúng ta phải thiết lập lễ đài ngay chính trong tâm hồn của chúng ta. Chúng ta phải xây dựng cho được lễ đài ngay trong đời sống của chúng ta, cái lễ đài đó mới thực sự quan trọng. Chúng ta đừng khờ khạo góp tiền hàng triệu bạc, hàng chục triệu bạc để rồi làm công việc dã tràng xe cát biển đông. Chúng ta đừng bỏ ra cả một đời người để làm một công việc như vậy. Chúng ta phải biến lễ đài thành lễ đài ngay chính trong tâm hồn chúng ta và lễ đài khi đã được thiết trí trong tâm hồn của chúng ta, thì lẽ đương nhiên chúng ta đi đâu, ở đâu, lúc nào, ngủ, thức đều có Phật cả.

Thưa quý vị! Tại sao đức Phật Thích Ca Mâu Ni, khi thực hành Bồ tát đạo, Ngài làm được những việc đó? Bởi vì, Ngài ngộ được tri kiến Phật, Ngài nhập được tri kiến Phật. Và khi ngộ, nhập được Phật tri kiến rồi, Ngài thương hết thảy chúng sinh. Cho nên Ngài mới xuất hiện trong cõi Diêm Phù Đề này với chúng ta.

Nhưng tại sao Ngài không xuất hiện trên hoa sứ mà lại chọn hoa sen để xuất hiện?

Ngài xuất hiện trên hoa sen có ý nghĩa gì? Nghĩa là khi một đấng giác ngộ đã khơi mở được Phật tính nơi chính mình, đã thấy rõ được Phật tính nơi chính mình, đã giác ngộ được Phật tính nơi chính mình và đã thể nhập trọn vẹn được Phật tính nơi chính mình qua đời sống hàng ngày, thì vị đó sống giữa trần thế mà không bị ô nhiễm. Vị đó đi vào danh mà không bị danh làm cho ô nhiễm, đi vào trong lợi mà không bị lợi làm cho ô nhiễm. Vị đó đi vào trong danh mà không bị danh trói buộc, đi vào trong lợi mà không bị lợi trói buộc, đi vào trong cái mùi vị mà không bị cái ăn trói buộc, mặc áo mà không bị vải vóc, gấm lụa trói buộc, uống nước mà không bị rượu, bia, bò húc...

trói buộc. Tất cả những cái ô nhiễm, không bị trói buộc đó là biểu tượng cho hoa sen. Hoa sen ở trong bùn mà không bị ô nhiễm. Bởi vậy, đức Phật xuất hiện trên cõi đời, Ngài đi trên bảy hoa sen là vậy đó. Hoa sen là vô nhiễm, là không còn mắc kẹt bởi nước, bởi bùn, mặc dù hoa sen từ bùn, từ nước mà lớn lên và trưởng thành.

Khi một đấng tuệ giác mà thành tựu Phật tri kiến rồi, Phật tri kiến đó từ chúng sinh mà sinh ra, nhưng khi đã thành tựu Phật tri kiến thì không còn mắc kẹt cái tầm thường của chúng sinh nữa. Bởi vậy, đức Phật Thích Ca Mâu Ni từ cung trời Đâu Suất đã hóa thân thị hiện trong cõi Diêm Phù Đề này và nằm trong bụng Ma Ya phu nhân. Ngài không phải nằm trong bụng mẹ như những thai nhi khác, Ngài nằm nơi đó vì đại nguyện, đại trí, đại bi. Còn chúng ta vì vô minh ái nghiệp, vì u mê ám chướng mà vào nằm trong bụng mẹ. Bởi vậy, trong kinh Hoa Nghiêm dạy rằng “khi Bồ tát Tất Đạt Đa nằm trong thai tạng hoàng hậu Ma Ya, Ngài đã thuyết pháp cho hàng Bồ tát khắp cả mười phương thế giới”.

Chúng ta đừng cho rằng đây là một ảo tưởng, mà đây là một tuệ giác, đây là một điều khoa học có thể chứng mình được. Đức Phật khi nằm trong thai tạng hoàng hậu Ma Ya, Ngài thuyết pháp bằng năng lượng của tuệ giác, thuyết pháp bằng ánh sáng của tuệ giác. Từ trong thai tạng mà tỏa ra vô số ánh sáng, giao tiếp với vô số Bồ tát khắp cả mười phương. Và Bồ tát khắp cả mười phương vẫn ngồi ở thế giới của mình mà tiếp nhận ánh sáng tuệ giác đó và nói chuyện với Bồ tát Tất Đạt Đa, tức là hóa thân của đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Điều này, trong vòng khoảng ba trăm năm nữa khoa học sẽ phát hiện được. Một thai phụ ở bên Mỹ, bằng tia laze, ta có thể ngồi ở Việt Nam mà nhìn được thai nhi. Bây giờ khoa học mới tìm tòi, phát hiện được tính nam hay nữ của thai nhi từ 5 đến 6 tháng bằng siêu âm. Cho nên, những gì đức Phật nói, những gì đức Phật dạy là những gì mới tinh của khoa học và khoa học là một học trò ấu trĩ của Phật giáo. Tôi nói khoa học là học trò ấu trĩ, ngây ngô của Phật giáo, cho nên quý vị Phật tử đừng có ảo tưởng là duy khoa học! Có đôi người mù quáng, tầm thường, thấy khoa học thành công một vài lĩnh vực thì đã hô hào duy khoa học, nhưng cái duy khoa học chỉ là cái ấu trĩ của Phật giáo mà thôi.

Bởi vậy, đức Phật xuất hiện trong cõi đời này, Ngài đi trên bảy hoa sen để chứng tỏ rằng, Ngài xuất hiện trên cõi đời này với tâm vô nhiễm, với trí vô nhiễm, với tuệ vô nhiễm. Ngài thương yêu mà vô nhiễm, còn chúng ta thương là nhiễm, chúng ta không thương thì thôi, còn thương là nhiễm, thương là kẹt. Bồ tát thương không kẹt, Phật thương không kẹt, cũng như hoa sen sinh ra từ bùn mà không kẹt bùn, nó sinh ra từ nước mà nó không kẹt nước, nó sinh ra từ sự tanh hôi mà nó không kẹt bởi sự tanh hôi đó. Vì ý nghĩa này mà đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Ngài xuất hiện trên hoa sen, Ngài ngồi trên hoa sen, Ngài đứng trên hoa sen.

Ý nghĩa thứ sáu

Tại sao đức Phật xuất hiện trên cõi đời này, Ngài đi bảy bước trên hoa sen? Một đặc điểm khác nữa của hoa sen là hoa nở sen hiện. Nghĩa là, đức Phật dạy giáo pháp của Ngài, nếu chúng ta quyết tâm hành trì, thì sẽ có an lạc ngay. Đó là “hoa nở sen hiện”. Không tu thì thôi, tu là tức khắc có an lạc ngay. Cho nên, những ai tu tập mà không có an lạc thì phải coi chừng, phải tu lại. Tôi tu một giờ là tôi có hạnh phúc một giờ, không có lý do gì mà tu một giờ lại không có hạnh phúc, an lạc một giờ. Nếu tu một giờ mà khổ đau thì đừng tu. Cho nên, tôi tu một giờ là tôi có hạnh phúc, an lạc một giờ; tu hai giờ là có hạnh phúc, an lạc hai giờ; tu mười năm là có hạnh phúc, an lạc mười năm; tu một trăm năm là có hạnh phúc, an lạc một trăm năm. Không có lý do gì tu mà khổ cả. Nhiều người Phật tử thường đi chùa nhưng có những lời nói thiếu ý thức. Có người con muốn xuất gia nhưng cha mẹ không đồng ý, vì cho rằng đi tu phải thức khuya, dậy sớm. Vậy thì ai thức khuya, dậy sớm để bây giờ dạy đạo, giảng đạo cho mình? Quý vị nhìn lại về cách hiểu đạo, cách tu tập của mình! Chỉ có người không biết tu tập mới khổ mà thôi. Tôi nhắc lại với quý vị rằng, chỉ có người không tu tập mới khổ, còn chúng ta tu tập một ngày là hạnh phúc một ngày, tu hai ngày là hạnh phúc hai ngày, tu cả đời là hạnh phúc cả đời, tu hằng kiếp là hạnh phúc hằng kiếp. Tu là có hạnh phúc. Đó là hoa nở sen hiện.

Vì vậy, đức Phật Thích Ca Mâu Ni, Ngài vui với cái vui rất trọn vẹn. Do vậy mà các nghệ sĩ đã điêu khắc tượng của Ngài chỉ cười mỉm thôi, cười nửa miệng thôi! Chỉ có cười mỉm là cái cười trọn vẹn. Tôi nhắc lại, chỉ có cười mỉm mới là nụ cười trọn vẹn. Cười mỉm là các cười của trung đạo, còn cái cười toe toét như cái cười đi dự tiệc cưới là cái cười mang tính chất thất vọng, khổ đau sau đó. Và cũng không phải cái mặt méo mó như đi thăm đám ma! Đám cưới và đám ma là hai thái cực của cuộc sống. Chỉ có cười mỉm mới là cái cười độc đáo của cuộc sống. Chỉ khi nào có tuệ giác mới cười mỉm được. Thấy tiệc cưới cũng cười mỉm, thấy đám ma cũng cười mỉm, người ta khen mình cũng cười mỉm, người ta chê mình cũng cười mỉm. Như vậy cái cười mỉm là cái cười độc đáo nhất mà chỉ có đức Phật mới cười nổi vậy.

Vì sao chỉ có đức Phật mới cười mỉm nổi? Vì chỉ có đức Phật mới thể nhập được tuệ giác trong đời sống của chính Ngài.

Ý nghĩa thứ bảy

Một đặc điểm nữa là đức Phật xuất hiện trên cõi đời này, trên hoa sen là bởi vì, hoa sen còn có một đặc điểm nữa là “hoa rụng sen thành, hoa nở thì sen hiện” . Sự xuất hiện của đức Phật trên hoa sen để nói cho chúng ta thấy rằng cái chết là bắt đầu của cái sống, cái sống đây là bắt đầu của cái chết. Sự xuất hiện cũng có ý nghĩa là bắt đầu của một sự ẩn khuất. Ngài ẩn khuất ở nơi thế giới Liên Hoa Đài Tạng thì Ngài có mặt ngay nơi thế giới Ta Bà này. Rụng là rụng từ thế giới Liên Hoa Đài Tạng, mà thành là thành nơi thế giới Ta Bà. Cho nên đối với cái sống, cái chết ở trong đạo Phật không còn là cái gì nữa để chúng ta sợ hãi, lo âu. Chúng ta vắng mặt ở nơi này thì chúng ta có mặt ở nơi kia, chúng ta vắng mặt ở nơi gia đình chúng ta thì chúng ta có mặt ở nơi chùa Phước Duyên, chúng ta vắng mặt ở nơi chùa Phước Duyên thì chúng ta có mặt ở nơi gia đình chúng ta. “Hoa rụng sen thành”, Bồ tát Tất Đạt Đa vắng mặt ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng, thì Ngài có mặt ở nơi thế giới Ta Bà này. Đức Phật vắng mặt ở nơi cõi Ta Bà này, thì Ngài có mặt ở thế giới Liên Hoa Đài Tạng. Đức Phật xuất hiện trên cõi đời này, Ngài không đi trên hoa sứ, Ngài không đi trên hoa cúc. Mặc dù hoa cúc được xem là biểu tượng cho những nhà ẩn sĩ, đạo sĩ, nhưng đức Phật không xuất hiện trên hoa cúc, mà Ngài chỉ xuất hiện trên hoa sen thôi. Bởi vì hoa cúc không phải là vô nhiễm, hoa cúc không phải là “hoa nở cúc hiện, hoa rụng cúc thành”, mà chỉ có hoa sen mới có những đặc điểm như thế. Cho nên, đức Phật mới xuất hiện trên hoa sen và Ngài đi bảy bước.

Tại sao Ngài đi bảy bước mà không đi tám bước hay một bước, mười bước? Bời vì, sự cấu hợp của vũ trụ không ra ngoài con số bảy, sự có mặt của chúng ta không ra ngoài con số bảy: địa đại, thủy đại, hỏa đại, phong đại, không đại, tâm đại, thức đại. Toàn thể vũ trụ hay sự hình thành của chúng sinh không ra ngoài bảy yếu tố này. Sự có mặt của chúng ta là do sự có mặt của bảy yếu tố trên. Và sự có mặt của đức Phật Thích Ca Mâu Ni là sự có mặt của bảy yếu tố đó. Chính từ bảy yếu tố đó, mà một vị thể nhập được cái “tri kiến Phật” thì sẽ thành tựu được bảy yếu tố giác ngộ, gọi là thất bồ đề phần. Bảy yếu tố địa, thủy, hỏa, phong, không, tâm, thức tạo nên hình hài, tâm trạng, tinh thần của mỗi chúng sinh, thì bảy yếu tố là thất bồ đề phần tạo nên chất liệu của đấng Giác Ngộ. Cho nên, bảy yếu tố tạo nên chúng sinh và bảy yếu tố tạo nên đấng Giác Ngộ. Bởi vậy, đức Phật xuất hiện trên cõi đời này, Ngài không đi tám bước mà Ngài đi bảy bước thôi!

Ý nghĩa thứ tám

Thế thì ngày hôm nay chúng ta làm lễ kỷ niệm đức Phật ra đời, có phải rằng chúng ta chỉ biết nấu vài chén chè, vài dĩa xôi đặt lên bàn Phật không? Chúng ta có thể nấu vài dĩa xôi, vài chén chè đặt trên bàn Phật với tâm hồn nào? Chúng ta đặt trên bàn Phật với tâm trạng một lữ khách đang thực tập khai Phật tri kiến, thị Phật tri kiến, ngộ Phật tri kiến, nhập Phật tri kiến thì chè, xôi đó cũng trở thành pháp lạc, cũng trở thành đề hồ. Trái lại, chúng ta đặt xôi chè lên bàn Phật với u mê, tham lam, ích kỷ, hẹp hòi, tầm thường, hèn mạt thì xôi chè đó trở thành đất đá.

Thưa quý vị!

Chúng ta làm lễ kỷ niệm ngày đản sanh của đức Phật, chúng ta phải làm thế nào đó để đức Phật trong chúng ta phải ra đời mỗi ngày. Chúng ta làm lễ đức Phật đản sanh, nghĩa là chúng ta có khả năng làm cho đức Phật trong ta đản sanh mỗi ngày và chúng ta làm được như thế là chúng ta rất giàu. Chứ chúng ta không đợi 365 ngày mới đến chùa làm lễ đản sanh. Phật tử đâu mà nghèo nàn đến như thế. Tu hành đâu mà tội nghiệp đến như thế. Chúng ta phải làm như thế nào đó để đức Phật trong chính chúng ta đản sanh mỗi ngày và mỗi ngày chúng ta phải thấy được Phật đản sanh. Còn ai mà không có khả năng làm cho đức Phật của mình đản sanh hằng ngày thì cứ đợi đi. Lo về chợ Đông Ba mà mua bán cho gắt, tới các cơ quan mà làm việc cho nhiều, rồi đợi 365 ngày đến chùa Từ Đàm mà làm lễ, đến chùa Phước Duyên mà làm lễ, đến chùa Từ Hiếu mà làm lễ, và nếu rủi ro, không gặp ngày chủ nhật, mình phải đi thi hoặc đi chấm thi..., thì coi như đức Phật tắt ngòi, hết ra đời luôn, hết đản sinh luôn. Còn nếu chúng ta thông minh, chúng ta biết làm cho đức Phật chúng ta đản sinh mỗi ngày, thì ma vương phải khóc, quỷ thần phải khóc, những kẻ manh tâm phá hoại Phật giáo phải khóc, phải dong tay đầu hàng.

Chúng ta có khả năng làm cho đức Phật chúng ta ra đời mỗi ngày thì chúng ta không cần phải xin phép ai để tổ chức đại lễ cả. Nhưng vì u mê, chúng ta không làm cho đức Phật trong chúng ta đản sanh mỗi ngày, nên chúng ta phải xin phép tổ chức lễ Phật Đản. Cái u mê đó, chúng ta đem mà hoằng pháp thì pháp bế tắc, chúng ta đem dạy cho đời thì đời càng thêm đau khổ, chúng ta càng lãnh đạo thì đạo không có đường để đi. Cho nên, chúng tôi nói với quý vị là Phật tử thì chúng ta phải thông minh, làm cho Phật trong mỗi chúng ta đản sinh mỗi ngày và mỗi ngày chúng ta được đảnh lễ Phật đản sinh của chúng ta. Đó mới thật sự là người đệ tử của Phật làm lễ kỷ niệm đản sinh một cách thông minh, một cách tài tình, một cách có trí tuệ và là một phương tiện thiện xảo, ta mới có khả năng đi những bước vững chãi trên những hoa sen. Còn nếu không thì chỉ là hoa sen vẽ trên giấy mà thôi.

Trước khi dứt lời, cầu nguyện Tam Bảo gia hộ cho tất cả quý vị sống một cuộc đời luôn luôn có Phật đản sinh!

TIẾP XÚC VÀ NUÔI DƯỠNG PHÁP MÔN

Pháp thoại Thầy Thích Thái Hòa giảng cho học chúng Chánh Niệm tại Thiền đường Trăng Rằm, chùa Từ Hiếu, sáng ngày 04 tháng 05 năm Đinh Sửu (1997)

Thiền tập mỗi ngày

Thưa đại chúng, bài pháp thoại cho chúng ta hôm nay là tiếp xúc và nuôi dưỡng pháp môn. Trong cuốn Tỳ Ni Nhật Dụng có bài kệ như sau:

“Dĩ thủy tẩy diện Đương nguyện chúng sanh

Đắc tịnh pháp môn Vĩnh vô cấu nhiễm ”.

Nghĩa là:

“Lấy nước rửa mặt Xin nguyện cho hết thảy chúng sinh Đạt được cửa ngõ pháp thanh tịnh Vĩnh viễn không còn bị ô nhiễm ” .

Bài kệ đó đã được các thiền môn thực tập mỗi ngày, bất cứ chú điệu nào mới bước chân vào chùa đều được các vị giáo thọ hoặc các vị trưởng lão trong chùa trao cho bài kệ đó để họ thực tập mỗi ngày. Khi họ rửa mặt như vậy tức là họ đi vào thiền định và họ có khả năng tỉnh giác và chánh niệm trong lúc rửa mặt. Một vị có khả năng tiếp xúc và nuôi dưỡng pháp môn tu tập trong đời sống hàng ngày của mình, thì vị đó không rửa mặt một cách qua loa, không rửa mặt một cách lấy rồi, không rửa mặt có tính cách nghĩa vụ, mà vị đó rửa mặt mình với một cái tâm chí thành, chí thiết, tâm đó phải an trú ở trong chánh niệm. Mỗi ngày, chúng ta có thể tới vòi nước, vặn vòi nước ra để rửa, hoặc chúng ta múc nước đổ vào thau để rửa mặt, nhưng nếu chúng ta rửa mặt thiếu chánh niệm, thiếu tỉnh giác thì chúng ta sẽ không có hạnh phúc, không có an lạc trong lúc chúng ta rửa mặt. Nếu chúng ta muốn tiếp xúc được hạnh phúc, an lạc trong lúc rửa mặt thì chúng ta phải có chánh niệm, tỉnh giác trong lúc rửa mặt. Chúng ta đi từ từ tới vòi nước, chúng ta thở vào, thở ra thật sâu ba hơi, chúng ta nhìn kỹ vào vòi nước và chúng ta vặn vòi nước ra từ từ. Chúng ta đưa hai bàn tay vào, để cho hai bàn tay nằm trọn vẹn trong thau nước, chúng ta để cho nước chảy thấm cả hai bàn tay, sau đó chúng ta bắt đầu rửa hai bàn tay thật sạch và xoa hai bàn tay lên mặt, rồi chúng ta giặt khăn thật sạch và chúng ta lau mặt từ từ. Có nhiều người rửa mặt mà mặt muốn khóc, bởi vì chúng ta rửa mặt mà không tiếp xúc được với cái mặt của mình, chúng ta không tiếp xúc được với những gì dễ thương nơi cái mặt của mình. Do đó, mỗi lần rửa mặt thì cái mặt xìu như cái lốp, do chúng ta thiếu chánh niệm cho nên cái mặt xem như nó bị rửa chứ không phải được rửa. Chúng ta phải làm thế nào để khi chúng ta rửa mặt thì đó là một hạnh phúc lớn và mặt chúng ta có cảm giác như đang được chăm sóc, đang được rửa. Khi mình rửa mặt như thế, thì nơi tâm chúng ta tỏa ra một năng lượng tươi mát khiến cho cảm giác dễ chịu phát sinh trong lúc chúng ta rửa mặt.

Duy trì chánh niệm

Thưa đại chúng, rửa mặt thì ai cũng rửa cả, nhưng chúng ta phải rửa mặt như thế nào đó để chúng ta có an lạc, hạnh phúc thì đó là một điều không phải ai cũng làm được. Và nếu chúng ta không tu học, thì chúng ta không bao giờ tạo được sự an lạc, hạnh phúc trong lúc chúng ta rửa mặt. Có vậy mà ngày xưa, có một người khách đến hỏi một vị thiền sư: “hàng ngày, thầy tu là thầy làm cái gì?”. Vị thiền sư trả lời: “hàng ngày, tôi tu là tôi ăn, tôi uống, tôi ngủ, tôi nằm, tôi đi, tôi đứng, tôi ngồi, tôi cười, tôi mặc áo,...”. Vị khách bảo rằng “tôi tưởng thầy tu là thầy khác tôi, chứ có cái gì khác đâu. Tôi cũng ăn, cũng mặc, cũng tắm, cũng đi, cũng đứng, cũng ngồi, cũng nói, cũng cười... Té ra, thầy bỏ nhà thầy đi tu 30 năm, nhưng thầy cũng chỉ làm những công việc giống việc của tôi làm mà thôi!”. Khi nghe vị khách nói như thế, nếu không có chánh niệm, thì vị thiền sư có thể buồn lắm, giận lắm, tu 30 năm mà cũng giống người không tu chi cả. Nhưng mà do vị thiền sư đó có chánh niệm, tỉnh giác, có rửa mặt ở trong chánh niệm, có nghe ở trong chánh niệm, cho nên vị thiền sư thấy đó là chuyện bình thường và cười. Vị thiền sư nói “khác lắm chứ. Sao không khác được. Anh ăn mà anh không biết anh ăn, chứ tôi ăn là tôi biết tôi ăn;

anh uống nhưng anh không biết là anh uống, còn tôi uống là tôi biết tôi uống; anh rửa mặt nhưng anh không biết là anh rửa mặt, còn tôi rửa mặt là tôi biết tôi rửa mặt. Anh không tu thì khi anh đi, đứng, nằm, ngồi, mặc áo..., anh không biết rõ là anh đang làm cái ấy để làm gì; còn tôi tu thì khi tôi đi, đứng, nằm, ngồi, mặc áo..., tất cả mọi động tác, mọi sinh hoạt hằng ngày tôi đều biết tôi đang làm gì, tôi luôn luôn kèm theo ý thức trong khi làm bất cứ việc gì, mà ý thức đó là ý thức tỉnh giác”. Bởi vì, trong mọi động tác đều có ý thức tỉnh giác ở trong, nên mọi động tác đều là động tác sáng chói. Trái lại, một động tác mà không có ý thức tỉnh giác đi kèm thì động tác đó là động tác mù lòa, mù lòa thì phải đi vào con đường xấu, con đường sa đọa. Động tác sáng chói sẽ đẩy chúng ta đi đến với hạnh phúc, với an lạc trong đời sống hàng ngày của chúng ta.

Thưa đại chúng! Chúng ta ở nhà cũng đi, bây giờ đây chúng ta đi đến tu viện Từ Hiếu, chúng ta cũng đi.

Nhưng mà lạ lắm, chúng ta đi ở đây chậm hơn đi ở nhà. Chúng ta đi từ tháp tổ của ngài Nhất Định, đi xuống hồ bán nguyệt, rồi đi lên thiền đường Trăng Rằm chưa đầy 150m, thế mà chúng ta đi gần một tiếng đồng hồ. Trong lúc đó, nếu giả như chúng ta đi thiếu chánh niệm, đi lật đật, chạy lật đật thì khoảng 5 phút là xong. Nhưng trong năm phút đó, chúng ta đi xong thì chúng ta được cái gì trong khi đi, và chúng ta đi một giờ như vậy thì chúng ta được cái gì trong khi đi. Đi năm phút là xong việc đi, sau việc đi chúng ta làm cái gì nữa và làm cái gì nữa để đưa mình đi đâu? Trái lại, mình đi một giờ đồng hồ, sau cái đi đó mình sẽ đi đâu? Tổ sư Lâm Tế nói: “bộ bộ thanh phong khởi”. Bước đi của người biết tu tập, cái đi của người biết thiền quán là mỗi bước đi, gió mát từ trong lòng bàn chân của chúng ta trỗi dậy. Như vậy, chúng ta đi như thế nào để từng bước chân đi của chúng ta trỗi dậy an lạc, trỗi dậy hạnh phúc trong đời sống của chúng ta, thì cái đó mới là cái quan trọng. Do đó, tất cả chúng ta ai cũng rửa mặt mỗi ngày, nhưng mà rửa mặt như thế nào để chúng ta thực sự có hạnh phúc như bài kệ trong cuốn Tỳ Ni Nhật Dụng nói “rửa mặt cầu nguyện cho chúng sinh đạt được thanh tịnh pháp môn”, nghĩa là chúng ta đạt được pháp môn thanh tịnh trong đời sống hàng ngày của chúng ta.

Thanh tịnh pháp môn

Thưa đại chúng, đôi mắt của chúng ta là một pháp môn, đôi mắt của chúng ta là một cửa ngõ, lỗ tai của chúng ta là một cửa ngõ, cái miệng của chúng ta là một cửa ngõ. Nhưng tất cả cửa ngõ này, nếu chúng ta rửa mặt ở trong chánh niệm, thì chúng ta sẽ đưa tất cả cửa ngõ đó trở về với sự thanh tịnh. Trái lại, chúng ta rửa mặt ở trong vọng niệm, với điên đảo niệm, thì tất cả các cửa ngõ đó trở thành ô nhiễm.

Đôi mắt chúng ta là một cửa ngõ, nói theo ngôn ngữ của tâm lý học, đôi mắt là cửa sổ của tâm hồn, nhưng mà chúng ta nói theo tinh thần tu tập thì đôi mắt là cửa ngõ của chánh pháp. Từ đôi mắt này, vô số tội lỗi, xấu xa ở trong tâm thức đi ra và bao nhiêu tập khí vọng niệm, bao nhiêu hình thái vọng tưởng cũng từ đôi mắt này mà đi vào tâm thức. Bao nhiêu điều tốt đẹp cũng từ đôi mắt của chúng ta đi vào tâm thức và bao nhiêu điều tốt đẹp cũng từ đôi mắt của chúng ta đi ra giữa cuộc đời. Khi chúng ta nhìn một hình ảnh xấu, hình ảnh lố lăng, hình ảnh bạo loạn, thì những hình ảnh đó sẽ đi vào đôi mắt của chúng ta, nếu chúng ta không có chánh niệm, ý thức tỉnh giác, thì những hình ảnh xấu đó sẽ tồn đọng lại trong tâm thức và nó khuấy động sự bình an trong tâm thức của chúng ta. Khi chúng ta nhìn một hình ảnh đẹp, một hình ảnh dễ thương, một bóng dáng nhân từ, đức hạnh, một con người có đời sống thanh thản, thoải mái, vững chãi, thì hình ảnh đó cũng sẽ đi vào mắt và đi vào tâm thức của chúng ta. Hình ảnh đó tồn đọng lại ở nơi ý thức, từ ý thức sẽ đẩy xuống tiềm thức và những hình ảnh đó còn đẹp mãi ở trong tâm thức của chúng ta. Khi tâm hồn chúng ta yên lắng, thoải mái, thì ý nghĩ tươi mát đó sẽ biểu hiện lên mặt ý thức, cái dáng dấp tươi mát đó sẽ xuất hiện ra nơi đôi mắt của chúng ta và từ đôi mắt mà phóng ra thế giới bên ngoài. Khi tâm của chúng ta an ổn, tươi mát, thanh thoát, thì chúng ta nhìn thế giới bên ngoài cái gì cũng đẹp cả, cái gì cũng tươi mát, cái gì cũng bình lặng, cái gì cũng thanh thoát.

Trái lại, tâm của chúng ta phiền muộn, bực bội, thì những hạt giống từ nơi tâm thức đó sẽ trào lên, biểu hiện trên bề mặt ý thức và ý thức sẽ tiếp nhận và bung nó ra ở nơi đôi mắt của chúng ta. Khi ý thức của chúng ta bung những hạt giống ưu tư, phiền muộn, sợ hãi, lo âu, căm tức đó ra đôi mắt, thì chúng ta nhìn cái gì cũng bực bội, giận hờn cả. “Cảnh nào cảnh lại đeo sầu, người buồn cảnh có vui đâu bao giờ” . Cảnh không buồn, nhưng mà tâm thức của chúng ta buồn, rồi nó trào ra nơi bề mặt ý thức và thể hiện ra ở nơi đôi mắt của chúng ta, nên chúng ta nhìn cái gì cũng buồn xìu cả. Trái lại, sáng nay mình được bà vợ kêu dậy “anh ơi, dậy đi chánh niệm. Cơm em đã sửa soạn, áo tràng em đã xếp cho anh rồi”, thì tự nhiên khi mình lên Từ Hiếu, cái gì mình thấy cũng đẹp. Té ra đẹp là đẹp ngay từ giờ phút đầu, nơi tâm thức của mình tiếp nhận lúc ở nhà được vợ chăm sóc. Lên chùa, mình thấy mấy thầy cũng đẹp, mấy chú cũng đẹp, mấy điệu để ba vá cũng đẹp, mấy con chó chạy nhảy đùa giỡn cũng vui.

Bà vợ cũng vậy, sáng này bà đang ngủ, ông chồng bảo: “em ơi dậy đi. Ngày qua anh có nghe em nói rằng sáng nay em đi chánh niệm ở thiền đường Trăng Rằm chùa Từ Hiếu. Sao, em mệt à? Dậy mà đi. Anh đã xếp áo tràng cho em rồi, công việc nhà để anh lo cho, em đi đi”, thì tự nhiên mình thấy có chất liệu tươi mát trong tâm và khi mình đến Từ Hiếu, mình thấy cái gì cũng đẹp. Như vậy, cái đẹp đó là cái đẹp từ nơi tâm tươi mát của chúng ta. Những hạt giống từ nơi tâm tươi mát trào lên bề mặt ý thức của chúng ta, nó thể hiện ra ở nơi đôi mắt và từ đôi mắt của chúng ta phóng ra thế giới bên ngoài, nên chúng ta nhìn cái gì cũng đẹp.

Vậy bây giờ đây, ngày ngày ngủ dậy, chúng ta rửa mặt và rửa như thế nào đó để đôi mắt thật trong, rửa thế nào để mặt chúng ta thật sạch và khi rửa như vậy, có nghĩa là chúng ta đã bắt đầu biết rửa cho cái tâm của chúng ta trong sạch, còn nếu tâm của chúng ta không trong sạch thì chúng ta rửa cái gì cũng không sạch được cả. Ngày xưa, có một bậc hiền nho tên là Hứa Do. Bởi vì ông quá hiền nho, cho nên vua Nghiêu, vua Thuấn khi chọn người hiền để lên thay thế vua lãnh đạo quốc gia đã cho mời ông Hứa Do lên để truyền ngôi. Khi Hứa Do nghe tin như vậy, ông liền bịt lỗ tai lại, ông xuống dưới suối để rửa lỗ tai. Ý của ông Hứa Do là khi nghe chuyện danh và lợi thì làm nhớp lỗ tai, nên ông đã xuống suối để rửa tai. Ông rửa tai ở suối trên, mấy con trâu uống nước ở suối dưới, ông nghĩ, khi ông rửa tai như vậy thì nước nhớp chảy xuống và mấy con trâu uống vào cũng nhớp luôn, ông bèn xuống lấy nước rửa tai cho mấy con trâu. Nhưng vì đó là nhà nho, họ hiểu chuyện dơ và sạch ngang đó, họ tưởng rằng nghe như vậy là nhớp nơi lỗ tai, thực sự đâu có phải như vậy, lỗ tai chỉ là cánh cửa trung gian của thế giới nội tại và thế giới bên ngoài và là một sự tiếp thu từ thế giới bên ngoài đi vào thế giới nội tại. Nếu mà ông nhà nho đó được học Phật pháp thì ông không cần múc nước rửa lỗ tai của ông và rửa tai cho mấy con trâu đó, vì làm như thế người trí thấy nhà nho đó quá khích mà lại cực đoan. Nếu ông nhà nho đó mà gặp vị thiền sư, vị ấy sẽ nói cho rằng: “ông không cần phải rửa lỗ tai của ông cũng như rửa lỗ tai cho mấy con trâu đó, ông phải rửa nơi chính cái tâm của ông, ông phải có ý thức tỉnh giác trong lúc nghe” . Cho nên, chúng ta rửa mặt mỗi ngày, chính là rửa mắt của chúng ta thanh tịnh, ý thanh tịnh. Chúng ta rửa mặt hàng ngày là rửa cho lỗ tai của chúng ta thanh tịnh, cho ý thanh tịnh. Ý thanh tịnh là ý có chánh niệm, có tỉnh giác. Khi chúng ta tiếp xúc được với pháp môn và nuôi dưỡng pháp môn tức là chúng ta phải biết nuôi dưỡng cách nhìn của chúng ta cho thanh tịnh, nuôi dưỡng cách nhìn qua ý thức khiến cho ý thanh tịnh. Ý thanh tịnh thì có cách nhìn thanh tịnh, ý mà loạn thì cách nhìn sẽ vọng động. Chúng ta muốn cái nghe thanh tịnh, thì chúng ta phải làm cho ý của chúng ta thanh tịnh trong lúc nghe, khi đó chúng ta mới có khả năng lắng nghe. Người nào biết lắng nghe với tâm thanh tịnh tức là người đó biết rửa lỗ tai của mình mỗi ngày. Bởi vì sao? Bởi vì, cái mặt của chúng ta tươi tỉnh như thế này là do chúng ta biết cách lắng nghe. Còn nếu chúng ta không biết cách lắng nghe mà ngồi giữa chợ đời khoảng 15 phút thôi, chúng ta cũng rối bời cái đầu. Khi chúng ta biết cách lắng nghe rồi, dù chúng ta có ngồi giữa chợ mà nghe cả đời đi nữa cũng không sao hết. Cũng ông A đó, mà gặp người này thì khen, nhưng gặp người khác thì bị chê, nếu chúng ta không nghe cái khen, chê đó trong tinh thần có chánh niệm, tỉnh giác thì cái nghe sẽ đưa đến loạn thần, loạn tâm và chúng ta sẽ có những lời lẽ không hợp lý với những gì mà chúng ta đã được nghe.

Như vậy, ngủ dậy chúng ta rửa mặt, rửa mắt, rửa tai cho sạch, phải xoa mặt, tai, mắt để tiếp xúc với căn môn, để cho pháp môn nơi mắt, tai được thanh tịnh.

Trên phương diện sinh lý, chúng ta xoa hai bên tai cho thật kỹ, thì tất cả các huyệt mạch, kinh mạch ở tai được thông ra. Ở tai có những huyệt, những đường kinh liên hệ đến não, liên hệ đến thần kinh, cho nên khi ngủ dậy, chúng ta xoa hai bên tai thì chúng ta cũng đạt được bình an trên phương diện sinh lý chứ chưa nói đến phương diện tâm lý.

Lỗ mũi của chúng ta cũng là một cửa ngõ của pháp. Nếu tâm chúng ta thô lậu, chúng ta cũng sẽ ngửi các mùi rất là thô lậu, tâm thanh tịnh thì chúng ta cũng sẽ ngửi các mùi rất là thanh tịnh. Như vậy mỗi sáng, chúng ta phải rửa mũi, để cái mũi của chúng ta ngày ngày thanh tịnh, chúng ta phải rửa mũi có chánh niệm, tỉnh giác để chúng ta ngửi được mùi thơm thanh tịnh. Mùi thơm thanh tịnh là mùi thơm gì? Đó là mùi thơm của giới, mùi thơm của định, mùi thơm của tuệ, mùi thơm của đời sống giác ngộ chứ không phải là mùi tanh hôi của sinh tử, của già nua, của hơn thua, của thị phi, của danh lợi, của được mất. Khi chúng ta có chánh niệm, tỉnh giác, chúng ta sẽ có thanh tịnh. Khi chúng ta thanh tịnh rồi, chúng ta không bị những cái mùi bất tịnh, cấu uế đánh lừa. Có những mùi mà chúng ta tưởng như là ngon lắm, thơm lắm, nhưng thật ra nó không thơm, không ngon, lại còn nguy hiểm. Mỗi lần đi ngang qua tiệm ăn của Huyền Anh, Vĩnh Phú, nếu chúng ta không có chánh niệm, tỉnh giác khi đi ngang qua đó, chúng ta sẽ bị cái mùi trong đó đánh lừa, chúng ta sẽ phải xin tiền mẹ vào ngồi trong quán để ngửi cái mùi thơm có tính cách hấp dẫn nhưng dối trá đó. Cho nên, khi chúng ta rửa lỗ mũi rồi thì chúng ta sẽ biết mùi nào là mùi thơm dối trá, mùi nào là mùi lừa gạt vị giác của chúng ta, đánh lừa khứu giác của chúng ta. Và nếu chúng ta bị ghiền mùi thơm dối trá đó lâu ngày thì chúng ta sẽ bị tai họa. Nhất là những Phật tử trong những ngày trai giới, chúng ta không làm chủ được tâm, nghe bạn bè rủ “thôi ngày ni trai chi, mai mốt trai sau”, chúng ta để cho lỗ mũi thở, ngửi theo bản năng, thì điều đó sẽ dẫn chúng ta đi đến sự sa đọa, phá giới, mất nhân cách, sau đó thì chúng ta sẽ bị mất lòng tin, “bác đó, chị đó nói nghe hay như vậy, đi chùa thường xuyên, nhưng tôi thấy ngày mồng một mà vào quán Huyền Anh để gắp mấy mùi thơm giả dối”. Cho nên, buổi sáng, chúng ta rửa mặt, chúng ta phải xoa lỗ mũi, vỗ vào mũi, hít vào và nói: “ngày nay, cậu phải thở, ngửi mùi thơm thanh tịnh nghe cậu, cậu phải thở những mùi thơm thanh tịnh nghe không cậu, cậu không được ngửi mùi nơi quán Huyền Anh nghe”.

Những người thọ trì Bồ tát giới phải chú ý, tập khí thích mùi tanh của thịt, cá, cái thích ăn thịt của chúng sanh vẫn còn trong tâm thức của chúng ta, cho nên, khi chúng ta đi ngang qua cái tập khí đó sẽ gợn lên, nếu mình không có chánh niệm, tỉnh giác là chúng ta sẽ bị lôi cuốn và nhìn ngó láu liếc. Cho nên, tất cả hiện tượng đó có thể tác động, khiến căn môn của chúng ta không thanh tịnh. Do vậy, buổi sáng, quý vị rửa mặt, quý vị xoa nhẹ vào hai con mắt: “ngày nay, cậu phải nhìn những gì thanh tịnh, dễ thương nghe chưa, đừng nhìn bằng căm tức nghe chưa”. Chúng ta vỗ vào lỗ tai: “ngày nay, cậu phải nghe những điều tốt đẹp nghe chưa, phải biết gạn lọc những điều không đáng nghe, nghe chưa”.

Chúng ta vỗ vào lỗ mũi: “mũi ơi, ngày nay, cậu chỉ ngửi những mùi thơm thanh tịnh, đừng ngửi những mùi thơm phát sinh ra từ lòng tham, từ sự cấu uế trong cuộc sống” . Chúng ta vỗ vào miệng, rửa miệng cho sạch, lau miệng, đưa tay tiếp xúc miệng: “miệng ơi, ngày nay cậu nói những lời dễ thương nghe chưa, đừng nói những lời làm người ta khổ nghe chưa, đừng nói những lời làm vợ khổ, chồng khổ nghe chưa, đừng nói những lời làm người mình thương khổ nghe chưa, đừng nói những lời làm ba khổ, mẹ khổ nghe chưa, đừng nói những lời làm bạn bè khổ nghe chưa” . Khi chúng ta vỗ vào như thế là chúng ta có ý thức rất rõ, chánh niệm, tỉnh giác về cái miệng của chúng ta. Chúng ta rửa miệng hàng ngày khiến cho cái miệng của chúng ta không tỏa ra những lời cấu uế, ô nhiễm. Và mỗi ngày chúng ta rửa được như vậy tức là chúng ta tiếp xúc được với pháp môn thanh tịnh.

Làm chủ sáu căn

Ngày xưa có một vị tăng sinh đến hỏi một vị thiền sư: “làm thế nào để thấy rõ được chân tâm?” Vị thiền sư nói rằng: “khi sáu căn tiếp xúc với sáu trần, đừng khởi lên tâm ý điên đảo, vọng tưởng thì đó là tiếp xúc được với chân tâm”. Thưa đại chúng, thực tế là như vậy. Người ta hỏi mấy lâu nay anh, chị đi tu là tu cái gì? Nếu chúng ta không hành trì hàng ngày thì chúng ta sẽ không biết cách nói, hoặc chúng ta nói nhưng không được người khác chấp nhận. Nếu chúng ta tu tập thật sự, quán chiếu thật sự, thì chúng ta sẽ nói rằng, mấy lâu nay tôi tu là tu đôi mắt, tu cái miệng, tu hai lỗ tai, tu cái lỗ mũi, tu cái thân, tu ý. Như vậy, một người biết tu tập, là luôn luôn tu tập sáu căn, làm cho sáu căn của mình luôn luôn thanh tịnh và làm chủ sáu căn, khi sáu căn tiếp xúc với sáu trần. Khi một vị làm chủ được sáu căn của mình, thì vị đó có khả năng thong dong, tự tại giữa đôi bờ sinh tử, sống giữa cảnh ngộ nào mình cũng thoải mái, an lạc cả. Do đó, trong bài pháp thoại hôm nay, chúng tôi mong rằng quý vị về phải thực tập, cụ thể nhất là chúng ta rửa mặt hàng ngày. Có người nói rằng, rửa mặt sao mà lâu như vậy. Chúng ta rửa mặt lâu mà có hạnh phúc thì nên làm, còn rửa mặt mà hấp tấp, không có hạnh phúc thì mau để làm gì. Vấn đề của chúng ta là vấn đề của hạnh phúc, an lạc, chứ không phải là vấn đề nhanh hay chậm. Nhanh mà hư việc, tai họa thì nhanh để làm gì? Chậm mà an toàn, hạnh phúc, thoải mái thì nên chậm. Như ngài Hòa thượng Đạo Quang, Ngài tu và đạt thiền rất cao. Quý vị biết không, Ngài rửa mặt và hai bàn tay của Ngài mất một tiếng đồng hồ, Ngài đi cầu hết một giờ. Ngài rửa tay không phải chỉ để rửa tay, mà rửa tay là một pháp tu, rửa mặt là một pháp tu. Còn chúng ta rửa tay mà không tiếp xúc được với pháp môn thanh tịnh, do đó chúng ta mong rửa tay cho rồi. Cho nên chúng ta có cảm giác bực bội khi rửa. Vì vậy, chúng tôi mong rằng, từ hôm nay quý vị phải về cố gắng thực tập cho được cách rửa trong chánh niệm, tỉnh giác.

NGƯỜI CÓ SỰ KHÔN NGOAN TRONG CUỘC SỐNG

Thầy Thích Thái Hòa giảng cho học chúng Chánh Niệm tại Thiền Đường Trăng Rằm, chùa Từ Hiếu, chiều ngày 04 tháng 05 năm Đinh Sửu (1997)

Người khôn ngoan

Thế nào là một người có sự khôn ngoan trong cuộc sống?

Thưa đại chúng, người biết ngồi yên để lắng nghe người khác nói mà không khởi tâm phê phán, đó cũng là một người khôn ngoan. Lại nữa, một người có khôn ngoan trong cuộc sống tức là người đó nhận ra lẽ sống ngay ở trong cuộc sống, người đó nhận ra đời sống hoàn toàn trong cái bất toàn. Ngay trong cái bất toàn mà mình nhận ra cái hoàn toàn và nuôi dưỡng cái hoàn toàn đó trong từng động tác đi, đứng, nằm, ngồi, nói năng, tiếp xúc, ăn uống,...

Người có khôn ngoan trong cuộc sống là người tự mình biết đứng dậy, tự mình vươn lên từ cái thất bại, từ cái khổ đau và biết biến cái khổ đau thành cái an lạc, biến cái thất bại thành cái thành công. Người có khôn ngoan trong cuộc sống là người biết tế nhị trong từng lỗi nhỏ, khiến cho những lỗi nhỏ nhặt nhất không còn xảy ra trong đời sống hằng ngày của mình. Người có sự khôn ngoan trong cuộc sống tức là người đó biết hoàn chỉnh trong từng cái ý niệm sống, để cách sống và hành động sống đạt đến kết quả hoàn chỉnh.

Từ một bài kệ

Thưa đại chúng!

Cách đây 15 năm, mỗi lần từ chùa Phước Duyên đi lên chùa Từ Hiếu, tôi cứ nhìn lên Ái Nghĩa Đường của Từ Hiếu và đọc bài kệ tám câu chữ Hán. Đọc lần đầu tôi không hiểu, càng đọc tôi càng không hiểu, không hiểu tôi càng đọc. Sau đó, gần 3 năm tôi có mặt ở Từ Hiếu thường xuyên, ngày nào tôi cũng nhìn lên Ái Nghĩa Đường để đọc bài kệ đó. Sau một thời gian dài đọc và chiêm nghiệm như thế, ý nghĩa và phương pháp của bài kệ mà các Tổ đã viết và treo lên đó đã vỡ ra trong chính đời sống của tôi. Bài kệ đó như thế này:

“Năng tri túc giả Thiên bất năng bần.

Năng vô cầu giả Thiên bất năng tiện.

Năng an ngộ giả Thiên bất năng khốn. Năng dưỡng tịnh giả Thiên bất năng bịnh”. Bài kệ đó được treo lên Ái Nghĩa Đường của chùa Từ Hiếu khi nào không ai biết, bởi vì bài kệ đó không ghi ngày tháng, cũng không ghi ai là tác giả. Tôi cứ đi tìm ai treo, người nào là tác giả, nhưng tìm mãi không ra. Bởi vì, các vị treo lên đó muốn nói cho người đời sau rằng, không phải hỏi ai treo, treo lúc nào, mà chỉ cần hiểu và hành trì, thì sẽ có kết quả lớn, sẽ có hạnh phúc và an lạc lớn.

“Năng tri túc giả Thiên bất năng bần ”.

Nghĩa là: người mà biết đủ thì trời đất không làm cho nghèo nàn. “Năng vô cầu giả Thiên bất năng tiện”. Nghĩa là: người mà không có tâm tham cầu thì trời đất không làm cho hèn mạt.

“Năng an ngộ giả Thiên bất năng khốn ”.

Nghĩa là: người mà có khả năng tiếp nhận được, tiếp xúc được với sự an lạc trong cuộc sống hàng ngày, trời đất không làm cho khốn đốn đi. “Năng dưỡng tịnh giả Thiên bất năng bịnh”.

Nghĩa là: người có khả năng nuôi dưỡng sự an tịnh, sự tỉnh táo trong đời sống hàng ngày của mình, thì trời đất không làm cho họ có một đời sống bệnh hoạn.

Sau khi chiêm nghiệm và cảm nhận sâu sắc bài kệ trên, tôi nhận ra thông điệp của người xưa muốn trao truyền lại cho thế hệ chúng ta hôm nay. Trao như thế, ai nhận được thì cứ nhận. Cho nên, bài kệ đó không biết từ vị Tổ nào đã khắc và treo tại Ái Nghĩa Đường, nhưng có bao nhiêu người đến với chùa Từ Hiếu mà vẫn không thấy, vẫn không nhận ra. Quả thật, khi tụng kinh Pháp Hoa chúng tôi mới thấm thía viên ngọc nằm trong chéo áo, chúng ta cứ đi tìm, hết tìm chỗ này, lại tìm chỗ khác, nhưng viên ngọc nằm đó mà nhận không ra.

Tại Ái Nghĩa Đường chùa Từ Hiếu, bài kệ đó là một viên ngọc, Tổ đã viết và treo lên, chúng tôi nhận ra đó là bốn phương pháp sống của một con người khôn ngoan, người biết xây dựng hạnh phúc, an lạc cho chính bản thân mình. Chúng ta nghèo đi là vì chúng ta có quá nhiều lòng tham. Trong đời sống chúng ta có những cử chỉ, hành động bần tiện, đê tiện, hèn mạt là bởi vì chúng ta có quá nhiều tham vọng. Trong đời sống, chúng ta không tiếp nhận được hạnh phúc, an lạc là vì chúng ta quá vô minh. Trong đời sống, chúng ta bị quá nhiều bệnh hoạn, bởi vì chúng ta cứ mãi dong ruổi tìm cầu cái bên ngoài mà không biết quay về ở nơi hải đảo tự thân.

Cho nên, để đạt đến sự hoàn chỉnh trong cuộc sống, để nhận ra được lẽ sống trong cuộc sống, đồng thời để có được an lạc ngay trong đời sống bất hạnh và khổ đau này, chúng ta sẽ có bốn phương pháp thực tập như sau:

Phương pháp thực tập thứ nhất: phải có chánh niệm, tỉnh giác

Chúng ta phải biết rằng, chúng ta có đủ tai, mắt, mũi, lưỡi, thân, ý, tâm. Chúng ta có đầy đủ, trọn vẹn các căn như vậy là chúng ta đã có phước đức lớn rồi. Còn tài, sắc, danh, lợi, những cái đó đầy cám dỗ, chúng làm cho ta có thể dong ruổi, tìm cầu và chúng sẽ làm cho ta nghèo đi. Do đó, phương pháp thực tập là chúng ta phải biết đủ và dừng lại ngay. Dừng ở đâu? Dừng lại nơi thân tâm này để tu tập. Người nhận ra được mình có đầy đủ sáu căn và đầy đủ được như vậy là nhờ phước đức nhiều đời. Người nhận ra được điều đó không phải là người khôn ngoan hay sao?

Phương pháp thực tập thứ hai: hạnh không dong ruổi, mong cầu

Không mong cầu ở đây tức là không để sáu căn của mình chạy theo, đi tìm sáu trần bên ngoài, sáu đối tượng bên ngoài là sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp.

Bởi vì, chúng ta đẩy tâm, ý thông qua sáu căn để dong ruổi sáu đối tượng bên ngoài, nên càng dong ruổi, càng tìm cầu thì càng làm cho tâm của chúng ta càng bần tiện, càng làm cho chúng ta hèn mạt, càng làm cho chúng ta tầm thường đi.

Phương pháp thực tập thứ ba: biết tiếp xúc và nhận ra được sự an lạc ngay trong chính đời sống của chúng ta Bài kệ nói rằng: “Năng an ngộ giả Thiên bất năng khốn ”.

Người nhận ra được, tiếp xúc được với sự an lạc của mình ngay trong đời sống này, thì trời đất không làm cho mình khốn đốn đi. Như vậy, phương pháp thực tập của người khôn ngoan trong đời sống tức là người đó nhận ra được hạnh phúc là ở đây và bây giờ.

Do đó, vị đó luôn luôn có được cái pháp gọi là “hiện pháp lạc trú” .

Phương pháp thực tập thứ tư: phải biết nuôi dưỡng sự an tịnh, sự tỉnh táo trong đời sống hàng ngày

Chúng ta có thể loại trừ tất cả các loại bệnh, mà trong đó có một loại bệnh trầm kha, bệnh kinh niên của hết thảy chúng sanh, đó là bệnh sinh-tử. Khi bệnh sinh-tử được giải quyết rồi thì bệnh ung thư không là cái gì đối với chúng ta nữa cả. Bệnh sinh-tử được gọi là bệnh trầm kha nhất, nó có thể được trị liệu bằng phương pháp nuôi dưỡng sự an tịnh trong đời sống hàng ngày của chúng ta. Do đó, ai không nuôi dưỡng sự an tịnh trong đời sống hàng ngày của mình, thì người đó là một người vụng về nhất trong đời.

Thưa đại chúng! Một người có sự khôn ngoan trong cuộc sống là người mà sau khi nhận ra được lẽ sống, thì họ bắt đầu thiết lập đời sống hạnh phúc, an lạc cho chính bản thân mình. Không phải chỉ một ngày mà nhiều ngày, không phải chỉ nhiều ngày mà nhiều năm, không phải chỉ nhiều năm mà nhiều đời, nhiều kiếp. Khi đã nhận ra được lẽ sống, họ không những chỉ thiết lập đời sống hạnh phúc cho chính bản thân mình, mà còn cho cả dòng họ, tổ tiên của mình, không những cho xóm làng của mình, quê hương xứ sở của mình, mà còn cho hết thảy loài người, không những thiết lập đời sống hạnh phúc cho loài người, mà còn cho hết thảy chư thiên, hết thảy chúng sinh. Nhưng chúng ta muốn thiết lập được đời sống an lạc ngay trong đời sống của chúng ta, của mọi người, của mọi không gian, thì trước hết, chúng ta phải nhận ra cho được cái lẽ sống trong cuộc sống. Còn nếu như trong cuộc sống, chúng ta không nhận ra được lẽ sống, thì bao nhiêu cái khôn ngoan của chúng ta cũng chỉ là khờ dại mà thôi. Thưa đại chúng, đem hàng tỷ cái mà người đời cho là khôn ngoan nhất trong cuộc đời để đổi lấy cái ngu nhất của bậc Thánh, thì chắc chắn bậc Thánh cũng chỉ mỉm cười từ chối mà không đổi. Thưa đại chúng!

Chiều hôm nay quý vị thiền đàm rất sôi nổi và rất hay. Mỗi vị trình bày mỗi khía cạnh rất sâu sắc và thật thú vị. Sau khi chúng ta chấm dứt buổi thiền đàm và ngày chánh niệm hôm nay, quý vị sẽ trở về trú xứ của mình tùy theo chức năng của quý vị, người làm cha, người làm mẹ, người làm chồng, người làm vợ, người làm dâu, người làm con... Chúng ta hãy cố gắng hoàn thành thật hoàn chỉnh những chức năng của mình đang có trách nhiệm và chúng ta phải nhận ra cho được lẽ sống trong từng lãnh vực đó, thì chúng ta mới nuôi dưỡng được cái hạnh phúc, an lạc trong đời sống hàng ngày của chúng ta, và chúng ta mới có cơ hội để thực tập ngày chánh niệm sắp tới với đại chúng vào ngày 18 tháng 05 năm Đinh Sửu.

HẠNH KHÔNG TRANH CÃI

Pháp thoại Thầy Thích Thái Hòa giảng cho học chúng Chánh Niệm tại Thiền đường Trăng Rằm, Tổ đình Từ Hiếu, mùa Thu năm 1997.

Sự thật là vậy

Thưa đại chúng! Ngày xưa khi đức Thế Tôn còn tại thế, ở Ấn Độ có 62 học thuyết. Trong 62 học thuyết đó, họ tranh cãi nhau về nhiều mặt, từ mặt hiện thực đến mặt siêu hình, từ mặt vật lý đến mặt tâm lý. Lúc bấy giờ, xã hội Ấn Độ cũng có hơn 90 tôn giáo đang sinh hoạt và lẽ đương nhiên mỗi tôn giáo đều có mỗi quan điểm riêng về cách tu tập, cũng như quan điểm riêng về thần linh của mình. Có một lần ở trong hội chúng, đức Phật giảng dạy về nghiệp lực. Đức Phật dạy rằng: “Trong ba nghiệp thân nghiệp, khẩu nghiệp và ý nghiệp thì ý nghiệp là quan trọng nhất. Ý nghiệp có khởi sinh, có suy nghĩ kỹ càng trước khi hành động mới đưa đến thẩm lự, tức là phán xét nên làm hay không nên làm. Sau khi đã phán xét nên làm hay không nên làm, ý nghĩ đó mới bắt đầu phát khởi ở nơi thân và ngữ. Như vậy, ý nghiệp là chủ đạo khiến cho thân và ngữ hành động. Nếu ý nghiệp duyên vào các phiền não tham, sân, si..., thì thân hành động và miệng mới biểu lộ ra chất liệu tham, sân, si trong đời sống hằng ngày. Nếu ý nghiệp duyên vào các thiện tâm như vô tham, vô sân, vô si ở nơi tâm thức của chúng ta, thì thân và ngữ mới biểu hiện ra chất liệu của vô tham, vô sân, vô si trong cuộc sống hàng ngày của chúng ta. Bởi vậy, ý nghiệp là quan trọng nhất.

Nếu ý đã nghĩ đến điều ác thì không có điều ác nào mà thân không làm và ngữ không nói. Nếu ý đã nghĩ đến điều thiện, duyên vào điều thiện nơi tâm, thì không có điều thiện nào mà thân và ngữ không biểu hiện trong đời sống hàng ngày của chúng ta”. Ở trong hội chúng, đức Thế tôn đã rống lên tiếng rống sư tử ấy làm khiếp đảm, làm rơi rụng những nhận thức sai lầm về nghiệp. Tiếng rống đó đã làm rung động đến các trung tâm tu học của các ngoại đạo thời bấy giờ. Có nhiều vị giận lắm và tìm đến tranh cãi với đức Phật. Đức Phật mỉm cười và nói: “Này hỡi các du sĩ! Quý vị nói rằng trong ba nghiệp thì thân nghiệp là quan trọng nhất. Vậy các vị hãy chứng minh cho Như Lai nghe!”. Các du sĩ ngoại đạo đó nói: “Đức Cồ Đàm có thấy không? Muốn giết người thì thân giết, thân cầm dao, thân đi tìm kiếm và thân đâm, chém, chứ ý nghiệp đâu? Cho nên, trong ba nghiệp, thân nghiệp là quan trọng hơn hết”. Sau khi nghe du sĩ ngoại đạo trả lời như thế, đức Phật mỉm cười và nói: “Này hỡi các du sĩ! Như Lai cũng nghe trong tôn giáo của các bạn dạy rằng, không được giết người, không được giết hại chúng sinh. Thế thì, một tu sĩ hay một tín đồ của bạn khi ngủ dậy, từ trên giường bước xuống đất đạp kiến chết, đạp những loài sâu bọ chết, nếu cần xét xử người đó có phạm tội hay không phạm tội, phạm giời giết hay không phạm giới giết, thì quý vị phải xét xử như thế nào?”

Các tu sĩ ngoại đạo trả lời: “Thưa đức Cồ Đàm. Nếu những tu sĩ hay tín đồ của chúng tôi từ trên giường bước xuống, nếu vô ý mà đạp những loài chúng sinh chết thì tội nhẹ hơn, còn nếu cố ý mà đạp những loài chúng sinh chết thì tội nặng hơn”. Đức Phật mỉm cười, ngài nói: “thế thì tôi có nói điều gì khác đâu. Tôi nói trong ba nghiệp thân, ngữ, ý, thì ý nghiệp là quan trọng hơn cả. Bây giờ đây quý vị cũng nói giống tôi đó thôi, chứ tại sao quý vị lại đến đây tranh cãi với tôi. Quý vị nói nếu vô ý mà đạp chết các loài chúng sinh thì tội nhẹ, còn cố ý mà đạp các loài chúng sinh chết thì tội nặng. Như vậy, ý nghiệp là chủ ý trong vấn đề tạo nghiệp”. Sau đó đức Phật nói rằng: “Như Lai không thích tranh cãi với đời, chỉ có đời mới ưa tranh cãi với Như Lai mà thôi”.

Người nào sống đời sống không ưa tranh cãi thì người đó sẽ có hạnh phúc lớn, trong đời sống của người đó vắng bặt tất cả mọi thứ phiền não, mọi sự lo âu, mọi sự tranh giành hơn thua. Trong đời sống, người nào ưa tranh cãi, thì người đó mất hết sinh lực của sự sống, người đó có lo âu, sợ hãi; kẻ nào ưa thắng bại thì chính kẻ đó đau khổ trước hết. Như Lai không ưa tranh cãi với đời, cho nên, sự lo âu, sợ hãi về hơn thua không xảy ra trong đời sống của Như Lai.

Như Lai không ưa tranh cãi với đời, cho nên, sự oán đối giữa cuộc đời không có mặt trong đời sống của

Như Lai.

Tranh cãi, ưa tranh cãi, tất nhiên sẽ có thua và có hơn.

Người tranh cãi mà hơn thì tâm sanh kiêu mạn, tâm sinh tự đắc, tâm sinh tự thị. Cái kiêu mạn, tự thị, tự đắc, tất cả những cái đó làm cho cuộc đời mình nghèo đi, khổ đau nhiều hơn, buồn chán nhiều hơn. Người tranh cãi mà thua, thì mặc cảm, xấu hổ sẽ xảy ra trong đời sống của người đó. Như vậy, tranh cãi hơn cũng đau khổ, mà tranh cãi thua cũng đau khổ. Muốn thoát ly sự khổ đau, thì phải thực tập hạnh không tranh cãi trong đời sống của chúng ta.