Những Viên Ngọc Qúy

Những viên ngọc quý

TÁM LÝ DO ĐỨC PHẬT

THUYẾT GIẢNG GIÁO

NGHĨA ĐẠI THỪA

Trích Bài 7: Lịch sử tư tưởng triết học Phật giáo Đại thừa, Hòa thượng Thích Thái Hòa giảng cho Tăng Ni sinh học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà nội.

Đức Phật thuyết giảng giáo nghĩa Đại thừa vì tám lý do, được nêu lên ở trong bài kệ của Đại thừa trang nghiêm kinh luận:

"Bất ký diệc đồng hành Bất hành diệc thành tựu

Thể, phi thể, năng trị Văn dị bát nhân thành".

Bài kệ này nêu lên tám lý do, tám bằng chứng kinh điển Đại thừa là do đức Phật nói chứ không phải là ai khác. Hàng Thanh văn không đủ khả năng để nói đến kinh điển Đại thừa. Hàng Duyên giác không có khả năng để nói đến kinh điển Đại thừa. Bồ tát cũng chưa đủ sự toàn giác để nói kinh điển Đại thừa. Còn đối với ngoại đạo thì đương nhiên không thể nói được một từ nào ở trong kinh điển Đại thừa. Có nhiều vị cố chấp, thiên kiến nói rằng kinh điển Đại thừa do ngoại đạo tuyên thuyết; nói như vậy là hồ đồ, không có luận cứ. Tu tập đến cỡ như hàng Thanh văn, hàng Duyên giác mà còn không nói được kinh điển Đại thừa thì làm gì cái đám ngoại đạo chấp ngã, chấp trước, chấp danh, chấp lợi mà nói được kinh điển Đại thừa. Cho nên nói kinh điển Đại thừa do ngoại đạo nói, đó là cách nói thiếu tu hành, thiếu học hỏi, thiếu nghiên cứu và vu khống, chụp mũ.

Điểm thứ nhất là: Bất ký, nghĩa là không dự báo trước. Nếu kinh điển Đại thừa, như một số người cho rằng, là do một số người về sau tạo ra sau khi Phật diệt độ để phá hoại Chánh pháp, thì tại sao trước đó đức Thế tôn không dự báo để cho người sau biết rằng đây là một sự kiện đáng kinh sợ sẽ xảy ra. Rõ ràng đức Phật biết hết, thì đáng lẽ Ngài biết kinh điển Đại thừa do đám ngoại đạo tạo ra để phá hoại Chánh pháp thì Ngài phải dự báo trước; đằng này, đức Phật không hề dự báo điều này. Cho nên rõ ràng kinh điển Đại thừa chính là do đức Phật nói chứ thiên ma ngoại đạo không thể nói và không bao giờ nói được, không thể nào nói được. Thiên ma ngoại đạo làm gì mà nói là có Phật tính, Phật mà con chưa biết thì làm sao biết được Phật tính; Phật mà chưa biết làm gì nói đến Pháp thân; Phật mà chưa biết làm gì nói đến Phật thể; Phật mà chưa biết làm gì nói đến Phật tác dụng. Cho nên ngoại đạo không thể nói; hàng Thanh văn không thể nói; hàng Duyên giác không thể nói; hàng Bồ tát cũng không thể nói. Kinh điển Đại thừa chỉ có chính Phật mới nói.

Thứ hai là: Đồng hành, nghĩa là giáo lý Đại thừa đồng hành với căn bản giáo lý được ghi lại ở trong Nguyên thủy, trong các kinh điển nền tảng, trong A-hàm, trong các văn hệ Nikāya. Chúng ta nhìn sâu vào trong các kinh điển thuộc văn hệ A-hàm, Nikāya thì sẽ thấy trong đó nội hàm kinh điển Đại thừa. Trong Thanh văn tạng hàm chứa cả Đại sĩ tạng, Mật chú tạng. Cho nên Thanh văn tạng, Đại sĩ tạng hay Bồ tát tạng, Mật tạng đều do đức Phật nói. Ngoại đạo không thể nói được các kinh điển này.

Thứ ba là: Bất hành. Những gì mà kinh điển Đại thừa nói là sâu thẳm, là rộng lớn, không phải là cảnh giới của ngoại đạo có thể tư duy đến được. Những cảnh giới mà kinh điển Đại thừa đề cập chưa từng thấy trong các kinh điển ngoại đạo và giả sử chúng ngoại đạo có đề cập đến thì cũng không phải là chỗ tin tưởng và chỗ đáng tin tưởng. Do đó, kinh điển Đại thừa chính là do Phật thuyết.

Thứ tư: Thành tựu. Nếu bảo rằng giáo nghĩa Đại thừa do đức Phật khác chứ không phải đức Phật Thích-ca, đức Phật lịch sử, thuyết là không đúng. Đại thừa vẫn là đức Phật Thích-ca thuyết vì chư Phật đồng với đức Phật Thích-ca một thể tính giác ngộ, cùng một bản nguyện độ sinh. Cho nên những gì chư Phật thuyết cũng chính là đức Phật Thích-ca-mâu-ni thuyết, và những gì là đức Phật Thích-ca-mâu-ni thuyết đồng thời cũng là chư Phật mười phương ba đời đồng thuyết. Điều này, nếu chúng ta đọc trong văn hệ A-hàm, Nikāya sẽ thấy, nhất là trong Đại bản duyên.

Thứ năm là: Thể. Đã nêu kinh điển Đại thừa thì phải có thực thể của kinh ấy. Nếu hiểu thực thể thì phải hiểu thực thể của kinh điển Đại thừa chính do Phật thuyết chứ không thể hiểu kinh điển Đại thừa ngoài thực thể Phật thuyết này. Thể của Vô thường, thể của Không, thể của Vô ngã là gì. Tất cả những điều đó đều chứa đựng ở trong kinh điển Đại thừa. Vì vậy mà nhìn vào thể tính của kinh thì biết rằng kinh điển Đại thừa ấy chính là do đức Phật thuyết chứ không thể là ngoại đạo thuyết hay những hàng Thanh văn, Duyên giác, Bồ tát thuyết.

Thứ sáu là: Phi thể. Nếu không có giáo nghĩa Đại thừa thì giáo nghĩa Thanh văn không thể tồn tại vì Thanh văn do đức Phật nói. Mà đức Phật nói giáo nghĩa Thanh văn là từ nơi thực thể giác ngộ của Phật và từ nơi thực thể giác ngộ của Phật mà Phật nói về giáo nghĩa Thanh văn. Cho nên không có Phật thì không có Thanh văn. Thanh văn là học trò của Phật. Không có thầy thì làm gì có học trò. Học trò được thành là do thầy tác thành; Thanh văn là do Phật tác thành. Mà Phật nói giáo nghĩa Thanh văn, nghĩa là Ngài đã thành Phật mới nói. Ngoài Phật, không ai nói giáo nghĩa Thanh văn. Thành Phật, giáo nghĩa ca ngợi sự thành Phật và ca ngợi toàn giác, công hạnh của Bậc toàn giác, đó là giáo nghĩa Đại thừa. Chẳng lẽ ngoại đạo đi ca ngợi Phật sao, làm gì có ngoại đạo nào đi ca ngợi Phật. Cho nên bất cứ điều gì mà đức Phật dạy suốt bốn mươi chín năm theo tư liệu Bắc truyền, bốn mươi lăm năm theo tư liệu Nam truyền đều là chân lý.

Các nhà Phật học phán giáo rằng thời kỳ từ năm thứ nhất sau Thế tôn thành đạo cho đến năm thứ mười hai là thời kỳ đức Phật nói về Tạng giáo hay Thỉ giáo, đó là kho tàng giáo lý Nguyên thủy. Sau này một số học giả phân tích và chia chẻ ra giáo lý Nguyên thủy là giáo lý mà từ khi Phật thành đạo đến khi Niết bàn và một trăm năm sau Phật giáo bộ phái phân hóa, phân tích này chỉ có giá trị nghiên cứu của các học giả nhưng không đúng với giáo lý đức Phật dạy, không đúng với lịch sử đức Phật thuyết pháp. Các nhà phán giáo của Phật giáo có thẩm quyền thì nói rằng những gì đức Phật nói sau khi Ngài chuyển vận Pháp luân tại vườn Nai cho đến mười hai năm thì gọi là thời kỳ Phật giáo nguyên thủy, là Tạng giáo, là Thỉ giáo. Các thầy các cô phải nhớ những điểm này để đừng bị cái đám học giả nghiên cứu bên ngoài đánh lừa, rồi đi lạc hướng, rồi bắt chước họ nói thuội. Cho nên phải học hành đâu ra đó, cái gì biết thì nói, không biết thì thôi, nghiên cứu cho kỹ lưỡng rồi nói, đừng có nói thuội người ta. Đương nhiên, người đời nghiên cứu, họ ưa nói gì thì nói, đó là chuyện của họ. Nhưng mình là người trong nhà, phải biết thấu đáo. Thứ bảy là: Năng trị. Những ai mà y chỉ vào kinh điển Đại thừa để tu tập đều có thể chứng đắc được Trí tuệ vô phân biệt. Và pháp đó có khả năng đối trị, chuyển hóa các loại phiền não chướng và sở tri chướng. Và pháp Đại thừa không tu thì thôi, tu là có an lạc ngay trong mỗi hành động của chính mình, trong mỗi động tác của chính mình. Vì lợi ích chúng sinh mà tu, hành động vì lợi ích chúng sinh mà làm, chỉ chừng đó thôi thì mỗi hành động của người tu đã có một giá trị vượt hẳn mọi hành động của thế gian, của ngoại đạo. Vì lợi ích của chúng sinh mà tụng kinh, vì lợi ích của chúng sinh mà ngồi thiền, vì lợi ích của chúng sinh mà niệm Phật, vì lợi ích của chúng sinh mà ăn chay, vì lợi ích của chúng sinh mà xây chùa, vì lợi ích của chúng sinh mà tạc hình tượng Phật, Bồ tát, Thánh hiền, vì lợi ích của chúng sinh mà chú các đại hồng chung…, tất cả là vì lợi ích chúng sinh nên nghĩ tới những hành động đó là đã có hạnh phúc rồi. Nên pháp Đại thừa là pháp năng trị, có nghĩa là có khả năng trị liệu tất cả những loại phiền não, những sở tri chướng để đưa tới hạnh phúc, đưa tới an lạc ngay trong đời này và vô lượng kiếp về sau trong dòng chảy của đại hạnh và đại nguyện. Do đó phải tin rằng Đại thừa chính do Phật thuyết, bởi vì đức Phật nói Ngài ra đời vì lợi ích chúng sinh, vì lợi ích cho đa số.

Như trong văn hệ A-hàm và Nikāya xác định sự ra đời của đức Phật: có một vị ra đời lợi ích cho đa số, an lạc cho đa số, đó là Như lai, A-la-hán, Bậc chánh biến giác. Và Ngài ra đời để làm gì, để hàn gắn lại những gì mà thế gian đã đổ vỡ, để dụng đứng lại những gì mà thế gian đã bị xiêu vẹo, bật ngọn đèn cho mọi người thấy và chỉ đường cho mọi người đi. Cho nên sự có mặt của đức Thế tôn cũng như giáo pháp do Ngài tuyên thuyết có tác dụng năng trị, tức là trị liệu những nhận thức sai lầm của chúng sinh cho chúng sinh để đưa chúng sinh tới với trí tuệ của Bậc toàn giác.

Thứ tám: Nghĩa khác văn. Ý nghĩa Đại thừa được nói trong các kinh điển thật sâu xa, thâm diệu, rộng lớn, không thể dựa vào văn từ để mà nắm bắt ý nghĩa.

Nếu chúng ta phân tích văn từ để hiểu giáo pháp của Phật thì càng phân tích là càng sai vì giáo pháp, chân lý không nằm nơi ngôn ngữ. Trái mít sinh ra từ cây mít, nhưng chúng ta chẻ cây mít ra để tìm trái mít thì vĩnh viễn không bao giờ tìm thấy. Cây mít sinh ra, lớn lên từ hạt mít nhưng phân tích, chia chẻ để tìm cây mít trong hạt mít thì tìm hoài không thấy bởi vì thể tính của cây mít vốn không, đủ duyên thì nó khởi, đúng thời nó hiện ra. Cho nên nếu chúng ta chỉ hiểu ngôn ngữ, phân tích ngôn ngữ để tìm giáo nghĩa Phật dạy trong đó thì tìm mấy cũng không ra. Văn chỉ là biểu tượng để diễn tả ý tưởng. Các kinh điển thường nói "nhất thiết tu-đa-la như tiêu nguyệt chỉ", hết thảy kinh điển như ngón tay chỉ mặt trăng, thông qua ngón tay mà thấy mặt trăng, nhưng phân tích ngón tay để thấy mặt trăng thì vĩnh viễn không thấy. Có nhiều người tìm mặt trăng nơi ngón tay chỉ mặt trăng và tìm hoài không ra thì bắt đầu phỉ báng. Đó là lý do nhiều người phỉ báng giáo nghĩa Đại thừa, là vì do ngu mà phỉ báng, do tà kiến mà phỉ báng. Nên chỉ có ngoại đạo mới phỉ báng Đại thừa. Vì Đại thừa nói tất cả chúng sanh đều có Phật tính, đều có khả năng thành Phật và giáo nghĩa Đại thừa là làm lợi ích chúng sinh, vì chúng sinh mà làm lợi ích, mà dùng đủ mọi phương tiện để nói lên giá trị chân nghĩa này, ý nghĩa chân thật này.

Đó là tám nguyên nhân, tám lý do khiến đức Phật nói giáo nghĩa Đại thừa.

VÔ TRƯỚC HẠNH

Trích từ Bài 32-33, Môn Giới luật Đại thừa – Hòa thượng Thích Thái Hòa giảng cho Tăng Ni sinh Luật viện Huệ Nghiêm Vô trước hạnh, nghĩa là thực hành đời sống tu tập không vướng mắc. Thực hành đời sống tu tập có nghĩa là thực hành trí tuệ và từ bi không bị vướng mắc. Thực hành hạnh tu không vướng mắc tức là thực hành lắng nghe không vướng mắc, hạnh tư duy không bị vướng mắc. Thực hành hạnh tu không vướng mắc nghĩa là thực hành Giới không có vướng mắc, thực hành Định không vướng mắc, thực hành Tuệ không vướng mắc, thực hành Đời sống giải thoát và Giải thoát tri kiến không vướng mắc. Đó gọi là vô trước hạnh của Bồ tát.

Vướng mắc thì không phải là vô trước. Vướng mắc thì gọi là trước.

Nghe nhưng đừng bị cái nghe trói buộc. Thấy mà đừng bị cái thấy trói buộc. Nếm mà đừng bị cái nếm trói buộc. Ngửi mà đừng bị cái ngửi trói buộc. Tiếp xúc mà đừng bị cái tiếp xúc trói buộc. Đối diện với nội pháp, ngoại pháp mà đừng bị nội pháp, ngoại pháp trói buộc. Đó gọi là vô trước hạnh.

Tiếp xúc với sắc uẩn mà không bị sắc uẩn trói buộc; đó là vô trước hạnh đối với sắc. Tiếp xúc với thọ uẩn mà không bị thọ uẩn trói buộc bởi cái khổ, cái lạc, cái phi khổ phi lạc, đó là tự do đối với thọ uẩn, gọi là vô trước hạnh. Tiếp xúc với tưởng uẩn mà không bị trói buộc bởi những ý niệm, đó gọi là tự do đối với tưởng uẩn. Tiếp xúc đối với hành uẩn mà không bị tác ý thiện hay bất thiện hay trung tính trói buộc, đó gọi là vô trước hạnh đối với hành uẩn. Tiếp xúc đối với thức uẩn mà không bị trói buộc bởi cái phân biệt của sáu thức mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý; tiếp xúc với thức uẩn mà không bị mạt-na-thức trói buộc để sinh khởi ngã và ngã sở; tiếp xúc với a-lại-da-thức mà không bị cái nhiễm tịnh của a-lại-da-thức trói buộc hay không bị cái vô kí của a-lại-da-thức trói buộc, đó gọi là có vô trước đối với thức uẩn. Cho đến mười hai xứ, mười tám giới, chúng ta tiếp xúc mà không bị mười hai xứ, mười tám giới trói buộc, tức là chúng ta có vô trước hạnh đối với mười hai xứ, mười tám giới. Tiếp xúc với hết thảy pháp môn, học hết hết thảy pháp môn nhưng không bị các pháp môn đó trói buộc là mình có vô trước hạnh đối với hết thảy pháp môn. Nếu mình bị trói buộc bởi một pháp môn thì mình chỉ có một pháp môn đó thôi, làm sao mình có thể tiếp xúc được với vô số pháp môn khác. Có phải không? Mình tiếp xúc với Giới, nhưng mình không bị Giới trói buộc; tiếp xúc với Định, nhưng mình không bị Định trói buộc; tiếp xúc với Tuệ, nhưng mình không bị Tuệ trói buộc, đó là vô trước hạnh đối với Giới, Định, Tuệ. Mà có như vậy mới gọi là vô lậu giải thoát. Nếu mình bị trói bởi Giới thì mình không thể thực tập Định; mà nếu mình bị trói bởi Định thì mình không thể thực tập Giới; nếu mình bị trói bởi Giới thì mình không thể thực tập Tuệ; mà nếu mình bị trói bởi Tuệ thì mình không thể thực tập Giới, không thể thực tập Định, thì làm sao gọi là vô trước hạnh. Nên trong kinh A-hàm, trong văn hệ Nikāya, đức Phật nói, Giới cùng tu với Định có lợi ích lớn, có thành quả lớn; Giới cùng tu với Tuệ có lợi ích lớn, có thành quả lớn; Tuệ cùng tu với Giới có lợi ích lớn, có thành quả lớn. Tại sao như vậy? Vì duyên khởi thì không bị mắc kẹt và mắc kẹt thì không phải là pháp duyên khởi. Tự tánh của duyên khởi là tánh Không, nên tánh Không thì vô trước. Tánh Không là Niết bàn, nên Niết bàn là vô trước. Nên bốn loại Niết bàn: Hữu dư y, Vô dư y, Tánh tịnh Niết bàn, Vô trú xứ Niết bàn là vô trước mới là Niết bàn đích thực. Quý vị thực tập đi sẽ thấy, cuộc đời người tu - đệ tử Phật- nó phong phú, tự do ngay trong cuộc sống này, ngay nơi thân năm uẩn này, ngay nơi đời này. Đối với năm uẩn đừng thủ trước, đừng nắm bắt, mình có tự do ngay, mình có an lạc ngay.

Trong kinh Tăng nhất A-hàm cũng như Tăng chi bộ kinh (Anguttara Nikāya), đức Phật dạy có mười điều đừng vội tin. Nếu chúng ta thực tập mười điều này, chúng ta sẽ khám phá ra được chân nghĩa khi mình nghe mọi vấn đề.

Điều thứ nhất: Không vội tin điều gì chỉ vì điều đó

là truyền thuyết. Người đệ tử Phật, chúng ta không vội tin điều gì khi nghe người ta nói điều ấy là từ nơi truyền thuyết. Truyền thuyết có thể đúng, có thể sai. Nên khi nghe truyền thuyết như vậy, mình không vội tin, nghĩa là không vội kết luận nó đúng hay không đúng, mà lắng nghe, chiêm nghiệm, suy xét, gạn lọc xem nó đúng ở chỗ nào, không đúng ở chỗ nào. Truyền thuyết đó đưa tới lợi mình, lợi người đời này, đời sau thì đó là một truyền thuyết đúng. Một truyền thuyết mà đưa đến lợi mình, lợi người đời này mà đời sau không có lợi ích thì truyền thuyết đó chưa phải là một truyền thuyết đúng. Một truyền thuyết đưa tới lợi cho nhóm này mà không lợi cho nhóm kia, đưa tới lợi ích cho nhóm này mà gây thiệt hại cho nhóm kia thì mình biết đó là một truyền thuyết chưa đúng, cho nên không vội tin khi người ta nhân danh truyền thuyết để nói với mình.

Thứ hai là: Không vội tin điều gì chỉ vì điều đó là

được xem là truyền thống.

Khi người ta nhân danh truyền thống để nói chuyện với mình thì mình lắng nghe, suy nghĩ, quán chiếu để thấy rằng truyền thống này có nghiêng về bên này, có nghiêng về bên kia hay bị kẹt mắc ở giữa, nó có bị rơi vào tà kiến không, biên kiến không, kiến thủ kiến không, giới cấm thủ không, thân kiến thủ không. Nếu một truyền thống mà rơi vào những kiến thủ như vậy thì chúng ta không tin. Vì sao? Vì nó rơi vào những kiến thủ như vậy thì không thể nào đem lại lợi ích cho người này, người kia đời này và đời sau. Triết học hiện sinh đôi khi ca ngợi cái thực dụng. Chúng ta không phủ nhận cái thực dụng. Nhưng phải xem xét xem cái thực dụng đó có đem lại lợi ích cho người này, người kia đời này, đời sau không. Có những cái thực dụng nó chỉ đem lại lợi ích cho một nhóm mà không đem lại lợi ích cho nhóm khác thì chúng ta không tin rằng đó là một truyền thống tốt đẹp; nó chỉ đem lại lợi ích cho đời này thôi mà không đem lại lợi ích cho đời sau thì mình biết nó là một truyền thống sai lầm, một truyền thống biên kiến, kiến thủ, giới cấm thủ, thân kiến thủ, tà kiến. Một truyền thống như vậy chỉ đưa tới sự kích hoạt lòng tham, kích hoạt cho sự sân hận, kích hoạt cho sự si mê, sự tà mạng mà thôi. Cho nên mình không tin. Như vậy là nhân danh truyền thuyết mình cũng phải xét lại, mà nhân danh truyền thống mình cũng phải xét lại, chứ không phải nhân danh truyền thuyết để áp đặt lên mình hay nhân danh truyền thống rồi áp đặt cái truyền thống đó lên mình. Những điều này thời hiện đại của chúng ta rất cần để chúng ta thực tập những điều đức Phật dạy. Chúng ta không vội tin khi người khác nói với mình mà nhân danh truyền thuyết, nhân danh truyền thống. Mình không phủ nhận truyền thuyết, không phủ nhận truyền thống nhưng mình phải soi chiếu truyền thuyết đó, truyền thống đó bằng tâm bồ đề, bằng hạnh bồ đề, bằng nguyện bồ đề của chúng ta, bằng đại định bồ đề của chúng ta. Mà bồ đề thì khi nào cũng vượt mọi giới hạn không gian, thời gian, đối tượng.

Thứ ba là: Không vội tin điều gì chỉ vì điều đó được

đa số nhắc đến. Điều này rất quan trọng.

Đạo Phật nói "hết thảy chúng sanh đều có Phật tính", nhưng không phải vì vậy mà Phật giáo đứng về phía đa số trên mặt nhận thức, vì đa số thường thường nhận thức theo thói quen, theo tập tính. Cho nên khi nghe đa số nói và tuyên truyền, chúng ta phải lắng nghe và suy xét xem điều đó do đa số nói nhưng có đúng với bậc trí giả có nội chứng tuyên bố không. Bậc trí giả nội chứng tuyên bố điều gì là từ nơi tâm bồ đề, vì hạnh nguyện bồ đề, từ nơi đại định bồ đề. Do đó, điều gì được công bố nhưng không được bậc trí giả nội chứng tuyên bố, đề cập thì điều đó phải được xét lại, không vội tin.

Nếu mình ăn chay mà đa số quần chúng ăn mặn, ca ngợi chuyện ăn mặn, tán dương việc ăn mặn, như vậy việc mình ăn chay là không hợp pháp sao? Nhưng việc ăn chay của chúng ta do ai công bố? Phật công bố!

Phật công bố ở đâu? Phật công bố ăn chay ngay ở nơi Giới kinh. Giới thứ nhất, không được sát sanh, không được tự mình sát, không được bảo người khác sát, không được thấy người khác sát mà hoan hỷ, yểm trợ. Mình không giết con vật thì ai giết con vật cho mình ăn? Người khác. Mà mình bảo người khác giết cho mình ăn thì mình phạm Giới rồi. Thấy người khác giết mà hoan hỷ là phạm Giới rồi. Cho nên vấn đề ăn chay được đức Phật tuyên bố trong Giới kinh, trong kinh điển Nam truyền lẫn Bắc truyền. Và ngay trong kinh điển của các bộ phái Phật giáo khác, chưa nói đến Đại thừa, đức Phật cho phép ăn tam tịnh nhục. Tam tịnh nhục là gì? Không thấy, không nghe và không nghi con vật vì mình mà chết. Cho nên không được ăn thịt mà cho ăn tam tịnh nhục, nghĩa là Phật tuyên bố ăn chay rồi đó. Giả sử ngày mai họ mời các thầy Luật viện Huệ nghiêm đi Trai tăng, họ tới thưa ôn Viện chủ: "Dạ cho con cung thỉnh 20 vị Tỳ-kheo dự lễ Trai tăng ở nhà con". Ôn họp chúng và cử 20 vị Tỳ-kheo tuần tự từ lớn xuống nhỏ theo đúng luật. Nhưng tới đó, gia chủ dọn thịt, dọn đủ thứ đồ bất tịnh. Mấy thầy ngồi ăn. Vậy mấy thầy ăn như vậy có thanh tịnh không? Ăn như vậy có phạm Giới không? Chỉ trừ trường hợp mình giả vờ không nghi ngờ gì thôi. Chứ người ta mời mình ngày hôm qua, bây giờ rõ ràng là vì mình mà người ta dọn ra những thứ đó mà sao mình có thể nói "tôi ăn tam tịnh nhục, tôi có nghe đâu". Đúng là mình không nghe tiếng, không thấy họ làm, nhưng sao lại không nghi được. Mình học luật là phải thấy cho rõ. Đây là theo Phật giáo Bộ phái. Tôi không nói Đại thừa giới. Đại thừa giới thì chuyện đó quá rõ ràng rồi. Phật giáo Đại thừa chủ trương: ăn thịt chúng sinh là làm tổn hại tâm bồ đề, tổn hại lòng từ bi của mình. Và trong luật của Thượng tọa bộ cũng như của Đại chúng bộ nói, Tỳ-kheo không bệnh mà đòi ăn ngon, đòi ăn cả bơ, sữa thì cũng phạm ba-dật-đề. Có không? Ăn bơ, sữa mà còn phạm ba-dật-đề huống gì ăn thịt, cá mà không phạm Giới. Đau, cần bồi dưỡng, có lương y cho phép, tác pháp với chúng mới ăn thì không phạm luật, còn nếu bác sĩ đề nghị rồi mình tự động ăn mà không tác pháp giữa chúng thì cũng phạm. Như vậy quý thầy quý cô thấy, mình ăn chay mà đa số quần chúng họ ăn mặn, họ chỉ trích việc ăn chay của mình, rồi mình bỏ ăn chay mà chạy theo ăn mặn, thì có đúng với điều "không vội tin điều gì chỉ vì điều đó được đa số quần chúng nhắc tới" không? Nên, mình văn rồi thì phải tư, mà phải tư duy cho nó thấu đáo, có tình có lý, mới không bị rơi vào cực đoan. Còn giả như mình đi khất thực, tới vùng không ai biết Phật giáo là gì, không ai biết Tăng sĩ là gì, cũng chẳng biết ăn chay ăn mặn là gì, ăn là cái bình thường của cuộc sống vậy thôi thì người ta cúng dường mình cái gì thì mình cứ thanh tịnh mà dùng vì cái đó không có chay hay mặn gì hết. Nhưng mà phải trước giờ ngọ, chứ sau giờ ngọ mà ăn thì ăn cái gì cũng bất tịnh hết chứ đừng nói ăn thịt.

Trong chùa, dù là bất cứ chùa nào, Nam tông hay Bắc tông, Đại thừa hay không Đại thừa, nhà bếp đúng luật nằm ở đâu? À, ở ngoài Đại giới của tăng-già-lam. Vậy mà bây giờ mình lập tăng-già-lam, đã đem nhà bếp vào trong Đại giới, rồi còn đem thịt cá vào xắt, xào, nấu đủ thứ nữa thì Hộ pháp, Thiện thần đâu mà chịu nổi, các Ngài bỏ đi hết, không hộ trì nữa, Tứ thiên vương cũng không hộ trì nữa, vì bất tịnh lắm. Khi một ngôi tăng-già-lam mà bất tịnh thì Tứ thiên vương, Hộ pháp không hộ trì nữa, thì ngôi chùa đó hết tai nạn này tới tai nạn khác. Một bậc Thượng thiện nhân thôi mà nghe mùi bất tịnh, người ta đã không tới rồi huống hồ gì những vị sống thanh tịnh, họ thấy uế tạp thì họ tới làm chi. Tới chùa là để ngửi được hương thơm thanh tịnh, hương thơm giải thoát từ nơi chư Tăng tu hành. Còn tới chùa mà nghe các thầy nói ăn ngon mặc đẹp thì đó là nhà hàng chứ đâu phải chùa. Nên quý vị phải thấy.

Mà tôi nói đây là không đụng chạm ai hết. Tôi nói đây là đúng Giới, đúng luật thôi. Mình thích ăn thì cứ ăn, nhưng đừng có biện minh chi hết mà tự trách lấy cái nghiệp của mình nặng quá, tự thấy xấu hổ. Cũng giống như đáng lẽ mình ăn một bữa thôi, nhưng mà mình ăn thêm buổi chiều nữa nên tự cảm thấy xấu hổ vì có tàm có quý.Chứ đừng có ăn mà thấy khoái thấy thích rồi nói là Phật cho thì đó là nói theo buông lung, nói theo tà kiến, xuyên tạc Giới luật. Phật đâu có cho. Nhưng đức Phật nói nếu xem đó là lương dược trị bệnh thì có thể dùng, nhưng phải bạch chúng mà dùng. Nên trong năm pháp quán khi ăn, có pháp quán thức ăn là để trị bệnh khô gầy của thân và tâm. Khô gầy là một loại bệnh mà ăn là một loại lương dược. Vậy nên phải có tàm có quý. Cái gì đức Phật dạy mà mình thấy hay quá nhưng chưa thực hiện được thì cố gắng, nỗ lực, âm thầm, sám hối chứ đừng có biện bạch gì hết, đừng biện bạch cho cái tầm thường trở thành hợp lý làm cho người sau không biết đường nào mà nương theo để tu học.

Vậy, điều được đa số quần chúng yêu mến, công bố rồi tin theo thì mình không vội tin cũng không đả kích mà phải gạn lọc. Đôi khi quần chúng có những ý kiến hay, mình chiêm nghiệm và thấy ý kiến đó đưa tới sự lợi mình, lợi người, lợi cho đa số đời này đời sau thì mình làm theo. Nhưng không phải là vì đa số chấp nhận nên mình cũng đồng ý, chấp nhận. Đó hoàn toàn không phải là tinh thần Phật giáo, tinh thần của người đệ tử Phật. Như vậy thực tập vô trước hạnh là thực tập nghe mà không dính mắc, thấy mà không dính mắc, suy nghĩ mà không dính mắc. Đức Phật đã nói điều này cho dân chúng Kalama khi họ hỏi rằng các vị giáo sĩ khác đến xứ sở của họ và nói giáo pháp của các vị ấy đúng và hay, bây giờ Thế tôn cũng nói giáo pháp của Ngài đúng và hay, vậy thì họ nên tin ai, theo ai. Nhân câu hỏi đó mà đức Phật dạy mười điều đừng vội tin này. Nhờ dân chúng Kalama mà chúng ta có được mười điều này để học, để ứng dụng vào trong đời sống của chúng ta.

Điều thứ tư, đức Phật dạy: Đừng vội tin điều gì chỉ

vì điều ấy được ghi lại ở trong kinh điển, sách vở. Có những điều được ghi lại ở trong kinh điển và sách vở đúng với lời đức Phật dạy, đúng với lời chư Tổ dạy.

Nhưng có những điều được ghi lại không đúng hoặc không phù hợp với cái ý mà đức Phật dạy hoặc chư Tổ dạy và trao truyền.

Đức Phật ngoài kinh nghiệm ra còn có sự chứng ngộ.

Ngài đã học Vệ đà với các vị giáo sĩ Bà-la-môn khi đang còn làm Thái tử. Ngài cũng đã học kinh điển của các tôn giáo, từ các vị triết gia, qua các luận thuyết thời bấy giờ khi Ngài còn làm Thái tử hay khi còn là sa-môn Gotama đi tầm đạo. Ngài đã phát hiện ra có những điều ghi lại hoặc trùng tụng lại đúng, nhưng có những điều chưa đúng. Ví dụ như trong Thánh thư vệ-đà, phân một bà-la-môn có 4 giai đoạn: tuổi trẻ phải học hành, sống đời phạm hạnh; có gia đình, làm tất cả mọi công việc; ẩn tu; vân du, sống bằng cách nhận bố thí để cầu sự giải thoát. Đức Thế tôn khi đó còn là Thái tử đã nói, tại sao mình không thực tập cả 4 thời kỳ đó trong một điều kiện đang có thể mà phải đợi hết giai đoạn này mới đến giai đoạn khác. Vậy tại sao Thái tử có thắc mắc đó, ưu tư đó? Bởi vì Ngài biết cuộc đời là vô thường, dễ dàng gì sống được đến thời kỳ thứ 4 để được giải thoát. Sau khi xuất gia, chứng ngộ, thì Ngài càng thấy điều này rõ ràng hơn nữa.

Hay đối với vấn đề kết tập kinh điển, thì các thầy cũng phải thấy. Trong kết tập kinh điển Phật giáo, nếu mình học lịch sử và đọc các tài liệu thì thấy nó phức tạp chứ không phải chỉ đơn giản là sau Thế tôn niết bàn rồi, có vị Tỳ-kheo nói đức Phật niết bàn rồi, không còn ai răn dạy, chăn dè chúng ta nữa nên muốn làm gì thì làm; ngài Ca-diếp thấy vậy mới triệu tập 500 vị A-la-hán để kết tập kinh điển ở hang Thất-diệp dưới sự bảo trợ của vua A-xà-thế vương quốc Ma-kiệt-đà. Thì đó cũng là một tư liệu quý. Nhưng nếu chúng ta chỉ đọc một tư liệu như vậy thôi thì sở học, sở hiểu của chúng ta còn bị hạn chế rất là nhiều. Có nhiều vị cho rằng đó là thời kỳ kết tập kinh điển đầu tiên. Nhưng quả thật là khi đức Thế tôn còn tại thế thì kinh điển cũng đã được kết tập rồi. Tư liệu này nằm trong kinh Trường A-hàm cũng như trong bộ luận của ngài Xá-lợi-phất là Tập dị môn túc luận. Nguyên do mà đức Phật bảo ngài Xá-lợi-phất kết tập kinh điển là do mâu thuẫn của học trò Ni-kiền-tử. Sau khi Ni-kiền-tử qua đời thì các học trò của Ngài tranh chấp nhau về pháp và luật và ai cũng cho rằng mình nghe trực tiếp từ giáo chủ của mình, và không nhượng bộ nhau dẫn đến những lời thô lỗ với nhau. Từ đó, Sa-di Quân-đầu đã thưa với ngài A-nan, ngài A-nan trình đức Phật. Nhân duyên sự đó mà đức Phật dạy ngài Xá-lợi-phất kết tập Pháp tạng. Lần kết tập này là kết tập pháp số từ 1 đến 10.

Quý thầy quý cô cũng đọc một số tư liệu nói là đức Thế tôn chúng ta xuất gia lúc 19 tuổi hoặc tư liệu nói là lúc 29 tuổi. Vậy thực sự Ngài xuất gia lúc 19 tuổi hay 29 tuổi? Theo tôi thì đức Thế tôn xuất gia năm 19 tuổi. Vì trong kinh đức Phật nói về Bà-la-môn Chủng-đức, cũng thuộc Trường bộ kinh, tôi chưa nói đến kinh điển Đại thừa, thì khi Bà-la-môn Chủng-đức nói về những phẩm tính của một Bà-la-môn là có 7 đời cha mẹ không bị tai tiếng, phải có những tướng tốt, phải tụng thuộc các kinh điển, tế tự … thì đức Thế tôn nói với Chủng-đức là Như lai cũng có những phẩm tính, trong đó có phẩm tính "Như lai xuất gia khi tuổi còn trai trẻ". Tuổi còn trai trẻ là tuổi nào? 29-30 tuổi không thể gọi là "tuổi còn trai trẻ" được, mà trai trẻ là phải từ 18-25 tuổi. Qua tư liệu này cho chúng ta biết đức Thế tôn xuất gia lúc cỡ 19-20 tuổi. Tôi dẫn chứng một vài tư liệu như vậy để cho các thầy các cô thấy lời dạy của đức Thế tôn chúng ta ở trong kinh Tăng nhất A-hàm là đừng vội tin những gì được ghi lại ở trong các kinh điển, ở trong các sách vở, mà mình chỉ tin khi nào mình nghe rồi tư duy, gạn lọc và sau đó mình thấy lời dạy đó, lời ghi lại đó có lợi ích cho mình, cho mọi người, cho đa số đời này, đời sau. Khi các thầy các cô học lịch sử thì cũng thấy, có những điều mà chính sử ghi lại thì có thể đúng đối với các sự kiện xảy ra nhưng những bình luận đối với những sự kiện đã xảy ra thì chưa chắc đã chuẩn mực vì người ta bình luận theo quan điểm, lập trường của triều đại đang điều hành quốc gia. Các nhà sử học được giao trách nhiệm làm công việc biên chép lịch sử thì họ hưởng bổng lộc của triều đại nên họ phải viết theo sự chỉ đạo của vương triều, chứ không thể viết theo sự nghiên cứu của mình. Triều đại nào cũng có cái hay, cái dở, nên viết cái dở thì bị gạt đi, bị điều chỉnh lại.

Do vậy, khi học sử thì mình phải biết sự kiện nào như thế nào. Chứ không phải là chính sử, chính truyền thì đúng một trăm phần trăm. Nếu mình tin như vậy thì quả là mình quá ngây thơ trong sự học hỏi, trong sự nghiên cứu, trong sự nghiệp tri thức của mình. Khi nghiên cứu, mình phải đọc nhiều tư liệu khác nhau.

Đọc chính sử rồi, còn phải đọc dã sử, phải đọc ngoại sử. Dã sử là sử do dân dã ghi lại, mỗi người thấy gì, nghe gì thì họ tự ghi lại rồi truyền miệng cho nhau. Còn dị sử là những sử mà không nằm trong chính sử, do những người không được giao phó trách nhiệm viết sử viết, họ viết từ nơi ý thức yêu mến sử của họ mà tự nguyện viết. Hoặc có những tư liệu lịch sử của nước ngoài có liên hệ đến vấn đề lịch sử đó, thì gọi là ngoại sử. Như vậy khi nghiên cứu, mình phải đọc nhiều nguồn tư liệu khác nhau, phải gạn lọc xem cái gì đúng, đúng lúc nào, đúng với ai, đúng sự kiện như thế nào chứ không phải chỉ dùng một nguồn tư liệu và viết theo cách tư liệu mình đang có đó. Không phải như thế.

Quý thầy quý cô thấy với điều thứ tư này, đức Phật đã mở ra cho chúng ta một cách học hỏi rất là khoáng đạt, đa chiều, đa phương chứ không phải là chỉ mang tính cục bộ, phiến diện. Tinh thần này trong thời đại ngày nay cần phải được đề cao để học hỏi và nghiên cứu.

Học hỏi và nghiên cứu như vậy là học hỏi và nghiên cứu mang tính khoa học. Thời đại ngày nay là thời đại thế giới phẳng, một chuyện xảy ra là chúng ta biết ngay. Nhưng vì thế giới phẳng nên mạnh ai người đó nói, người đó truyền thông, truyền tin, nên rất nhiều nguồn. Có những nguồn tư liệu đúng nhưng có những nguồn tư liệu nhảm nhí, có những nguồn tư liệu thêm thắt, có những nguồn tư liệu bị cắt xén đi. Vì vậy chúng ta phải học hạnh lắng nghe, lắng nhìn, rồi chiêm nghiệm chứ không phải là vội vã kết luận. Chúng ta vội vã kết luận sẽ bị lừa. Nói dối bằng miệng còn dễ phát hiện, chứ nói dối bằng tà kiến, bằng ác kiến, bằng ác tri thức thì khó. Người ta còn chế tạo ra các phần mềm để nói dối, để lừa dối, nếu chúng ta nhẹ dạ và tin thì rất là nguy hiểm cho cái tri thức của chúng ta, đôi khi còn gây thiệt hại đến nhân cách của chúng ta.

Trong kinh A-hàm, trong văn hệ Nikāya, có những điều đức Phật dạy, có những điều đức Phật không dạy mà do các Tỳ-kheo chia sẻ với nhau rồi đi đến trình đức Phật và đức Phật ấn chứng; có những điều ngoại đạo tới tranh cãi với các thầy Tỳ-kheo, các thầy Tỳ-kheo trao đổi, chia sẻ rồi sau đó đến thưa với Phật rằng du sĩ ngoại đạo ấy đến nói như vậy, con đã trả lời như vậy, không biết có đúng không, xin Thế tôn xác chứng cho con. Nên nói kinh A-hàm, kinh Nikāya mà do đức Phật nói một trăm phần trăm, cái đó chúng ta cũng phải kiểm tra lại. Tôi nói để cho quý vị biết là những điều đức Phật dạy thì rất là nhiều, vô số vô lượng, nhưng được ghi lại ở trong kinh điển dù là kinh điển A-hàm hay kinh điển Đại thừa vẫn rất là ít ỏi. Bởi vì đức Phật là chánh biến tri, là chánh biến giác, là vô thượng giác, Ngài không chỉ nói đời hiện tại mà còn nói quá khứ, nói vị lai; không phải nói ở cõi này mà còn nói vô số cõi; không phải chỉ nói Diêm-phù-đề mà còn nói Bắc-cu-lư-châu, Tây-ngưu-hóa-châu, Đông-thắng-thần-châu; không phải nói một thế giới mà nói tam thiên đại thiên thế giới; ngoài phạm vi đại giới của một đức Phật ra đời, giáo hóa còn nói đến tam thiên đại thiên thế giới của vô số chư Phật đã ra đời, giáo hóa, thành tựu như vậy; không có điều gì mà đức Phật không nói. Và tôi cũng nói để cho quý vị biết là, có nhiều người nói Mật giáo phát triển sau khi Phật niết bàn, do bị ảnh hưởng những câu thần chú của ngoại đạo rồi đưa vào trong Phật giáo, thì cái nói đó chưa chuẩn mực. Trong Trường A-hàm, kinh Đại hội, đức Phật có nói về thần chú, kết tập về thần chú, tức là Mật giáo. Như vậy thần chú không phải chỉ có kinh điển Đại thừa đề cập mà ngay trong văn hệ Nikāya cũng đề cập, cũng ghi lại. Nên các thầy các cô phải bình tâm nghiên cứu, đừng nghe người ta nói thì hoảng loạn lên. Có nhiều vị hỏi tôi "Mật giáo có từ khi nào?". Tôi trả lời, có từ khi đức Phật chuyển vận Pháp luân, ít ra cũng có từ đó. Mật giáo là gì? Là giáo lý vi mật mà mình không hiểu hết. Ví dụ như, khi đi đến Vườn Nai, đức Phật kêu năm anh em Kiều-trần-như, nói "đây là Khổ thánh đế, đây là Tập thánh đế, đây là Diệt thánh đế, đây là Đạo thánh đế", mà phải nói mấy lần người ta mới hiểu, có vị nói đi nói lại cả ba tuần mới hiểu. Thì giai đoạn hiểu gọi là Hiển giáo, mà chưa hiểu thì gọi là Mật giáo. Không có lời nào của đức Phật mà không có Mật và Hiển ở trong đó. Khi mình hiểu, mà chưa chắc đã đúng, vì mình hiểu theo điều kiện của mình chứ chưa hẳn là trong điều kiện mà đức Phật muốn nói, nghĩa là Hiển mà vẫn Mật. Cũng điều đó, nhưng đứng ở cương vị Nhân thừa mình hiểu khác, đứng ở cương vị Thiên thừa mình hiểu khác, đứng vào cương vị Thanh văn thừa, Duyên giác thừa mình hiểu khác, đứng vào cương vị Bồ tát thừa mới sơ phát tâm mình hiểu khác, mà lên địa vị Thập hồi hướng, Thập trú, Thập địa thì mình hiểu khác, Thập địa Sơ địa hiểu khác mà lên Bát địa hiểu khác. Nên nói trong Mật có Hiển và trong Hiển có Mật. Đó là một trong những tính chất giáo lý mà đức Phật đã dạy. Không dễ gì một sớm một chiều mà chúng ta hiểu hết đâu. Vì vậy mà chúng ta mới có Vô trước hạnh, tức là thực hành pháp học pháp hành không có chấp trước, không có vướng mắc, thì như vậy chúng ta mới đi tới được với cái tột cùng của đạo lý. Còn nếu mình học mà bị vướng vào cái sở kiến, sở đắc thì mình bị trói, bị dính vào ngay chỗ đó, không đi tới được với cái tột cùng mà mình hằng ước muốn tu học. Đây là điều mà chúng ta cần phải chiêm nghiệm thật sâu để mà ứng dụng. Quý vị thấy trong Tạp A-hàm hay Tương ưng bộ kinh, khi đức Phật dạy về giáo lý duyên khởi, ngài A-nan nói "Bạch Thế tôn con đã hiểu rồi. Giáo lý duyên khởi thật là thâm diệu, thật là thích thú" thì đức Phật nói rằng "Thầy nói vậy chứ chưa hiểu đâu, nó thâm diệu, sâu xa lắm". Mình hay tụng bài thi kệ khai kinh "Vô thượng thậm thâm vi diệu Pháp/ Bách thiên vạn kiếp nan tao ngộ/ Ngã kim kiến văn đắc thọ trì/ Nguyện giải Như lai chân thiệt nghĩa". Mà ở luật viện thì mình hay tụng là "Vô thượng thậm thâm Tì-ni Pháp/ Bách thiên vạn kiếp nan tao ngộ/ Ngã kim kiến văn đắc thọ trì/ Nguyện giải Như lai Tì-ni nghĩa".

Nên hiểu được Pháp và Luật của đức Thế tôn dạy là cả một phước đức, thiện căn nhiều đời. Mà chỉ có Phật mới hiểu hết, chứ chúng ta thì chỉ hiểu được ở ngang mức độ của mình thôi, phước đức ngang đâu thì hiểu được ngang đó thôi.

Trong kinh Kim cang, đức Phật hỏi ngài Tu-bồ-đề:

"Này Tu-bồ-đề, Như lai có nhục nhãn không?" Tu-bồ-đề thưa "Bạch đức Thế tôn, Như lai có nhục nhãn"; "Này Tu-bồ-đề, Như lai có thiên nhãn không?" – "Bạch đức Thế tôn, Như lai có thiên nhãn"; "Này Tu-bồ-đề, Như lai có tuệ nhãn không?" – "Bạch đức Thế tôn, Như lai có tuệ nhãn"; "Này Tu-bồ-đề, Như lai có pháp nhãn không?" – "Bạch đức Thế tôn, Như lai có pháp nhãn";"Này Tu-bồ-đề, Như lai có Phật nhãn không?" – "Bạch đức Thế tôn, Như lai có Phật nhãn". Như vậy, một vấn đề, đức Phật đứng ở năm góc độ để nhìn. Có cái nhìn bằng nhục nhãn để giải quyết vấn đề của cái nhìn nhục nhãn. Có cái nhìn bằng thiên nhãn để giải quyết những vấn đề thuộc về thiên nhãn. Có cái nhìn bằng tuệ nhãn để giải quyết những vấn đề liên quan đến nhân duyên của tuệ nhãn. Có cái dùng Pháp nhãn để giải quyết những hiểu biết, những tuệ giác liên quan đến Pháp nhãn. Có cái nhìn bằng Phật nhãn để giải quyết những vấn đề liên quan đến nhân duyên của Phật nhãn, liên quan đến cảnh giới của chư Phật. Nếu chúng ta biết học như vậy, đi tới được như vậy, đó là mình đang hành pháp Vô trước hạnh. Còn nếu mình hữu trước thì mình bị trói, mà bị trói thì chỉ nói được luẩn quẩn loanh quanh nơi cái bị trói đó mà thôi, như con cá mà hỏi chuyện con rùa. Cá hỏi rùa trên đất liền có rong không? – không; có bùn không? – không; có cá như dưới này không? – không; cá nói rùa sao hỏi gì cũng không vậy, không có thì cá không tin. Cá mà không tin thì cá vẫn muôn đời là cá thôi, vì thân phận của cá thì thấy rong rêu thôi. Cá hỏi chuyện rùa như chúng sinh mà hỏi chuyện cảnh giới Phật theo kiểu của chúng sinh, thì làm sao mà có. Chúng sinh nói chuyện ăn thịt ăn cá, buôn bán, danh lợi thì hiểu; còn nói ly dục tịch tịnh thì chúng sanh hiểu chi nổi. Người chuyên ăn thịt cá, nói chuyện ăn chay, họ cho là huyền thoại. Người tham lam bỏn sẻn, nói chuyện bố thí, cúng dường, họ không tin, cho là huyền thoại. Huyền thoại là vì nghe điều chưa từng nghe, là vị tằng hữu thuyết. Giữa đời này, cái gì cũng có thể là huyền thoại hết. Huyền thoại là vì tầm nhìn của mình bị trói trong một phạm vi nào đó, khi nghe người khác nói điều gì vượt ra khỏi tầm nhìn của mình thì mình xếp nó vào thần thoại, huyền thoại. Chúng sinh chỉ hiểu được ngang mức điều kiện nhân duyên của họ. Mình muốn dạy dỗ, hướng dẫn cho họ vượt khỏi cái tầm nhân duyên của họ, phải có phương tiện thiện xảo. Nếu không có phương tiện trí, mình không giúp cho người ta khai thông được cái hiểu biết của họ đâu.

Ba pháp hành văn, tư, tu ở trong Phật giáo rất là quan trọng đối với chúng ta. Nghe nhưng chưa vội tin, chưa vội kết luận. Chiêm nghiệm rồi nhưng chưa thí nghiệm, chưa thực nghiệm thì vẫn chưa kết luận. Có thí nghiệm rồi, có thực nghiệm rồi, nhưng thực nghiệm ngang đâu thì kết luận ngang đó chứ không vội vã kết luận quá cái mức thực nghiệm của mình. Đó là người liêm sỉ, trí thức. Còn thực nghiệm ít mà nói nhiều, tu ít mà nói tu nhiều thì sinh chuyện, từ đó mà đưa tới tăng thượng mạn. Mình trì luật ít mà nói là nhiều thì như vậy là nói dối, không phải đại vọng ngữ nhưng rơi vào tăng thượng mạn. Còn không có gì hết mà nói, chẳng ngồi thiền, chẳng thấy gì hết mà nói ngồi thiền, thấy cái này, thấy cái kia mà thực sự chẳng có chút nào hết thì đó là đại vọng ngữ.

Điều thứ năm:Đừng vội tin điều gì chỉ vì điều ấy có lý luận, có biện chứng

Mà chỉ tin khi mình đã lắng nghe, chiêm nghiệm thấy đúng và đem ra ứng dụng thấy có hiệu quả, đưa tới lợi mình, lợi người, lợi cho đa số đời này, đời sau. Có những biện chứng đi trong một cái trục, mà mình ở trong cái trục đó thì thấy nó đúng, nhưng khi bước ra khỏi cái trục đó để nhìn thì thấy không đúng. Vì vậy, cần có nhiều cách để hiểu một vấn đề, để nghe một vấn đề, để thấy một vấn đề.

Ví dụ, người ta hay nói "không có lửa làm sao có khói". Nói như vậy là có luận lý không, có biện chứng không? À có. Nhưng có trường hợp không có lửa mà vẫn có khói. Có những cái khói tưởng tượng, lửa tưởng tượng. Mình không yêu họ, mà họ âm thầm yêu mình, rồi họ tưởng tượng ra đủ thứ, rồi khi sinh chuyện ra người ta lý luận "mày không yêu người ta sao người ta yêu mày", nhưng thực sự ra đó là họ yêu đơn phương đưa tới cái tương tư, mình có biết đâu; cho nên, không có lửa mà vẫn có khói. Thế giới phần nhiều là do tưởng mà sinh ra nhiều điên đảo. Người ta tử tế với mình, vì bản chất người ta tử tế, chứ cái tử tế đó không có một âm mưu nào hết, không có một ý đồ gì hết. Còn mình, tử tế với ai là vì có ý đồ, cho nên từ tâm mình mà suy ra tâm người, rồi từ đó mà sinh ra những cảm giác vui, buồn. Vui cũng do tưởng tượng, mà buồn cũng do tưởng tượng. Nên đời đôi khi không có lửa mà vẫn có khói.

Có câu chuyện hài thế này. Một cậu thanh niên thấy một ông già để râu, đi trên một chuyến đò dọc, trên đò có cả mấy người nữ. Cậu thanh niên muốn vọc ông già, nên hôm đó cậu kiếm một lọn tóc, dán vào cằm, đợi lúc mấy bà mấy cô ngủ thì cậu quẹt chòm râu giả vào má mấy bà mấy cô, rồi giấu đi. Mấy bà mấy cô bị quẹt râu vào má, thì đưa tay hất ra. Khi tỉnh dậy, chỉ thấy một ông già trên đò là có râu thôi, nên xúm vào chửi ông già. Ông thanh minh nhưng không ai tin, vì chứng cứ rành rành là chỉ mình ông có râu, mà mấy cô mấy bà lại bị râu quẹt vào mặt lúc ngủ. Trong lúc đó, cậu thanh niên với chùm râu giả thì ngồi tỉnh bơ. Nên quý vị thấy, cuộc đời này đôi khi nó nghịch tặc, nó oan nghiệt lắm, nếu mình không có tỉnh táo thì rất nguy hiểm. Nên ở đời không có lửa mà vẫn có khói như thường. Tri giác của mình hay tưởng tượng và đánh lừa chính mình, mà trong kinh hay trong duy thức học thì có nói khi mình ngủ dậy bước chân đạp phải sợi dây thừng lại tưởng con rắn.

Cho nên, đức Phật dạy đừng vội tin bất cứ điều gì chỉ vì điều ấy có lý luận, có biện chứng mà hãy tin điều đó sau khi mình đã nghe, chiêm nghiệm, gạn lọc và thấy lợi mình, lợi người đời này, đời sau, lợi cho đa số, lợi cho nhiều đời thì mình làm, mình thực hiện, mình ứng dụng vào.

Điều thứ sáu:Đừng vội tin điều gì chỉ vì điều đó phù

hợp với lập trường của mình.

Điều này cũng rất là hay nếu mình thực tập. Đôi khi người ta nói đúng lập trường của mình nhưng chưa chắc trong tâm họ đã nghĩ đúng như thế. Ai đã từng làm nhà ngoại giao hoặc giao tiếp với những nhà ngoại giao thì sẽ thấy. Đôi khi người ta nói chỉ vì ngoại giao, vì xã giao thôi chứ không phải từ nơi tấm lòng của họ, mà mình tin nơi cái xã giao, mình sẽ thất bại. Vì xã giao mà, có gì đâu mà phải tranh cãi; gặp nhau một hai lần, cãi làm gì. Mình nói gì thì họ cũng đồng ý, nhưng quay về lại một cái thì họ nói khác 180 độ. Cho nên đừng vội tin những gì người ta nói mà phù hợp với lập trường của mình. Ghê thật!

Đức Phật dạy cho mình phương pháp này để sống an lạc, phương pháp sống hạnh phúc, phương pháp sống đừng có bị người khác đánh lừa. Đôi khi họ vào chùa mà muốn ở trong chùa thì họ phải nói phù hợp với chùa của mình, với cái thanh quy của mình. Nhưng họ nói như vậy chứ chưa hẳn cái tâm của họ như thế. Bước đầu họ nói đúng với lập trường, với pháp môn của chúng ta thì chúng ta mới chấp nhận cho họ ở chứ.

Nhưng ở một năm, hai năm, ba năm rồi, biết hết mọi chuyện từ bàn Phật xuống nhà bếp, từ ông trú trì cho tới chú điệu, biết hết tất cả những người thâm tín hộ trì Tam bảo của chùa thì khi đó họ mới trở cờ theo cách của họ. Cho nên đừng nghe người ta nói ngọt rồi cái gì cũng nói ra hết, chỉ hết. Vậy nên trong luật có nói, ngoại đạo muốn xuất gia thì tối thiểu phải theo dõi ba tháng. Nhưng ngày xưa nó thật thà hơn nhiều, còn bây giờ nó tinh tế lắm, nên mình phải cẩn thận. Có những trường hợp, người ta nhận sứ mệnh nên người ta chấp nhận thực hành những cái khổ hình để họ khám phá ra cái thâm cung bí sử trong cái đối tượng họ hướng tới; vừa khổ hình vừa mềm mỏng và không bao giờ đụng chạm đến cái quan điểm, cái pháp môn gì của mình hết, cái gì cũng nói hay hết, nói thích hết, nhưng sau đó rồi mới biết.

Cái điều này cũng là điều rất hay cho chúng ta. Chúng ta phần nhiều thích nghe khen, thích nghe nói ngọt, không thích nghe nói nghịch. Mình hai lỗ tai nhưng phần nhiều nghe được một chứ mấy, còn điếc một lỗ rồi. Mình phải làm thế nào mà nghe được cả hai tai, thấy được cả hai mắt. Phật là có đến trăm mắt, nghìn mắt, triệu mắt, tỷ mắt, vô số mắt vì Ngài có thiên bách ức hóa thân, bao nhiêu thân là bấy nhiêu mắt, mà bao nhiêu chủng loại chúng sinh là Ngài có bấy nhiêu chủng loại thân để mà thấy, mà biết. Còn cái thấy, biết của mình là bị giới hạn bởi nghiệp lực, nên mình phải thực tập chánh niệm tỉnh giác. Họ khen mình - mình biết họ đang khen mình; họ chê mình - mình biết họ đang chê mình; họ chê ngang đâu, mình có cảm giác khó chịu ngang đâu - mình biết; họ khen ngang đâu, mình có cảm giác dễ chịu ngang đâu - mình biết; rồi mình biết sâu hơn một chút, nhân gì duyên gì mà họ chê mình, nhân gì duyên gì mà họ khen mình. Cái đó là cái công lao tu hành, thiền quán. Họ khen mình do nhân duyên gì, và họ muốn cái gì nơi mình trong lời khen của họ;

do nhân duyên gì mà họ chê mình, và họ muốn cái gì nơi mình trong lời chê của họ; phải thấy cho rõ. Đức Phật là chánh biến giác, chánh biến tri, Ngài không sống trong tình trạng bất giác nên không bị bất cứ thiên ma nào đánh lừa. Còn chúng ta ưa thích nói ngọt ngào thì thiên ma đánh lừa chúng ta rất dễ. Cách đây 26 thế kỷ nhưng đức Phật đã trang bị cho chúng ta cách lắng nghe mọi loài, mọi hạng người đến với chúng ta, mà quan trọng nhất là những hạng người phản gián, nhị trùng, tam trùng. Một tôn giáo lớn như Phật giáo, có ảnh hưởng lớn như vậy, thì nhất định có những hạng người đến, tốt ở mặt này nhưng không tốt ở mặt kia. Mình phải biết. Đừng có nghe họ chỉ trích mà mình vội buồn, vội kết luận; đừng có nghe họ khen mình mà vội vui, vội kết luận. Mà dường như cuộc đời không bao giờ có kết luận nên chúng ta đừng vội vã kết luận. Kết luận càng vội vã, chúng ta sẽ càng có nhiều hối tiếc, ân hận. Trong kinh cũng nói, có những vị Bồ tát hiện thuận hạnh, nhưng có những vị, họ hiện nghịch hạnh. Nên đừng thấy những vị Bồ tát hiện nghịch hạnh mà mình vội kết luận là những vị đó không thanh tịnh. Cũng đừng vì có những vị hiện ra phạm hạnh mà mình vội kết luận là vị đó có đời sống tịnh hạnh.

Thứ bảy: Đừng vội tin điều gì chỉ vì điều đó phù

hợp với định kiến của mình. Mình tin vào điều phù hợp với định kiến của mình, nhưng điều đó có thể đúng, cũng có thể sai. Mình ở vùng này, được học tập như vậy, được tiếp cận với phong tục tập quán như vậy, tạo ra một cái định kiến, và ai làm như vậy thì mình cho là đúng, mà không làm như vậy thì mình cho là sai. Tới vùng khác, phong thổ như vậy, văn hóa như vậy, tín ngưỡng như vậy, ngôn ngữ như vậy, ứng xử như vậy nên người ta có định kiến. Mình đến đó rồi mình nói người ta sai, mình đem định kiến của mình áp đặt lên vùng khác, từ đó đưa tới sự tranh cãi.

Ví dụ, ở miền Trung, một mẫu là mười sào, nhưng trong Nam một mẫu là hai mươi sào. Nhưng mình cãi nhau trong khi đơn vị đo lường là do vùng miền người ta quy định. Hay có nơi một tá viết là mười hai cây viết, nhưng có nơi một tá là mười cây thôi. Ngoài Trung, một lương lúa là năm thùng, nhưng có nơi một lương lúa là bốn thùng à. Nên mình cứ đem định kiến vùng miền của mình mà đối xử với định kiến vùng miền khác, rồi người ta lại đem định kiến của vùng miền người ta đối xử lại với mình để đưa tới sự tranh cãi, làm cho điều không đáng có lại xảy ra, là do mình không có chánh biến tri, không biết được văn hóa từng vùng, từng miền, không hiểu được đơn vị đo lường của từng vùng từng miền.

Đức Phật đã dạy hết cho chúng ta. Tại sao Ngài dạy như thế? Quý vị biết rồi, ở xứ Ấn độ, thời Phật có hơn chín mươi tôn giáo tín ngưỡng, sáu mươi hai hệ thống triết học, mà mỗi vùng miền trên xứ ấy thể hiện tín ngưỡng đó theo mỗi cách, thể hiện triết lý, triết học của họ theo mỗi kiểu và diễn tả nó bằng những loại ngôn ngữ khác nhau. Nếu chỉ biết một loại mà đi hoằng pháp, đi thuyết pháp thì nhất định sẽ đụng chạm rất nhiều và nguy hiểm. Cho nên đức Phật dạy đừng vội tin điều gì vì điều đó phù hợp với định kiến của mình.

Đừng vội tin điều gì vì điều đó phù hợp với sở học của mình. Nghe không! Nguy hiểm lắm! Chúng ta phải biết lắng nghe, phải biết học hỏi.