Lời Pháp Tỉnh Lòng Mê

Vô tránh tam muội

Thưa đại chúng, trong những vị đại đệ tử của đức Phật, ngài Tu Bồ Đề đã được đức Phật ca ngợi là vị đệ tử không thích tranh cãi số một. Vì sao? Bởi vì ngài Tu Bồ Đề tu tập đạt được vô tránh tam muội, nghĩa là vị đó sống đời sống không tranh cãi, nên tâm của vị đó luôn luôn an trú ở trong chánh niệm, tỉnh giác. Chỉ có an trú ở trong chánh niệm, tỉnh giác chúng ta mới không bị rơi vào tình trạng tranh cãi. Nếu tâm không an trú ở trong chánh niệm, tỉnh giác thì sân sẽ khởi lên, và khi sân khởi lên sẽ dẫn chúng ta đến với sự tranh cãi. Khi sân không khởi lên, thì sự tranh cãi khó mà xuất hiện trong đời sống của chúng ta. Tâm luôn luôn an trú trong chánh niệm, tỉnh giác thì tham không khởi lên; tham không khởi lên thì khó mà đẩy chúng ta đến với chiến trường tranh cãi. Chúng ta tranh cãi là do quyền lợi, do danh, do địa vị, do quan điểm,... Tất cả những tranh cãi đó cũng có gốc rễ từ tham mà ra. Người và những loài vật thấp kém do tham ăn nên tranh cãi nhau về ăn, ăn thế nào cho ngon, nấu như thế nào cho ngon, uống cái gì cho ngon,... Tất là những cái đó đều là sinh hoạt của những loài người mang bản năng thấp kém. Và đương nhiên sau cuộc tranh cãi đó, nếu không chế ngự được, không có chánh niệm, tỉnh giác thì cuộc hội họp đó trở thành ra một bãi chiến trường và sau bãi chiến trường đó, người được, kẻ thua đều là nạn nhân của sự khổ đau.

Do đó, một vị tu tập chánh niệm, tỉnh giác đạt được vô tránh tam muội thì tâm của vị đó luôn an trú ở trong chánh niệm tỉnh giác, cho nên tham không khởi lên. Tham mà khởi lên thì đương nhiên có sự tranh cãi, kinh doanh tranh cãi theo kiểu kinh doanh, buôn bán tranh cãi theo kiểu buôn bán, vua quan tranh cãi theo kiểu vua quan, và khi đã tranh cãi thì khổ đau, oán kết, hận thù xảy ra. Hạt giống khổ đau, oán kết, hận thù đó sẽ rơi vào tâm thức của chúng ta, nó lưu trú trong tiềm thức của chúng ta, khi có cơ duyên nó sẽ bung khởi ra. Bởi vậy, trong hàng đệ tử của đức Phật, ngài Tu Bồ Đề là một vị được đức Phật ca ngợi là vị có đời sống không tranh cãi, ngài đã đạt được vô tránh tam muội.

Vô tránh tam muội là gì? Vô tránh tam muội tức là vị đó có tâm luôn luôn an trú trong chánh niệm, tỉnh giác. Vị đó ý thức rất rõ mình đang đứng, đang nằm, ngồi, nói năng, tiếp xúc, ý thức rất rõ về mọi động tác của mình, ý thức đó là ý thức của chánh niệm, tỉnh giác, chứ không phải ý thức theo kiểu vọng thức. Ý thức đó có gốc rễ từ vô si. Còn nếu chúng ta có ý thức từ nơi si thì nó sẽ đẩy chúng ta đi tới tà kiến và tranh cãi. Hai người còn đang tranh cãi với nhau, ai cũng đang có ý thức cả, nhưng ý thức đó là ý thức của si, ý thức của bản ngã, cho nên ai cũng lựa những lời thật cay độc để bắn ra cho đối phương phải gục đầu, gục đầu bằng ngôn ngữ chứ không phải bằng vũ khí, ngôn ngữ cũng là một loại súng bắn người, giết người một cách khủng khiếp. Thưa đại chúng!

Ngày hôm nay chúng ta tu tập chánh niệm, chúng ta quán chiếu thật sâu sắc về hạnh không tranh cãi, nhưng có nhiều người nói rằng: dạ bạch Thầy, chúng ta tu mà không tranh cãi chi hết thì buồn lắm, phải tranh cãi mới thú vị, như một triết gia cận đại đã nói “sau sự tranh cãi thì chân lý sẽ được bùng vỡ”.

Tôi đã trả lời rằng, tôi không phải là triết gia, cũng không phải là đạo sĩ, tôi chỉ là thầy Thái Hòa thôi. Nhưng theo tôi “sau sự tranh cãi thì khổ đau sẽ bùng vỡ cả hai bên”. Không phải đức Phật dạy chúng ta tu tập có nghĩa là chúng ta câm, mà ngài dạy chúng ta phải nói và phải nói ở trong chánh niệm. Đức Phật đề nghị chúng ta trình bày, nhưng trình bày ở trong chánh niệm. Khi người khác trình bày thì chúng ta theo dõi hơi thở và lắng nghe thật sâu. Đức Phật không cấm chúng ta trình bày vấn đề, nhưng vấn đề đó phải thiết thực, giải quyết được khổ đau của chúng ta, còn nếu chúng ta chỉ nêu lên những vấn đề mà đến khi chết rồi chúng ta vẫn không giải quyết được thì không có lợi ích chi cả.

Hiện thực từ cuộc sống

Thưa đại chúng! Ngày xưa có mấy vị đệ tử của đức Phật, họ đến hỏi đức Phật như thế này: “Bạch Như Lai, sau khi ngài chết, ngài đi về đâu? Thế giới này là hữu cùng hay vô cùng? Thế giới này là hữu biên hay vô biên?” .

Ngài cười và nói rằng: “Này các Tôn giả ơi! Như Lai nói cho các Tôn giả như thế này: một người đang bị tên độc bắn vào, việc trước tiên chúng ta phải làm gì để cứu người bị tên độc bắn vào? Có nên hỏi rằng, tên độc này do ai bắn? Tên độc này được bắn từ đâu? Tên độc này bị tẩm thuốc gì mà độc hại như thế? Hay chúng ta phải tới và nhổ tên độc ra khỏi cơ thể người bị bắn, rồi băng bó vết thương lại cho họ?”. Vị đệ tử nói rằng: “Bạch đức Thế Tôn, chúng ta nên chạy tới ôm người bị tên độc bắn vào, nhổ tên độc ra khỏi cơ thể của họ và bôi thuốc vào cho họ” .

Đức Phật nói: “Cũng như vậy, bao nhiêu chuyện siêu hình, bao nhiêu chuyện gì Như Lai cũng biết hết, nhưng mà Như Lai không nói; Như Lai chỉ nói những gì mang tính hiện thực, giải quyết được vấn đề sinh tử cho chúng sinh”. Cũng vậy, một người có lương tâm, muốn chữa trị người bị tên độc, thì việc trước tiên là phải ôm người trúng độc lại, nhổ tên độc ra và làm thuốc cho họ, chứ không phải để người trúng độc quằn quại như vậy, còn mình chỉ quan tâm đến tên độc này làm bằng cái gì, tẩm thuốc gì, bắn từ đâu và ai bắn. Chúng ta cứ ngồi tranh cãi nhau như thế, còn nạn nhân thì đau đớn cho đến chết. Cho nên chuyện không đáng tranh cãi, mà phải giải quyết hiện thực. Giáo pháp của Như Lai là giáo pháp hiện thực, giải quyết triệt để vấn đề khổ đau cho chúng ta, đem lại sự an lạc triệt để cho chúng ta, chứ không phải bàn luận về an lạc, về khổ đau. Giáo pháp của Như Lai chỉ thẳng khổ đau và chỉ thẳng phương pháp diệt khổ.

Thưa đại chúng! Giáo pháp của đức Phật là giáo pháp giải quyết triệt để khổ đau bằng đời sống chứng nghiệm hiện thực, chứ không phải chỉ bằng khái niệm. Do đó, khi quý vị tụng kinh, đọc kinh, quý vị sẽ thấy rằng đức Phật không hề lý luận, đức Phật chỉ đưa ra các hiện pháp chứng nghiệm mà ngài đã đạt được để trao truyền cho chúng ta mà thôi, chứ không phải là một mớ kiến thức hay khái niệm được tích lũy. Do kinh là những gì ngài đã chứng nghiệm được và nói ra cho chúng ta, cho nên không còn có gì để tranh cãi nữa. Do đó, đức Phật luôn an lạc, thảnh thơi, ngài luôn luôn sống thoải mái là bởi vì, trong đời sống, ngài không còn gì để tranh cãi nữa.

Năng lượng thực tập

Bây giờ chúng ta tu tập, chúng ta muốn có đời sống an lạc, hạnh phúc, thoải mái thì chúng ta phải thực tập hạnh không tranh cãi. Giả như quý vị đi đến đâu mà người khác muốn đặt vấn đề với chúng ta, ưa tranh cãi với chúng ta, nhưng chúng ta chỉ ngồi yên lặng để cho họ nói, ngay cả khi người khác chỉ trích chúng ta, chúng ta cũng chỉ theo dõi hơi thở và mỉm cười thôi, thì lời chỉ trích của đối phương sẽ mất dần hiệu năng. Ngay cả khi họ khen chúng ta, chúng ta cũng ngồi tỉnh bơ và theo dõi hơi thở, thì người khen đó cũng không còn dám khen tiếng thứ ba. Quý vị hãy thực tập và quý vị sẽ thấy, người khác khen chúng ta mà không dám khen tiếng thứ ba nữa, chứ đừng nói là chỉ trích, và khi đó đối phương sẽ thay đổi thái độ tức khắc. Nhưng khi đối phương khen chúng ta, mà chúng ta cứ ngúc, ngúc, chúng ta ngúc chừng nào thì đối phương càng nói xảo trá với chúng ta chừng đó. Hoặc khi đối phương chỉ trích chúng ta, nhưng chúng ta không làm chủ được tâm ý, mặt của chúng ta đỏ bừng lên, đó là lúc chúng ta rơi vào cái bẫy của đối phương, khi đó chúng ta bắt đầu tranh cãi, bởi vì đối phương muốn chúng ta như thế. Nhưng nếu chúng ta vượt ra ngoài cái bẫy của đối phương, chúng ta không tranh cãi, thì đối phương sẽ mất dần nhuệ khí.

Điều này quý vị hãy thực tập. Quý vị chỉ thực tập trong hai tuần thôi, quý vị sẽ thấy kết quả lạ lùng. Chính tôi đã thực tập điều này và tôi đã thấy được kết quả đó nơi chính bản thân tôi. Khi chúng ta thực tập sâu như vậy rồi, người khác có thích chỉ trích chúng ta, thì họ chỉ trích chúng ta sau lưng thôi, họ không dám chỉ trích trước mặt chúng ta nữa và khi họ là như vậy, thì họ chỉ còn nửa gan mà thôi.

HƯỚNG ĐI CỦA NGƯỜI ĐỆ TỬ PHẬT

QUA MỌI THỜI ĐẠI

Thưa đại chúng!

Hôm nay là ngày 22 tháng 9 năm Nhâm Ngọ, tức là ngày 27 tháng 10 năm 2002, tại thiền đường Như Lai chùa Phước Duyên, chúng tôi có bài pháp thoại “Hướng đi của người đệ tử Phật qua mọi thời đại”. Có sáu chất liệu để tạo ra hướng đi của người đệ tử Phật qua mọi thời đại.

Bước đi thực tiễn và siêu việt

Chúng ta chỉ có hạnh phúc, chúng ta chỉ có an lạc, khi chúng ta có bước đi thực tiễn và trong bước đi thực tiễn đó, chúng ta lại có sự siêu việt. Nếu chúng ta chỉ đi những bước đi thực tiễn thôi, thì chúng ta không thể có hạnh phúc được, vì bước đi thực tiễn là bước đi mang đầy bản năng và nghiệp lực. Và nếu chúng ta chỉ có bước đi siêu việt thôi, thì bước đi của chúng ta sẽ hỏng đất.

Cho nên, là người đệ tử Phật, chúng ta phải đi những bước đi vừa thực tiễn, vừa siêu việt. Siêu việt ngay trong những bước đi của chúng ta, nên siêu việt mới có cơ sở để thực hiện. Bước đi siêu việt được thiết lập trên nền tảng của đời sống thực tiễn thì bước đi ấy mới có chủ quyền và cái siêu việt của chúng ta mới không trở thành cái siêu việt mơ hồ. Bước đi thực tiễn của chúng ta do có chất liệu của siêu việt, nên bước đi đó không phải là bước đi hệ lụy.

Thực tiễn là chúng ta có thân và tâm. Trong mỗi chúng ta ai cũng có thân và tâm, đó là cái thực tiễn trong mỗi chúng ta. Chúng ta có tâm và trong tâm của chúng ta lại có Phật tính. Ai cũng có tâm cả, cho nên tâm là cái thực tiễn của thân. Nếu thân mà không có sự có mặt của tâm, thì thân đó sẽ không còn hoạt động được. Thường thường người ta hay nghĩ rằng thân là thực tiễn của tâm, nhưng dưới cái nhìn của thiền quán, ta thấy rằng tâm mới là thực tiễn của thân. Nếu thân nào vắng tâm, thì thân đó trở thành gỗ đá, trở thành xác chết. Thân ta cử động được là bởi trong thân ta có tâm, có ý thức.

Trong chiều sâu của tâm có Phật tính, cho nên Phật tính là cái siêu việt của tâm. Nhưng Phật tính lại là thực tiễn của sự giác ngộ. Không có sự giác ngộ nào mà không có mặt của Phật tính.

Cho nên, ta đi với bước đi cả thân và tâm, đó là bước đi của thực tiễn. Và trong bước đi thực tiễn, ta chạm vào được Phật tính của chúng ta bằng sự thực tập chánh niệm tỉnh giác, thì bước đi đó của chúng ta sẽ thành ra bước đi siêu việt.

Đại chúng có nhận ra được điều này không? Nhận ra được thì mời đại chúng ngồi thẳng dậy, chúng ta cùng nghe chuông và thở trong sự tỉnh giác.

Thưa đại chúng! Người đệ tử Phật có thể đi những bước đi vừa thực tiễn, vừa siêu việt. Cái siêu việt ngay trong cái thực tiễn của cuộc sống chúng ta. Nhận ra được điều này, chúng ta không còn bị khủng hoảng trong đời sống hàng ngày của chúng ta, và sẽ giải quyết được sự xung đột trong đời sống của chúng ta.

Một số giới trẻ hỏi tôi: “Thưa thầy, chúng con không xuất gia, và chúng con cũng không thành lập đời sống lứa đôi, đời sống gia đình, như vậy thì chúng con có hạnh phúc được không? Bởi vì có đôi người nói, nếu không đi xuất gia thì phải lập gia đình, mà không lập gia đình thì phải đi xuất gia, hai con đường đó hãy chọn lấy một”. Tôi trả lời cho quý vị trẻ đó: đi xuất gia chưa hẳn đã có hạnh phúc, mà ở đời chưa hẳn đã không có hạnh phúc, hoặc ngược lại. Vấn đề không phải là xuất gia hay tại gia, vấn đề không phải là có chồng hay không có chồng. Vấn đề là trong đời sống của chúng ta có được chất liệu của chánh niệm tỉnh giác hay không. Nếu có chất liệu chánh niệm và tỉnh giác, thì bất cứ ai, lúc nào và ở đâu, dù xuất gia hay tại gia, đời sống lứa đôi hay không đời sống lứa đôi, chúng ta đều có khả năng chế tác ra hạnh phúc được cả. Vì sao? Vì chánh niệm, tỉnh giác giúp cho ta có chủ quyền thật sự trong đời sống của chúng ta. Đi xuất gia mà không có chủ quyền trong đời sống xuất gia, thì làm sao xuất gia có hạnh phúc được? Sống trong đời sống lứa đôi mà không có chủ quyền, thử hỏi làm sao chúng ta có được hạnh phúc? Vậy, làm thế nào để có chủ quyền? Muốn có chủ quyền thì mình phải có chánh niệm, tỉnh giác. Và khi đã có chánh niệm, tỉnh giác thì ở dạng nào, chúng ta cũng có hạnh phúc cả. Hạnh phúc 100%. Vì sao như vậy? Vì khi có chánh niệm, tỉnh giác, tức là mình đã có chủ quyền trong đời sống của chính mình, mình đã có tự lập trong đời sống của chính mình, mình đã được sự bảo hộ trong đời sống của chính mình. Mình xuất gia mà không được bảo hộ bởi Tăng thân, thì sự xuất gia đó làm sao đem lại được hạnh phúc! Mình lập gia đình mà không có sự bảo hộ của hạnh phúc gia đình, thì làm thế nào mình có được hạnh phúc! Cho nên, là người đệ tử Phật, mình phải thấy rất rõ: bất cứ ở đâu, bất cứ lúc nào, bất cứ lứa tuổi nào mà biết thực tập chánh niệm, tỉnh giác mọi lúc và mọi nơi, thì tức khắc mình có an lạc. Khi mình thực tập chánh niệm, tỉnh giác như vậy, thì mình không còn phóng tâm ra ngoài và không còn săn đuổi những cái bên ngoài. Mình không săn đuổi cái bên ngoài, dù cái đó là những quyền lực tối cao, thì mình sẽ có hạnh phúc, mình sẽ có chủ quyền.

Cho nên, F. Nietzsche, một triết gia người Đức, ông xuất hiện vào hậu bán thế kỷ thứ 19, sau khi thấy nền khoa học phát triển và khám phá ra những điều mới lạ không giống như những điều mà Thánh kinh đã nói, nên ông đã tuyên bố: Thượng đế đã chết. Thượng đế chết để cho con người được sống. Sống một cách trọn vẹn của một con người, nghĩa là con người sống và có được chủ quyền. Chỉ khi nào mình sống có chủ quyền, mình mới đang thực sự sống; còn mình sống mà không có chủ quyền, thì mình sống mà như một thây chết vậy.

Làm thế nào để mình có được chủ quyền? Mình có chủ quyền để đấu tranh với ai? Và ai cho mình chủ quyền? Ai cho chị Sen chủ quyền? Có phải anh Đức không? Anh Đức không thể cho chị Sen chủ quyền được, mà chị Sen cũng không thể cho anh Đức chủ quyền được. Mỗi người phải có chánh niệm tỉnh giác, để lấy lại chủ quyền trong đời sống của mình. Chủ quyền không có ai cho ai được cả! Chủ quyền nằm ngay nơi thân tâm của những ai đang có chánh niệm tỉnh giác. Chủ quyền của cuộc sống là cái siêu việt có mặt trong cái thực tiễn. Khi một người thực tập chánh niệm tỉnh giác, người đó không có thái độ ỷ lại và thái độ đổ lỗi. Trong khi thực tập chánh niệm tỉnh giác, mà mình không có thái độ ỷ lại và đổ lỗi, thì ngay nơi đó mà mình thành tựu được hạnh phúc, mình sẽ có bước đi rất siêu việt, siêu việt ngay trong cái không ỷ lại, không đổ lỗi đó.

Ngày xưa, đức Phật đâu có ỷ lại. Nếu ngài ỷ lại thì ngài sẽ không bao giờ thành Phật được. Ỷ lại là tính vốn có nơi cuộc sống chúng ta. Ỷ lại nơi mình còn trẻ, ỷ lại mình có trí thức, ỷ lại vào dòng họ của mình, vào quê hương của mình,... Cho nên, khi đã ỷ lại thì không thể tự mình đứng dậy và đi lên được. Nếu mình sống mà ỷ lại, thì cũng như mình đã chết rồi; hoặc nếu chưa chết, thì cũng giống như một đứa con nít vậy, chưa thể gọi là trưởng thành.

Bởi vậy, chất liệu tạo nên hướng đi của người đệ tử Phật qua mọi thời đại, đó là chất liệu bước đi thực tiễn và siêu việt. Trong nội dung của bước đi thực tiễn và siêu việt đó luôn luôn có mặt chánh niệm tỉnh giác. Có vậy, bước đi của chúng ta mới là những bước đi có chủ quyền, có tự chủ. Bước đi như vậy mình mới chạm được tới tự tánh giác ngộ nơi tự thân của mỗi chúng ta. Có một nhà xã hội học và tâm lý học Tây phương vào thập niên 60-70 của thế kỷ 20, ông Erich Fromm, ông nói: “Vấn đề đối với thế kỷ 19 là Thượng đế chết, còn vấn đề đối với thế kỷ 20 là nhân loại đã chết”. Dưới cái nhìn của nhà triết gia này, thì con người không còn là con người nữa, con người trở thành máy móc, trái tim con người không còn rỉ được máu, mà nó rỉ toàn xăng, toàn dầu cả thôi.

Kể ra, ông nhìn cuộc đời như vậy cũng đúng, nhưng cũng hơi buồn phải không đại chúng?

Còn tôi thì tôi không nhìn như vậy. Tôi nhìn con người vẫn là con người trọn vẹn, dù có qua đi bao thời gian. Thượng đế vẫn còn đó, con người vẫn còn đó, mọi chuyện vẫn còn đó, chỉ có một cái thiếu đi ở nơi con người, đó chính là chánh niệm tỉnh giác. Khi chánh niệm tỉnh giác không còn, thì tất cả đều không còn, không kể là thế kỷ 21, 20, hay 19. Nhưng nếu con người vẫn còn chánh niệm tỉnh giác, thì con người vẫn còn nguyên vẹn với mọi sự hiện hữu của nó. Nếu con người có thực tập chánh niệm tỉnh giác, thì có thể Thượng đế không còn ở bên ngoài, mà Thượng đế sẽ còn ở bên trong. Thượng đế ở bên trong là gì? Đó chính là chủ quyền mà mỗi người phải tự chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Mỗi con người phải tự sáng tạo và thiết kế đời sống của chính mình. Nếu chúng ta không có chánh niệm tỉnh giác, thì trong tương lai Thượng đế sẽ chết, bởi vì không còn ai đi đến nhà thờ. Phật cũng chết, bởi vì sẽ không còn ai đi đến chùa. Không có chánh niệm tỉnh giác, Thượng đế chết, Phật chết, con người chết, thiên nhiên chết, môi trường chết..., chết hết. Nhưng nếu ta có chánh niệm tỉnh giác thì Thượng đế vẫn còn, Phật vẫn còn, mọi chuyện giữa trần gian này vẫn còn một cách nguyên vẹn.

Không có chánh niệm tỉnh giác, cha mình đang sống đó cũng chết, mẹ mình đang sống đó cũng chết, vợ mình, chồng mình, con mình, anh chị em, bạn bè mình đang sống đó cũng chết. Quý vị có thấy gia đình mình đang sống đó mà chết không? Nếu thiếu chánh niệm tỉnh giác, thì dù có sống cùng nhau nhưng có thấy được nhau đâu. Mở mắt cũng chỉ nhìn nheo nheo vậy thôi! Cứ mãi lo chạy vạy công ăn việc làm. Ban ngày đi đến các công sở kiếm ăn, giành nhau chức vụ, quyền lực; tối về lại kéo vào nhà hàng, ăn uống rượu chè no say, đến lúc mặt đỏ bừng lên, chệnh choạng về nhà. Ngủ. Sáng dậy lại tiếp tục kiếm ăn. Cuộc đời như vậy có gì đáng để bàn nữa đâu. Con người là cái gì? Có thấy được gì ngoài sự tranh giành lẫn nhau về quyền lợi, tiền bạc, mức lương.., rồi về nhà, cha mình đó, mẹ mình đó, vợ con mình đó, mà mình đâu có thấy, chỉ thấy toàn những hình ảnh nhảm nhí trên tivi. Mỗi ngày, cuộn phim đời mình chỉ diễn ra có như thế và sẽ kết thúc cuộc đời một cách kỳ cục và vô vị như thế.

Vì vậy, ông Erich Fromm nói: “Thế kỷ 20 con người đã chết” là vậy. Và đến thế kỷ 21, ông sẽ lại nói: thiên nhiên và môi trường cũng chết sạch cả luôn. Đại chúng thấy cách đây khoảng 20 năm, mình đi ở thành phố Sài Gòn đâu có bịt mũi, che mặt. Khi tôi ở Sài Gòn, cũng hơn 20 năm rồi, chiều chiều ở tu viện học xong, tôi đi bộ đến những quầy sách, tìm đọc và mua sách, nhưng mà tôi đâu có bịt mũi. Nhưng chắc chắn rằng bữa nay nếu có đi, thì cũng phải bịt mũi rồi. Không những ở thành phố lớn, mà ngay cả đến những vùng quê cũng vậy. Với cái đà này, thì con người sẽ chuốc lấy những tai nạn rất lớn trong đời sống của mình. Biết bao nhiêu bệnh hoạn sẽ trỗi dậy trong đời sống. Mình càng có con nhiều chừng nào, thì mình càng lo lắng, càng ngất ngư nhiều chừng đó.

Trong thực phẩm ngày nay vốn đã bị ô nhiễm rồi, nhưng con người u mê đến nỗi lại còn muốn khai thác thực phẩm cho có thêm lợi nhuận, bất kể đến sự an toàn của đồng loại.

Có một hôm tôi được mời dự trai tăng, trên bàn dọn rất nhiều món ngon và lạ, có món chả cao cấp Đài Loan trông như thật vậy. Tôi nhìn dĩa chả, tôi cười. Và trong suốt bữa ăn, tôi chỉ chọn gắp rau mà thôi. Bởi tôi biết, đó là cái ngon không thật và không bền. Nếu mình không có chánh niệm tỉnh giác, thì mình sẽ bị nhiều tai họa do ăn phải thức ăn bị ô nhiễm. Rồi thân tâm mình cũng sẽ bị ô nhiễm, bị tai họa lây. Mà có phải mình ráng chịu một mình đâu! Những người thân yêu của mình đều bị ảnh hưởng cả. Ví dụ thầy mà đau, thì những học trò của thầy đâu có yên, phải thăm phải viếng, phải hỏi, phải lo lắng. Cho nên, mình gắp một miếng chả, thì mình phải biết miếng chả này an toàn đến mức nào. Muốn biết như vậy, chỉ có chánh niệm tỉnh giác.

Quý vị phải biết đấy! Quý vị nào chưa biết thì mua về một ít chả chay Đài Loan dùng thử, ngon lắm! Nhưng mà sau cái ngon đó là một cái khó gỡ, mình ăn cái ngon đó xong, thì nó sẽ đi vào trong máu mình và sẽ tạo ra những cái bất hạnh cho chính mình. Có đôi người đến giờ vẫn cứ đèo queo ưa ăn thịt, trong lúc đó tất cả những heo, bò, gà, vịt người ta đã hóa học hóa cả. Heo, bò, cá, tôm,... đều được nuôi bằng những chất hóa học hết. Thế mà con người vẫn cứ đèo queo để mà ăn những thứ thực phẩm như vậy, thì trước sau gì con người cũng sinh ra nhiều trí tệ lậu mà ngày trước cha ông mình không có. Cho nên mình phải có chánh niệm tỉnh giác trong lúc ăn và phải nghị lực lắm, chứ không phải đơn giản đâu.

Đứng trước một dĩa rau muống chiên và một dĩa chả cao cấp Đài Loan, Hồng Kông, mình phải hết sức nghị lực, và bản lĩnh lắm thì cái đũa của mình mới chạm được vào dĩa rau muống chiên. Còn nếu mình không có bản lĩnh, mình ăn theo nghiệp lực, thì đương nhiên mình sẽ chạm vào nơi dĩa chả chay Đài Loan, dù là ăn chay. Cho nên mình vẫn ăn chay theo nghiệp lực, chứ không phải ăn chay theo bản nguyện. Và khi mình ăn chay theo nghiệp lực, thì mình vẫn đi theo cái dòng nghiệp của mình và mình không làm thay đổi được dòng nghiệp thức để mà thăng tiến. Đây là điểm mà quý vị cần phải chú ý trong khi tu tập. Rất nhiều người cứ nghĩ rằng: “Tôi ăn chay như vậy là giải thoát”. Nếu ăn chay mà giải thoát, thì bò với trâu nó giải thoát trước mình, bởi vì bò và trâu ăn cỏ! Ta ăn chay, nhưng trong nội dung ăn chay đó, phải có chánh niệm tỉnh giác, thì chính chánh niệm tỉnh giác trong lúc ăn đã làm cho cái ăn của ta không còn chỉ là ăn theo nghiệp lực, mà là ăn theo nguyện lực. Và chính trong giờ phút đó, mình đã đi được vào trong Thánh đạo, đã đi vào được cảnh giới của Phật, ngay tại bữa ăn của mình. Ăn như vậy, không những mình có được sự vững chãi, thảnh thơi mà còn không tạo ra một sự hệ lụy nào cho tương lai cả, bởi vì ngay trong hiện tại mình đã tháo gỡ rồi. Đại chúng thấy niệm là cái vốn có trong mỗi chúng ta. Cái đó có gì lạ đâu! Chúng ta chỉ cần thay đổi cái tà niệm thành ra chánh niệm thôi, thì ngay trong khoảnh khắc đó mình sẽ trở thành một cái gì đó rất cao, rất đẹp và rất siêu việt. Cho nên, ăn mà siêu việt, ăn mà phàm tục là vậy. Ăn siêu việt có nghĩa là trong nội dung ăn đó có chánh niệm tỉnh giác, và ăn không siêu việt có nghĩa là trong nội dung ăn đó không có chánh niệm tỉnh giác, dù là đang ngồi ăn chay.

Như vậy, đại chúng thấy là mình đi những bước đi rất là thực tiễn, nhưng cũng rất là siêu việt, cái siêu việt ngay ở trong thực tiễn. Mình ngồi, mình đứng, mình nằm, mình thở, mình cười, mình làm việc,..., tất cả những cái đó mà có nội dung của chánh niệm tỉnh giác, thì ngay trong mỗi động tác đó là mỗi động tác của siêu việt. Đại chúng có nhận ra được điều này không?

Như vậy thì bước đi siêu việt đâu có phải là khó. Nó chỉ khó khi mình chưa nắm được kỹ thuật, nhưng mà dễ là bởi vì mình đã nắm được kỹ thuật rồi. Khi đại chúng đã nắm được kỹ thuật của chánh niệm tỉnh giác rồi, thì ở trong động tác nào mình cũng có thể chế tác ra được niềm vui. Và khi mình đã có được niềm vui trong mình rồi, thì mình không cần phải đi tìm cầu, van xin ai cả, bởi mình đã có chủ quyền. Lúc mình đã có chủ quyền như vậy rồi, thì Thượng đế bên ngoài đã chết và Thượng đế trong lòng mình trỗi dậy; đức Phật bên ngoài đã đi vào và trở thành đức Phật trong tâm ta;

và đức Phật ở trong tâm ta đã sống dậy và đã tạo ra đời sống vững chãi , thảnh thơi cho ta. Đại chúng có thấy mình có thể thực tập được không? Không tốn tiền, không tốn thì giờ, không tốn chi hết phải không?

Chúng ta đâu có phải từ chối ăn. Chúng ta tu vẫn phải ăn, nhưng mà ăn ở trong chánh niệm tỉnh giác. Vẫn nấu cơm chứ, nhưng mà nấu như thế nào! Vẫn giặt quần áo, vẫn làm mọi công việc, nhưng làm trong chánh niệm tỉnh giác.

Có đôi vị hỏi tôi, một ngày mà Thầy dạy liên tục, có khi cả ba bốn tiếng đồng hồ, Thầy nói liên tục như vậy mà sao Thầy làm được. Tôi nói rằng cái bí quyết mà tôi làm được, chính là tôi vừa dạy mà tôi vừa thở, và vừa có chành niệm tỉnh giác trong lúc dạy. Tôi vừa thải ra, là tôi vừa nạp lại năng lượng ngay, nên ba bốn tiếng đồng hồ là chuyện bình thường. Do đó, đại chúng thấy lúc dạy, khi nào tôi nói xong mà tôi đi yên lặng như vậy, chính là lúc tôi nạp lại năng lượng, và sau khi nạp năng lượng xong rồi, thì tôi lại nói; và nói xong rồi, thì đi và lại nạp năng lượng. Thật sự ra tôi nói 24/24 tiếng vẫn được, chứ không chỉ ba hay năm tiếng đâu. Và điều này không phải tôi nói dóc đâu, chỉ sợ quý vị không đủ sức để ngồi nghe tôi nói 24/24 tiếng thôi. Chúng ta phải thực sự có chánh niệm tỉnh giác, phải thở thật sâu. Và khi chúng ta đã thực tập được như vậy rồi, thì đời sống chúng ta không còn có sự dong ruỗi tìm cầu bên ngoài và không khi nào có cảm giác cô đơn trong cuộc sống, để rồi phải đi tìm kiếm. Mình đến với nhau như là những thiện hữu, như là những đóa hoa, hay những làn không khí trong lành.

Thưa đại chúng! Nếu trong đời sống mình có chánh niệm tỉnh giác nhiều chừng nào, thì tuệ giác của mình sẽ phát sinh ra chừng đó và nó có khả năng xóa sạch những vô minh trong tâm thức mình. Khi tuệ giác xuất hiện và xóa sạch những vô minh trong tâm thức ta, thì mỗi bước đi của ta là mỗi bước đi tỏa ra ánh sáng, mỗi bước đi tới với ánh sáng. Phải thực tập chánh niệm tỉnh giác ngay ở trong mỗi bước chân đi của chúng ta, ngay ở trong mỗi động tác hằng ngày của chúng ta, đừng có để trôi mất, rất là uổng! Đó là chất liệu thứ nhất. Khi mình có được chất liệu đó rồi thì mình sẽ có những bước đi rất là siêu việt.

Tâm và hình khác đời

Khác đời có nghĩa là nội dung và hình thức khác đời. Người đệ tử Phật có một nội dung và hình thức khác với người không phải đệ tử Phật.

Tâm của người không phải đệ tử Phật là tâm gì? Tạm gọi là tâm của chúng sinh chay. Trong tâm mà có những chất liệu của chúng sinh chay, nếu đem những cái “chay” đó mà chạm vào nhau thì nó “đã” lắm. Nó đã theo kiểu tan hoang. Và cái hình thức được biểu hiện bởi những chúng sinh mà có tâm chúng sinh chay đó thì thế nào? Hết sức dữ tợn và thô bĩ. Quý vị có khi nào nhìn thấy một người tâm chúng sinh chay, họ dùng cái tâm đó điều khiển cái thân, và hai cái thân chúng sinh chay đó chạm vào nhau chưa? À, rất dễ sợ! Cho nên tâm và hình của người đệ tử Phật khác với tâm và hình của chúng sinh chay, khác với người đời. Nó khác là bởi vì tâm của người đệ tử Phật có chánh niệm tỉnh giác, cho nên khi buồn là mình biết mình đang buồn, bởi vậy mà cái buồn đó không thể kéo dài. Và khi mình vui thì mình biết mình vui, cho nên cái vui không đưa mình tới chỗ quá đà để mà tán thân mất mạng. Tâm của người đệ tử Phật là tâm mang nội dung của giới, của định, và của tuệ. Tâm có nội dung của giới, tức là nó có lương tâm ở trong. Vì vậy, mà khi mình làm bất cứ công việc gì, mình cũng luôn soi xét lại cái tâm của mình. Mình đem 10 đồng ra mà bố thí cho người nghèo, trên hình thức thì đó là một hành vi tốt nếu hành vi tốt đó được khẳng định với một cái tâm thương người thực sự. Mình phải xem lại mình cho như thế này là với một động cơ nào. Đôi khi vì thừa nên mình mới cho, rồi mình lại bắt người nhận đó phải cảm ơn mình, thì đó là một điều phi lý. Đáng lẽ ra mình phải cảm ơn người nhận chứ. Nếu thừa, mình cho mà người ta không nhận, thì mình phải đem đi vứt, và nếu để trong nhà mình thì chật nhà, và nếu để tiếp thì nhà mình sẽ bị thối hoặc bị hư. Cho nên, khi mình lấy một tặng phẩm ra để cho người ta, mình phải hỏi cái này có phải là cái dư của mình hay không. Nếu mình nói rằng đó là cái dư của mình mà đem cho, thì người nhận có phước và người cho không có phước gì cả. Đó là điều mà quý vị cần phải nhìn thật sâu để thấy. Có đôi người cứ thắc mắc, không hiểu vì sao mình cứ đem của đi bố thí, đi giúp đỡ người khác hoài, mà sao cứ bị tai họa mãi. Là bởi vì mình dư mà cho.

Hiểu được điều này thì quý vị mới thấy ở trong kinh Địa Tạng mà quý vị hay tụng, mình phải đem vật thực mình mới làm ra, còn mới để cúng dường Phật, Pháp, Tăng, thì mới có phước đức; không được đem những thứ mình đã dùng rồi để dâng cúng bởi vì như vậy không có phước. Quý vị phải hiểu cho rõ câu kinh trong kinh Địa Tạng để mà thực hành. Thử hỏi trong người mình nếu mà thịt dư thì sẽ như thế nào? Máu dư thì sao? Gan dư thì sao? Rồi cũng bị tăng xông, rồi phải đi giải phẩu,... Mình tới nhờ người khác giải phẩu để mình được tồn tại, mình sống, thì tất nhiên mình phải cảm ơn người kia và người kia có phước hơn phải không đại chúng? Phải nhìn thật sâu mình mới thấy được. Rất nhiều người cứ nói sao mà tôi tu ghê lắm, tôi cúng dường ghê lắm mà sao đủ thứ trên đời cứ ập đến với gia đình tôi, với bản thân tôi. Té ra là xưa nay mình toàn làm chuyện tào lao không thôi à. Phải chánh niệm tỉnh giác nghe! Người đệ tử Phật phải nhìn sâu trong tâm mình, làm cái gì chúng ta cũng phải nhìn cho thật sâu.

Cho nên tâm của người đệ tử Phật khác với tâm của người đời là vậy. Quý vị phải thấy, chứ không mình cứ cắm đầu mà làm những việc dã tràng xe cát biển

Đông.

Sáng nào tôi cũng cho cá ở hồ Bán Nguyệt- chùa Từ Hiếu ăn. Khi cho ăn, tôi nghĩ những con cá đó với tôi là một. Buổi sáng khi nghe bảng đánh, tôi mặc áo rất là đàng hoàng và khi cho cá ăn, tôi cũng mặc áo dài và áo đẹp, chứ không phải tôi mặc áo vá đâu. Nghe bảng đánh, tôi ôm bình bát, nhưng mà trước khi ôm bình bát, tôi thắp hương cúng Phật. Và tôi duy trì sự cúng dường Phật ngay từ khi nghe bảng đánh, dâng hương lên cúng Phật và tôi đi xuống. Xuống đến bàn khất thực, khi lấy cơm, tôi khởi lên ý niệm rằng tôi đang lấy cho tôi và cũng là đang lấy cho cá. Lấy xong, tôi đi về Thiền đường, ngồi xuống, cúng dường Phật và tôi bắt đầu ăn. Tôi ăn nửa phần của tôi, còn nửa phần tôi để lại cho cá. Và trong phần ăn đó, cá cũng đã được cúng dường Phật. Ăn xong, tôi từ từ đi xuống hồ cá. Tôi ngồi xuống và trước khi cho ăn, tôi có nói trong tâm tôi, mà chắc chắn quý vị ngồi bên cạnh không thể nghe được, nhưng mà cá có lẽ nghe, bởi vì tôi nói từ trái tim của mình. Tôi nói như thế này:

“Ngã kim hành thí Đương nguyện chúng sinh Xả tham dục ý Nhập Không đạo vị”.

Nghĩa là:

“Tôi nay thực hành hạnh bố thí Xin nguyện cho hết thảy chúng sinh Loại bỏ ý tham dục ở trong tâm của quý vị Để quý vị có thể, thể nhập được chân lý của

Trung đạo”.

Nói xong, tôi mới từ từ búng gọi cá và thả thức ăn xuống.

Cũng là hành động cho cá ăn, mà chắc chắn rằng anh Châu sẽ gặt hoa trái khác với tôi. Nó khác ở chỗ nào? Nó khác là ở chỗ, không phải chỉ lúc cho cá ăn tôi mới chánh niệm, mà tôi đã chánh niệm ngay từ khi mới nghe bảng đánh và thắp hương cúng Phật, rồi từ từ đi xuống hồ cá. Cái ý niệm cho cá ăn đã trỗi dậy và lòng thương đã trùm lên từ khi đó, và chính hạt giống vô lậu thiện pháp đã trỗi dậy ở trong tâm thức của mình với thời gian rất là lâu. Quý vị phải thực tập trở lại, để trong giây phút đó mình có phước đức lớn.

Đại chúng đã thấy tâm và hình khác tục chưa? Và ai biết được điều đó? Chính chánh niệm tỉnh giác giúp chúng ta nhận biết được công việc của mình đang làm. Dù chúng ta đang ngồi ăn cơm, hay đang cho cá ăn, đang ngồi thiền, hay đang giúp người nghèo, đang chăm sóc những đứa học trò, hay đang chăm sóc con cái..., thì tâm và hình của chúng ta cũng hoàn toàn khác tục. Tâm thì có chánh niệm tỉnh giác, nó rộng lớn và mênh mông. Hình thì điềm đạm, nhẹ nhàng mà sâu lắng. Chỉ cần nhìn vào là biết ngay đó chính là con Phật, không cần phải giới thiệu gì cả.

Chiều thứ sáu vừa rồi, chúng tôi dạy một học giới ở trong Luật Tứ phần cho các thầy. Trong học giới đó có nói một điều là các thầy phải mặc áo hoại sắc. Tôi hỏi mấy thầy tại sao mình thầy tu mà phải mặc áo hoại sắc, sao không mặc áo chính sắc cho đẹp? Tôi đã giúp quý thầy thấy được ý nghĩa thâm sâu của chiếc áo để có thể yêu được chiếc áo, bảo vệ được chiếc áo và trân quý được chiếc áo trong từng giây, từng phút mình đang mặc.

Chiếc áo hoại sắc là chiếc áo của thầy tu Phật giáo. Hoại sắc có nghĩa là sắc chính đã bị phá hỏng. Mình mặc vào chiếc áo mà sắc chính đã bị phá hỏng đi để nói lên cái gì? Người đời hay mặc màu áo chính sắc, nhưng mà nhà tu theo tinh thần Phật giáo phải mặc áo hoại sắc để nói lên rằng, tuy chúng tôi mặc áo như quý vị, nhưng chúng tôi không đi theo cách ăn mặc của quý vị, chúng tôi có cách ăn mặc của chúng tôi.

Quý vị mặc áo chính sắc như vậy, chính là quý vị đang đi theo cái dòng chảy của sinh tử. Thầy tu cũng mặc áo, nhưng chúng tôi không đi theo dòng chảy như quý vị, chúng tôi đi về với quê hương, với đời sống của chúng tôi. Thế gian này chết là vì gì? Thế gian này chết cũng là vì Sắc, có phải không đại chúng? “Vũ vô kiềm tỏa năng lưu khách Sắc bất ba đào dị nịch nhân”.

Nghĩa là:

“Mưa không phải là ổ khóa nhưng mà hay giữ được người;

Sắc không phải là sóng dữ nhưng lại hay nhận chìm con người xuống vực thẳm ”. Mình tu, vốn tâm dã dị tục rồi, bây giờ hình cũng dị tục, tức là mặc chiếc áo hoại sắc. Ta không đi theo với cái sắc tướng bên ngoài, ta không đi theo với cái sắc trần bên ngoài, để ta có cơ hội đi sâu vào đời sống bên trong. Và tôi có nói đùa với mấy thầy, bây giờ mình tu mình mặc chiếc áo hoại sắc và mai mốt mình sẽ mặc chiếc áo gì nữa? Chiếc áo hoại danh. Mình đã phá hoại được sắc, mình đã không đắm chìm ở nơi sắc, và mình dã không đi theo sắc, đó là một bước tiến rất tốt trên sự nghiệp tu tập; nhưng mà mình cũng phải tiến sâu thêm một bước nữa, là mình phải mặc chiếc áo hoại danh. Có nghĩa là mình không ham bất cứ một danh xưng ca ngợi nào của người đời, không đắm chìm vào bất cứ một cái danh hư huyễn nào mà người đời phong tặng cho mình, thì khi đó mình mới đi về với quê hương tâm linh của mình, mình mới đi tới được cái rộng lớn vô biên trong đời sống của mình. Đã là một ông thầy tu rồi mà chức quá nhiều, thì không có một cái quê mùa nào mà quê mùa cho bằng. Mình đi tu mà chức vị quá nhiều thì không có một cái bất hạnh nào mà bất hạnh cho bằng. Nhưng mà người đời thường cho đó là một vinh hạnh, nên giả như một ai đó mà giới thiệu thiếu đi một chức là buồn lắm. Nếu người có chánh niệm tỉnh giác thì thấy rằng trong người mà mang quá nhiều hình sắc, mang quá nhiều áo danh, áo tướng vào thì đó là nỗi bất hạnh. Nếu không nhận biết được như vậy, thì mình sẽ chạy theo và rơi vào cái bẫy của ma, cái bẫy của dục vọng.

Vì vậy, người thực tập chánh niệm phải luôn biết rõ tâm mình và biết rõ hình thức mà mình đang có mặt. Nhờ biết rõ có chánh niệm tỉnh giác ở nơi tâm, cho nên tâm mình là tâm khác tục. Khi mà nơi tâm mình được thắp lên ngọn đèn của ý thức chánh niệm, thì tâm của mình ở trong giây phút đó là tâm hoàn toàn khác tục, tâm đó là tâm của Phật. Và khi mình mặc chiếc áo mà thắp ngọn đèn chánh niệm tỉnh giác vào trong lúc mặc, thì cách mặc đó và chiếc áo đó là chiếc áo của Phật. Nên chiếc áo đó hoàn toàn khác tục, dù mình đang mặc chiếc áo màu đà, màu vàng, hay màu xám. Giả như mình mặc áo vàng, áo đà hay áo xám mà thiếu chánh niệm tỉnh giác, thì áo đó cũng như áo đỏ, áo tím thôi à. Thưa đại chúng! Tâm khác tục của người đệ tử Phật là khác chỗ nào? Người đời họ thương, đệ tử Phật cũng thương. Người đời cũng yêu, đệ tử Phật cũng yêu. Nhưng người đời thương và yêu ở trong vụ lợi, đệ tử Phật thương và yêu bất vụ lợi, chứ mình không phủ nhận cái thương hay cái yêu. Cái hay là ở chỗ đó. Như vậy, cái tâm thương yêu của đệ tử Phật khác với tâm thương yêu của người đời. Cho nên gọi “tâm dị tục” là vậy.

Và khi mà tâm thương yêu bất vụ lợi, thì mình tặng một cái gì cho người mình thương bất vụ lợi đó, mình tặng cũng bất vụ lợi. Chứ không phải người tặng là người câu cá và người được tặng là con cá.

Nếu người tặng là người câu cá và người nhận là con cá, mà khi con cá nhận ra được rằng nó đang bị câu, thì nó đau khổ khủng khiếp lắm, và đó là cái tâm của người đời.

“Hợp tác để hai bên đều có lợi”, cho nên giữa đời này, dù là lãnh tụ các quốc gia cũng chẳng khác nào những chàng đi câu cá. Hợp tác để hai quốc gia cùng có lợi, có nghĩa là đều câu cá hết. Cũng mặc veston, complet, rồi xưng hùng xưng bá nhưng thực sự ra cũng là một dạng câu cá cả, có điều là “câu cá cấp cao” .

Đệ tử Phật không phải là những người câu cá cấp cao hay câp thấp gì hết, mình thương là mình thương thôi, mình yêu là mình yêu thôi, trong đó không có một cái gì vụ lợi cả. Và mình hiến tặng cho mọi người là mình hiến tặng mà không có chi vụ lợi hết. Vì cái tâm như vậy cho nên mới là tâm khác tục. Một người đệ tử Phật đi tới đâu là an toàn tới đó, đi tới đâu là hạnh phúc tới đó, đi tới đâu là bình an tới đó. Mình cứu giúp ai là mình cứu giúp một cách bất vụ lợi, nên mình chỉ cứu giúp thôi mà không có kể công. Nếu mình có kể công, tức là mình cứu giúp có vụ lợi và chứng tỏ tâm của người đệ tử Phật và tâm của người đời không khác gì nhau cả.

Ví dụ như tôi hướng dẫn cho quý vị, giả như khi quý vị không làm theo ý của tôi, rồi tôi nổi cáu lên, tôi nói: “Ta dạy cho như thế rồi, mà vẫn như thế à!” . Nói vậy chứng tỏ là tôi dạy có vụ lợi, nên khi người kia không làm theo ý mình thì mình bắt đầu nổi cáu lên và kể công. Như vậy, chứng tỏ tôi chưa phải là chân sư. Và nếu như mình không thông minh, thì mình cũng sẽ bị mắc kẹt nơi cái không chân sư của vị đó, và mình sẽ bị bỏ mất cơ hội để đi đến với đời sống rộng lớn của mình. “Ta đã đổ công, đổ sức ra dạy mà bây giờ như vậy à! Đi lâu cũng chẳng cần gửi lá thư thăm!”.

Không cần thiết! Vấn đề là mình trang bị cho học trò và bây giờ học trò đã có được chánh niệm tỉnh giác, đã có chất liệu vững chãi thảnh thơi rồi, thì tùy theo hoàn cảnh của nó để nó bơi lội, nó sống trong hoàn cảnh của nó, miễn sao nó có được hạnh phúc. Và khi mình thấy học trò hạnh phúc, tức là mình hạnh phúc rồi, không cần phải có thư thăm. Rồi khi không có được thư thăm, người thầy cũng đừng trách: “Sao mà mau quên vậy!”. Không cần thiết điều đó, vấn đề là học trò mình có được hạnh phúc và thảnh thơi trong hoàn cảnh của nó, trong môi trường của nó và trong công việc của nó hay không. Nếu cần, thỉnh thoảng mình gọi điện thoại “có thầy đây con!” để cho học trò mình yên tâm. Thầy cũng không cần phải hỏi “sao lâu nay không lên chùa?”. Hỏi gì nữa khi học trò đã đem chất liệu của thầy, chất liệu của chùa đi vào trong cuộc sống và đã tạo ra được môi trường sống hạnh phúc, nên trong người học trò đó đã có thầy và có chùa rồi. Một vị với tâm thương yêu vô vụ lợi, một tâm cứu giúp vô vụ lợi, một tâm đồng cảm, bao dung bất vụ lợi thì phong thái của vị đó đối với người đời khác hẳn. Phong thái của vị đó cũng là phong thái vô vụ lợi, nên mình thấy rất đẹp và rất là thanh thoát. Nói như vậy có nghĩa là mình phải thực tập rất là sâu sắc, phải tu rất là kiên trì. Khi thực tập được như vậy, mình sẽ có hạnh phúc rất là lớn.

Hễ mình có vụ lợi là mình có sợ hãi, có ghen tuông, có ganh tỵ, và hạnh phúc cũng theo đó bay đi. Đại chúng thấy mình thương yêu mà không có tâm vụ lợi, cứu giúp không có tâm vụ lợi, đồng cảm không có tâm vụ lợi, cộng tác với nhau không có tâm vụ lợi, thì trong chính những việc làm đó đã ly dục rồi. Ngũ dục đã ly.

Hướng đi của người đệ tử Phật có được chất liệu bước đi thực tiễn và siêu việt, chất liệu tâm hồn và hình thức khác với thế tục. Chỉ mới hai chất liệu thôi, người đệ tử Phật cũng rất đẹp rồi. Hai chất liệu đó đâu phải chỉ thời Phật mới có mà thời mình không cần? Thời đại nào cũng cần cả. Hễ mình muốn có hạnh phúc, muốn có an lạc, muốn có cao quý, thì mình phải có những chất liệu như vậy. Không có được chất liệu như vậy thì đừng nói đến chuyện văn minh, đến thế kỷ hai mốt, hai hai chi hết.

Thế giới loài người ở thế kỷ hai mốt, người ta đang có khuynh hướng tổ chức những hội nghị để tìm hướng đi cho thế giới con người. Vào tháng 8 năm 2000, Liên Hợp Quốc cũng đã mời các nhà lãnh đạo tinh thần và tôn giáo đến để tham khảo trong Hội nghị Thưởng Đỉnh tại LHQ. Và thế giới cũng đã tiếp tục tổ chức những cuộc hội thảo tham luận, để vạch ra hướng đi cho thế giới con người vào thế kỷ 21. Có người cũng đã nói rằng thế kỷ 21 là thế kỷ của điện toán, của điện tử cho nên, người ta đã thiết lập những chính phủ chỉ bằng điện tử thôi. Khi một nền hành chánh được thiết lập hoàn toàn bằng điện tử thì cái gì xảy ra cho thế giới con người? Cái đó người ta cũng còn đang chiêm nghiệm.

Trước kia con người phải tự mình sản xuất ra tất cả, nhưng giờ đây máy móc có thể làm thay đổi con người và vì thế con người trở nên thư thả hơn. Và khi con người trở nên thư thả hơn thì con người sẽ như thế nào trong thế kỷ của chúng ta, thế kỷ 21 này? Ngay bây giờ mình đi về nhà quê thôi, các cô các cậu ở thôn quê cũng đã ăn chơi theo kiểu các cô các cậu ở thành phố và tai nạn xe cộ cũng đã xảy ra tại thôn quê. Lực lượng công an cảnh sát ở thôn quê cũng không đủ để bảo đảm được an ninh cho dân, bởi một xã cũng chỉ có được một vài công an thôi.

Quý vị thấy khi con người đã bị cơ giới hóa, điện toán hóa hết, thì con người là cái gì? Thánh nhân có nói: “Nhàn cư vi bất thiện”. Hễ con người mà ăn ở nhàn nhã thì cái bất thiện sẽ phát sinh. Cho nên, việc điện toán hóa cuộc sống con người chỉ có cái lợi khi thế giới biết thiết lập những trung tâm tu tập chánh niệm cho thế giới con người. Điều này tôi đã có đề nghị trong bài tham luận gởi Hội nghị Thượng đỉnh Thiên niên kỷ do Liên Hiệp Quốc tổ chức. Khi cơ giới hóa, điện toán hóa mọi vấn đề, thì con người sẽ rất nhàn rỗi, và nếu không có được những trung tâm tu học, những trung tâm chánh niệm tỉnh giác thì con người sẽ bị khủng hoảng nhiều mặt và thế giới con người sẽ cực kỳ bi đát, chứ không phải là văn minh đâu.

Mình trở lại câu nói của một triết gia Tây phương, Erich Fromm, nói rằng thế kỷ 20 là thế kỷ mà con người đã chết, bởi vì máy móc đã thay thế con người cả rồi. Con người không còn có chi nữa để mà sống, không còn có chi nữa để mà làm. Thậm chí mai mốt ăn cũng được ăn thế luôn. Bây giờ sinh đẻ cũng được thay thế cả. Xong rồi! Cho nên thiên chức làm mẹ, thiên chức làm cha, thiên chức làm ông nội, bà nội,... cũng xong om cả rồi. Còn đâu nữa để nói “tới đây mẹ bồng con! Tới đây ba bồng con! Tới đây nội bồng nè!...”. Còn đâu nữa! Máy đẻ thế rồi. Những cái đó nếu chúng ta không có chánh niệm tỉnh giác, chúng ta sẽ không có được cái nhìn xa, không thấy rộng và không sửa soạn được cuộc sống cho bản thân mình và cho cộng đồng của mình. Nếu các vị lãnh tụ không biết tu tập, chạy theo vật chất thì quý vị sẽ đưa cả một dân tộc của mình đi tới hố thẳm, lao mình đi tới vực thẳm rất nhanh. Tình trạng này chỉ có Phật giáo mới cứu được thôi. Mà Phật giáo là ai cứu? Mỗi người phải tu tập và phải thực tập chánh niệm tỉnh giác cho thật tinh chuyên, chứ không phải Phật giáo là Ngài Hòa thượng Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương cứu đâu. Mỗi người phải tự cứu lấy. Cách nghĩ như vậy chỉ có trong tâm của người đệ tử Phật, nên nó khác với tâm của người đời là vậy. Khi tâm đã khác thì hình thức cũng khác, và cách sống cũng khác.

Làm hưng vượng dòng dõi bậc Thánh

Đại chúng thấy mình tu và mình thấy được lợi ích cho bản thân mình, và mình ôm cái lợi ích đó mình sống cho riêng mình có được không, có nên không? Mình tu và mình thấy được lợi ích bản thân và tầm nhìn mà thế giới con người sẽ đi về đâu, thì mình sẽ giúp nhau, sẽ sách tấn nhau tu, sẽ khuyên nhau tu tập.

Vợ khuyên chồng, chồng khuyên vợ, cha mẹ khuyên con cái, ông bà khuyên cháu chắt, anh em khuyên nhau cùng tu tập. Không phải mình chỉ lo tu tập cho riêng mình không thôi. Nếu mình tu mà những người xung quanh mình không tu, thì liệu cái tu của mình có an toàn không? Nếu quý vị đang tụng kinh mà con cái hai đứa vác đùi rượt nhau ở trong nhà thì quý vị có ngồi yên tụng kinh được hay không? Quý vị có thể nói “tôi tu thôi, còn mấy đứa nó mặc kệ” . Nói như vậy có được không?

Khi mình thấy được sự lợi ích của chánh niệm tỉnh giác từng phút từng giây trong đời sống của mình, thì mình phải đem chánh niệm tỉnh giác đó giúp cho những người xung quanh, để họ cũng thực tập chánh niệm tỉnh giác như chính bản thân mình. Ngài Hộ Nhẫn mỗi buổi sáng vẫn ôm bình bát đi khất thực, ngài đi bên lề đường thôi chứ có đi giữa đường đâu, nhưng cũng bị người không chánh niệm tỉnh giác tông vào. Cuộc sống là liên đới với nhau cả. Mình tu mà người ta không tu, thì mình cũng bị lãnh sẹo theo cái không tu của người ta.

Làm hưng vượng dòng dõi bậc Thánh có nghĩa là không những mình biết tu tập mà mình còn đem chất liệu chánh niệm tỉnh giác này làm duyên cho những người trong gia đình của mình, làm điều kiện để cho những người thân yêu của mình cũng có cơ hội thực tập chánh niệm tỉnh giác. Ngoài việc Phật hóa bản thân, chúng ta còn phải Phật hóa gia đình và Phật hóa xã hội. Phật hóa gia đình và Phật hóa xã hội theo con đường nào? Theo con đường chánh niệm tỉnh giác.

Trong kinh Pháp Hoa có bài kệ như thế này:

“Chư Phật lưỡng túc tôn Tri pháp thường vô tính Phật chủng tùng duyên khởi Thị cố thuyết nhất thừa”.

Nghĩa là:

“Chư Phật là đấng đầy đủ trí tuệ và phước đức Biết rõ các pháp vốn không có tự tính, không có cái gì thật hữu và bền chắc Hạt giống giác ngộ của Phật sinh khởi cũng cần phải có điều kiện Cho nên mới nói con đường nhất thừa ”.

Đứa con của mình có Phật tính ở trong, người cháu của mình có Phật tính ở trong, người em của mình có Phật tính ở trong, nhưng mà Phật tính ở nơi người con mình, nơi người cháu mình, hay nơi người em mình chỉ có thể sinh khởi khi hội đủ điều kiện. Mà điều kiện đó là gì? Đó là sự hỗ trợ.

Nếu cha mẹ không có cơ hội để phát khởi Phật tính, nhưng người con lại có cơ hội giúp cha mẹ, tức là làm một điều kiện để phát khởi Phật tính. Trong điều kiện này cũng có thể là nghịch và cũng có thể là thuận. Ví dụ mình là con một trong gia đình, mình biết rằng cha mẹ rất thương mình, mặc dù theo kiểu “người câu cá”. Cho nên khi mình được học Phật, mình thông minh mình biết, nên mình muốn giúp ba mẹ vượt qua khỏi tình trạng là “người câu cá” và mình là “con cá”. Vậy nên, có khi mình hiện ra hạnh gọi là nghịch duyên. Nghịch duyên là nghịch như thế nào? Bởi cha mẹ mình đi theo dòng đời, cứ như thế mà chảy, và bây giờ mình hiện ra một nghịch duyên là hễ cha mẹ ăn mặn thì mình ăn chay. Chính cái nghịch duyên đó lại là tác động ngược lại và khiến cho cha mẹ mình phải xét lại cái ăn mặn, cái chạy theo dòng chảy thế tục của mình. Có khi ba mẹ mình ngồi nói với nhau “sao con bé mình nó nhỏ như vậy mà nó ăn chay được, còn mình lớn như thế này mà mình không làm được?”. Tự nhiên đó là một suy nghĩ phản quán, xét lại, rồi từ cái xét lại, cha mẹ sẽ bắt đầu suy tư, và từ nơi đó có thể chuyển đổi được ý hướng của mình. Thêm vào đó, cũng có thể khi mình biết rằng, cha mẹ cưng mình rồi, nên mình tới thủ thỉ với ba: “Ba ơi, con ăn mặn là con đau bụng” . Mình giả đò nôn, mửa.., rồi một vài lần như thế tự nhiên sẽ đánh động được tình thương của cha và mẹ. Hoặc mẹ có ép, ba cũng nói: “Thôi, con đã không ưa ăn thì ép làm gì! Thôi thì mẹ đi mua đậu khuôn với nấm mà nấu cho con nó ăn”. Chính mình hiện ra một nghịch duyên nhưng lại trở thành một thuận duyên. Nghịch duyên như vậy để làm gì? Để đánh thức Phật tính ở nơi ba mình dậy, nơi mẹ mình dậy, ở nơi người thương mình dậy. Bởi khi đã thương mình rồi thì mỗi động tác, mỗi cử chỉ của mình đều chạm vào tâm hồn của họ hết. Thực sự ra, một người không thương kia, mình mới khó nói. Cho nên không có lý do gì mà người thương mình, nếu mình có chánh niệm tỉnh giác, lại không giúp họ vượt qua được tình trạng u mê. Dứt khoát nếu mình có tuệ giác là mình giúp họ vượt ra ngay. Còn thật sự ra nếu họ không thương mình là mình chịu. Và nếu đã thương rồi thì chắc chắn trước sau gì họ cũng đi theo con đường của mình thôi. Nhưng cái này đòi hỏi phải có nghệ thuật cao kỳ. Bắt mình ăn cá, mình ăn vào một cái là cứ mửa, cứ nôn; ba bữa như vậy thì người thương mình sẽ chịu không nổi rồi, “thôi thôi, để cho nó ăn chay cho rồi!”.

Nếu đi chùa không cho thì mình cũng không nói gì hết, mình đóng cửa mình ngồi vậy thôi, hoặc là mình làm mà mình chỉ im lặng vậy thôi, làm mặt lạnh tanh tanh à. Sau đó người mà thương mình thấy mình mặt lạnh tanh tanh như vậy là họ sốt ruột dữ lắm, họ sốt ruột khoảng hai ngày họ chịu không nổi, “thôi, đi đi”.

Đó cũng là nghịch duyên để tạo ra hạt giống Phật trổi dậy ở trong đời sống của mình. Đại chúng thấy có cha mẹ nào lại không thương con, và không có người con nào lại không thương cha mẹ hết. Cũng không có vợ nào lại không thương chồng, và không có người chồng nào lại không thương vợ mình hết. Nên mình phải sử dụng cái thương đó, khi là thuận, khi là nghịch, để mà đạt tới mục tiêu chánh niệm tỉnh giác của mình. Không có thầy nào mà không thương trò hết. Thầy mà đánh trò một roi là thầy đau cả chục roi, nhưng thầy vẫn cắn răng mà đánh. Thầy nói một lời nặng với học trò là thầy tan nát tim phổi trước, nhưng cũng phải ráng gân mà nói, nín thở mà nói. Đó là cái nghịch hạnh. Mình phải đánh cú chót này, mới có thể làm thay đổi được người học trò, là mình cứ đánh. Phải đánh cú này, cú chí tử này khi đó nó mới ngộ, thì mình cứ đánh. Và người khác nhìn vào thấy có vẻ tàn nhẫn, nhưng không phải, bởi vì trong đó có tình thương và có cả tuệ giác. Nếu mình là người khách quan thì mình không thể hiểu được.

Mình nối dõi dòng giống bậc Thánh là mình phải làm điều kiện để hạt giống bậc Thánh được trỗi dậy ở nơi người mình thương, ở nơi người mình chăm sóc, ở nơi người mình quý trọng. Nhiều hạt giống được trỗi dậy như vậy, thì gia đình mình trở thành gia đình Phật hóa, dòng họ mình trở thành dòng họ Phật hóa, làng xã mình trở thành làng xã Phật hóa, quê hương mình trở thành quê hương Phật hóa, và cõi của mình trở thành cõi Phật. Cần gì phải đi cho xa, chừ Tịnh độ không đi mà vẫn đến. Muốn nối dõi và làm hưng thịnh dòng dõi bậc Thánh, mình phải biết được rằng tất cả chúng sinh đều có hạt giống đó cả, chỉ có điều người thì bị lấp sâu, có người thì bị lấp cạn, có người chỉ bị lấp sơ sơ và chỉ cần mình gảy móng tay thì hạt giống của người đó cũng có thể trỗi dậy được rồi. Có người phải lấy chổi mà quét thì mới trỗi dậy, có người thì phải lấy cái bay mà cạy, nhưng cũng có người thì phải lấy búa mà gõ, không phải gõ một lần mà phải gõ nhiều lần. Chúng ta thực tập chánh niệm tỉnh giác mỗi ngày, tức là mình nuôi hạt giống giác ngộ của mình lớn lên. Mình phải bước đi những bước đi siêu việt ở trong cái thực tiễn và thực tiễn ở trong cái siêu việt ở những điểm như vậy. Gia đình mình là một sự thực tiễn, vợ chồng là một sự thực tiễn, cha mẹ con cái, anh em bạn bè là một sự thực tiễn của cuộc sống, thì trong cái thực tiễn đó mình đưa năng lượng chánh niệm tỉnh giác vào, để thực tập và sống, thì ngay trong cái thực tiễn đó trở thành cái siêu việt.

Mình có chánh niệm tỉnh giác, nên mình xuyên suốt tâm hồn của người mình thương, của người mình kính. Nên khi mình xuyên suốt được tâm hồn của người mình thương, của người mình kính thì mình có thể tạo ra được một điều kiện để cho Phật tính của người đó khởi sinh. Mình tu cũng phải cực kỳ tâm lý và hết sức thông minh, chứ không phải là tu một cách ngây thơ đâu. Nếu tu một cách ngây thơ mình sẽ không thể thành tựu được. Mình muốn đưa người nào đi chùa để thực tập, mình phải biết khuynh hướng của họ, và mình biết được nhược điểm của con người họ thì mình sẽ giúp họ được và mình có thể khơi dậy được Phật tính ở trong con người họ. Có một lần tôi đi lên chùa Phước Duyên rất là tối, tôi đi bộ từ ngoài chùa Thiên Mụ đi vào, thì có hai anh chàng say rượu và đi chếnh choáng giữa đường. Gặp tôi nơi hồ, lúc đó cũng chín mười giờ đêm rồi, nó tới ôm tôi lại, cả hai đứa, mà trong miệng thì hôi rượu lắm. Tôi đứng yên lặng như vậy. Cả hai đứa, đứa nào cũng nói: “Thầy thấy con ngon lành không” và “Thầy có thương con không?”. Tôi cười và tôi nói:

“Hai anh quá tuyệt vời, chứ ngon lành sao được!”.

Và khi nghe nói như vậy, hai đứa nó nói: “Mi thấy chưa, thầy mà còn khen tao nữa thì mi phải biết!”. Và mình chỉ nói một câu như vậy thôi, nó thả mình ra liền. Và cuối cùng nó nói: “Con tuyệt vời như vậy mà mấy người họ nói con say”. Tôi nói: “Theo thầy thì các anh không phải say, say đâu còn biết tuyệt vời được, cho nên tỉnh nơi a”. Hai đứa nói: “Tỉnh, thôi, mình đi, thầy vào chùa nghe”.

Cho nên, mình thấy trong một cơn say như vậy, nếu mình không có chánh niệm tỉnh giác, họ ôm mình như vậy mà mình đi sừng sõ với họ thì mình bị lãnh sẹo ngay. Quý vị thấy, thực tập chánh niệm tỉnh giác rất quan trọng và nó có thể bảo toàn cho mình trong mọi tình huống, dù là đang đối đầu với người say và còn đang nằm trong vòng tay của người say, mình vẫn thoát ra được. Tôi nói điều này quý vị phải chiêm nghiệm sâu.

Tất cả người say đều đang ôm mình trong vòng tay của họ, chứ không phải chỉ say rượu thôi đâu. Có những người say sắc, có những người say danh, có những người say tiền, có những người say ăn, có những người say ngủ, có những người say tình,... Tất cả những người say đó đang còn ôm mình trong vòng tay của họ, nhưng mà mình có chánh niệm tỉnh giác thì mình vẫn khơi mở được Phật tính ở nơi họ và họ sẽ trả tự do lại cho mình. Mình đừng có nói rằng: chồng con khó lắm thầy ơi, không đi chùa được đâu; vợ con khó lắm thầy ơi, không đi chùa được đâu; mạ con khó lắm thầy ơi, không tu được đâu; cha con khó lắm thầy ơi, không tu được đâu... Nếu mình có chánh niệm tỉnh giác rồi thì từ từ mình sẽ tháo ra được hết.

Và thầy cũng đã tháo ra được, từ trong vòng tay của người say trong một đêm khuya. Giả như nếu hai người mà say với nhau thì thế giới đó thành ra thế giới của điên cuồng rồi, đâu phải thế giới của Phật nữa, đâu phải thế giới của Thánh nữa. Mặc kệ, người đó say mặc kệ, nhưng mình phải tỉnh thì mình giúp được. Chứ còn say với nhau thì là vũ phu sống với nhau rồi, chúng sinh chay sống với nhau rồi, thì là bể đầu lõa máu cũng là chuyện tất yếu phải xảy ra. Nhưng mình là đệ tử Phật mà, mình có chánh niệm tỉnh giác mà, tại sao mình lại để cho say! Có những trường hợp mình không say, nhưng mình chỉ giả say thôi, bởi vì có giả say mình mới có cơ hội gần được người ta, mới cứu được người ta, mới giúp được, đưa một tay để kéo người ta ra. Còn say thiệt thì ăn mày rồi!

Để có thể làm hưng vượng dòng dõi bậc Thánh, người đệ tử Phật phải cực kỳ thông minh, cực kỳ bản lĩnh, có chất liệu của tuệ giác ở trong, có chánh niệm tỉnh giác ở trong. Còn nếu như thất niệm thì mình sẽ bị hỏng thôi, và hạt giống Thánh sẽ bị khô đi, mình sẽ không khơi mở được dòng dõi bậc Thánh.

Thưa đại chúng, sau ngày thực tập chánh niệm này chúng ta phải có bổn phận làm hạt giống Phật ở nơi tâm ta trỗi dậy, nuôi lớn dần lên, và sau đó chúng ta sẽ nhắm tới những người thân yêu của chúng ta.