Kinh Viên Giác Lược Thích

Chương Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát

Chương Tịnh Chư Nghiệp Chướng. Trên trình Độ Tu Hành, bất luận Chỉ, Quán hay Thiền Định, nhưng khó khỏi Bệnh hoạn không Phát Sinh.(Nghĩa là Đạo cao một thước, ma cao một trượng). Như vậy sự Tu Hành cũng chỉ đem hàng phục, phá trừ cái vô thủy vô minh, thì cái thế lực mãnh liệt của vô minh, tất nhiên nó phản Động mà chống lại. Cái Dụng sự của nó đã ẩn náu ở trong Tâm, thì nó thường Sinh nghĩ bậy thấy tà, dĩ chí chiêu nạp Quỷ Thần, Ngoại Đạo, Tà Ma, Tà Sư. Cho nên Người Tu Hành, chẳng những Biết cái mặt phải của sự Tu, lại còn phải Biết mặt trái của Bệnh để mà đối trị. Kẻ Tà Kiến chiêu nạp Tà Ma, lại tự xưng Đắc Đạo Vô Thượng, Chứng Thánh thành Phật, đó là đảo kiến. Cho nên Chương này và Chương dưới đặc điểm đề xuất Người Tu Hành phải quyết liệt mà trừ Bệnh. Ví như Bệnh Pháp ái, Bệnh Tăng Thượng mạn, Bệnh Ác Tri kiến, v.v... trước khi Chưa Tu thì không có nguyên do Phát hiện, nếu Phát hiện cũng không có Lực. Người theo Pháp này Tu Hành, nhân đó mà không Thành Chánh Quả, Sinh ra kiến Ngoại Đạo hoặc Chủng Tính Nhị thừa thực đáng thương thay! Hai vị Bồ Tát hỏi Phật, vì lòng Bi rất thâm thiết! Chương này nói rõ Tâm Bệnh. Chương dưới nói rõ Tà Sư Bệnh.

Tịnh Chư Nghiệp Chướng: Bệnh hoạn trên Sự Tu Hành, mà Sinh Nghiệp Chướng. Nếu đem Giác Tâm phá Tà Sư Ác tri kiến, thì tất cả các Nghiệp Chướng đều phải tiêu tán.

Hán: Ư thị Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát tại Đại Chúng trung, tức tòng tòa khởi đỉnh lễ Phật túc, hữu nhiểu tam táp tràng quỵ xoa thủ, nhi bạch Phật ngôn: Đại Bi Thế Tôn! vị ngã đẳng bối Quảng Thuyết như thị bất tư nghị sự, Nhất thiết Như Lai Nhân Địa Hành Tướng, linh Chư Đại Chúng đắc vị tằng hữu. Đồ kiến Điều Ngự, lịch hằng sa kiếp, cần khổ Cảnh Giới, Nhất thiết Công Dụng, do như nhất Niệm, ngã Đẳng Bồ Tát thâm tự khánh úy. Thế Tôn! Nhược thử Giác Tâm, Bản Tính Thanh Tịnh, nhân hà nhiễm ô, sử Chư Chúng Sinh mê muội bất Nhập. Duy Nguyện Như lai, Quảng vị ngã đẳng Khai Ngộ Pháp Tính, linh thử Đại Chúng cập Mạt thế Chúng Sinh, tác tương lai Nhãn. Tác thị ngữ dĩ, ngũ Thể đầu Địa, như thị tam Thỉnh chung nhi phục thủy.

Việt: Khi đó Ngài Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát, ở trong Đại Chúng, liền từ tòa đứng dậy, đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh về bên hữu ba vòng, quỳ thẳng chắp tay mà bạch Phật rằng: “Lạy Đức Đại Bi Thế Tôn! Vì lũ Chúng con rộng nói cho những việc bất tư nghì như thế, Nhân Địa Hành Tướng của các Đức Như Lai, khiến cho Đại Chúng được việc Chưa từng có. Coi thấy Đức Điều Ngự, trải qua những Cảnh Giới cần khổ kiếp như cát bụi, tất cả Công Dụng cũng như một Niệm, Bồ Tát Chúng con rất là vui mà sợ. Bạch Thế Tôn! Nếu Giác Tâm đó, Tính vốn Thanh Tịnh, nhân sự nhiễm ô gì, làm cho Chúng Sinh mê muội mà không được Nhập! Kính xin Đức Như Lai rộng vì lũ Chúng con Khai Ngộ Pháp Tính, khiến Đại Chúng đây và Chúng Sinh đời Mạt thế, làm con mắt sáng cho tương lai”. Nói thế rồi, năm Thể rạp đất, cứ như thế, ba lần Thỉnh trước sau như một.

GIẢNG VĂN

Nhân Địa Hành Tướng: tức là Ba Pháp Môn nói ở Chương trên. Điều Ngự: một Tên trong Mười Hiệu của Phật. Nhân Nghe thấy Phật dạy Pháp Môn Tu, như Coi thấy các Đức Phật trải qua bao kiếp cần khổ, tất cả các Công Dụng cũng như một Niệm, cho nên gọi là một việc Bất tư nghị mà Chúng con rất là vui mà sợ. Thế Tôn trở xuống: là lời tái Thỉnh. Theo Chương trên, câu tất cả các Đức Như Lai Viên Giác Thanh Tịnh không phải Tu tập. Ý nói nếu Giác vốn Tịnh, thì không nhiễm ô mà có Chúng Sinh. Các Đức Như Lai Ngộ Viên Giác, lý ưng Chúng Sinh cũng Ngộ là phải. Kính xin: lời Thỉnh Phật. Pháp Tính: Đại Sớ nói: “Pháp Tính là Tính của mọi Pháp. Nếu nói đến Bản Thể của nó thì gọi là Giác Tính. Nếu suy cho cùng Pháp Sai Biệt thì không có tự Thể, chỉ cùng một Tính mà thôi, gọi là Pháp Tính.” Nay đã phá Bốn Tướng, mà Viên dung các Pháp, cùng một Giác Tính. Nguyên văn nói: Khai Ngộ Pháp Tính.

Hán: Nhĩ thời Thế Tôn cáo Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát ngôn: “Thiện tai! Thiện tai! Thiện nam tử! Nhữ đẳng nãi năng vị Chư Đại Chúng cập Mạt thế Chúng Sinh, tư vấn Như Lai như thị Phương tiện, nhữ kim đế Thính! Đương vị nhữ Thuyết”. Thời Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát phụng Giáo hoan hỷ, cập Chư Đại Chúng mặc nhiên nhi Thính.

Việt: Bấy giờ Đức Thế Tôn bảo Ngài Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát rằng: “Hay lắm! Hay lắm! Thiện nam tử! Các Ông lại hay vì tất cả Đại Chúng và Chúng Sinh đời Mạt, hỏi han Như Lai Phương tiện như vậy, Ông nay Nghe cho kỹ! Tôi sẽ vì Ông mà nói”. Thời Ngài Tịnh Chư Nghiệp Chướng Bồ Tát vâng theo vui mừng, và tất cả Đại Chúng im lặng đón Nghe.

Hán: Thiện nam tử! Nhất thiết Chúng Sinh tòng vô thủy lai, vọng tưởng chấp hữu Ngã, Nhân, Chúng Sinh cập dữ thọ mạng.

Việt: Thiện nam tử! Tất cả Chúng Sinh, từ kiếp vô thủy tới nay, vọng tưởng chấp có Ngã, Nhân, Chúng Sinh và thọ mạng.

GIẢNG VĂN

Từ đây trở xuống, Chính lời Phật đáp. Ý hỏi tại sao Chúng Sinh nhiễm ô, tuy có những Phương tiện Tu, mà vẫn mê không Ngộ, thắc mắc nguyên nhân ở đâu? Đức Phật Thuyết một câu Đạo để phá, nhân Chúng Sinh Chấp có Ngã, Nhân, Chúng Sinh và thọ mạng Bốn Tướng. Nhưng sự vọng chấp đó cũng không Biết nó khởi thủy từ thời nào. Chúng Sinh tuy có Giác Tính, nhưng Chưa từng Giác Ngộ. Nguyên văn nói: “từ vô thủy tới nay”. Mê lý vô Ngã, mới Chấp Có Ngã. Văn nói “vọng tưởng”. Trên nói qua, kẻ phàm phu thô chấp Bốn Tướng. Ngã: có Nghĩa là chủ tể trong Năm Ấm của Thân Tâm, thực không có chủ tể. Chúng Sinh tưởng lầm, Chấp có Ngã, gọi là Ngã Tướng. Thứ hai Hiểu Biết Thân Tâm không có chủ tể, đối với Tâm Chấp cái năng thụ Sinh tử kia là Chân Ngã (thực có ta). Ví như Chấp có linh hồn, Cầu Sinh lên Trời, hoặc Thần Tiên chẳng hạn, tức là Sự Tác Dụng của Chấp; Sự Chấp đó đối với Ngã Tướng gọi là Nhân Tướng. Hiểu biết trước Chấp Ngã Tướng, Nhân Tướng đều là hư vọng và thịnh, suy, khổ, lạc, tiếp tục thay đổi luôn luôn, thì cái chủ tể có còn được chăng. Như thế, tuy Chấp có Chân Ngã mà Chưa từng Chấp Định một Pháp như linh hồn, v.v...gọi là Chúng Sinh Tướng. Hiểu biết Sự Chấp trên là sai, lại Chấp một cái báo của Mạng Căn vẫn còn không mất, tức là Chấp thọ mạng của Chân Ngã, gọi là Thọ Mạng Tướng. Thực ra Bốn Tướng Căn bản do Chấp Ngã. Tóm lại Ngã Tướng, Sự Chấp trước bất đồng, cho nên có Bốn Tướng khác nhau. Trên đây giải thích Bốn Tướng, là ước lượng kẻ phàm phu nhận thức Cảnh mê. Cho đến Người Cầu Đạo cũng Chưa trừ được Bốn Tướng, đó là Trí Cảnh bị mê, trong Kinh văn đã thích rõ.

Hán: Nhận Tứ điên đảo vi Thực Ngã Thể, do thử tiện Sinh tắng ái Nhị Cảnh, ư hư vọng Thể, trùng Chấp hư vọng, Nhị vọng tương y, Sinh vọng Nghiệp Đạo. Hữu vọng Nghiệp cố, vọng kiến lưu chuyển. Yếm lưu chuyển giả, vọng kiến Niết bàn.

Việt: Nhận Bốn điên đảo là Thực Thể của Ta, do đó liền Sinh yêu, ghét Hai Cảnh, với Thể hư vọng nương nhau Sinh vọng Nghiệp Đạo. Có vọng Nghiệp rồi, lầm thấy lưu chuyển. Chán lưu chuyển rồi, thì lại lầm thấy Niết bàn.

GIẢNG VĂN

Bốn Tướng đều là cái kiến (thấy) điên đảo. Nay không Biết là điên đảo, lại nhận thực có Ta. Do chấp có Ta, cho nên thuận lòng Ta thì yêu, trái lòng Ta thì ghét. Nguyên văn nói: “do đó liền Sinh Hai Cảnh yêu ghét”. Ngã Thể là hư vọng, yêu ghét cũng là hư vọng. Trên cái hư vọng của Ngã Thể, lại thêm cái hư vọng của yêu ghét. Nguyên văn nói: “với Thể hư vọng lại Chấp hư vọng”. Như vậy cố Chấp thực có Ngã, cho nên Sinh yêu ghét. Nhân yêu ghét lại Chấp thực có Ngã Thể. Nguyên văn nói: “Hai Vọng nương nhau”. Vọng Thể, và vọng Cảnh nương nhau, cho nên Sinh ra những tạo tác của vọng Nghiệp, mà chiêu nạp những thiện, ác của Sáu Đạo. Như vậy có vọng Nghiệp, như phàm phu lầm thấy Sinh tử luân chuyển trong Sáu Đạo. Chán luân chuyển như Ngôi Nhị thừa Tiểu Thánh, lầm thấy thoát Sinh tử, Chứng Niết bàn. Thấy có Niết bàn, cũng do Ngã Chứng, như vậy hãy còn Ngã Tướng hiển nhiên, cho nên gọi là Vọng. Song ngôi Nhị thừa Tiểu Thánh thấy có Niết bàn, tức là Pháp ái, cũng là mê Trí của Ngã Tướng.

Hán: Do thử bất năng Nhập Thanh Tịnh Giác, phi Giác vi cự Chư Năng Nhập giả. Hữu Chư Năng Nhập, phi Giác Nhập cố. Thị cố Động Niệm cập dữ Tức Niệm, giai quy mê muộn.

Việt: Bởi thế mà không hay Nhập Thanh Tịnh Giác, chứ không phải Giác chống cự với mọi Người Năng Nhập. Những Người Năng Nhập, không phải Giác Nhập vậy. Cho nên Động Niệm cùng với Tức Niệm đều là mê muội.

GIẢNG VĂN

Chính đáp lời hỏi, nhân gì khiến cho Chúng Sinh mê muội không Nhập. Do Lầm thấy Luân chuyển hoặc Lầm thấy Niết bàn, vì thế không được Nhập Thanh Tịnh Giác. Song không được Nhập, là do Chấp Ngã sử nhiên. Như thế thấy rằng không phải Giác Tính ngăn cản, khiến cho Người ta không được Nhập. Nguyên văn nói: “Không phải Giác chống cự với mọi Người Năng Nhập”. Nghĩa là Người không được Nhập, cũng không phải tại Giác không cho Nhập. Cho đến Người được Nhập cũng không phải tại Giác cho Nhập. Ví như Bồ Tát Tùy thuận Giác Tính, do Tu Đức Quán Hành khế hợp với Giác Tính mà Chứng Nhập. Nguyên văn nói: “Những Người Năng Nhập không phải Giác Nhập”. Nhập với không Nhập cũng không phải trách nhiệm tại Giác. Bộ Đại Sớ nói: “Như Thân ở trong mộng Chưa quên, nó không hợp với Bản Thân, nhưng không phải lỗi tại Thân”. Vọng tưởng Chưa hết, Dụng Tâm hoàn toàn đều lầm, chẳng những kẻ phàm phu Động Niệm mê muội, khởi hoặc tạo Nghiệp; đến như Ngôi Nhị thừa Tức Niệm, Chấp Không, Chấp Tịch, cũng đều mê muội. Nguyên văn nói: “Cho nên Động Niệm với Tức Niệm đều là mê muội”, để đáp câu hỏi nhân gì mà mê muội.

Hán: Hà dĩ cố? Do hữu vô thủy bản khởi vô minh, vi kỳ Chủ tể. Nhất thiết Chúng Sinh, Sinh vô Tuệ mục, Thân Tâm đẳng Tính giai thị vô minh. Thí như hữu Nhân bất tự đoạn mạng. Thị cố đương tri: hữu Ngã ái giả, Ngã dữ Tùy thuận. Phi Tùy thuận giả, tiện Sinh tắng oán. Vị tắng ái Tâm, dưỡng vô minh cố. Tương tục Cầu Đạo, giai bất thành tựu.

Việt: Tại sao thế? Bởi có từ vô thủy bản khởi vô minh, làm Chủ tể cho mình. Tất cả Chúng Sinh, Sinh ra không có mắt Tuệ, Thân Tâm mọi Tính đều là vô minh. Ví như có Người không tự đoạn mạng. Vì thế nên Biết: cái Ta yêu đó, Ta với Tùy thuận. Nếu không Tùy thuận, liền Sinh ghen ghét. Vì Tâm ghen ghét, nuôi Tính vô minh. Tiếp nối Cầu Đạo, đều không thành tựu.

GIẢNG VĂN

Tại sao thế: là nhắc lại văn trên. Ý nói Động Niệm là mê muội, Nghĩa đó dễ hiểu. Còn Tức Niệm cũng mê muội: thì mới thật khó hiểu. Dưới đây sẽ giải thích Nghĩa đều quy mê muội: Đầu tiên Đoạn Định là do đời vô thủy, gốc nó khởi tự vô minh, nó đã làm Chúa tể, tức là nguyên nhân đầu tiên. Bản khởi vô minh: là chỉ vào cái Sinh Tướng vô minh mà nói, nhưng không Biết nó khởi Thời và khởi Tướng, cho nên gọi là bản khởi. Từ trước tới nay, tạo tác những Công Dụng và sự Nghiệp đều thuộc vô minh, nó khiến cho tất cả Chúng Sinh bất Tri bất Giác, mạo nhận là Ta, cho nên gọi là Chúa tể. Chúng Sinh không có Mắt Tuệ, không tự soi thấy Thân Tâm tức là vô minh Huyễn hóa, cũng như hòn ngói do đất mà thành. Nguyên văn nói: “Thân Tâm các Tính đều là vô minh”. Nhất hướng đã bị vô minh làm Chúa tể, thì không có khả năng gì để tiêu diệt vô minh. Dụng sự của vô minh đã không có năng lực tự tiêu diệt được vô minh, thì cũng như Người ta không tự đoạn được mạng của mình. Vì thế nên biết trở xuống: là nói cái Chướng của Người Tu Đạo. Chúng Sinh do Dụng sự của vô minh mà Sinh Chấp Ngã. Như thế nếu thuận Ta thì Ta yêu, Ta sẽ Tùy thuận. Tùy thuận có Nghĩa là dung hợp. Trái lại Cảnh không Tùy thuận thì Sinh lòng oán ghét. Yêu ghét đã từ vô minh Phát Sinh, thì nó lại càng nuôi thêm vô minh, thực không phải một việc dễ trừ. Cũng như sóng từ nước mà Sinh, thì sóng lại làm thêm thế lực cho nước. Như vậy Động Niệm và Tức niệm đều quy mê mưội. Nếu Ta cứ để cho yêu ghét với vô minh huân tập lẫn nhau, tư dưỡng lẫn nhau, tiếp nối không ngừng, thì dầu có cần khổ Tu Đạo, mà không Ly Bốn Tướng, quyết không thành Đạo.

Hán: Thiện nam tử! Vân hà Ngã Tướng! Vị Chư Chúng Sinh Tâm Sở Chứng giả. Thiện nam tử! Thí như hữu Nhân, bách hài điều thích, hốt vong Ngã Thân, tứ chi huyền hoãn, tiếp dưỡng quai phương; vi gia châm ngải, tức tri hữu Ngã. Thị cố Chứng thủ phương hiện Ngã Thể. Thiện nam tử! kỳ Tâm nãi chí Chứng ư Như Lai tất Kính liễu tri Thanh Tịnh Niết bàn giai thị Ngã Tướng.

Việt: Thiện nam tử! Thế nào là Ngã Tướng! Nghĩa là cái Tâm Sở Chứng của Chúng Sinh. Thiện nam tử! Ví như có Người, trăm hài hòa thích, chợt quên Thân Ta, bốn chi (chân tay) tê mỏi, tiếp dưỡng trái phương hoặc chích kim hoặc đốt ngải, là Biết có Ngã. Vì thế nhận lấy mới hiện ra Ngã Thể. Thiện nam tử! Tâm đó cho đến Chứng được rốt ráo Hiểu biết Thanh Tịnh Niết bàn của Như Lai cũng là Ngã Tướng.

GIẢNG VĂN

Dưới đây nói rõ Bốn Tướng, là Mê Trí Cảnh của Người Cầu Đạo, là một

Việc trên Cảnh của Nội Tâm cực kỳ ẩn vi, bất đồng với Mê thức của Bốn Tướng. sở dĩ, đó là Bệnh hoạn của Người Tu Hành. Câu đầu, trưng bày và giải thích. Câu sau nói Ngã Tướng rất thâm và tế nhị. Nhất hướng ẩn phục, náu lẩn ở trong, không có thể Hiểu Biết. Phải chăng Tự Tâm của họ có thể Chứng tỏ và Hiểu Biết, thì cái Tướng đó mới Phát hiện. Nguyên văn nói: “Nghĩa là cái Tâm Sở Chứng của Chúng Sinh”. Đại sớ giải rằng “Tâm, là đệ thất Thức. Sở Chứng là đệ bát Thức Kiến phần. Tất cả Chúng Sinh Chấp nó là Ngã ở trong

Ta, vì thế, Tướng này rất khó thấy đặng”. Thí như: giả đặt lời thí dụ cho rõ Nghĩa. Như Người không có Bệnh trong mình, hòa vui không Biết có Thân; dĩ chí bốn chi hòa lạc, cũng quên Thân ta. Kim chích, ngải đốt, thuộc Y Sư. Trong cái trạng thái Thấy Ngã Thân, như Người có Bệnh, Thầy Thuốc chích kim hoặc đốt ngải, khi đó hoặc đau hoặc ngứa, hoặc nóng súc đến Thân Thể, mới Biết có Ngã. Nữa là Người Tu, Biết chấp ngã là vọng, phải nên đoạn.

Trong khi Thiền Định, tạm được quên tình, không chấp Thân Tâm Huyễn hóa và các Thô Tướng của Ngã Chấp. Nếu gặp sự kích thích, hốt nhiên thấy Tâm giao cảm, tức là cái Ngã Tướng vi tế, nó ẩn phục ở bên trong Chưa đoạn trừ hết. Nguyên văn nói: “vì thế nhận lấy mới hiện ra Ngã Thể”. Thiện nam tử trở xuống: Nói Ngã Tướng thâm tế (nhỏ nhiệm) khó hiểu biết, nó là cái Chướng của Người Cầu Đạo. Chẳng những việc tầm thường thấy Biết, lại còn trên phần Lý, như có Chứng Thủ cũng gọi là Ngã Tướng. Với Người Cầu Đạo, cái Tâm Chứng đến Cảnh Giới Phật, Hiểu Biết Thanh Tịnh Niết bàn, thì cái Chứng Thủ đó cũng là Ngã Tướng. Chứng Biết Niết bàn của Như Lai, tức là Tướng của Giác Thể Thanh Tịnh, như thế cũng chẳng khác gì có Chứng. Nếu nhận Niết bàn là Pháp để Chứng Thủ, tất nhiên lại Chấp riêng có Tâm Năng Chứng. Năng Chứng và Sở Chứng Chưa hết, tức là Ngã Tướng.

Hán: Thiện nam tử! Vân hà Nhân Tướng! Vị Chúng Sinh Tâm Ngộ Chứng giả. Thiện nam tử! Ngộ hữu Ngã giả, bất phục nhận Ngã. Sở Ngộ phi Ngã, Ngộ diệc như thị. Ngộ dĩ siêu quá, Nhất thiết Chứng giả, tất vi Nhân Tướng. Thiện nam tử! Kỳ Tâm nãi chí Viên Ngộ Niết bàn, câu thị Ngã giả. Tâm tồn thiểu Ngộ, bị đạn Chứng Lý, giai danh Nhân Tướng.

Việt: Thiện nam tử! Thế nào là Nhân Tướng! Nghĩa là Tâm của Chúng Sinh Ngộ cái Chứng đó. Thiện nam tử! Ngộ có Ta lại chẳng chịu nhận Ta. Ngộ Không phải Ta, Ngộ cũng như thế. Ngộ rồi, vượt qua tất cả cái Chứng đó, hết là Nhân Tướng. Thiện nam tử! Tâm đó dầu cho Viên Ngộ được Niết bàn cũng đều là Ngã. Tâm còn chút Ngộ, Chứng Lý đầy đủ, đều là Nhân Tướng.

GIẢNG VĂN

Văn trên nói Tâm Sở Chứng là Ngã Tướng. Đây nói Tâm Ngộ Lý, Ngộ cái chỗ Chứng Thủ, tức là Ngã Tướng hiện còn. Ngay cái Tâm Ngộ tức là Nhân Tướng. Nguyên văn nói: “Nghĩa là Tâm của Chúng Sinh Ngộ cái Chứng đó”. Ngộ có Ta, lại chẳng chịu nhận Ta. Ý nói Ngộ chỗ Chứng Thủ, thì Ngã Tướng hãy còn, Tâm Biết là phi (trái), lại không nhận Ngã. Nếu không nhận Ngã, mà Ngộ Biết cái chỗ Chứng Thủ đó là phi Ngã (không phải Ta). Vậy có Ngã và Phi Ngã, cũng là một Tâm Ngộ mà thôi. Nguyên văn nói: “Ngộ không phải Ngã, Ngộ cũng như vậy”. Tất cả Trí Năng Chứng đều là Ngã Tướng, đây nói Tâm đã Ngộ lại không Chấp trược. Nguyên văn nói: “Ngộ rồi vượt qua tất cả Chứng”. Do không vong (quên) được Tâm Năng Ngộ, trái lại Biến thành Ngã Tướng; lại cũng hình như riêng có Tướng của Người khác, Tướng đó, đối với Ngã Tướng gọi là Nhân Tướng. Ngộ: suy xét, Biện luận, so lường, do Ta mà suy đến Người, cho nên gọi là Nhân Tướng. Như Ngộ Chứng đó không phải Ta và không nhận Ta. Cái Nghĩa không phải Ta và không nhận Ta, tức là hàm cái Ý Nghĩa Người ta, như vậy Tâm Ngộ đó là Nhân Tướng.

Mới rồi Luận Duy Tâm, Chấp có Tự Ngã, cũng không Thành lập. Nếu suy luận Người ta tức là Có Ta, lập vũ Trụ Duy Tâm Luận, nói mỗi Người đều có Tự Ngã, cũng là có Ngã mà nói đến Nhân, thì cái Chấp đó cũng tương đối với Nhân Tướng, không khác. Tâm đó trở xuống: không những Ngộ (Hiểu Biết) cái Chứng đó là hư vọng Ngã, trái lại Ngộ đó là Nhân Tướng. Giả sử Tâm Ngộ Niết bàn là Ngã Tướng mà không chấp trước, như vậy nếu còn một chút Tâm Ngộ, đều là Nhân Tướng.

Hán: Thiện nam tử! Vân hà Chúng Sinh Tướng! Vị Chư Chúng Sinh, Tâm tự Chứng Ngộ sở bất cập giả. Thiện nam tử! Thí như hữu Nhân, tác như thị ngôn: “Ngã thị Chúng Sinh”, tắc tri Bỉ Nhân, Thuyết Chúng Sinh giả, phi Ngã phi Bỉ. Vân hà phi Ngã! “Ngã thị Chúng Sinh”, tắc phi thị Ngã. Vân hà phi Bỉ! “Ngã thị Chúng Sinh”, phi Bỉ Ngã cố. Thiện nam tử! Đản Chư Chúng Sinh Liễu Chứng, Liễu Ngộ, giai vi Ngã Nhân. Nhi Ngã Nhân Tướng sở bất cập giả, tồn hữu sở Liễu, danh Chúng Sinh Tướng.

Việt: Thiện nam tử! Thế nào là Chúng Sinh Tướng! Nghĩa là Tâm Tự Chứng Ngộ của Chúng Sinh không còn. Thiện nam tử! Ví như có Người nói như thế này: “Ta là Chúng Sinh”, thì Biết Người kia nói Chúng Sinh, không phải Ngã và không phải Bỉ (Người khác). Tại sao không phải Ngã! “Ta là Chúng Sinh” thì không phải Ngã. Làm sao không phải Bỉ? “Ta là Chúng Sinh”, đâu phải Bỉ là Ngã vậy. Thiện nam tử! Những Chúng Sinh Liễu Chứng và Liễu Ngộ, đều là Ngã Nhân. Mà cái Tướng Ngã Nhân đó đã hết, chỉ còn có Liễu thôi, gọi là Chúng Sinh Tướng.

GIẢNG VĂN

Chứng: là Ngã Tướng. Ngộ: là Nhân Tướng. Hiểu biết hai Tướng đó đều phi ( không phải), thì đã ly được Cảnh Giới Tự Chứng, Tự Ngộ. Nguyên văn nói: “Tâm Tự Chứng, Tự Ngộ của Chúng Sinh không còn”. Với cái Tướng Chứng, Ngộ không còn, nhưng cái Ngã Tướng hãy còn vi tế ẩn phục ở trong. Cho nên Tướng đó gọi là Chúng Sinh Tướng. Đại Sớ nói: “Chúng Sinh không nhất định Chấp nhất”.

Thiện nam tử trở xuống: Để thí dụ cho rõ Nghĩa. Cũng như có Người nói “Ta là Chúng Sinh”, thì Người đó tự nhận là Chúng Sinh, chứ không tự nhận có Mình nữa, và cũng không chỉ cho Người khác. Nguyên văn nói: “Không phải Ngã (Ta), không phải Bỉ (Người khác). Tại sao Biết không tự nhận Ngã, vì Y tự xưng Y là Chúng Sinh, đã là Chúng Sinh dĩ nhiên không phải Ngã. Tại sao Biết không phải là Người khác, vì Y nói Y là Chúng Sinh, chứ không nói Người khác là Chúng Sinh, như thế không phải Người khác (Bỉ) là Ta. Câu đâu phải Bỉ là Ngã: tức không phải Người khác (Bỉ) là Ta. Để ly khai cái Tâm tích ẩn mật của Ngã Tướng, Nhân Tướng nhận xét ở trong, tức là Chúng Sinh Tướng. Chữ Những: là kết thành cái Danh Tướng của Chúng Sinh. Những Người Cầu Đạo Hiểu biết chỗ Sở Chứng là Ngã Tướng, Hiểu biết chỗ Sở Ngộ là Nhân Tướng. Nguyên văn nói: “Liễu Chứng, Liễu Ngộ đều là Ngã Nhân. Liễu Chứng: thì không Chấp Ngã tướng. Liễu Ngộ: thì không Chấp Nhân Tướng. Như vậy lại vượt qua cái Tâm tích Liễu Chứng, Liễu Ngộ của Nhân Tướng, Ngã Tướng. Do Tâm tích Chưa hết cho nên có Tướng ẩn mật vi tế còn tồn tại. Song Tướng đó, như trên đã nói, Ta là Chúng Sinh, thực ra Chúng Sinh Tướng chỉ còn có một Niệm Liễu mà thôi, gọi là Chúng Sinh Tướng. Liễu: Chứng và Ngộ không còn tồn tại, chỉ còn có cái Trí Năng Liễu, gọi là Liễu.

Hán: Thiện nam tử! Vân hà Thọ mạng Tướng? Vị Chư Chúng Sinh, Tâm chiếu Thanh Tịnh Giác sở Liễu giả. Nhất thiết Nghiệp Trí, sở bất tự Kiến, do như Mạng Căn.

Việt: Thiện nam tử! Thế nào là Thọ mạng Tướng? Nghĩa là Chúng Sinh, Tâm chiếu sai chỗ Thanh Tịnh Giác, mà Liễu. Tất cả Nghiệp Trí không thể tự Thấy, cũng như Mạng Căn.

GIẢNG VĂN

Thọ mạng Tướng: Cũng là Ngã Tướng vi tế hãy còn tồn tại. Chúng ta không thể tự thấy Biết được. Cũng như Mạng Căn, Người ta không thể tự thấy Biết nó, gọi là Thọ mạng Tướng. Tâm chiếu Thanh Tịnh: Ý nói tự Tâm của Chúng Sinh trên Thể Trí, Chiếu sai đã Thanh Tịnh. Đại Sớ nói: “Tức cái Tâm Chiếu cho nên nói rằng Thanh Tịnh”. Liễu: đoạn trên nói Liễu Chứng, Liễu Ngộ của Tâm Tính Chúng Sinh, Tâm chiếu đã Thanh Tịnh, cho nên Biết cái Liễu đó là phi (trái), nếu còn có Liễu tất còn có Tướng. Có Tướng tất có đối đãi, có hạn lượng. Nguyên văn nói: “Giác Sở Liễu giả”. Tất cả Nghiệp Trí: nói tất cả trên Tâm Thể hay có Trí Tác Dụng, cũng là Giác Tâm. Giác Sở Liễu giả: là tối thâm của tất cả Nghiệp Trí, có thể đem Giác mà phá cái Sở Chứng, Sở Ngộ, và Sở Liễu, nó không tự Biết được bản Thân của nó. Cho nên văn nói: “Tất cả Nghiệp Trí không thể tự thấy”. Không thể thấy được Tướng của nó, cũng như Mạng Căn của con Người, tuy còn tồn tại nhưng không thể thấy đặng. Vì thế, Giác Tướng rất ẩn vi bí mật, nếu đã không thấy, thì cũng rất khó trừ. Cũng như Mạng Căn ẩn phục ở trong Người, cho nên gọi là Thọ mạng Tướng.

Hán: Thiện nam tử! Nhược Tâm chiếu kiến Nhất thiết Giác giả, giai vị Trần cấu. Giác sở Giác giả, bất ly Trần cố. Như thang tiêu băng. Vô Biệt hữu băng, Trí băng tiêu giả. Tồn Ngã, Giác Ngã, Diệu phục như thị.

Việt: Thiện nam tử! Nếu Tâm soi thấy tất cả Giác, đó đều là Trần cấu. Giác, lại soi lại Giác, thì cũng không lìa Trần. Như nước sôi tiêu băng. Nước không khác băng, Biết băng, tiêu đó. Còn Ta, Biết Ta, cũng lại như thế.

GIẢNG VĂN

Đoạn này nói rõ, nếu đã có Tướng đều thuộc Cảnh vọng. Tất cả Giác đó: là chỉ vào ba Giác Tướng ở trên mà nói. Tâm soi thấy: Ý nói một Tướng Giác, sau có thể soi thấy ba Tướng Giác ở trên. Sở dĩ cái Giác đó có năng lực soi thấy những Giác ở trên, cũng là phải dùng Tâm Trí mà chiếu soi, như vậy cũng là Trần cấu. Vì Tâm còn, cho nên Năng, Sở hãy còn. Pháp Sở Giác không ly Trần, thì Tâm Năng Giác cũng không ly Trần. Trần cấu: Tức là Tâm Chưa trong sạch. Cũng như nồi nước đương sôi đem bỏ cục nước đá vào, nước đá tan ra thành Tịnh thủy, quyết nhiên không còn hình dung; Cục đá lấy một đều lỏng là phải. Tỷ như Ngã Tướng đã tiêu diệt, mới là Tịnh Tâm, không còn có Tâm chiếu soi, mà soi thấy tất cả Giác khác. Giả như hãy còn chút đỉnh Ngã Tướng để chiếu soi, mà đoạn trừ Ngã Tướng khác, thì không phải Tịnh Tâm. Cũng như hãy còn một chút nước đá, thì không phải Tịnh thủy. Nguyên văn nói: còn Ngã, Giác Ngã cũng lại như vậy.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh bất liễu Tứ Tướng. Tuy Kinh đa kiếp cần khổ Tu Đạo, đãn danh hữu vi. Chung bất năng thành Nhất thiết Thánh Quả. thị cố danh vi Chính Pháp Mạt thế.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt, không Hiểu Bốn Tướng. Tuy trải qua nhiều kiếp cần khổ Tu Đạo, cũng là hữu vi. Quyết không thành được tất cả Thánh Quả. Cho nên gọi là Chính Pháp Mạt thế.

GIẢNG VĂN

Tu Đạo mà không Hiểu Bốn Tướng, tuy nhiều kiếp cần khổ Tu Hành, chỉ là Nhân Sinh diệt của Thế gian. Ví như con rắn ăn trăm con vật cũng là chỉ nuôi cái Thể của con rắn thôi. Nếu đã thuộc cái Nhân Thế gian, thì không thành được Thánh Quả của Xuất Thế gian. Tất cả Thánh Quả: nói Thánh Quả Bồ Tát và Nhị thừa. Nếu không Hiểu mê Trí của Bốn Tướng, thì không thành Địa Thượng Đại Thừa Thánh Quả. Nếu không Hiểu mê Thức của Bốn Tướng, thì Thánh Quả của Tiểu Thừa cũng không thành. Chính Pháp Mạt thế: Ý nói không Hiểu Bốn Tướng mà Tu Đạo, tuy ở thời Chính Pháp cũng là Mạt thế.

Hán: Hà dĩ cố? Nhận Nhất thiết Ngã vi Niết bàn cố; hữu Chứng hữu Ngộ danh thành tựu cố. Thí như hữu Nhân, nhận tặc vi tử, kỳ gia tài bảo, chung bất thành tựu.

Việt: Tại sao thế? Vì nhận tất cả Ngã là Niết bàn; có Chứng có Ngộ gọi là thành tựu. Ví như có Người, nhận giặc làm con, tài bảo cửa nhà, trọn không thành tựu (đều bị phá tan).

GIẢNG VĂN

Tại sao thế? Ý nói không Hiểu Bốn Tướng thì không thành Thánh Quả.

Tất cả Ngã: Bốn Tướng đều gọi là Ngã. Câu đầu nói sở dĩ không thành Thánh Quả, là do Vọng Nhận tất cả Ngã Tướng là Niết bàn. Câu dưới nói cái Tướng của Vọng Nhận, vọng nhận Ngã Tướng là Niết bàn, thành ở như nơi mình đã Chứng; vọng nhận Nhân tướng là Niết bàn, thành ở như nơi mình đã Ngộ; vọng nhận Chúng Sinh Tướng, thành ở nơi mình đã Liễu; nhận Thọ mạng Tướng, thành ở nơi mình đã Giác, cũng như thế. Nguyên văn nói: có Chứng có Ngộ gọi là Thành tựu. Ví như giặc ở trong nhà, không Biết nhận xét, lại nhận là con. Cố nhiên tiền của sẽ bị phá tan. Phương chi Tạng Thức là hư vọng, thất Thức Chấp Ngã, không Hiểu cho minh bạch, lại nhận là Niết bàn; vì vậy dầu có Tu Hành cũng không thành được công đức. Đó cũng chỉ Vọng Nhận Ngã Tướng, thì Ngã không được giải thoát, cho nên Tu nhiều kiếp mà không thành Thánh Quả.

Hán: Hà dĩ cố! Hữu Ngã Ái giả, diệc Ái Niết bàn. Phục Ngã Ái Căn, vi Niết bàn Tướng. Hữu Tắng Ngã giả, diệc Tắng Sinh tử. Bất tri Ái giả, Nhân Sinh tử cố. Biệt Tắng Sinh tử, danh bất Giải thoát.

Việt: Tại sao thế? Ta có Yêu đó là Yêu Niết bàn. Giẹp Ái Căn Ta, là Niết bàn Tướng. Ta có Ghét đó, là Ghét Sinh tử. Chẳng Biết Ái đó, là gốc Sinh tử. Khác với Ghét Sinh tử, là không được Giải thoát.

GIẢNG VĂN

Vọng nhận Ngã: tất có Tâm yêu ta, Tâm ghét . Có Tâm yêu ta, thì lấy Tâm đó mà yêu Niết bàn. Tạm giẹp được Tâm yêu ta, là Tướng của Niết bàn, không ngờ Tâm đó lại thành Pháp Ái. Có Tâm ghét, đối với Sinh tử đều không có Tâm ghét. Nhưng không ngờ cái Tâm yêu Niết bàn, thực là cái Nhân của Sinh tử. Không Biết đoạn lòng Ái, lại dùng lòng ghét Sinh tử, như thế Pháp không được giải thoát, tức là Pháp Ái. Ý nói Pháp Niết bàn là một Pháp Giải thoát. Yêu ghét là cái Nhân hệ lụy trói buộc. Tâm giẹp được Ngã Ái, nhưng không phải thực Niết bàn, vì Ái Niết bàn cho nên thành Pháp Ái. Yêu Niết bàn mà ghét Sinh tử, không ngờ cái gốc Sinh tử do Ái Tâm. Nếu không diệt Ái, chỉ ghét không thì có ích gì! Tu tập như vậy thì sao được Giải thoát.

Hán: Vân hà đương tri Pháp bất Giải thoát! Thiện nam tử! Bỉ Mạt thế Chúng Sinh tập Bồ đề giả, dĩ kỷ vi Chứng vi tự Thanh Tịnh, do vị năng tận Ngã Tướng Căn bản.

Việt: Làm sao mà Biết Pháp không được giải thoát! Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt thế Tu tập Đạo Bồ đề, thấy mình mới Chứng được chút đỉnh đã tự cho là Thanh Tịnh, cũng do Chưa hết được cội gốc Ngã Tướng.

GIẢNG VĂN

Câu đầu theo văn trên mà nói, Pháp không được Giải thoát. Ý nói Niết bàn là một Pháp Tịch diệt, nay Ái Niết bàn Cầu Giải thoát. Tại sao lại gọi là không được Giải thoát! Thiện nam tử trở xuống: Nghĩa là mới Chứng được chút đỉnh, đã cho là Thanh Tịnh; Như thế Chưa hết Ngã Tướng, tức là Pháp không được Giải thoát. Chứng chút đỉnh! Trên đây bốn phần: Chứng, Ngộ, Liễu, Giác. Mới được chút phần Chứng, gọi là Chứng chút đỉnh; và cũng không tự nhận là đã Thanh Tịnh, nếu nhận tức là Pháp Chấp.

Thọ mạng Tướng thuộc Giác, cũng là Nghiệp Trí, do Ngã Tướng Chưa hết. Nguyên văn nói: do Chưa hết được cỗi gốc Ngã Tướng.

Hán: Nhược phục hữu Nhân tán thán bỉ Pháp, tức Sinh hoan hỷ tiện dục Tế Độ. Nhược phục phỉ báng bỉ sở đắc giả, tiện Sinh sân hận. Tắc tri Ngã Tướng kiên cố chấp trì, tiềm phục Tạng Thức, du hý chư Căn, tằng bất gián đoạn. Thiện nam tử! bỉ Tu Đạo giả, bất trừ Ngã Tướng, thị cố bất năng Nhập Thanh Tịnh Giác.

Việt: Nếu mà có ai khen lao Pháp đó, liền Sinh vui mừng, và muốn Tế Độ. Nếu lại phỉ báng Pháp sở đắc đó, thì Sinh sân hận. Biết rằng Ngã Tướng chấp giữ vững bền, ẩn náu ở Tạng Thức, qua lại các Căn chưa từng gián đoạn. Thiện nam tử! kẻ kia Tu Đạo, không trừ được Ngã Tướng, cho nên không hay Nhập Thanh Tịnh Giác.

GIẢNG VĂN

Sở dĩ nói Chưa hết Căn bản của Ngã Tướng, là do khen, chê, thẳng hoặc Động lòng vui buồn. Nếu gặp Người khen lao ta Tu Pháp Môn đó, thì Sinh vui mừng. Hoặc gặp Người chê cái Cảnh Giới sở đắc của mình, thì Sinh lòng tức giận. Như vậy Người Tu Đạo thực khó tự xét lấy mình. Vậy cái Tâm vui buồn giận tức, ta hãy suy nghiệm ngay trong Tâm Ngã chấp của ta thì sẽ Biết. Nguyên văn nói: Biết rằng Ngã Tướng chấp giữ bền vững. Ngã Tướng hoặc thâm (to) hoặc tế (nhỏ), ẩn náu ở đệ bát Thức. Trong khi các Căn đối với Cảnh Trần, thì nó làm Chúa tể Tác Dụng ở trong, không lúc nào gián đoạn. Nguyên văn nói: ẩn náu ở Tạng Thức, qua lại các Căn, từng không gián đoạn.

Hán: Thiện nam tử! Nhược tri Ngã không, vô húy Ngã giả. Hữu Ngã Thuyết Pháp, Ngã vị đoạn cố. Chúng Sinh thọ mạng diệc phục như thị. Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh Thuyết Bệnh vi Pháp, thị cố danh vi khả lân mẫn giả! Tuy cần Tinh tiến, tăng ích Chư Bệnh, thị cố bất năng Nhập Thanh Tịnh Giác.

Việt: Thiện nam tử! Nếu Biết không có Ta, thì không nhận thấy có Người chê Ta.Thấy có Ta Thuyết Pháp, thì cái Ta Chưa đoạn.

Chúng Sinh thọ mạng cũng lại như thế. Thiện nam tử! Chúng Sinh đời sau nói Bệnh làm Pháp, vì thế ta cũng thương xót lắm! Tuy cần Tinh tiến, lại thêm các Bệnh, cho nên không hay Nhập Thanh Tịnh Giác.

GIẢNG VĂN

Nghe lời khen không vui, Nghe lời chê không buồn, cũng Chưa chắc đã hết được Ngã Chấp. Nếu thực đã hết Ngã Chấp, thì Nghe lời chê cũng không thấy có Người chê. Nếu còn thấy có Người chê, trái lại còn thấy có Ta là Người bị chê. Nguyên văn nói: Nếu Biết không có Ta, thì không nhận thấy có Người chê Ta. Nếu thực không có Ta, thì không thấy Ta Tế Độ cho Người. Và Ta Thuyết Pháp cho Nghe, nếu còn thấy có Ta Thuyết Pháp, Chính là Ngã Tướng Chưa đoạn hết. Nguyên văn nói: thấy có Ta Thuyết Pháp, thì cái Ta Chưa đoạn. Còn Nhân Tướng, Chúng Sinh Tướng, Thọ mạng Tướng, cũng lại như thế. Ngã Tướng hoặc nông hoặc sâu, đều là cái Bệnh của trên Sự Tu Hành Chưa đoạn hết.

Với Người Cầu Đạo, thường thường vọng nhận Ngã Tướng là Niết bàn, tức là Thuyết Bệnh làm Pháp. Vì thế mà Đức Phật xót thương Sự Tu Hành như vậy, càng Tu thì Bệnh lại càng nặng. Nguyên văn nói: “Cho nên không hay Nhập Thanh Tịnh Giác”.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh bất liễu Tứ Tướng, dĩ Như Lai giải cập sở Hành sứ, vị tự Tu Hành, chung bất thành tựu. Hoặc hữu Chúng Sinh vị Đắc vị Đắc, vị Chứng vị Chứng. Kiến thắng tiến giả, Tâm Sinh tật đố. Do bỉ Chúng Sinh vị đoạn Ngã Ái, thị cố bất năng Nhập Thanh Tịnh Giác.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt, không Hiểu Bốn Tướng, lấy chỗ Hành Giải của Như Lai, tự nhân Tu Hành, đó là của mình, thì không thành Đạo. Hoặc có Chúng Sinh Chưa được, tự đắc là được; Chưa Chứng, tự đắc là Chứng. Thấy kiến giải của mình khá, Tâm Sinh ngạo mạn tật đố. Do Chúng Sinh kia Chưa đoạn được Ngã Ái, vì thế không hay Nhập Thanh Tịnh Giác.

GIẢNG VĂN

Văn đây nói thêm, nếu không Hiểu Bốn Tướng, tất Sinh hai điều lầm lỗi:

1) Nhận Công Đức của Phật làm Công Đức của mình; 2) Mới được chút phần Kiến giải lại Sinh kiêu mạn.

Hành, Giải của Như Lai: Ý nói Người trộm nhận Công Đức của Phật làm Công Đức của mình. Lũ Người đó cho rằng Kinh Giáo chép cái chỗ Giải của Như Lai, chẳng qua như thế, thì ta cũng như thế Tu; chỗ Hành của Như Lai chẳng qua như thế, thì ta cũng như thế Hành. Hiểu biết Hành Giải của Như Lai, tự nhận Cảnh Giới Hành Giải đó là của mình. Vì họ chẳng Biết Bốn Tướng Chưa hết, họ dùng Thức Tâm phân Biệt, bám vào Ngôn Giáo mà nói, quyết không thành được Thanh Tịnh Hành Giải. Hoặc có trở xuống: Ý nói con Người mới hơi được chút phần Hiểu Biết, đã sinh lòng kiêu mạn tự đắc. Ở đây nói hai chữ Chưa được, không phải là tuyệt đối không có được gì, tức là được chút phần, hoặc tựa có như được mà nói. Chưa Chứng cũng vậy. Ý nói: cũng có Người thực tại chưa được Thanh Tịnh Niết bàn, nhân sự Chứng, Ngộ, Liễu, Giác đã được chút phần Cảnh Giới. Với Niết bàn cũng tương tự, nhưng tự đắc đã được Niết bàn. Thực tại chưa Chứng Viên mãn Bồ đề, nhân mới giẹp được phiền não của Ngã Chấp. Với Bồ đề cũng tương tự, nhưng tự đắc cho là mình đã Chứng Bồ đề. Với con Người chưa được, chưa Chứng cũng không phải tự họ không Biết, do Tâm kiêu mạn tăng Thượng của họ quá cao, họ tự cho họ đã được, đã Chứng. Những Người đó nếu thấy ai hơn họ, thì họ lại gắng công Cầu tiến hơn Người, cho nên Tâm họ thường Sinh tật đố, ghen ghét; Như vậy thì thực Biết rằng Chưa được và Chưa Chứng. Chưa đoạn Ngã Ái: Ý nói hai thứ Người ở trên Sinh Tâm tật đố, ghen ghét là do chưa đoạn được Tế Tướng của Ngã Ái. Nguyên văn nói: “Không hay Nhập Thanh Tịnh Giác”.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh hy vọng thành Đạo, và vô linh Cầu Ngộ. Duy ích đa văn, tăng trưởng Ngã kiến. Đãn đương Tinh cần hàng phục phiền não, khởi Đại dũng mãnh. Vị đắc linh đắc; vị đoạn linh đoạn; tham, sân, ái, mạn, thiềm khúc, tật đố, đối Cảnh bất Sinh. Bỉ, Ngã, ân ái, nhất thiết tịch diệt. Phật Thuyết thị Nhân Tiệm thứ thành tựu, Cầu Thiện tri thức bất đọa Tà kiến. Nhược ư sở Cầu Biệt Sinh tắng ái, tắc bất năng Nhập Thanh Tịnh Giác Hải.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt hy vọng thành Đạo, không có Cầu Ngộ. Chỉ thích học nhiều, cho rộng Ngã kiến. Phải nên Tinh cần hàng phục phiền não, khởi Đại dũng mãnh. Chưa được, khiến cho được; Chưa đoạn, khiến cho đoạn; tham, sân, ái, mạn, thiềm khúc, tật đố, đối Cảnh không Sinh. Bỉ (Người ta), Ngã (ta), ân ái, tất cả tịch diệt (vẳng lặng). Phật nói Người đó lần lượt Thành đặng, Cầu Thiện tri thức, không mắc kiến tà. Nếu mà Cầu Thầy, Biệt sinh yêu ghét thời không được vào Bể Thanh Tịnh Giác.

GIẢNG VĂN

Tiết này nói về việc khuyến Giới. Từ chữ không có trở xuống ba câu: là lời Giới (răn). Từ câu phải nên trở xuống đến câu không mắc kiến tà; là lời khuyên. Sau hai câu là nói Ngã kiến làm Chướng Ngại cho Sự Tu Hành.

Giới Ý – Ý nói Đức Phật răn Chúng Sinh đời Mạt thế Tu Hành. Mục đích là hy vọng thành Đạo. Hy vọng thành Đạo, tất phải Ngộ Tịnh Viên Giác Tâm. Nên Biết rằng, Đức Phật không những răn Chúng ta phải nên Cầu Ngộ, mà lại còn nhắc nhở Chúng ta chớ nên chỉ chăm học nhiều, làm cái Năng sự cho Ngã Kiến, mà không Cầu Giác Ngộ. Nguyên văn nói: “Không có Cầu Ngộ, chỉ thích học nhiều”. Đa văn chỉ là cái học đếm văn tự mà thôi. Giả sử có Hiểu nhiều Biết rộng, thực ra cũng chẳng phải là Tự Ngộ được Tịnh Tâm. Trái lại chỉ thêm phần Ngã Kiến, mà làm Chướng Ngại cho Sự Cầu Ngộ.

Khuyên Ý – Ý nói Đức Phật khuyên Chúng Sinh đời Mạt: hy vọng

Thành Đạo. Phải nên mạnh giạn mà hàng phục phiền não, tức là phải Hiểu biết Bốn Tướng đều Không, Phát Tâm dũng mãnh. Tất cả các Công Đức Diệu Dụng ở trong Cảnh Chân thực, trước Chưa được nay phải gắng làm cho được. Tất cả các Pháp Chướng Ngại ở trong Cảnh điên đão, trước Chưa Đoạn xong, nay phải gắng Đoạn cho hết. Như vậy chỉ có Tự Mình Chứng nghiệm được những sự tham, sân, ái, mạn, của Căn bản phiền não, thiềm khúc, tật đố các tùy phiền não, đối Cảnh không Sinh. Nghĩa là Người và mình, ơn và yêu, làm Căn bản (gốc rễ) cho Sinh tử, tất cả phải tịch diệt (vẳng lặng).

Tịch diệt: là không Sinh diệt, cũng không phải trước có mà sau diệt. Nếu thực như vậy, thì sẽ tiến lên tiêu diệt Bốn Tướng mà Chứng Pháp Không, và cũng có thể Biết được Sự Thành của Quan Hành. Nguyên văn nói: “Phật nói Người ấy lần lượt Thành đặng”. Nếu Cầu Thiện tri thức, mới không mắc tà kiến; Song Cầu Thiện tri thức, chỉ nên Cầu những bậc Chánh tri kiến, nhưng không được phân biệt mà sinh Tâm yêu ghét. Đối với Người Thiện tri thức mà lại còn phân Biệt giàu, nghèo, sang, hèn, là do Căn bản của Ngã Tướng chưa trừ hết, có thể làm Chướng cho Đạo. Nguyên văn nói: “Nếu mà Cầu Thầy, Biệt Sinh yêu ghét, thì không được vào bể Thanh Tịnh Giác”. Hai câu này có Ý thiết tha dặn bảo, vì nó làm Chướng Ngại cho Đạo.

Hán: Nhĩ thời Thế Tôn dục trùng Tuyên thử Nghĩa nhi Thuyết kệ ngôn: Tịnh Nghiệp nhữ Đương tri! Nhất thiết Chư Chúng Sinh, giai do Chấp Ngã ái, vô thủy vọng lưu chuyển. Vị trừ Tứ Chúng Tướng, bất đắc thành Bồ đề. Ái tắng Sinh ư Tâm, thiềm khúc tổn Chư Niệm, thị cố đa mê muội, bất năng Nhập Giác Thành. Nhược năng quy Ngộ sái, tiên khử tham, sân, si. Pháp Ái bất tồn Tâm, Tiệm thứ khả thành tựu. Ngã Thân bản bất hữu, tắng ái hà do Sinh! Thử Nhân Cầu Thiện hữu, chung bất đọa tà kiến. Sở Cầu, Biệt Sinh Tâm, Cứu Kính phi thành tựu.

Việt: Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn Tuyên lại Nghĩa đó mà nói bài kệ rằng: Tịnh Nghiệp Ông nên Biết! Tất cả các Chúng Sinh, chỉ vì Chấp yêu Ta, vô thủy xoay chuyển hoài. Vì Chưa hết Bốn Tướng, không được thành Bồ đề. Yêu ghét Sinh ở Tâm, thiềm khúc dồn ở Niệm, vì thế nhiều mê muội, không hay vào Giác Thành. Nếu hay quy Ngộ Cảnh, trước bỏ tham, sân, si. Pháp Ái không để Tâm, lần lượt mới thành tựu. Thân ta nguyên Không có, yêu ghét từ đâu Sinh! Người ấy Cầu Thiện hữu, quyết không mắc kiến tà. Tâm Cầu, sinh phân biệt, rốt ráo không Thành tựu.

GIẢNG VĂN

Sái: Tiếng Phạn là Sái đa la. Tàu dịch: Quốc Độ và Thế giới, hoặc Cảnh vực Ngộ sái, cũng như Ngộ Cảnh. Đã gọi là Ngộ Cảnh, thì Pháp ấy Pháp khác đều thuộc Ngộ, không còn có mê.

Chương Phổ Giác Bồ Tát

Tà Sư Bệnh: Tà chấp và thấy biết lầm, không phải lỗi tại Chúng Sinh, do Thầy bạn đào tạo mà thành. Người Tu Hành, tự mình phải Thân cận những Bậc Thiện tri thức. Tà Sư ác hữu, mù quáng, nếu không có con mắt sáng lựa chọn tất bị sa ngã! Do Tà Pháp tự hại mình hại Người. Vì thế Thầy, bạn phải nên chú Ý lắm mới được. Nhưng đối với Người tà kiến ở Thế gian, lại là Người tri thức rất tốt của mình; Ngài Phổ Giác Bồ Tát, có tài Hiểu biết những tà kiến, với lòng Bi thiết thương đời Mạt thế, cho nên Ngài đứng lên hỏi Phật.

Hán: Ư thị Phổ Giác Bồ Tát tại Đại Chúng trung, tức tòng tòa khởi, đỉnh lễ Phật túc, hữu nhiễu tam táp, tràng quỵ xoa thủ nhi bạch Phật ngôn: Đại Bi Thế Tôn! Khoái Thuyết Thiền Bệnh, linh Chư Đại Chúng đắc vị tằng hữu, Tâm Ý đãng nhiên, hoạch Đại an ổn. Thế Tôn! Mạt thế Chúng Sinh, khứ Phật thậm viễn, Hiền Thánh ẩn phục, Tà Pháp tăng sí, sử Chư Chúng Sinh! Cầu hà đẳng Nhân? Y hà đẳng Pháp? Hành hà đẳng Hạnh? Trừ khứ hà Bệnh? Vân hà Phát Tâm? Linh bỉ quần manh bất đọa tà kiến! Tác thị ngữ dĩ, ngũ Thể đầu Địa, như thị tam Thỉnh chung nhi phục thủy.

Việt: Khi đó Ngài Phổ Giác Bồ Tát ở trong Đại Chúng, liền từ tòa đứng dậy, đầu lễ dưới chân Phật, nhiễu bên hữu ba vòng, quỳ thẳng chắp tay mà bạch Phật rằng: “Lạy Đức Đại Bi Thế Tôn! Ngài khéo nói Bệnh Thiền, khiến cho Đại Chúng được sự hiếm có, Tâm Ý bỗng nhiên, rất là yên ổn. Lạy Đức Thế Tôn! Chúng Sinh đời Mạt, cách Phật dần xa, Hiền Thánh náu ẩn, Tà Pháp Tung hoành, khiến cho Chúng Sinh Cầu những Người nào? Y theo Pháp nào? Làm những Hạnh gì? Trừ những Bệnh gì? Phát Tâm thế nào? Cho lũ quần manh, không mắc tà kiến”! Nói thế rồi, năm Thể rạp đất, cứ như thế ba lần Thỉnh, trước sau như một.

GIẢNG VĂN

Thiền Bệnh: Bốn Tướng: Ngã, Nhân, Chúng Sinh, Thọ mạng.

Chương trên, vui thương thấm thía nói Bốn Tướng. Cho nên nguyên văn nói: khéo nói Bệnh Thiền. Nói đã mừng, và thương. Vì thế Người Nghe mới được sự hiếm có, Tâm Ý nhân đó bỗng nhiên được an ổn tự tại. Mạt thế Chúng Sinh bốn câu: theo Chương trên nói Cầu Thiện tri thức không mắc tà kiến. Trước nói rõ nguyên nhân Thỉnh, Ý nói Chúng Sinh đời Mạt các Phật dần xa, Tà Pháp thịnh Hành, không tìm Thầy bạn, tức là manh Tu (mù). Song Cầu Thiện tri thức rất dể mắc tà kiến. Dưới đây năm câu hỏi, cũng Ý ấy: 1.) Chúng Sinh Cầu Thiện tri thức, thì nên Cầu những Người nào? 2.) Nên theo Thiện tri thức những Pháp nào? 3.) Đối với Người Thiện tri thức nên làm những Hạnh gì? 4.) Với Người Cầu và Thụ Pháp, Tự mình nên trừ bỏ những Bệnh gì? 5.) Nên Phát Tâm thế nào mà lánh được Tà Pháp? Thỉnh Phật chỉ bảo, cho đời sau những Người Tu Hành, tránh khỏi đường Tà. Nguyên văn nói: cho lũ quần manh không mắc tà kiến.

Quần manh: Chúng Sinh đời Mạt, không có mắt Tuệ, ví như Người mù, dễ sa xuống hố.

Hán: Nhĩ thời, Thế Tôn cáo Phổ Giác Bồ Tát ngôn: Thiện tai! Thiện tai! Thiện nam tử! Nhữ đẳng nãi năng tư vấn Như Lai như thị Tu Hành. Năng thí Mạt thế Chúng Sinh, Vô Úy Đạo Nhãn, linh bỉ Chúng Sinh đắc thành Thánh Đạo. Nhữ kim đế Thính đương vị nhữ Thuyết. Thời Phổ Giác Bồ Tát phụng Giáo hoan hỷ cập Chư Đại Chúng, mặc nhiên nhi Thính.

Việt: Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Ngài Phổ Giác Bồ Tát rằng:

Hay lắm! Hay lắm! Thiện nam tử! Các Ông lại hay hỏi han Như Lai việc Tu Hành như thế. Hay cho Chúng Sinh đời Mạt, được Đạo Nhỡn Vô Úy, khiến cho Chúng Sinh được thành Thánh Đạo. Ông nay Nghe cho kỹ! Tôi sẽ vì Ông mà nói. Thời Ngài Phổ Giác Bồ Tát theo lời dạy vui mừng, và tất cả Đại Chúng im lặng đón Nghe.

GIẢNG VĂN

Vô Úy Đạo nhãn: Tu Hành được Chánh tri, Chánh kiến. Ví như Người đi đường có hai con mắt sáng, thì không sợ xa xụt.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh tương Phát Đại Tâm, Cầu Thiện tri thức. Dục Tu Hành giả, đương Cầu Nhất thiết Chánh Tri kiến Nhân. Tâm bất Trụ Tướng, bất trược Thanh văn, Duyên Giác Cảnh Giới. Tuy hiện Trần lao, Tâm hằng Thanh Tịnh. Thị hữu Chư quá, tán thán Phạm Hạnh. Bất linh Chúng Sinh Nhập bất Luật nghi. Cầu như thị Nhân, tức Đắc Thành tựu A lốc đa la tam Diệu Tam Bồ đề.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt nên Phát Đại Tâm, Cầu Thiện tri thức. Mà muốn Tu Hành, nên Cầu những Người Chánh Tri Kiến. Tâm không Trụ Tướng, và không Chấp trược ở Cảnh Giới Thanh văn, Duyên Giác. Tuy hiện ra Trần lao, Tâm thường trong sạch. Giả hiện ra có những lầm lỗi, lại khen lao Phạm Hạnh (Hạnh trong sạch). Không để Chúng Sinh làm trái Luật nghi. Cầu Người như thế, thì được Đạo Vô Thượng.

GIẢNG VĂN

1.) Để đáp câu hỏi Cầu những Người nào:

Đại Tâm: Tu Đại Thừa, Phát Đại Tâm làm Chánh Nhân. Cầu Thiện tri thức là Chánh Duyên. Vì vậy Phát Đại Tâm Cầu Thiện tri thức để chỉ dẫn con đường Chính Tu Hành cho mình. Những Chúng Sinh Cầu Thiện tri thức, cốt yếu phải Cầu tất cả những Người Chánh Tri Kiến. Những Người Chánh Tri Kiến, khả dĩ lấy hai Phương diện Nghịch, Thuận quan sát có thể Biết: Thuận quan sát: 1.) Tâm không Trụ Tướng; 2.) Không Chấp trược Cảnh Giới Thanh văn và Duyên Giác. Không Trụ Tướng: ly Tâm phàm phu, mong Cầu phúc báo cõi Nhân, Thiên. Không Cchấp trược Cảnh Giới Thanh văn, Duyên Giác: ly Tâm Nhị thừa, chấp trược Nhân Quả của Tiểu Thừa. Nghịch quan sát: Thiện tri thức nhân làm những việc lợi ích Chúng Sinh, tuy hiện ở trần lao, nhưng Tâm thường trong sạch. Trần lao: mệt mỏi với Sáu Trần. Kẻ phàm phu mệt nhọc do Sáu Trần, cho nên Tâm không được Thanh Tịnh. Nguyên văn nói: Tuy hiện Trần lao, Tâm hằng trong sạch. Cũng có khi làm ra vẻ có lỗi, nhưng không có miễn cưỡng Lý luận để che cái lỗi của mình, lại thường tán thán (khen) cái Hạnh Thanh Tịnh để tỏ cái lỗi của mình; hoặc làm lợi ích cho Người, hiện ra đồng sự để tiếp hóa; hoặc có duyên khác, làm trái Luật nghi. Nhưng: không cho Người ta cảm thấy mà bắt Chước làm những việc trái quy tắc. Nguyên văn nói: không để Chúng Sinh làm trái Luật nghi. Cầu được Người như thế gọi là Chính Duyên. Do Chính Duyên mà thành Chính Nhân. Nguyên văn nói: được Đạo Vô Thượng.

Hán: Mạt thế Chúng Sinh kiến như thị Nhân, ưng đương cúng dường, bất tích Thân mạng. Bỉ Thiện tri thức, Tứ uy nghi trung, đương hiện Thanh Tịnh. Nãi chí thị hiện chủng chủng quá hoạn, Tâm vô kiêu mạn, huống phục đoàn tài, thê tử, Quyến thuộc? Nhược Thiện nam tử! Ư bỉ Thiện hữu, bất khởi ác niệm, tức năng Cứu cánh Thành tựu Chính Giác, Tâm hoa Phát minh chiếu Thập phương sái.

Việt: Chúng Sinh đời Mạt thấy Người như thế, phải nên cúng dường không tiếc Thân mạng. Thiện tri thức kia, trong Bốn Oai nghi, thường hiện Thanh Tịnh. Nãi chí thị hiện bao nhiêu lầm lỗi, Tâm không kiêu mạn, huống lại giữ tiền, vợ con họ hàng? Nếu Thiện nam tử với Thiện tri thức kia, không Sinh Niệm ác, tức là rốt ráo thành được Chánh Giác, Tâm hoa Phát minh soi Mười phương Thế giới.

GIẢNG VĂN

Thấy Người như thế: đã nói ở trên, cách lựa chọn tìm Thầy. Nếu được Người như thế làm Thiện tri thức cho mình, thì không tiếc Thân mạng mà tận tụy Cúng dường. Nguyên văn nói: Phải nên Cúng dường không tiếc Thân mình. Sở dĩ không tiếc Thân mình là vì Người Cầu Đạo, Trọng Tuệ Mạng mà khinh Thân Mạng. Ôi Giáo Lý của Thế gian còn dạy bỏ mình báo Quốc, sát Thân thành Nhân Nghĩa, nữa là Vì Đạo Cầu Thầy? Như thế nếu đã gặp Bậc Chánh Tri Kiến làm Thiện tri thức cho mình, phải nên tận tụy cúng dường; dầu cho gặp Nhân Duyên đến phải táng mạng, cũng không nên tiếc. Câu Thiện tri thức trở xuống: răn mình không nên hồ nghi. Nghĩa là đã chọn được Người như thế làm Thiện tri thức. Trong Bốn Oai Nghi: đi, đứng, nằm, ngồi, thường thấy Thanh Tịnh tức là Thuận Hành. Dĩ nhiên phải cung Kính thừa sự, không đợi phải bàn. Giả như làm ra những Hạnh phi Pháp như sát, Đạo, dâm, vân vân là Nghịch Hạnh, thì cũng không được Sinh lòng ngạo mạn, khinh bỉ. Vì đã Biết Vị Thiện tri thức làm những Hạnh như vậy, là Phương tiện để Hóa Đạo.

Hiện ra Thuận Hành, để cho Chúng Sinh theo đúng Nguyên tắc; Hiện ra Nghịch Hành, đối với Chúng Sinh ngu si tạo tội, để cùng Đồng sự Đồng Nghiệp Thân cận họ mà Hóa Độ cho họ. Nguyên văn nói: nãi chí thị hiện những lầm lỗi, Tâm không kiêu mạn. Huống lại giữ tiền vợ, con, họ hàng. Giữ: giữ tiền của thức ăn. Nghĩa là thấy làm những Hạnh sát, Đạo, dâm, trái với Luật nghi còn không kiêu mạn; phương chi tham trược tiền của, ăn uống; hoặc ở tại gia ái nhiễm thê tử, Quyến thuộc cũng không coi là lầm lỗi, mà giảm Sinh ác Niệm. Lại có Nghĩa: thờ Thiện tri thức, Thân mạng còn chẳng tiếc, với của cải, ăn uống, chỉ là vật ngoài Thân, thì còn tiếc chi. Nếu Thiện nam tử trở xuống: nói cái kết Quả được lợi ích. Không Sinh ác Niệm: 1.) Thấy Thiện hữu làm những nghịch Hạnh, Quyết Định Hiểu ngay là Phương tiện. 2.) Có thể Chứng minh ngay Tâm Địa mình là Thanh Tịnh Niệm Chính đã thuần thục, mới có năng lực như vậy. Đối với Thiện hữu đã không Sinh ác Niệm, mới hay Tùy Nhân Cảm Quả, khế hợp với Chân Tâm. Nguyên văn nói: tức là rốt ráo Thành Chánh Giác. Nhân thế Tuệ Quang khai Phát, Thể hợp vô Biên. Nguyên văn nói: Tâm hoa Phát minh chiếu Mười phương Thế giới.

Hán: Thiện nam tử! Bỉ Thiện tri thức sở Chứng Diệu Pháp, ưng ly Tứ Bệnh. Vân hà vi tứ?

Việt: Thiện nam tử! Thiện tri thức kia đã Chứng Diệu Pháp, nên ly Bốn Bệnh. Thế nào là Bốn?

GIẢNG VĂN

2.) Tiết trên đã nói rõ cách lựa chọn Người. Tiết này nói lựa chọn Pháp, để đáp lại câu hỏi y vào Pháp nào. Thiện tri thức kia đã Chứng Diệu Pháp: phải y vào Bốn Bệnh ở dưới đây mà ly. Diệu Pháp: chỉ vào Pháp Quan Hành Tùy thuận của Viên Giác mà nói. Trong Bốn Bệnh này, bất đồng với trong câu hỏi trừ những Bệnh gì. Vì Bốn Bệnh này riêng nói về Pháp của Thiện tri thức đã Chứng, trong mục tiêu đã nói Bệnh của Tà Sư. Tùy theo một Bệnh nào Chưa ly nổi thì không thể làm Thầy được; Người Tu Hành cũng không được theo đó làm mục đích cho thằng mặc ( giây mực).

Hán: Nhất giả, tác Bệnh: nhược phục hữu Nhân tác như thị ngôn: ngã ư Bản Tâm tác chủng chủng Hạnh, dục Cầu Viên Giác, bỉ Viên Giác Tính phi tác đắc cố, Thuyết danh vi Bệnh.

Việt: Một là, Bệnh tác: nếu lại có Người nói như thế này: với Bản Tâm tôi làm bao nhiêu Công Hành, để Cầu Viên Giác; nhưng Tính Viên Giác kia, không phải làm mà được, gọi nó là Bệnh.

GIẢNG VĂN

Từ đây trở xuống bốn tiết, nói rõ Bốn Bệnh. Bốn tiết trên đầu đều có câu nếu lại có Người nói như thế này, Kinh văn giả Thuyết Người nói, để Phát minh Hành Tướng của Bệnh. Ý kiến nếu đã nói thì Biết có Bệnh. Tiết này nói Hành Tướng của Bệnh tác, tức là muốn Cầu Viên Giác, lại làm Năng sự của Vọng Tâm tạo tác. Nguyên văn nói: với Bản Tâm tôi làm bao nhiêu Công Hành để Cầu Viên Giác. Như vậy làm những Công Hành, thì đã Hiểu lầm trong Quán Tam ma bát đề; trong nguyên văn nói tất cả Bồ Tát theo đây Khởi Hành, và làm đủ Thanh Tịnh Diệu Hạnh của Bồ Tát; còn Dụng Tâm, Dụng Lực làm công việc Phật, như xây Tháp, làm Chùa, Trì Chú, Niệm Kinh vân vân... tức là Công Đức chân thực của Nhập Đạo, như vậy không ngờ có Ý tạo tác, thì đã trái với Giác Tính. Cho nên trong Kinh có câu phá rằng: Tâm Viên Giác kia không phải làm mà được, cho nên gọi là Bệnh.

Hán: Nhị giả, Nhậm Bệnh: Nhược phục hữu Nhân tác như thị ngôn: ngã đẳng kim giả bất đoạn Sinh tử, bất Cầu Niết bàn. Niết bàn Sinh tử vô khởi diệt Niệm, Nhậm bỉ Nhất thiết, tùy Chư Pháp Tính dục Cầu Viên Giác. Bỉ Viên Giác Tính phi Nhậm hữu cố, Thuyết danh vi Bệnh.

Việt: Hai là, Bệnh Nhậm: nếu lại có Người nói như thế này: tôi nay không phải đoạn Sinh tử, không Cầu Niết bàn. Niết bàn Sinh tử không có Niệm khởi diệt (Sinh diệt), tha hồ Nhậm tất cả tùy theo Pháp Tính để Cầu Viên Giác. Thì Tính Viên Giác kia cũng không phải Nhậm mà có, cũng gọi là Bệnh.

GIẢNG VĂN

Nhậm: tha hồ tự nhiên, Bệnh Nhậm đây đối với Bệnh Tác có phản đối nhau. Bộ Đại Sớ nói: “Bệnh Tác còn có công phu để tìm Phật, với Bệnh Nhậm thì tha hồ cho Thân Tâm phóng túng”. Bọn Người này níu cái lý do nhận: Sinh tử bất tất phải đoạn, Niết bàn bất tất phải Cầu. Niết bàn không yêu, Sinh tử cũng không chán, vì thế nên không có Niệm khởi diệt. Nghĩa là Chân mặc Chân, Vọng mặc Vọng, đói thì ăn, khát thì uống, ăn chơi cho xứng Tâm thích Ý. Nên nguyên văn nói: tha hồ nhậm tất cả tùy theo Pháp Tính; tức là cái Tâm (nhậm) tha hồ tự hiên, để Cầu Viên Giác.

Như vậy, Hiểu lầm câu “Bồ Tát không bị Pháp phọc.. không Cầu Pháp thoát, không Chán Sinh tử, không Cầu Niết bàn”, Nghĩa là Viên Giác Thanh Tịnh, đương nhiên không phải Tu tập. Nếu muốn Cầu Viên Giác mà cái Tâm nhậm lẽ tự nhiên như vậy, thì không Biết Viên Giác Tịnh Tính thực không có Nhậm, lẽ tự nhiên như vậy mà được. Nên nguyên văn nói: Viên Giác Tính không phải Nhậm mà có, cũng gọi là Bệnh.

Hán: Tam giả, Chỉ Bệnh: Nhược phục hữu Nhân tác như thị ngôn: Ngã kim tự Tâm, vĩnh tức Chư Niệm, đắc Nhất thiết Tịch nhiên Bình Đẳng, dục Cầu Viên Giác. Bỉ Viên Giác Tính phỉ Chỉ hợp cố, Thuyết danh vi Bệnh.

Việt: Thứ ba, Bệnh Chỉ: Nếu lại có Người nói như thế này: tự Tâm tôi nay tắt hết mọi Niệm, được Tính Nhất thiết yên nhiên Bình Đẳng, để Cầu Viên Giác. Tính Viên Giác kia, không phải Chỉ tức mọi Niệm mà được vậy, cũng gọi là Bệnh.

GIẢNG VĂN

Chỉ: là Chỉ tức Vọng Niệm. Vì thấy Bệnh Tác do Tâm khởi Động, Bệnh Nhậm tùy Tính phóng túng, mà không được Giác Tính; cho nên chuyển lại mà Tu Pháp Chỉ. Sở dĩ tất cả các Pháp có Tính Sai Biệt không được Bình Đẳng, là do Vọng Niệm; từ Chữ Tôi nay đến Chữ Viên Giác: là Hiểu lầm Nghĩa trong Sa ma tha, Thủ Tĩnh làm Hạnh, và tức (tắt) mọi Niệm, chẳng Biết Vọng Niệm càng tức lại càng nhiều, Nghĩa là cái Tâm để tức Vọng Niệm, Chính nó là Vọng Niệm. Còn thấy có Vọng Niệm để tức, đó là đã trái với Nghĩa Vô Niệm của Giác Tâm. Nên nguyên văn nói: Tính Viên Giác kia không phải Chỉ tức mọi Niệm mà được.

Hán: Tứ giả, Diệt Bệnh: Nhược phục hữu Nhân tác như thị ngôn: Ngã kim vĩnh đoạn Nhất thiết phiền não, Thân Tâm tất Kính không vô sở hữu, hà huống Căn Trần Hư Vọng Cảnh Giới? Nhất thiết vĩnh Tịch, dục Cầu Viên Giác, bỉ Viên Giác Tính, phi Tịch Tướng cố, Thuyết danh vi Bệnh.

Việt: Bốn là Bệnh Diệt: Nếu lại có Người nói như thế này: Tôi nay Đoạn hết tất cả phiền não không còn có Thân Tâm chi hết, nữa là Căn Trần Cảnh Giới của hư vọng? Tất cả đều vĩnh tịch (vẳng dứt) để Cầu Viên Giác. Tính Viên Giác kia không phải Tướng Tịch vậy, cũng gọi là Bệnh.

GIẢNG VĂN

Diệt: là Tâm Cảnh đều Diệt, cho nên bất đồng với Tức Tâm Niệm ở trên. Lời nói có Ý nếu khởi hoặc tạo Nghiệp, thì có Thân Tâm để thụ báo. Tôi nay đoạn hết tất cả phiền não, không còn có Hoặc và Nghiệp, thì Thân Tâm thụ báo dĩ nhiên không có. Căn Trần Cảnh Giới nương ở Thân Tâm, nay Thân Tâm đã không nữa là Căn Trần nương Cảnh Giới hư vọng của Thân Tâm lại chẳng không hay sao? Nay đoạn phiền não, thì Thân Tâm, Căn Trần tất cả đều Tịch diệt (vẳng lặng), lấy Tâm Tịch diệt đó để Cầu Viên Giác. Như vậy đã Hiểu lầm Nghĩa Thiền na nói Tịch diệt để đoạn phiền não; chẳng Biết Giác Thể linh minh (thiêng sáng) Tịch chiếu (vẳng soi) không hai. Nay đoạn phiền não, Trụ ở Tịch diệt, thì mất minh chiếu, còn chi mà hợp với Giác Tướng. Nguyên văn nói: Tính Viên Giác kia không phải Tịch Tướng vậy, cũng gọi là Bệnh.

Hán: Ly Tứ Bệnh giả, tắc tri Thanh Tịnh. Tác thị Quan giả danh vi Chính Quan; nhược tha Quan giả danh vi Tà Quan.

Việt: Ly Bốn Bệnh đó, thì Biết Thanh Tịnh. Tác Quan như thế gọi là Chính Quan; nếu mà Quan khác, gọi là Tà Quan.

GIẢNG VĂN

Đây là lời tổng kết. Ý nói nếu ly Bốn Bệnh, thì Biết Diệu Pháp của Thiện tri thức đã Chứng, là Pháp Thanh Tịnh mà Chúng ta có thể y theo. Chẳng những Thiện tri thức đã Chứng Pháp này mà quan sát như thế, với tất cả Người Tu Hành cũng nên phải làm Pháp Quan như vậy. Nguyên văn nói: Tác Quan như thế gọi là Chính Quan, nếu mà Quan khác gọi là Tà Quan.

Thực ra thì Bốn Môn Quan Hành cũng là Bệnh cả. Sở dĩ đoạn Chương thủ Nghĩa thiên chấp một mặt, nói thì gần, nhưng Lý thì hoàn toàn sai. Ly Bốn Bệnh này, đó là thiên chấp, không phải là Pháp Ly; nếu có tài thông đạt, thì Bốn Bệnh đều Thanh Tịnh, chẳng phải Bốn Pháp này không có thể Hành được. Chữ Sở y: chỉ ngay ở Pháp ly Bệnh.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh dục Tu Hành giả, ưng đương tận mạng cúng dàng Thiện hửu, sự Thiện tri thức. Bỉ Thiện tri thức dục lai Thân cận, ưng đoạn kiêu mạn; Nhược phục viễn ly, ưng đoạn sân hận. Hiện Nghịch, Thuận Cảnh, do như hư không. Liễu tri Thân Tâm, tất Kính Bình Đẳng, dữ Chư Chúng Sinh đồng Thể vô dị. Như thị Tu Hành phương nhập Viên Giác.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt nếu muốn Tu Hành, nên phải hết đời cúng dàng Thiện hữu, thờ Thiện tri thức. Muốn lại Thân gần vị Thiện tri thức kia, nên đoạn kiêu mạn; Nếu bị xa lìa phải đoạn sân hận. Hiện ra Cảnh Nghịch, Thuận, cũng như hư không. Hiểu biết Thân Tâm rốt ráo Bình Đẳng, với tất cả Chúng Sinh đồng Thể không khác. Tu Hành như thế mới Nhập Viên Giác.

GIẢNG VĂN

Lời đáp câu hỏi làm những Hạnh gì, đã tìm được Người, Ý nên làm những việc gì. Môn Hành của Bồ Tát có rất nhiều, nhưng riêng đối với việc thờ Thầy là cần thiết hơn. Vì đời Mạt, Tà Pháp thịnh Hành, nếu không có Thiện tri thức chỉ Đạo, với sự Tu Hành tất bị sa ngã. Chúng Sinh đời Mạt trở xuống: nói rõ việc nên Tu Hành. Thiện hữu với Thiện tri thức trên danh Nghĩa không có phân biệt, với Sự chỉ là một; Thiện tri thức nếu cùng đồng học với nhau gọi là bạn, nhưng phải tận Tâm cúng dàng. Nếu là Thầy thì phải giữ lễ và Kính thờ, sớm hôm Thân cận cho đến hết đời, không có chút lười biếng. Nguyên văn nói: “Phải nên tận mạng Thiện tri thức kia”. Đại khái chỉ vào Thầy bạn mà nói: Thầy bạn khứ lai tất có Nhân duyên. Khi Thầy bạn lại Thân cận không nên tự nghĩ rằng: sao không đợi ta mời sẽ lại, như vậy nhân đó mà sinh mạn. Và cũng không nên nghĩ rằng: đó là do muốn đến gần ta, như vậy mà tự Sinh kiêu. Nguyên văn nói: nên đoạn kiêu mạn. Nếu Thầy bạn muốn xa ta, thì cũng không nên nhân việc xa ta mà sinh Tâm sân hận. Nguyên văn nói: nên đoạn sân hận. Nói cho đúng sân hận với kiêu mạn, đều làm Nhân duyên cho sự Chướng Đạo. Hiện ra Cảnh Nghịch, Thuận: oai nghi, Thanh Tịnh gọi là Cảnh Thuận. Những sự lầm lỗi, trái quy tắc gọi là nghịch Cảnh; Thầy bạn bỏ rơi là nghịch Cảnh, Thân cận là thuận Cảnh. Nói tóm lại, Thiện tri thức nếu làm trái Ý mình hoặc thuận Ý, cũng không nên nhân đó mà thay đổi Tâm; cũng ví như hư không, không có thay đổi, và cũng không thấy có Tướng Nghịch, Thuận. Nguyên văn nói: “hiện ra Cảnh Nghịch Thuận cũng như hư không”. Sở dĩ Bồ Tát Tu Hành, lấy Đồng Thể Bi Trí làm yếu điểm, vì đã hiểu biết Thầy bạn và tất cả Chúng Sinh với mình đồng Thể không hai, Nghĩa là Đồng Thể Viên Giác không có phân biệt. Vì thế thờ Thầy thì bỏ cái giá cao cả của mình. Độ Sinh thì quên Bản Ngã, như vậy mới có thể Tùy thuận Giác Tính. Nguyên văn nói: Tu Hành như thế mới Nhập Viên Giác.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh bất đắc Thành Đạo, do hữu vô thủy, tự tha tắng ái Nhất thiết chủng tử, cố vi giải thoát. Nhược phục hữu Nhân quan bỉ oán gia, như kỷ Phụ mẫu, Tâm vô hữu nhị, tức trừ Chư Bệnh. Ư Chư Pháp trung tự tha, tắng, ái, diệc phục như thị.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt không được Thành Đạo, bởi đời vô thủy có tất cả những chủng tử chấp mình, Người ta, yêu và ghét cho nên không được giải thoát. Nếu lại có Người nào coi kẻ oán gia kia cũng như Phụ mẫu mình, không có hai lòng, là trừ được các Bệnh. Trong tất cả các Pháp, mình, Người ta vì yêu ghét cũng lại như thế.

GIẢNG VĂN

Để đáp câu hỏi trừ những Bệnh gì. Ý hỏi, và Ý đáp, cũng theo Chương trên. Câu, nếu mà Cầu Thầy, riêng sinh yêu, ghét: Trên nói Người, dưới đây nói Pháp; trên nói Nghiệp Hiện Hành, đây nói chủng tử bất đồng. Lời đáp trước, nói rõ cái Bệnh Sở Tại, Ý nói: chỉ vì phân biệt mình và Người mà sinh yêu ghét. Như vậy, khó hợp với Tính Viên Minh. Con Người đời Mạt, sở dĩ không thành Đạo, nguyên nhân do từ đời vô thủy tới nay, có những tất cả tập khí chấp mình, Người và yêu ghét, làm chủng tử. Với chủng tử này mà không được Giải thoát, là do hiện hành ở nơi giao cảm với sự tiếp xúc. Ví như Cầu Thầy, lại sinh yêu ghét và khinh trọng; thì đối với sự Nghe Pháp, dĩ nhiên sinh yêu ghét và thủ xả ( lấy bỏ). Chướng Ngại cho Đạo, cũng không ngoài Nhân Duyên đó. Cho nên tất cả chủng tử cũng gọi là Bệnh. Ý nói: cốt yếu phải trừ bỏ Bệnh chấp Ngã, Nhân, và yêu, ghét; thì phải lấy Tâm Bình Đẳng mà đối với tất cả mọi Người. Ví như kẻ oan gia với mình là đối phương, thì rất oán ghét; Phụ mẫu thì tôn Kính và yêu mến. Trái lại với đem Tâm ghét kẻ oan gia, mà thân yêu như phụ mẫu của mình, Tâm đó Bình Đẳng, không có hai mối niệm khác nhau. Theo chỗ Oán, Thân thi Hành Bình Đẳng, thì biết Người đó đã Đoạn được cái chủng tử Nhân, Ngã và Yêu ghét. Nguyên văn nói: là trừ được các Bệnh. Đối với Người đã như thế, thì đối với Pháp cũng vậy. Như vậy, nếu lấy Tâm Bình Đẳng mà Quán các Pháp, thì Sinh tử và Niết bàn cũng không khác nhau. Nguyên văn nói: trong tất cả các Pháp, mình, Người ta và yêu ghét cũng lại như thế.

Hán: Thiện nam tử! Mạt thế Chúng Sinh dục Cầu Viên Giác, ưng đương Phát Tâm tác như thị ngôn: Tận ư hư không nhất thiết Chúng Sinh, Ngã giai linh Nhập Cứu Kính Viên Giác, ư Viên Giác trung vô Thủ Giác giả, trừ bỉ Ngã, Nhân Nhất thiết Chư Tướng. Như thị Phát Tâm bất đọa tà kiến.

Việt: Thiện nam tử! Chúng Sinh đời Mạt, muốn Cầu Viên Giác thì nên Phát Tâm nói như thế này: Tất cả Chúng Sinh ở hết Cõi hư không, con đều khiến cho Nhập (vào) Viên Giác Cứu Kính, với trong Viên Giác thì không có Thủ Giác, trừ bỏ tất cả các Tướng Ngã, Nhân, Phát Tâm như thế, thì không mắc tà kiến.

GIẢNG VĂN

Lời đáp câu hỏi Phát Tâm thế nào. Chương này năm câu hỏi, duyên khởi do Chúng Sinh đời Mạt, Tà Pháp thịnh Hành, và làm như thế nào cho lũ quần manh không mắc tà kiến. Đức Thế Tôn đáp: “Chúng Sinh đời Mạt nên Phát Đại Tâm”. Sở dĩ Phát, là Chúng Sinh đời Mạt do những Người có Chí Cầu Đạo, muốn Phát Đại Tâm, nhưng còn sợ mắc tà kiến, cho nên Chưa dám Phát ngay. Tới đây, thì Người Cầu Đạo nên theo Pháp nào, nên làm Hạnh gì, nên trừ Bệnh gì, đã nói minh bạch. Cho nên Đức Thế Tôn khuyên Phát Tâm. Nên nguyên văn nói: Chúng Sinh đời Mạt muốn Cầu Viên Giác, thì nên Phát Tâm. Phát Tâm, cũng như Phát Nguyện, như Người thế tục nói: “lập chí”. Cũng là lời thúc dục cho những Người Tu Hành. Nguyện thiết: làm chuyên, thì được thành công. 1) Tức là lời Phát Tâm, và cũng nên Phát Tâm Tướng. Tâm Tướng có bốn thứ: 1. Tâm Quảng Đại, 2. Đệ nhất Tâm, 3. Thường Tâm, 4. Tâm không điên đảo. Cùng hợp với Nghĩa Kinh Kim Cương nói “ Vân hà ưng Trụ”. Tất cả Chúng Sinh ở hết cõi hư không: là Tâm Quảng Đại. Hết cõi hư không: nói tất cả Mười phương nhưng không lấy Địa phương Quốc Độ làm giới hạn; tất cả Chúng Sinh: là nói bao quát cả Bốn Loài Sinh, và không có phân biệt Oán Thân, cho nên gọi là “Quảng Đại”.

Câu tôi đều cho Nhập (vào) Viên Giác Cứu Kính, là “đệ nhất Tâm”. Theo nơi Chúng Sinh Bất Giác, mà nói Thủy Giác. Giác rồi, đồng với Bản Giác; nay khiến cho Nhập thủy, bản không hai, tức Nhập Cứu Kính Viên Giác, gọi là “đệ nhất”. Câu ở trong Viên Giác không có Thủ Giác, tức là “Thường Tâm”. Sở dĩ khiến cho Chúng Sinh Nhập Giác, là do theo trên phần Tướng của Huyễn hóa, nói Chưa Nhập Giác là Chúng Sinh; xong Chúng Sinh đã Nhập gọi là Viên Giác, không phải Viên Giác là một Pháp Sở Thủ (vật để lấy) mà Chúng Sinh là Người Năng Thủ (Người được lấy). Như vậy, tuy rằng khiến cho Chúng Sinh Nhập Viên Giác, nhưng thực ra cũng không có nguời Thủ Giác (lấy Giác) như thế mới hợp lẽ “Chân Thường”. Nếu có Chúng Sinh nào còn nhận thấy có Ta Nhập Viên Giác Tướng, tức là không phải Chân Thường. Trừ bỏ tất cả các Tướng Ngã, Nhân, tức là “Tâm không điên đảo”. Những Tướng Ngã, Nhân, Chúng Sinh, Thọ mạng và Tướng Độ Sinh, cũng gọi là điên đảo. Như vậy phải trừ bỏ cho hết các Tướng đó, mới gọi là Tâm không điên đảo. Trước hai Tâm là “Đại Bi”, sau hai Tâm là “Đại Trí”; Bi Trí Viên dung, gọi là Tứ Tâm Viên Phát. Như thế, Phát Tâm để giục cho Sự Tu Hành, tuy đời Mạt, Tà Pháp thịnh Hành, nhưng cũng không sợ Tà Giáo, Tà Tôn nào cám dỗ. Nên nguyên văn nói: Phát Tâm như thế không thể mắc tà kiến”.

Hán: Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng Tuyên thử Nghĩa nhi Thuyết kệ ngôn: Phổ Giác nhĩ Đương tri? Mạt thế Chúng Sinh, dục Cầu Thiện tri thức, ưng đương Cầu Chánh Kiến. Tâm viễn Nhị thừa giả. Pháp trung trừ Tứ Bệnh, vị Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt. Thân cận Vô kiêu mạn, viễn ly Vô sân hận. Kiến chủng chủng Cảnh Giới, Tâm đương Sinh hy hữu, hoàn như Phật Xuất Thế. Bất phạm phi Luật Nghi, Giới Căn vĩnh Thanh Tịnh. Độ Nhất thiết Chúng Sinh, Cứu cánh Nhập Viên Giác. Vô Bỉ Ngã, Nhân Tướng. Thường y Chánh Trí Tuệ, tiện đắc siêu tà kiến, Chính Giác bát Niết bàn.

Việt: Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn Tuyên lại Nghĩa này mà nói bài kệ rằng: “Phổ Nhãn Ông nên Biết! Chúng Sinh đời Mạt thế, muốn Cầu Thiện tri thức, nên Cầu Người Chánh kiến. Tâm xa Người Nhị Thừa. Trong Pháp trừ Bốn Bệnh, như Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt. Thân cận không kiêu mạn, xa lìa không sân hận. Thấy bao nhiêu Cảnh Giới, Tâm nên Sinh hiếm có, coi như Phật Xuất Thế. Không phạm lỗi Luật Nghi, Giới Căn trong sạch mãi. Độ tất cả Chúng Sinh, trọn suốt Nhập Viên Giác. không Bỉ, Ngã, Nhân Tướng. Nên theo Chính Trí Tuệ, thì được siêu (vượt qua) tà kiến. Chính Giác Nhập Niết bàn.