Kinh Viên Giác Lược Thích

Chương Phổ Hiền Bồ Tát

Kinh này chú trọng tại nơi Hành. Chương trên đã nói Cảnh Sở Quan, cho nên từ Cảnh mà khởi Hành. Từ đây trở xuống mười Chương, nói rõ việc Tu Hành. Ngài Phổ Hiền Bồ Tát Công Hành rất Quảng Đại. Cho nên đầu tiên, Ngài làm Đại Biểu cho Chúng, mà hỏi Phật, có Ý tứ rất thâm thiết.

Hán: Ư thị Phổ Hiền Bồ Tát tại Đại Chúng trung, tức tòng tòa khởi, đỉnh lễ Phật túc, hữu nhiễu tam táp, tràng quỵ xoa thủ nhi bạch Phật ngôn: Đại Bi Đức Thế Tôn! Nguyện vị thử Hội Chư Bồ Tát Chúng, cập vị Mạt thế Nhất thiết Chúng Sinh Tu Đại Thừa giả, văn thử Viên Giác Thanh Tịnh Cảnh Giới, vân hà Tu Hành?

Việt: Khi đó Ngài Phổ Hiền Bồ Tát đương ở trong Đại Chúng, từ tòa đứng dậy, đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh về bên hữu ba vòng, quỳ thẳng chắp tay mà bạch Phật rằng: Kính lạy Đức Đại Bi Thế Tôn! Xin Ngài vì các Bồ Tát ở trong Hội này, và tất cả Chúng Sinh đời Mạt (đời sau) Tu Pháp Đại Thừa, được Nghe thấy Cảnh Giới Viên Giác Thanh Tịnh, Tu Hành làm sao?

GIẢNG VĂN

Từ câu đầu đến câu bạch Phật rằng: là cái nghi phép để Thỉnh bạch, Chương nào cũng vậy. Từ câu Đại Bi Thế Tôn trở xuống đến câu Cầu Thỉnh: Tiết này, trước nói rõ Ý khải Thỉnh, không giống như Chương trên. Chương trên là muốn Biết cái Nhân Địa của Như Lai, và muốn Biết lấy gì làm Cảnh Giới. Chương này Căn cứ ở Chương trên, nói Cảnh Giới Viên Giác Thanh Tịnh. Vậy muốn cái Phương Pháp để Chứng Cảnh Giới đó. Cho nên Chính văn nói: (Tu Hành làm sao). Nhưng chú trọng nhứt ở Hạnh Đại Thừa, cho nên đặc biệt đề xướng lên, vì Tu Đại Thừa mà Thỉnh. Dưới đây sẽ giải bày lời khải Thỉnh.

Hán: Thế Tôn! Nhược bỉ Chúng Sinh, tri như Huyễn giả, Thân Tâm diệc Huyễn. Vân hà dĩ Huyễn hoàn Tu ư Huyễn? Nhược Chư Huyễn Tính nhất thiết tận Diệt, tắc vô hữu Tâm, thùy vi, Tu Hành? Vân hà phục Thuyết Tu Hành như Huyễn? Nhược Chư Chúng Sinh bản bất Tu Hành, ư Sinh tử trung thường cư Huyễn hóa, tảng bất liễu tri như Huyễn Cảnh Giới, linh vọng tưởng Tâm vân hà Giải thoát? Nguyện vị Mạt thế nhất thiết Chúng Sinh, tác hà Phương tiện, Tiệm thứ Tu tập, linh Chư Chúng Sinh vĩnh ly Chư Huyễn.

Việt: Kính lạy Đức Thế Tôn! Nếu Chúng Sinh kia, Biết là như Huyễn (dối), Thân Tâm cũng Huyễn (dối). Tại sao lại lấy Huyễn

(dối) mà Tu Huyễn (dối)? Nếu tất cả cái Tính Huyễn (dối) nó Diệt hết đi, thì không có Tâm, vậy lấy gì mà Tu Hành? Làm sao lại nói Tu Hành như Huyễn? Nếu tất cả Chúng Sinh Nhân thế mà không chịu Tu Hành, thường ở trong Huyễn hóa Sinh tử hoài, từng không Hiểu biết Cảnh Giới như Huyễn, thì khiến Tâm vọng tưởng làm sao được Giải thoát? Kính xin Đức Thế Tôn vì tất cả Chúng Sinh đời sau này, làm Phương tiện gì Tu tập cho có lần lượt, để những Chúng Sinh đó thoát hết mọi sự Huyễn (dối) hóa?

GIẢNG VĂN

Chữ kia: Chỉ vào Người Tu Đại Thừa mà nói. Nghĩa là Người Tu Đại Thừa, Nghe thấy Cảnh Giới Viên Giác Thanh Tịnh, tự Hiểu biết Thân Tâm mình, cũng như không hoa, toàn thị giả dối. Nói về Tu Hành thì cũng không ngoài Thân, Khẩu, Ý, Ba Nghiệp. Thân, Tâm đã là Huyễn (dối), Tu Hành dĩ nhiên cũng là Huyễn (dối), tức là dùng Thân, Tâm Huyễn (dối), mà Tu Hành như Huyễn. Như thế chẳng phải vô tình mình lại làm cho cái Pháp Huyễn kia, mỗi ngày càng thêm lớn lên hay sao? Đó là một điều hỏi thứ nhứt. Nếu bảo Tu đến khi vô minh và Huyễn Tính (dối) tất cả đều Diệt hết, gọi là Tu Hành; thì cái Thân Tứ Đại giả hợp, cố nhiên không có; Tâm Duyên ảnh do Sáu Trần kia, cũng không có. Thân, Tâm đã không có, thì Tu Hành bằng cái gì, tức là Tu cũng không phải Tu, mà Hành cũng không phải Hành, chắc cái Hành như Huyễn (dối), cũng không phải Tu. Thuyết Tu Hành, đã không thành lập, làm sao lại còn nói Tu Hành như Huyễn (dối), có lẽ đem một lời nói suông không hay sao? Đó là câu hỏi thứ hai. Nếu Nhân Thế mà không Tu Hành, Giác cũng không cần phải đối đãi. Cũng như Chúng Sinh đương ở trong vòng Huyễn hóa Sinh tử luân chuyển, không Hiểu biết gì, Tâm đã sa ngã ở nơi vọng tưởng, lại được Nghe lời nói Thân Tâm như Huyễn (dối), tất nhiên cho rằng nó đã như Huyễn, cần gì phải Tu. Nếu như thế làm sao Giải thoát đuợc vọng tưởng mà Chứng Viên Giác? Đó là lời hỏi thứ ba. Vậy phải làm sao mà có thể Chứng được Viên mãn Giác Chiếu Thanh Tịnh? Vì thế Ngài Phổ Hiền Bồ Tát đem Ý tứ đó ra hỏi Phật. Từ câu Nguyện vị trở xuống, là kết thúc Ý câu hỏi. Ngài Phổ Hiền Bồ Tát hỏi Phật các điều, là do Ngài đã Hiểu Biết Ba Cõi Duy Tâm, muôn Pháp Duy Thức, cho nên Ngài thay cho tất cả, đặt Tư tưởng hỏi cặn kẽ như vậy, bất tất tự mình phải để lòng nghi hoặc. Cho nên Chính văn nói (xin vì tất cả Chúng Sinh đời sau), lời hỏi đây, Ngài muốn lợi ích cho tất cả Chúng Sinh mà hỏi. Các Chương Bồ Tát hỏi, cũng Ý này. Tất cả cũng chỉ muốn được Viên mãn Giác Chiếu Thanh Tịnh, tức là Ngài Phổ Hiền Bồ Tát cũng còn phải Tu Hành.

Hán: Tác thị ngữ dĩ, ngũ Thể đầu Địa, như thị tam Thỉnh, chung nhi phục thủy.

Việt: Nói thế rồi, năm Thể gieo xuống đất, cứ như thế ba lần Thỉnh trước sau như một.

GIẢNG VĂN

Đó là khuôn phép trịnh trọng Cầu khẩn Thỉnh mời, các Chương cũng vậy.

Hán: Nhĩ thời, Thế Tôn cáo Phổ Hiền Bồ Tát ngôn: “Thiện tai! Thiện tai! Thiện nam tử! Nhữ đẳng nãi năng vị Chư Bồ Tát cập

Mạt thế Chúng Sinh, Tu tập Bồ Tát như Huyễn Tam muội, Phương tiện Tiệm thứ, linh Chư Chúng Sinh đắc ly Chư Huyễn, nhữ kim đế Thính đương vị nhữ Thuyết”! Thời Phổ Hiền Bồ Tát, Phụng Giáo hoan hỷ cập Chư Đại Chúng, mặc nhiên nhi Thính.

Việt: Bấy giờ, Đức Thế Tôn bảo Ngài Phổ Hiền Bồ Tát rằng: “Hay lắm! Hay lắm! Thiện nam tử! Các Ông lại vì các Bồ Tát và Chúng Sinh đời Mạt hỏi ta cái Phương tiện lần lượt Tu tập, của Bồ Tát Tu Pháp Tam muội như Huyễn (dối), khiến cho Chúng Sinh được xa lìa mọi Huyễn (dối). Ông hãy Nghe cho kỹ, tôi sẽ vì Ông mà nói”! Ngài Phổ Hiền Bồ Tát vâng dạ vui mừng, và tất cả Đại Chúng im lặng ngồi Nghe.

GIẢNG VĂN

Thế Tôn hứa Nói, Bồ Tát lặng Nghe, các Chương cũng thế. Câu như Huyễn Tam muội: Bồ Tát đã hiểu biết Lý quan sát tất cả Thân Tâm đều là Giả dối, nhưng không gạt bỏ việc Tu Hành như Dối.

Hán: Thiện nam tử! Nhất thiết Chúng Sinh chủng chủng Huyễn hóa, giai Sinh Như Lai Viên Giác Diệu Tâm. Do như không hoa tòng không nhi hữu, Huyễn hoa tuy diệt, không Tính bất hoại.

Việt: Thiện nam tử! Tất cả Chúng Sinh, có bao nhiêu những sự Huyễn hóa đó, cũng đều ở trong Tâm Như Lai Viên Giác Diệu mà Sinh ra. Cũng như hoa ở hư không, từ trong hư không mà Sinh ra, hoa kia tuy diệt; hư không, không sao hết (hoại).

GIẢNG VĂN

Ở đây là tổng tiêu. Tất cả Chúng Sinh, Thân Tâm các Tướng, hoàn toàn vô minh điên đảo dối trá. Cho nên Chính văn nói: chủng chủng Huyễn hóa. Viên Giác Diệu Tâm: tất cả Chúng Sinh nguyên có đầy đủ Chân Như Pháp Tính, nhưng phải tới đến Quả vị Phật mới có Năng lực Phát hiện. Cho nên đặc xưng Đức Như Lai có Viên Giác Diệu Tâm. Tất cả Chúng Sinh mê mất Chân Tính, khởi ra Vọng tưởng. Cho nên Chính văn nói: bao nhiêu những Huyễn hóa, đều Sinh ở Tâm Như Lai Viên Giác Diệu. Tuy nói rằng Sinh, thực ra nó không có nơi Sinh; Chẳng qua cũng như không hoa, tuy nói rằng từ hư không kia mà có, trái lại trong hư không, thực không có chỗ nào Sinh ra hoa cả. Thí nghiệm mà xem cái Huyễn (dối) kia đến chỗ diệt tận, nhưng đối với hư không đâu có bị hoại. Để dụ Chúng Sinh Huyễn hóa tuy Diệt hết, nhưng cái Viên Giác Diệu Tâm cũng không có thể nhân đó mà bị Động chuyển. Dưới đây sẽ Thuyết minh.

Hán: Chúng Sinh Huyễn Tâm, hoàn y Huyễn diệt. Chư Huyễn tận diệt, Giác Tâm bất Động. Y Huyễn Thuyết Giác, diệc danh vi Huyễn; Nhược Thuyết hữu Giác, do vị ly Huyễn. Thuyết vô Giác giả diệc phục như thị. Thị cố Huyễn diệt, danh vi bất Động. Thiện nam tử! Nhất thiết Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh, ưng đương viễn ly nhất thiết Huyễn hóa hư vọng Cảnh Giới. Do kiên chấp trì viễn ly Tâm cố, Tâm như Huyễn giả diệc phục viễn ly, viễn ly vi Huyễn diệc phục viễn ly, ly viễn ly Huyễn diệc phục viễn ly, đắc vô sở ly, tức trừ Chư Huyễn, thí như toàn hỏa, lưỡng mộc tương nhân, hỏa xuất mộc tận, hôi phi yên diệt. Dĩ Huyễn Tu Huyễn diệc phục như thị. Chư Huyễn tuy tận, bất Nhập đoạn diệt.

Việt: Chúng Sinh Huyễn Tâm, lại y vào Huyễn mà diệt. Các Huyễn (dối) diệt hết, nhưng Giác Tâm không Động. Y vào Huyễn mà nói Giác, cũng gọi là Huyễn; Nếu nói có Giác thì vì Chưa ly được Huyễn; Nói không có Giác, cũng lại như thế. Cho nên nếu Huyễn diệt, gọi là bất Động. Thiện nam tử! Tất cả các Bồ Tát và Chúng Sinh đời Mạt phải nên xa lìa tất cả Cảnh Giới Huyễn hóa hư vọng. Do cái Tâm xa lìa kia, gìn giữ được kiên cố! Tâm như Huyễn (dối) đó cũng phải xa lìa, cái xa lìa nó cũng là Huyễn, cũng phải xa lìa, trái lại lìa cái Tâm xa lìa (dối) Huyễn cũng phải xa lìa, tới chỗ không phải xa lìa, tức là trừ được mọi Huyễn (dối). Ví như nảy lửa, nhân hai mảnh gỗ, lửa bốc cháy hết gỗ, tro bay khói hết. Lấy Huyễn (dối) mà Tu Huyễn cũng lại như thế. Các Huyễn tuy hết, nhưng không bị đoạn diệt.

GIẢNG VĂN

Ý nói thứ nhất, phải nên Biết rằng, nếu vô minh Chưa đoạn hết được, hoàn toàn gọi là Huyễn Tâm (Tâm dối). Thân Tâm Chúng Sinh tuy Huyễn (dối), nhưng lại phải dùng Thân Tâm Huyễn (dối) ấy mà Tu Hành, mới trừ diệt nổi vô minh. Cho tới khi Huyễn Pháp đã trừ diệt hết, nhưng Giác Tâm không Động, ví như hoa diệt mà hư không đâu có hoại. Cho nên Chính văn nói thắc mắc câu: (Vân hà dĩ Huyễn, hoàn Tu ư Huyễn). Thứ hai, đương ở trong Huyễn, thì Giác cũng là Huyễn; Nhân thế lại y vào Huyễn mà nói Giác, đó là không phải thực Chân Giác, cho nên gọi là Huyễn. Bất luận nói có Giác hay không Giác, cũng đều là đối đãi nhau mà nói. Cho nên Chính văn nói: (Do vị ly Huyễn). Ba là tất cả Cảnh Giới Huyễn hóa hư vọng: như Tứ Đại, Lục Trần, tất cả các Bồ Tát và Chúng Sinh đời Mạt phải nên xa lìa, không được nhân thấy hư vọng lại bảo không cần phải Tu Hành, cốt yếu phải nghiên cứu xét đoán cái Huyễn Tướng, vì nó rất thâm tế và nhỏ nhiệm. Cũng như Hiểu Biết cái vô minh như Huyễn, dùng sức Tưởng để xa lìa nó, kiên cố gìn giữ cái Tâm xa lìa Cảnh Huyễn kia; Trái lại, cái Tâm xa lìa Cảnh Huyễn (dối) đó vẫn còn, tiến lên một bước nhận xét thấy cái Tâm đó cũng là Huyễn (dối) như thế cũng phải viễn ly (xa lìa). Ví như vạn Pháp Duy Thức, tiến lên lại Biết, Duy Thức cũng là Huyễn (dối). Đây nói chẳng những xa lìa Huyễn Cảnh, đến cái Cảnh Huyễn của Tâm cũng là Huyễn (dối), phải nên viễn ly (xa lìa). Cái Tâm để viễn ly Tâm Huyễn, nó cũng như Huyễn, cũng phải viễn Ly. Cho nên Chính văn nói: (viễn ly vi Huyễn, diệc phục viễn ly). Câu: ly viễn ly Huyễn, diệc phục viễn ly: như trên đã nói, cái Tâm để viễn ly Tâm Huyễn, nó cũng như Huyễn, nên phải viễn ly. Cứ như thế dần dần thâm Nhập, cho đến chỗ ly không phải ly, và Huyễn kia cũng phải tiêu diệt hết. Cho nên Chính văn nói: (Đắc vô sở ly, tức trừ Chư Huyễn). Những Cảnh Giới đó, trừ ra chỉ có các Bậc Địa Thượng Bồ Tát mới thực có tài năng lãnh hội, diệp trùng ly Huyễn cho đến không phải ly, Tiến Nhập vào Địa vị Phật. Câu thí như trở xuống, đặt lời dụ để Phát minh Nghĩa đoạn trên. Hỏa xuất: dụ ly Cảnh Huyễn hư vọng. Mộc tận: dụ Tâm Huyễn để ly Cảnh. Hôi phi: dụ Tâm Huyễn cũng phải ly. Yên diệt: dụ ly Huyễn đến triệt để. Dụ tuy có bốn câu, nhưng Nghĩa đến chỗ rốt ráo. Lấy Huyễn Tu Huyễn, cũng như hai mảnh gỗ sát vào nhau, cho nên nói rằng: (diệc phục như thị). Nếu Huyễn đã hết, tức là Viên mãn Giác Tính. Cho nên văn nói: không Nhập Đoạn Diệt.

“Lời bàn của Ngài Thích Thông Nhuận: trên đây Đức Phật nói từ câu

“Nhất thiết Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh, ưng đương viễn ly nhất thiết Huyễn hóa hư vọng Cảnh Giới”; Cho đến câu “Đắc vô sở ly tức trừ Chư Huyễn”, phân ra có bốn đoạn như sau:

Câu do “Kiên chấp trì viễn ly Tâm cố, Tâm như Huyễn giả diệc phục viễn ly”. Kinh Lăng Nghiêm nói: “Văn sở văn tận”, Tâm là Năng văn, Cảnh là Sở văn. Tận: là hết; Tâm Cảnh đều hết, nhưng vẫn còn chấp trì cái Trí, Trí đó tức là Bệnh. Cho nên tiến lên một bước, muốn không cả cái Trí đó.

Câu “Viễn ly vi Huyễn, diệc phục viễn ly”: câu này tức là Không Trí. Lăng Nghiêm nói: “Giác Sở Giác Không”, Trí tuy Không, nhưng vẫn Còn; Không đó tức là Bệnh.

Câu “Viễn ly vi Huyễn, diệc phục viễn ly”: Lăng Nghiêm nói: “Không Sở không Diệt”. Cái Tâm Không, cái Không kia cũng hết. Cho nên câu trên nói, Không đó tức là Bệnh, vì thế muốn không cả cái Không.

Câu “Đắc vô sở ly tức trừ Chư Huyễn”. Lăng Nghiêm nói: “Sinh diệt, ký diệt, Tịch diệt hiện tiền”. Ba câu trên còn nói thứ bậc Tu Chứng; đến câu thứ tư, Không đến triệt để, vượt phần Tu Chứng, Tiến Nhập đến Phật Quả. Huyễn Cảnh, Huyễn Tâm, Huyễn Trí, Huyễn Không, tất cả Diệt hết, tự nhiên Giác Tính hiển hiện, và không bị đoạn diệt. Đến Cảnh Giới đây, cái Tướng nó rất vi tế, tất cả Cõi Trời, Cõi Người, cho đến Ngôi Đẳng Giác Bồ Tát, Nghiệp Tướng hãy còn; Nghiệp Thức nếu Chưa Chuyển, cũng không biết được, chỉ trừ ra có những Người vọng (không) Niệm như hư không, Tâm không có Sở Tướng mới có thể hiểu biết đến triệt để.

Hán: Thiện nam tử! Tri Huyễn tức ly, bất tác Phương tiện. Ly Huyễn tức Giác, diệc vô Tiệm thứ. Nhất thiết Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh, y thử Tu Hành, như thị nãi năng, vĩnh ly Chư Huyễn.

Việt: Thiện nam tử! Biết Huyễn thì ly, bất tất phải làm Phương tiện. Ly Huyễn tức là Giác, không phải Tiệm thứ (lần lượt). Tất cả Bồ Tát và Chúng Sinh đời Mạt, y theo Tu Hành, như thế mới hay vĩnh viễn lìa Huyễn (dối).

GIẢNG VĂN

Đây là kết thúc Ý ở trên, để đáp lời Thỉnh. Nhân Ngài Phổ Hiền hỏi Phật, Pháp Tu Hành Phương tiện Tiệm thứ (lần lượt hoặc cấp bậc) vì còn có Người Biết cái Huyễn không được thấu triệt, mà Đức Phật nói ly Huyễn không phải những Người Hạ Căn Tiểu Thừa có thể lãnh thụ được; để cho những Người Đại Thừa Đốn Cơ, Lý, và Quán đã được hoàn toàn Chân Chánh, Sự và Tu không có thoái chuyển, mới bảo lãnh nổi. Vì thế, cho nên Đức Phật nói: “Tri Huyễn tức ly”, Biết Huyễn phải xa, bất tất phải dùng Phương tiện. Ly Huyển tức Giác: cũng không phải biệt lập Tiệm thứ (lần lượt). Câu Nhất thiết Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh: là chỉ vào Người Đốn Giáo Đại Thừa mà nói, theo đây Tu Hành, thì được ly Huyễn thành Giác. Cho nên Chương này nói cái Công Hành chỉ có những Vị Địa Thượng Bồ Tát đã Chứng Nhập được Phật Địa mà nói, chứ không phải những Vị Sơ Tâm Bồ Tát có thể lãnh nổi.

Kệ tụng

Hán: Nhĩ thời Thế Tôn dục trùng Tuyên thử Nghĩa nhi Thuyết kệ ngôn.

Phổ hiền nhữ Đương tri!

Nhất thiết Chư Chúng Sinh.

Vô thùy Huyễn vô minh, Giai tòng Chư Như Lai Viên Giác Tâm kiến lập.

Do như hư không hoa,

Y không nhi hữu Tướng,

Không hoa nhược phục diệt,

Hư không bản bất Động.

Huyễn tòng Chư Giác Sinh,

Huyễn diệt, Giác Viên mãn,

Giác Tâm bất Động cố,

Nhược bỉ Chư Bồ Tát.

Cập Mạt thế Chúng Sinh,

Thường ưng viễn ly Huyễn,

Chư Huyễn tất giai ly,

Như mộc trung Sinh hỏa, Mộc tận, hỏa hoàn diệt. Giác tắc vô Tiệm thứ, Phương tiện diệc như thị.

Việt: Bấy giờ Đức Thế Tôn muốn Tuyên lại Nghĩa đó mà nói bài kệ rằng:

Phổ Hiền ông nên Biết!

Tất cả những Chúng Sinh,

Vô thủy Huyễn vô minh,

Từ nơi các Như Lai,

Viên Giác Tâm kiến lập.

Cũng như hoa hư không,

Y không mà có Tướng,

Không hoa nếu diệt hết,

Hư không vốn không Động. Huyễn từ Giác mà Sinh

Huyễn diệt Giác đầy tròn,

Giác Tâm không Động chuyển.

Nếu mà các Bồ Tát,

Và Chúng Sinh đời Mạt, Phải nên xa lìa Huyễn,

Tất cả Huyễn đều ly.

Như trong gỗ Sinh lửa,

Gỗ hết lửa hoàn diệt.

Giác thì không Tiệm thứ,

Phương tiện cũng như thế.

Chương Phổ Nhãn Bồ Tát

Chương Văn Thù là một Chương mục đích dành riêng cho những Vị Thượng Căn, Đốn siêu Đốn Ngộ, đã thoát khỏi vòng Sinh tử luân chuyển, mới có thể lĩnh hội và Tu Chứng. Tiếp đến Chương Phổ Hiền, Đức Phật chỉ cho Người Tu Đại Thừa, Biết Huyễn phải ly Huyễn, chứ không phải làm Phương tiện và Tiệm thứ. Như thế đủ biết Ý Kinh này hợp với Căn Cơ của Người Tu Đốn Giáo (1). Chương trên nói Như Huyễn Tam muội, đó là Công Hành của Địa Thượng Bồ Tát, với Người Sơ Tâm không có năng lực Tu Hành. Ngài Phổ Nhãn Bồ Tát có tài quan sát Căn Tính Chúng Sinh, thương kẻ Sơ Học, cho nên hỏi Phật, mới có ra Chương này, tức là Bồ Tát Địa Tiền tiến Tu theo Công Hành của Bồ Tát Địa Thượng.

Cước chú: (1) Đốn Giáo: nói thẳng tới Đại Thừa, vượt qua các hàng Thanh văn và Duyên Giác, cũng như vượt qua Tiểu Học, Trung Học mà học Đại Học ngay.

Hán: Ư thị Phổ Nhãn Bồ Tát tại Đại Chúng trung, tức tòng tòa khởi, đỉnh lễ Phật túc, hữu nhiễu tam táp, tràng quỵ xoa thủ, nhi bạch Phật ngôn: (Đại Bi Đức Thế Tôn! Nguyện vị thử Hội Chư Bồ Tát Chúng, cập vị Mạt thế Nhất thiết Chúng Sinh, diễn Thuyết Bồ Tát Tu Hành Tiệm thứ: vân hà tư duy? Vân hà Trụ trì? Chúng Sinh vị Ngộ tác hà Phương tiện, phả linh Khai Ngộ?

Việt: Bấy giờ Ngài Bồ Tát Phổ Nhãn đương ở trong Đại Chúng, liền từ tòa đứng dậy, đảnh lễ dưới chân Phật, đi quanh về bên hữu ba vòng, rồi quỳ thẳng chắp tay mà bạch Phật rằng: (Kính lạy Đức Đại Bi Thế Tôn, xin vì Chúng Bồ Tát ở trong Đại Hội đây và tất cả Chúng Sinh đời sau, nói việc Tu Hành Tiệm thứ (lần lượt) của Bồ Tát: Tư duy (suy nghĩ) thế nào? Trụ trì (ở) thế nào? Chúng Sinh Chưa Giác Ngộ, làm Phương tiện gì để cho Chúng được Giác Ngộ?

GIẢNG VĂN

Từ chữ Ư thị trở xuống đến chữ nhi bạch Phật ngôn: là Phép Thỉnh bạch. Từ chữ Đại Bi trở xuống là lời Thỉnh bạch thiết tha. Tại sao nói Bồ Tát với Chúng Sinh đời sau mà không nói Đại Thừa? Ý kiến Chương trên, nói về Đốn Giáo. Các vị Bồ Tát sơ Tâm khó Tu, cho nên cố Thỉnh Phật nói Sự Tu Hành Tiệm thứ, hỏi rõ Tư duy làm sao, Trụ trì làm sao và giả thuyết Phương tiện gì để cho các Vị Tân Học Bồ Tát Nghe thấy Cảnh Giới Viên Giác phải tư duy quan sát làm sao cho chóng được thuần thục? Nơi ăn ở, để Tu Hành làm sao cho khỏi tất cả các hoàn cảnh không làm trở ngại? Lại tổng quát hỏi một câu: Quả như Cảnh Giới Viên Giác những Người Chưa được Khai Ngộ, phải làm những Phương tiện gì khéo léo cho Người ta được Khai Ngộ? Ý muốn chẳng những Người Thượng Nhân được Ngộ, mà lại còn muốn cho Người Trung Nhân và Hạ Nhân cũng được Khai Ngộ.

Hán: (Thế Tôn! Nhược bỉ Chúng Sinh vô Chính Phương tiện cập Chính tư duy, Văn Phật Như Lai Thuyết thử Tam muội, Tâm Sinh mê muộn, tức ư Viên Giác bất năng Ngộ Nhập. Nguyện hưng từ Bi, vị ngã đẳng bối cập Mạt thế Chúng Sinh, Giả Thuyết Phương tiện). Tác thị ngữ dĩ ngủ Thể đầu Địa như thị tam Thỉnh, chung nhi phục thủy.

Việt: “Lạy Đức Thế Tôn: Nếu Chúng Sinh Tu Hành mà không có Chính Phương tiện và Chính Tư duy, sau khi được Nghe Thế Tôn nói Tam muội, Tâm Sinh mê mẩn, đối với Viên Giác không có thể Ngộ Nhập. Kính xin Đức Từ Bi vì lũ Chúng con và Chúng Sinh đời sau này đặt Giả Thuyết và Phương tiện”. Nói thế rồi, ngũ Thể đầu Địa (1) cứ như thế ba lần Thỉnh, trước sau như một.

Cước chú: (1) Đầu Địa: Đầu và 2 chân 2 tay nằm ở dưới đất.

GIẢNG VĂN

Từ chữ Thế Tôn đến chữ Ngộ Nhập: Bồ Tát tự giải bày và cố Thỉnh Phật nói Phương tiện và Tiệm thứ. Chữ bỉ Chúng Sinh: chỉ vào những Vị Tân học ở trong Hội, và những Vị Sơ Tâm Bồ Tát đời sau mà nói. Ý nói vừa Nghe Phật Thuyết Bồ Tát Tu Hành như Huyễn Tam muội, tức là viễn ly tất cả Cảnh Giới Huyễn hóa, không phải dùng Phương tiện và Tiệm thứ, đó là những Vị Thượng Nhân Căn Tính sáng suốt, mới có thể Hiểu Ngộ được. Còn như kẻ Sơ Tâm Căn Tính ám độn, nếu không có Chính Phương tiện và Chính Tư duy, e rằng Nghe thấy Tam muội, Tâm Sinh mê muội. Nếu Tâm đã Sinh mê muội, tất nhiên không Hiểu Ngộ được Viên Giác. Từ chữ hưng Từ Bi trở xuống: Tỏ bày Ý tứ sau khi đã hỏi Phật, trong cái chỗ không có Phương tiện mà Ngài sẽ Phương tiện Thuyết. Cho nên Chính văn nói: Giả Thuyết Phương tiện. Từ chữ tác thị ngữ dĩ trở xuống: một Phương Pháp ân cần Cầu Thỉnh.

Hán: Nhĩ thời, Thế Tôn cáo Phổ Nhãn Bồ Tát ngôn: Thiện tai! Thiện tai! Thiện nam tử! Nhữ đẳng nãi năng vị Chư Bồ Tát, cập Mạt thế Chúng Sinh, vấn ư Như Lai Tu Hành Tiệm thứ, Tư duy Trụ trì, nãi chí Giả Thuyết chủng chủng Phương tiện. Nhữ kim đế Thính Đương vị nhữ Thuyết. Thời Phổ Nhãn Bồ Tát phụng Giáo hoan hỷ, cập Chư Đại Chúng mặc nhiên nhi Thính.

Việt: Bấy giờ! Đức Thế Tôn bảo Ngài Phổ Nhãn Bồ Tát rằng: “Hay lắm! Hay lắm! Thiện nam tử! Các Ông lại vì các Bồ Tát và tất cả Chúng Sinh đời Mạt (đời sau) hỏi Ta, việc Tu Hành Tiệm thứ (lần lượt), Tư duy (suy nghĩ) và Trụ trì (nơi ở); Cho đến đặt những Giả Thuyết và Phương tiện. Vậy các Ông hãy Nghe cho kỹ Ta sẽ vì các Ông mà nói. Khi đó Ngài Phổ Nhãn Bồ Tát vui mừng Kính Nghe lời dạy và tất cả Đại Chúng im lặng ngồi Nghe.

Hán: Thiện nam tử! bỉ Tân Học Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh, dục Cầu Như Lai Tịnh Viên Giác Tâm, ưng đương Chính Niệm viễn ly Chư Huyễn. Tiên y Như Lai Sa ma tha Hạnh, kiên trì cấm Giới, an xử Đồ Chúng, yên tọa tĩnh thất.

Việt: Thiện nam tử! Các Vị Tân Học Bồ Tát và tất cả Chúng Sinh đời Mạt, muốn Cầu Tịnh Viên Giác Tâm của Như Lai, thì phải nên Chính Niệm, xa lìa tất cả Huyễn. Nếu vậy, trước phải y vào Hạnh Sa ma tha của Như Lai, kiên trì cấm Giới, và xếp đặt Đồ Chúng cho có trật tự an ổn, yên ngồi trong một nhà vắng.

GIẢNG VĂN

Từ đây trở xuống, Chính để đáp lời hỏi trước, nhưng rất chú trọng về sự Tu Hành Phương tiện. Phật Biết Ngài Phổ Nhãn có Ý vì các Bồ Tát Tân học mà hỏi, cho nên Đức Phật gọi ngay các Vị Tân Học Bồ Tát mà nói. Câu dục Cầu trở xuống: nói rõ việc Tu Hành Tiệm thứ (lần lượt). Nghĩa là những Vị Tân Học muốn Cầu Tịnh Viên Giác Tâm, cốt phải Tu Hành, ở nơi ly Huyễn; vì rằng ly Huyễn tức là Giác, muốn Thực Hành phải nên Chính Niệm. Câu Chư Huyễn: Chính là chỉ vào Chương trên mà nói, những Huyễn Tâm v.v... đến câu Tiệm thứ, trước phải y vào Hạnh Sa ma tha của Như Lai. Sa ma tha: là tiếng Phạn, Tàu dịch: Chỉ; bên ngoài ngăn ngừa điều ác, bên trong ngăn ngừa tán Tâm. Sa ma tha là Nhân Địa Hạnh của tất cả các Đức Như Lai. Cho nên Chính văn nói: Như Lai Sa ma tha Hạnh, tức là Đại Thừa Sa ma tha vậy.

Cấm Giới từ Năm Giới, Tám Giới, Quan Trai Giới cho đến Tỳ kheo Giới, Bồ Tát Giới v.v...Giới Tướng có rất nhiều không thể kể xiết, đều phải y theo nơi thụ trì kiên cố giữ gìn chớ nên trái phạm. Đồ Chúng: những Đồ Chúng theo học, phải nên xử trí cho an ổn, mới khỏi súc nhiễu. Tịnh thất: xa lìa nơi hổn độn và huyên náo, ở nơi vắng vẻ yên ngồi, mới có thể Tiến Tu được Thiền Quán.

Hán: Hằng tác thị Niệm: ngã kim thử Thân Tứ Đại hòa hợp, sở vị mao, phát, trảo, sỉ, bì, nhục, cân, cốt, tủy, não, cấu sắc, giai quy ư Địa. Thóa, thế nung, huyết, tân dịch, duyên mạt, đàm lệ, tinh khí đại tiểu tiện lợi giai quy, ư Thủy. Noãn khí quy Hỏa. Động chuyển quy Phong. Tứ Đại các ly, kim giả vọng Thân đương tại hà sử, tức tri thử Thân tất Kính vô Thể, hòa hợp vi Tướng, thực đồng Huyễn hóa. Tứ Duyên giả hợp, vọng hữu Lục Căn; Lục Căn, Tứ Đại trung ngoại hợp thành, vọng hữu Duyên Khí, ư trung tích tụ, tự hữu Duyên Tướng, giả danh vi Tâm. Thiện nam tử! Thử hư vọng Tâm nhược vô Lục Trần, tất bất năng hữu. Tứ Đại phân giải vô Trần khả đắc, ư trung Duyên Trần các quy tán diệt, tất Kính vô hữu Duyên Tâm khả kiến.

Việt: Thường thường Nghĩ, Niệm: Cái Thân ta đây, bởi Bốn Đại hòa hợp, như là: lông, tóc, móng, răng, da, thịt, gân, xương, tủy, óc và các sắc nhơ nhớp khác, đều thuộc về Đất (1 Đại). Nước rãi, nước mắt, mủ, huyết, nước bọt, nước nhờn, đờm, gỉ mắt, tinh, khí, đại tiểu, tiện lợi, đều thuộc về Nước (2 Đại). Khí nóng thuộc về Lửa (3 Đại), Động chuyển thuộc về Gió (4 Đại). Nếu Bốn Đại phân phối đi, thì cái Thân giả dối này còn tồn tại sao? Tất nhiên Biết rằng cái Thân giả hợp đây quả không có thực thể, nó chỉ là hoà hợp thành Tướng mà thôi, thực đồng Huyễn hóa. Bốn Duyên giả hợp, mới có Sáu Căn. Sáu Căn, Bốn Đại trong ngoài hợp thành, mới có Duyên Khí như dối, tích tụ ở trong tựa như có Duyên Tướng, giả đặt tên cho nó là Tâm. Thiện nam tử! cái Tâm hư dối đó, nếu không có Sáu Trần thì cũng không có. Bốn Đại tan đi, Trần đâu còn đặng, và cả Duyên Trần ở trong cũng đều phân tán tiêu diệt, tất nhiên không thấy Duyên Tâm nào nữa.

GIẢNG VĂN

Tiết này để đáp câu hỏi, thế nào là Nghĩ Niệm. Trước phải quan sát Thân, sau quan sát Tâm. Câu hằng tác thị Niệm: Văn trên nói yên ổn mà ngồi, thường thường phải quan niệm như trên đã nói. Từ câu ngã kim thử Thân, đến câu thực đồng Huyễn hóa: nói rõ về quán sát Thân. Chữ quy: Nghĩa là trở về, hoặc thuộc về. Ví thử Thân con Người ta, những vật chất cứng như tóc, lông, móng, răng v.v... đều trả về Đất. Chất loảng trả về Nước. Sức nóng trả về Lửa. Sức Động trả về Gió. Phân tách và quan sát, toàn bộ phận Thân Thể Người ta, Bốn Đại đều phải trả về Bốn Đại. Xét cho đến cùng, thử hỏi xem Thân ta ở đâu? Hoàn toàn đều không có thực tại, cho nên Chúng ta Biết rằng cái Thân giả hợp của Ta đây, Quả nhiên không có thể chất, chẳng qua Bốn Đại hòa hợp mà có cái Tướng trạng giả dối này. Cho nên Chính văn nói: (hòa hợp vi Tướng thực đồng Huyễn hóa).

Câu Bốn Duyên giả hợp trở xuống: là nói rõ quan sát Tâm. Bốn Duyên giả hợp mới có Sáu Căn: lấy Bốn Đại làm Duyên mới có ra Sáu Căn giả dối. Sáu Căn ở trong, Bốn Đại ở ngoài, trong ngoài giao thiệp, trải qua những thời gian Kinh nghiệm, tức thành tập khí. Cho nên Chính văn nói: (trong ngoài hợp thành mới có Duyên khí như dối). Tập khí tức là Duyên khí, nó tích tập (góp hợp) ở trong, tựa hồ như thấy có cái trạng thái Năng Duyên. Với cái trạng thái Năng Duyên này, Người ta mạo nhận cho là Tâm, tức là Thức thứ Sáu vậy. Cho nên Chính văn nói: (tích tụ ở trong, tựa như có Duyên Tướng giả gọi là Tâm). Đức Phật nói chữ Tâm đã rõ, sau Ngài lại gọi Thiện nam tử, tức là nhắc nhở cho Mình phải nên chú ý và quan sát. Còn cái Tâm hư vọng là chỉ vào Sáu Thức mà nói: Sáu Thức với Sáu Căn, Sáu Trần tương đối mà khởi ra, nếu không có Trần Sở Duyên, chắc không có Tâm Năng

Duyên. Cho nên Chính văn nói: (nếu không có Sáu Trần thì cũng không có).

Lại nói nếu quan sát Sáu Trần kia, chỉ là Bốn Đại giả hợp mà có, nếu Bốn Đại phân tán, tất nhiên không có Trần. Cho nên Chính văn nói: (Bốn Đại tan đi, Trần đâu còn có). Nếu như cái Trần Sở Duyên đã tiêu diệt, quyết nhiên cái Tâm Năng Duyên cũng không có. Cho nên Chính văn nói: (tất nhiên không có Duyên Tâm nào nữa).

Hán: Thiện nam tử! Bỉ Chư Chúng sanh Huyễn Thân diệt cố, Huyễn Tâm riệc diệt. Huyễn Tâm diệt cố, Huyễn Trần riệc diệt. Huyễn Trần diệt cố, Huyễn Diệt riệc diệt. Huyễn Diệt diệt cố, phi Huyễn bất diệt. Thí như ma Kính, cấu tận Minh hiện. Thiện nam tử! Đương tri Thân Tâm giai vi Huyễn cấu. Cấu Tướng vĩnh diệt, Thập phương Thanh Tịnh.

Việt: Thiện nam tử! Những Chúng Sinh kia, Huyễn Thân diệt rồi, Huyễn Tâm cũng diệt. Huyễn Trần diệt rồi, Huyễn Diệt cũng diệt. Huyễn Diệt diệt rồi, Huyễn gì cũng diệt. Ví như bao Kính, cấu hết Sáng hiện. Thiện nam tử! Nên Biết Thân Tâm toàn là Huyễn cấu. Cấu Tướng diệt hết, Mười phương Thanh Tịnh (trong sạch).

GIẢNG VĂN

Tiết này để đáp câu hỏi Trụ trì là thế nào? Tư duy: (suy xét quan sát) Tư duy nếu được minh mẫn sẽ Phát Tuệ. Trụ trì: Tu Hành được sáng suốt sẽ Phát Tuệ. Từ đây trở xuống nói Công Hành Tu Chứng của Bồ Tát, sau khi đã được dự ở trong Hàng Thập Địa. Chữ bỉ: chỉ vào Người Cầu Tịnh Viên Giác Tâm mà nói. Căn cứ ở trên nói Tiệm thứ và Tư duy, Tu tập lâu lâu thuần thục, có thể dần dần không được cả Ngã và Pháp mọi Tướng, mà thuận theo Viên Giác Tính. Nếu Chúng ta Căn cứ như Thuyết trên đây đã nói, quan sát Thân không có thực thể, đồng như Huyễn hóa, an Trụ kiên cố giữ một Niệm Cảnh Giới như Huyễn (dối) ở trong Tâm, thì cái Thân Tướng giả dối có ngày nó sẽ Không. Cho nên Chính văn nói: (Huyễn Thân diệt). Duyên Tâm cũng phải y vào Sáu Căn, nếu Thân đã diệt, thì Tâm cũng hết. Cho nên Chính văn nói: (Huyễn Thân diệt rồi, Huyễn Tâm cũng diệt). Như thế, nhưng trước phải không có Ngã Tướng mới kết Quả. Trần do Tâm hiện, Tâm đã diệt chắc Trần cũng hết. Cho nên Chính văn nói: (Huyễn Tâm diệt rồi, Huyễn Trần cũng diệt). Đối với Trần phải nói Diệt, nếu Trần đã Diệt, thì cái để Diệt Trần kia cũng là vô Dụng. Cho nên Chính văn nói: (Huyễn Trần diệt rồi, Huyễn Diệt cũng diệt). Nếu một Pháp đã không thành lập, thì Pháp Tướng cũng thành không. Cứ như thế liền liền diệt Huyễn, khin khít Trụ trì, Huyễn Diệt đã diệt, tức là Pháp Pháp đều Chân Chân! Cố nhiên không diệt, cho nên Chính văn nói: (Huyễn Diệt diệt rồi, Huyễn gì cũng diệt). Từ câu ví như bao Kính đến câu Mười phương trong sạch: lời dụ đó rất Minh. Cấu tận: Dụ mọi Huyễn hết tận. Sáng hiện: dụ không Huyễn gì chẳng hết. Thân Tâm: là Bốn thứ Thân, Tâm, Trần, Diệt. Bốn thứ như dối, cũng như Kính bị nhòa bụi. Cho nên Chính văn nói: (nên biết Thân Tâm đều là Huyễn cấu). Nếu Bốn thứ đã diệt hết, thì Mười phương đều trong sạch. Cho nên Chính văn nói: (Cấu Tướng vĩnh diệt, Thập phương Thanh Tịnh).

Hán: Thiện nam tử! Thí như Thanh Tịnh Ma ni bảo châu, ánh ư ngũ sắc, tùy phương các hiện. Chư ngu si giả, kiến bỉ Ma ni thực hữu ngũ sắc. Thiện nam tử! Viên Giác Tịnh Tính, hiện ư Thân Tâm tùy loại các ứng, bỉ ngu si giả Thuyết Tịnh Viên Giác, thực hữu như thị Thân Tâm tự Tướng, diệc phục như thị. Do thử bất năng viễn ư Huyễn hóa, thị, cố ngã Thuyết Thân Tâm Huyễn cấu, đối ly Huyễn cấu, Thuyết danh Bồ Tát. Cấu tận Huyễn trừ, tức vô Đối cấu, cập Thuyết danh giả.

Việt: Thiện nam tử! Ví như Ngọc Ma ni bảo châu trong sạch, ánh ra năm sắc, tùy phương mà hiện ra. Các Người ngu si, thấy Ngọc Ma ni thực có năm sắc. Thiện nam tử! Viên Giác Tịnh Tính, hiện ở Thân Tâm, tùy loài nào nó đều ứng hiện ra. Nhiều kẻ ngu si, nói Tịnh Viên Giác thực có Thân Tâm hình Tướng. Như thế, cũng lại như vậy. Do thế mà không xa lìa được Huyễn hóa, cho nên ta nói Thân Tâm Huyễn cấu. Đối với Người đối trị để ly Huyễn cấu, gọi là Bồ Tát. Cấu khi đã hết và cũng không phải đối trị nữa, tức là không có Đối cấu, lại không có cả Tên Người đó và lời nói nữa.

GIẢNG VĂN

Trên đây lấy Kính và Cấu mà đặt lời thí dụ, để chỉ rõ vô minh nó cũng như Huyễn (dối). Sợ Người ta Hiểu lầm Tâm Tịnh Viên Giác có Tính vô minh thực. Tiết này, lấy Bảo châu mà đặt lời dụ, là chỉ cho Chúng ta biết rằng: Tính Viên Giác bản nhiên Thanh Tịnh, Huyễn cấu bởi vọng Sinh, Pháp và Dụ sáng tỏ, Nghĩa rất rõ ràng. Bảo châu tùy phương, ánh hiện ra năm Sắc. Viên Giác tùy loài, ứng hiện ra Năm Ấm. Tùy Loại: Chúng Sinh ở Cõi nào thụ Năm Ấm Thân Tâm (1), tùy theo Loài đó mà hiện ra hình Tướng Thân Tâm Loài ấy.

Ngọc không có Tướng năm Sắc, Viên Giác cũng không có Hình Tướng Thân Tâm Năm Ấm. Kẻ ngu Chấp là Có thực, bởi không liễu đạt (Hiểu thấu) được Huyễn, nhận lầm có Ngã, có Pháp, thường ở trong Cảnh Giới Huyễn hóa, không biết ngày nào được thoát. Nên Chính văn nói: (do thế mà không xa lìa được Huyễn hóa). Từ chữ thị cố trở xuống: kết thúc và bày tỏ nói Viên Giác Tính bản Tịnh. Ý nói nhân Chúng Sinh ngu si nhận lầm Thân Tâm là có thực, cho nên nói Thân Tâm đó là Huyễn cấu. Huyễn cấu có thể đối trị mà diệt trừ được. Nếu Chúng Sinh nào Tu Hành đối trị diệt trừ được Huyễn cấu, Người đó gọi là Bồ Tát. Quả như Cấu hết, mà Đối cũng hết; cũng như Bệnh khỏi, thuốc cũng vô dụng. Tức là sự đối trị để ly Huyễn Cấu cũng không, cho đến không có cả cái tên Người đối trị để ly Huyễn Cấu nữa. Bởi Viên Giác Diệu Tâm bản nhiên không có tất cả các Pháp.

Cước chú: (1) Năm Ấm: 1)Sắc Thân, 2)Thụ, 3)Tưởng, 4)Hành, 5)Thức. Sắc thuộc về Thân. Thụ, Tưởng, Hành, Thức thuộc về Tâm. Ấm Nghĩa là che rợp và phủ đậy. Bởi vì Chúng ta cứ nhận lầm Năm thứ này là Thân Tâm Ta, cho nên nó cứ bị che kín và phủ đậy, mất Tính Viên Giác.

Hán: Thiện nam tử! Thử Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh, Chứng đắc Chư Huyễn diệt ảnh tượng cố. Nhĩ thời tiện đắc vô phương Thanh Tịnh, vô biên hư không Giác sở hiển Phát.

Việt: Thiện nam tử! Nếu Bồ Tát và Chúng Sinh đời Mạt (đời sau) Chứng được Chư Huyễn và diệt ảnh tượng. Rồi bấy giờ sẽ được vô phương Thanh Tịnh, Giác Tâm hiển Phát, tất cả ở hư không vô Biên.

GIẢNG VĂN

Chương trên đã nói rõ sự viễn ly (xa lìa) vô minh. Dưới đây lại chỉ bảo công phu để Tùy thuận Viên Giác Tính. Câu thử Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh: Ý nói Chương trên, những Người đã ly hết Đối Cấu. Câu mọi Huyễn diệt ảnh tượng: đọc lại: mọi Huyễn ảnh tượng tận diệt. Khi đã trừ hết được Huyễn và ảnh tượng, tức là được vô phương Thanh Tịnh. Vô phương Nghĩa là: không có hạn lượng. Thanh Tịnh Nghĩa là: không có Huyễn cấu. Từ trước tới nay nhận cái hư không vô biên mờ tối, ngày nay Giác Tính Phát Sinh, chuyển thành Thanh Tịnh Viên Minh. Cho nên Chính văn nói: (vô biên hư không, Giác Sở hiển Phát). Tại đây nói Căn bản vô minh do Tâm cải tạo, Tâm ấy Biến thành Viên Minh Giác Ngộ. Tức là Căn bản vô Phân Biệt Trí. Thân Chứng được Chân Như, Nghĩa là vượt Sự Tướng mà hiển Lý Tính. Nhưng tiết này cũng có ít phần nói về Tướng. Dưới sẽ nói rõ tất cả các Pháp, để bày tỏ Pháp Thanh Tịnh Bình Đẳng bất Động.

Hán: Giác Viên Minh cố, hiển Tâm Thanh Tịnh; Tâm Thanh Tịnh cố, Kiến Trần Thanh Tịnh; Kiến Thanh Tịnh cố, Nhãn Căn Thanh Tịnh; Căn Thanh Tịnh cố, Nhãn Thức Thanh Tịnh; Thức Thanh Tịnh cố, Văn Trần Thanh Tịnh; Văn Thanh Tịnh cố, Nhĩ Căn Thanh Tịnh; Căn Thanh Tịnh cố, Nhĩ Thức Thanh Tịnh; Thức Thanh Tịnh cố, Giác Trần Thanh Tịnh. Như thị nãi chí Tụy, Thiệt, Thân, Ý diệc phục như thị.

Việt: Nếu Giác đã Viên Minh, thì Tâm được Thanh Tịnh; Nếu Tâm Thanh Tịnh, thì thấy Trần được Thanh Tịnh; Thấy Trần đã được Thanh Tịnh, thì Căn mắt được Thanh Tịnh; Căn đã Thanh Tịnh, thì Thức Mắt được Thanh Tịnh; Thức Thanh Tịnh, thì Nghe Trần được Thanh Tịnh; Nghe Thanh Tịnh thì Căn Tai được Thanh Tịnh; Căn Thanh Tịnh thì Thức Tai được Thanh Tịnh; Thức Thanh Tịnh thì Giác Trần được Thanh Tịnh. Như thế cho đến Mũi, Lưỡi, Thân, Ý cũng lại như thế.

GIẢNG VĂN

Văn trên nói các Huyễn đã diệt hết, tức là Giác Tính Viên Minh, mà được vô phương Thanh Tịnh. Giác Tính Viên Minh: tỏ biết cái Tâm, nguyên là Thanh Tịnh, không bị những Duyên ảnh làm Tướng. Cho nên Chính văn nói: nếu Giác đã Viên Minh thì Tâm được Thanh Tịnh. Nếu Tâm đã Thanh Tịnh, tất nhiên phải y vào Tâm mà dùng cái Thấy, Nghe, Chạm, Biết, nó đều phải Tịnh. Suy đó Chúng ta sẽ Thấy rõ sự Thấy, Nghe, Chạm, Biết phải y vào Sáu Căn. Sáu Căn Phát ra Sáu Thức, đương nhiên là Thanh Tịnh.

Hán: Thiện nam tử! Căn Thanh Tịnh cố, Sắc Trần Thanh Tịnh; Sắc Thanh Tịnh cố, Thanh Trần Thanh Tịnh; Hương, Vị, Xúc, Pháp diệc phục như thị. Thiện nam tử! Lục Trần Thanh Tịnh cố, Địa Đại Thanh Tịnh; Địa Thanh Tịnh cố, Thủy Đại Thanh Tịnh; Hỏa Đại, Phong Đại diệc phục như thị. Thiện nam tử! Tứ Đại Thanh Tịnh cố, Thập nhị Xứ, Thập bát Giới, Nhị thập ngủ hữu Thanh Tịnh.

Việt: Thiện nam tử! Căn được Thanh Tịnh, thì Sắc Trần cũng Thanh Tịnh! Sắc Thanh Tịnh thì Thanh Trần cũng Thanh Tịnh; Hương, Vị, Xúc, Pháp cũng lại như vậy. Thiện nam tử! Nếu Sáu Trần được Thanh Tịnh, thì Địa Đại cũng Thanh Tịnh; Nếu Địa Đại Thanh Tịnh, thì Thủy Đại cũng Thanh Tịnh; Hỏa Đại, Phong Đại cũng lại như thế. Thiện nam tử! Nếu Bốn Đại được Thanh Tịnh thì 12 Xứ, 18 Giới và 25 Cõi đều Thanh Tịnh.

GIẢNG VĂN

Nếu Sáu Căn đã thành Thanh Tịnh, thì Căn đối với Sáu Trần, Sắc, Thanh, Hương, Vị, Xúc, Pháp cũng thành Thanh Tịnh. Vì Sáu Trần do Bốn Đại mà có, cho nên Sáu Trần đã Thanh Tịnh thì Bốn Đại cũng vậy. Nếu Bốn Đại đã Thanh Tịnh thì 12 Xứ và 18 Giới cho đến 25 Cõi cũng Thanh Tịnh. Nói tổng có ba Cõi: 1.) cõi Dục, 2.) cõi Sắc, 3.) cõi Vô Sắc. Trong Ba Cõi, chia ra làm 25 Cõi là nơi của Chúng Sinh ở. Nói 25 Cõi là thâu tóm tất cả các Pháp ở Thế gian.

Hán: Bỉ Thanh Tịnh cố, Thập Lực, Tứ Vô sở úy, Tứ Vô Ngại Trí, Phật Thập bát Bất Cộng Pháp, Tam thập thất Phẩm Trợ Đạo Thanh Tịnh. Như thị nãi chí Bát vạn tứ thiên Đà la ni Môn, nhất thiết Thanh Tịnh.

Việt: Như thế đã Thanh Tịnh rồi, thì Mười Lực, Bốn Vô sở úy, Bốn Trí Vô Ngại, Phật 18 Pháp Bất cộng, cho đến 37 Phẩm Trợ Đạo cũng Thanh Tịnh. Như thế cho đến 84, Môn Đà la ni, tất cả đều Thanh Tịnh.

GIẢNG VĂN

Văn trên lấy Giác Viên Minh để nêu cái Tâm Thanh Tịnh. Bởi Tâm Thanh Tịnh, cho nên khắp cả Thế gian, mọi Pháp đều Thanh Tịnh. Tất cả mọi Pháp ở Thế gian phải y vào Nhiễm Duyên, do Giác Phát hiện mà thành Thanh Tịnh, tức là y vào Lý Tính Chân Như Thanh Tịnh. Cho nên mỗi một sự vật, thoáng tai qua mắt đều Thanh Tịnh. Chữ Bỉ: chỉ vào văn trên nói các Pháp ở Thế gian. Tất cả các Pháp ở Thế gian y vào Giác, mới Phát hiện Lý Tính Chân Như mà thành Thanh Tịnh. Thì Pháp Xuất Thế gian hoặc Nhân, hoặc Quả đương nhiên Thanh Tịnh. Cho nên tiết này nói Mười Lực cho đến Môn Đà la ni mà kết cục lại tất cả đều Thanh Tịnh.

Hán: Thiện nam tử! Nhất thiết Thực Tướng Tính Thanh Tịnh cố, nhất Thân Thanh Tịnh; Nhất Thân Thanh Tịnh cố, đa Thân Thanh Tịnh; Đa Thân Thanh Tịnh cố, như thị nãi chí Thập phương Chúng Sinh Viên Giác Thanh Tịnh. Thiện nam tử! Nhất Thế giới Thanh Tịnh, đa Thế giới Thanh Tịnh; Đa Thế giới Thanh Tịnh cố, như thị nãi chí tận ư hư không, viên lý Tam Thế, Nhất thiết Bình Đẳng, Thanh Tịnh bất Động.

Việt: Thiện nam tử! Tất cả Thực Tướng Tính Thanh Tịnh, thì một Thân được Thanh Tịnh; Một Thân Thanh Tịnh, thì nhiều Thân Thanh Tịnh; Nhiều Thân Thanh Tịnh cho đến Mười phương Chúng Sinh Viên Giác Thanh Tịnh. Thiện nam tử! Một Thế giới Thanh Tịnh, thì nhiều Thế giới Thanh Tịnh; Nhiều Thế giới Thanh Tịnh như thế, cho đến hết Cõi hư không, tròn đầy ba đời, tất cả Bình Đẳng, Thanh Tịnh không Động.

GIẢNG VĂN

Chữ Nhất thiết: theo văn trên nói tất cả các Pháp Thế gian và Xuất Thế gian mà nói. Tự Căn bản Trí đã Chứng Chân, thì ẩn Sự mà hiển Lý, cho nên tất cả các Pháp Thế gian và Xuất Thế gian đều lấy Chân Như mà làm Thực Tướng. Tính Chân Như Thanh Tịnh, cho nên Thực Tướng cũng đồng như Chân Như, Tính đều Thanh Tịnh. Bởi tất cả Thực Tướng Tính Thanh Tịnh. Cho nên Chính Báo và Y Báo (1) cùng một Thực Tướng Tính đều Thanh Tịnh. Cho nên Chính văn nói: một Thân hay nhiều Thân, cho đến Mười phương Chúng Sinh; Một Thế giới hay nhiều Thế giới, cho đến hết cả Cõi hư không, tròn đầy Ba Đời, tất cả đều Thanh Tịnh. Chữ Bình Đẳng: lấy hư không mà nói. Hết Cõi hư không, đều quy về một Tính Thanh Tịnh; chứ không phải đối nhiễm mà nói Tịnh, mới là Thực Tịnh, cho nên nói là Bình Đẳng. Chữ bất Động: lấy Ba Đời mà nói, tròn đầy Ba Đời, thường thường Thanh Tịnh, cho nên gọi là bất Động.

Cước chú: (1) Chính Báo: Ví như Thân của Đức Phật là Chính Báo. Y báo: Quốc Độ của Đức Phật. Thân Phật Trang nghiêm, và Quốc Độ cũng Trang nghiêm, do chỉ có một Tính Chân Như Thực Tướng mà thôi.

Hán: Thiện nam tử! Hư không như thị, Bình Đẳng Bất Động, đương tri Giác Tính Bình Đẳng Bất Động; Tứ Đại bất Động cố, đương tri Giác Tính Bình Đẳng Bất Động; Như thị nãi chí Bát vạn tứ thiên Đà la ni Môn, Bình Đẳng Bất Động, đương tri Giác Tính Bình Đẳng Bất Động.

Việt: Thiện nam tử! Hư không như thế, Bình Đẳng không Động, nên biết Giác Tính cũng Bình Đẳng không Động; Bốn Đại không Động, nên biết Giác Tính cũng Bình Đẳng không Động; Như thế cho đến Tám vạn bốn nghìn Môn Đà la ni, Bình Đẳng không Động, nên biết Giác Tính cũng Bình Đẳng không Động.

GIẢNG VĂN

Trên nói nếu đã Chứng được mọi Huyễn và Diệt Ảnh tượng, y vào Lý thành Sự, tức là y vào Trí Vô Phân Biệt mà Chứng được Chân Như Lý Tính, để thành Y Báo và Chính Báo tất cả Thế gian và Xuất Thế gian, Thanh Tịnh Bình Đẳng không Động. Tiết này bỏ Sự dùng Lý, bỏ Tướng lấy Tính, lập tất cả các Pháp để Biểu trưng Pháp Tính Bình Đẳng Bất Động. Hư không và Bốn Đại, tức là Năm Đại thâu tóm cả Thế gian Pháp. Câu như thế Bình Đẳng không Động: là thể theo Chương trên, nói tất cả các Pháp Thanh Tịnh Bình Đẳng Bất Động mà nói. Câu như thế cho đến: là lời nói bao trùm siêu việt, kiến lập tất cả các Pháp Thế gian và Xuất Thế gian, cho đến 84, Môn Đà la ni đều Bình Đẳng Bất Động, để nêu Giác Tính cũng Bình Đẳng Bất Động, tức là mỗi một sự vật đều hiển lộ Lý Chân Như. Cho nên tùy theo một Hành vi, cử chỉ, Sự Lý gì cũng kế nói: nên biết Giác Tính Bình Đẳng Bất Động.

Hán: Thiện nam tử! Giác Tính Biến mãn Thanh Tịnh Bất Động, Viên vô tế cố, đương tri Lục Căn biến mãn Pháp giới; Căn Biến mãn cố, đương tri Lục Trần Biến mãn Pháp giới; Trần Biến mãn cố, đương tri Tứ Đại Biến mãn Pháp giới; Chư thị nãi chí Đà la ni Môn Biến mãn Pháp giới.

Việt: Thiện nam tử! Giác Tính Biến khắp Thanh Tịnh bất Động, tròn đầy không Biến tế, nên biết Sáu Căn cũng Biến khắp Pháp giới; Nếu Căn đã Biến khắp, thì Sáu Trần cũng Biến khắp Pháp giới; nếu Trần đã Biến khắp thì Bốn Đại cũng Biến khắp Pháp giới; Như thế cho đến Môn Đà la ni cũng Biến khắp Pháp giới.

GIẢNG VĂN

Đã y vào Lý mà thành Sự, lại bỏ Sự để tỏ Lý. Nay lại nói Sự cũng tùy theo Lý mà Biến khắp tất cả. Để Biểu trưng Sự Lý không có Chướng Ngại. Vô Biên hư không, Giác Tính hiển Phát, tròn đầy Ba Đời, Bình Đẳng Bất Động. Vì thế cho nên biết rằng: Giác Tính Biến khắp Pháp giới, Căn trần, Bốn Đại cho đến Môn Đà la ni, cũng đều phải lấy Chân Như Thực Tính làm Tính, tức là Giác Tính. Cho nên mỗi một đều Biến khắp Pháp giới. Một Pháp tuy Biến, nhưng không phải riêng một Pháp đó, có thể Biến trạng hay ẩn náu đi. Cho nên mỗi một Pháp có năng lực Biến khắp, nhưng không bị Chướng Ngại. Vì thế mỗi một Pháp đều tràn đầy không Biên giới, đó là Lý Sự Vô Ngại Pháp giới.

Hán: Thiện nam tử! Do bỉ Diệu Giác Tính Biến mãn cố. Căn Tính, Trần Tính vô hoại vô tạp; Căn Trần vô hoại cố, như thị nãi chí Đà la ni Môn vô hoại vô tạp. Như bách thiên Đăng, quang chiếu nhất thất, kỳ quang Biến mãn, vô hoại vô tạp.

Việt: Thiện nam tử! Do Tính Diệu Giác Biến khắp. Cho nên Căn Tính, Trần Tính không hoại không tạp; Nếu Căn Trần không hoại không tạp, thì Môn Đà la ni cũng không hoại không tạp. Ví như trăm ngàn cây đèn, ánh sáng cùng soi trong một nhà, ánh sáng khắp nhà, mà không hoại không tạp.

GIẢNG VĂN

Hoại: Nghĩa là: như nước, lửa, đen, trắng, phản nhau. Tạp: Nghĩa là: như lúa, gạo, mì, cát, đá lẫn nhau gọi là tạp. Có hoại có tạp, tức là không được Viên mãn tròn đầy, đây nói Giác Tính Biến khắp tròn đầy không có Biên giới (bờ cõi), chứ không như hoại tạp tình thường của con Người. Căn Tính và Trần Tính cũng như Giác Tính tròn đầy không có Biên giới, và cũng không có hoại tạp. Suy thế đủ Biết Tính Đà la ni Môn cũng thế, không có khác. Song Biến khắp mà không hoại tạp. Như vậy, đối với Người tầm thường chắc không Hiểu thấu, dầu có lấy lời nói cũng không có thể cảm thông được. Vậy sẽ đặt một câu thí dụ như sau: trăm ngàn Đèn, dụ các Pháp; Ánh sáng dụ Pháp Biến; Nhà dụ Cõi Pháp giới; luồng Sáng các Đèn soi đầy trong một nhà, cũng như các Pháp Biến Pháp giới. Các luồng sáng của đèn tuy soi lẫn nhau, nhưng không có Chướng ế. Cũng như các Pháp tương quan với nhau mà không ngăn vướng. Trên đây nói Căn, Trần, Tính, Giác Biến khắp Pháp giới mà không bị hoại, tạp cũng như thế. Tức là Tính, Tướng không hai. Một Cảnh nói không xuể, kể không xiết, tức thuộc Sự Sự vô Ngại Pháp giới.

Hán: Thiện nam tử! Giác thành tựu cố, Đương tri Bồ Tát bất dữ Pháp phọc, bất Cầu Pháp thoát, bất yếm Sinh tử, bất ái Niết bàn, bất Kính Trì Giới, bất tăng hủy cấm, bất trọng cửu tập, bất khinh Sơ học. Hà dĩ cố? Nhất thiết Giác cố. Thí như nhãn quang, Hiểu liễu tiền Cảnh, kỳ quang Viên mãn, đắc vô tăng ái. Hà dĩ cố? Quang Thể vô nhị, vô tăng ái cố.

Việt: Thiện nam tử! Nếu Giác thành tựu rồi, thì nên biết Bồ Tát không cùng với Pháp phọc (buộc), không Cầu Pháp thoát, không chán Sinh tử, không yêu Niết bàn, không Kính Người Trì Giới, không ghét Người Phá Giới, không trọng Người học lâu, không khinh Người mới học. Tại sao thế? Tất cả đều có Tính Giác. Ví như ánh sáng của Mắt, hiểu biết Cảnh trước mặt, ánh sáng tràn đầy, nó không yêu ghét. Tại sao thế? Thể của ánh sáng không có hai, không có yêu, ghét vậy.

GIẢNG VĂN

Giác thành: Ý nói Tu Quán đã thành công, Chứng Ngộ được Viên Giác Tâm. Khi Công Hành đã thâm, thì Căn bản Trí Phát hiện, tức là ẩn Sự mà hiển Lý; sau khởi Hậu Đắc Trí, mới Chứng được Lý Sự Vô Ngại Pháp giới. Tính Tướng không hai, Chứng Nhập Sự Sự Vô Ngại Pháp giới.

Bồ Tát nếu đã thành được Viên Giác Diệu Tâm, mới có thể hiểu biết Giác Tính Thanh Tịnh Bình Đẳng Bất Động, Biến khắp mà không có hoại tạp, đó là đã Hiểu được các Pháp đều Không, không sợ ràng buộc và cũng không Cầu giải thoát. Những Người bị Pháp phọc: cũng ví như kẻ phàm phu bị trăng trói ràng buộc mất hết tự do. Cầu Pháp thoát cũng như Người Nhị thừa được Giải thoát. Sinh tử, Niết bàn là giả danh đối đãi nhau. Bồ Tát đã Hiểu được Sinh tử là Không, thì Biết rằng Niết bàn cũng Không, vì thế không chán mà cũng không yêu. Giữ Giới, hoặc phá Giới, tùy theo Công Hành và Lực Dụng khác nhau; Học Lâu và Mới Học, đó là Nhân Duyên sớm hay muộn. Bồ Tát đã Viên Chứng được Giác Tính, thì tất cả đều Bình Đẳng. Cho nên không Kính, không ghét, không trọng, không khinh. Câu hà dĩ cố: muốn để thích rõ Ý ở trên. Còn không Cầu Pháp thoát tức là cùng với Pháp phọc; không cùng với Pháp phọc tức là Cầu Pháp thoát. Cho đến Sinh tử, Niết bàn, Trì Giới, phá Giới, Học lâu hay mới Học, Quả nhiên khác nhau. Làm sao lại cho là Bình Đẳng cả? Tuy vậy, nếu Bồ Tát đã thành được Giác Tính, bởi Giác Tính không có hai, cho nên tất cả đều là Giác hết. Từ chữ thí như trở xuống: để đặt lời thí dụ cho rõ Nghĩa. Ánh sáng của mắt là dụ Giác Tính, Cảnh trước mặt dụ tất cả các Pháp. Chữ Hiểu liễu: riêng chỉ có ánh sáng của mắt chiếu soi, khi Thức Tâm Chưa Sinh phân biệt, khi đó ánh sáng của mắt tròn đầy, những sắc xấu hay đẹp, tùy Cảnh mà hiện ra, chưa có bén gì đến Tâm suy nghĩ. Vì thế mà không có yêu, ghét; đó là do mắt không lựa chọn để trông các Sắc. Cái Thể của ánh sáng không hai, không có yêu, ghét; để dụ Giác Tính không hai và không có phân biệt.

Hán: Thiện nam tử! Thử Bồ Tát cập Mạt thế Chúng Sinh, Tu tập thử Tâm đắc thành tựu giả. Ư thử vô Tu, diệc vô thành tựu, Viên Giác Phổ chiếu, Tịch diệt vô nhị. Ư trung bách thiên vạn ức A tăng kỳ bất khả Thuyết hằng hà sa Chư Phật Thế giới; Do như không hoa loạn khởi, loạn diệt, bất tức, bất ly, vô phọc, vô thoát. Thủy tri Chúng Sinh bản lai thành Phật, Sinh tử Niết bàn do như tạc mộng.

Việt: Thiện nam tử! Bồ Tát và Chúng Sinh đời Mạt, Tu tập Tâm đó đã thành rồi. Như thế cũng không phải Tu, mà cũng không phải thành Viên Giác Phổ chiếu, vẳng lặng không hai. Trong Thế giới của các Đức Phật, có những trăm ngàn muôn ức vô số như cát sông Hằng, không thể nói cho hết được; Đó cũng chỉ là như hoa ở hư không rồi khởi, rồi diệt mà thôi, chẳng ngay, chẳng lìa, không buộc, không cởi. Mới biết Chúng Sinh nguyên lai sẵn có Tính thành Phật, Sinh tử với Niết bàn cũng như giấc mộng tối qua.

GIẢNG VĂN

Chữ Thử Tâm: là chỉ cho Tâm Tịnh Viên Giác. Tức là Tu Quán đã thành công, do Trí Da Hành Nhập Căn bản Vô Phân Biệt Trí. Tâm Tịnh Viên Giác, tức là Căn bản Trí Chứng Chân Như Tâm. Trong Tâm đó, tất nhiên không thấy sự Tu Hành gì hết, cho nên Chính văn nói: (không phải Tu). Và cũng không thấy Chứng Quả. Cho nên Chính văn nói: (không phải Thành). Do Trí Căn bản không phải tạo tác mới có, cho nên Viên Giác Tâm cũng không phải đợi Tu Chứng mới Thành, duy có một Tâm Viên Giác Tịnh, khi Dụng thì Chiếu khắp, nhưng Tính vẫn vẳng lặng. Ngoài ra không có một Pháp nào khác. Cho nên văn nói: (Viên Giác Phổ chiếu, Tịch diệt vô nhị). Danh số: giả đặt có nhiều số, hoặc vô biên, cũng như hết Cõi hư không Thế giới có vô biên. Với Tâm Chân Như quan sát những Thế giới đó, cũng như hoa ở hư không, do Nhân Duyên phát hiện, nó không có Tự Tính. Cho nên Chính văn nói: (rồi khởi, rồi diệt), chẳng ngay ở Giác Tâm, mà cũng không ngoài Giác Tâm. Không phải trước triền phọc mà sau Giải thoát. Cho nên Chính văn nói: chẳng ngay, chẳng lìa, không buộc, không cởi. Nếu đã không phải trước triền phọc, mà sau Giải thoát, thì cũng chẳng phải trước đây là Chúng Sinh mà nay mới là Phật. Cho nên Chính văn nói: (mới biết nguyên lai, sẵn có Tính thành Phật). Như kẻ phàm phu bị Sinh tử luân hồi, đối với Vị Thánh Nhân đã Giải thoát Sinh tử, Chứng Đạo Niết bàn, hai Thuyết cũng ví như Cảnh mộng tối qua, không có sự thực, tại sao thế? Vì trong Tâm Viên Giác Thanh Tịnh không có hai việc nói trên. Câu này để cho Phát minh câu triền phọc và giải thoát không có hai lối, Chúng Sinh và Phật đồng một Thể.

Hán: Thiện nam tử! Như tạc mộng cố, Đương tri Sinh tử cập giữ Niết bàn, vô khởi, vô diệt, vô lai, vô khứ. Kỳ sở Chứng giả, vô đắc, vô thất, vô thủ, vô xả. Kỳ năng Chứng Giả, vô Tác, vô Chỉ, vô Nhậm, vô Diệt. Ư thử Chứng trung, vô Năng, vô Sở, tất kính vô Chứng, diệc vô Chứng Giả: Nhất thiết Pháp Tính Bình Đẳng bất hoại.

Việt: Thiện nam tử! Nếu như mộng tối qua, nên biết Sinh tử và Niết bàn không khởi, không diệt, không đi, không lại. Cái nơi Chứng đó không được, không mất, không lấy, không bỏ! Cái Người Chứng kia, không Tác, không Chỉ, không Nhậm, không Diệt. Ở trong chỗ Chứng đó, không có Năng, không có Sở, rốt ráo không Chứng và không Có Chứng: Tất cả Pháp Tính đều Bình Đẳng không hoại.

GIẢNG VĂN

Câu như mộng tối qua: Theo văn trên, nói lúc khi Chưa Giác Ngộ. Ý nói nhân phiền não mà có Sinh tử. Đến khi Diệt Sinh tử mà Chứng Niết bàn.

Nếu vậy, Sinh tử lại, thì Niết bàn đi; như thế chẳng ra mê tình như mộng ảo vậy ư. Sau khi Giác Tâm đã Phát hiện, cũng như Người ngủ Mơ đã Tỉnh. Trái lại, thấy sự Sinh tử và Niết bàn có tiến khởi, diệt, đi, lại. Như vậy, thực không có ăn nhằm, đó tức là Căn bản Trí đã khế Chứng được Chân Như. Tâm Chân Như: nó thường thường như thế, không thay đổi, vẳng lặng không hai; đâu có những sự mơ màng, mộng mị. Cho nên Chính văn nói: (không khởi, không diệt, không đi, không lại). Chữ Nơi Chứng: Chứng cái Pháp Niết bàn. Chữ Người Chứng: Người Cầu Chứng Niết bàn. Khi Chưa Giác Ngộ, cái Tâm Chưa khởi sự được, mất, lấy, bỏ và Công lực của Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt. Đối với Tâm Viên Giác: thực ra Lấy cũng không có được, mà Bỏ cũng không có mất, cho đến Công phu của Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt cũng không kết Quả. Tác là dùng sức lực để tạo tác. Chỉ: Tâm diệt hết mọi Niệm. Nhậm: tha hồ tự nhiên buông thẳng, không cần phải Tu Chứng. Diệt: diệt trừ vọng Huyễn. Bốn điều đó, Ý nói trong khi Tu Hành để Cầu Niết bàn. “Câu Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt xem ở Chương Phổ Giác sẽ rõ”. Câu ở trong Nơi Chứng không Năng không Sở: tức là ở trong Chỗ Năng Chứng và Sở Chứng, Hiểu biết không có Năng và Sở, rốt ráo không có Pháp Sở Chứng, và không có Người Năng Chứng. Rốt ráo tất kính Không Chứng: tức là không có Pháp Sở Chứng. không có Chứng: tức là không có Người Năng Chứng (Năng là Người Chứng, Sở là Pháp để Chứng). Do Pháp Chân Như chỉ có một, mà Giác Tính không có hai. Tất cả các Pháp Chân Như làm Tính, nó siêu vượt ra ngoài không gian mà Bình Đẳng, vượt qua thời gian mà Không hoại. Cho nên Chính văn nói: Tất cả Pháp Tính Bình Đẳng bất hoại). Bởi Bình Đẳng cho nên không một Pháp nào là chẳng đầy đủ. Bất hoại: không bị đoạn diệt.

Hán: Thiện nam tử! Bỉ Chư Bồ Tát như thị Tu Hành, như thị Tiệm thứ, như thị Tư duy, như thị Trụ trì, như thị Phương tiện, như thị Khai Ngộ, Cầu như thị Pháp, diệc bất mê muội.

Việt: Thiện nam tử! Các Bồ Tát Tu Hành như thế, Tiệm thứ như thế, Tư duy như thế, Trụ trì như thế, Phương tiện như thế, Khai Ngộ như thế, Cầu Pháp như thế, cũng không mê muội.

GIẢNG VĂN

Câu các Bồ Tát: là chỉ vào những Bồ Tát hiện đang ngồi Thính Pháp, và đời sau có những Người nào Phát Tâm Tu Hành. Câu Tu Hành như thế: để đáp câu Tiệm thứ, Tư duy và Trụ trì. Tiệm thứ: Chính Niệm, xa lìa mọi Huyễn, trước phải y vào Hạnh Sa ma tha của Như Lai. Tư duy: chỉ vào câu (hằng tác thị Niệm). Trụ trì: chỉ vào câu (bỉ Chư Chúng Sinh Huyễn Thân diệt cố). Câu Phương tiện như thế: khái quát để đáp Nghĩa Chính, đều là Phương tiện giả Thuyết. Câu như thế Khai Ngộ: tức là y vào giả Thuyết những Phương tiện từ nông vào sâu, mà được Khai Ngộ. Câu Cầu Pháp như thế cũng không muội: để đáp câu hỏi trên, trong Tâm Sinh mê muội.

Hán: Nhĩ thời, Thế Tôn dục trùng Tuyên thử Nghĩa nhi Thuyết kệ ngôn: “Phổ Nhãn nhữ Đương tri! Nhất thiết Chư Chúng Sinh, Thân Tâm giai như Huyễn. Thân Tướng thuộc Tứ Đại, Tâm Tính quy Lục Trần. Tứ Đại Thể các ly, thùy vi hòa hợp giả?

Như thị tiệm Tu Hành, Nhất thiết tất Thanh Tịnh. Bất Động Biến Pháp giới, vô Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt, diệc vô Năng Chứng Giả. Nhất thiết Phật Thế giới, do như hư không hoa, Tam thế tất Bình Đẳng, tất kính vô lai khứ. Sơ Phát Tâm Bồ Tát, cập Mạt thế Chúng Sinh, dục Cầu Nhập Phật Đạo, ưng như thị Tu Hành”.

Việt: Bấy giờ, Đức Thế Tôn muốn Tuyên lại Nghĩa ấy mà nói bài kệ rằng: “Phổ Nhãn Ông nên Biết! Tất cả những Chúng Sinh, Thân Tâm đều như Huyễn (dối). Thân Tướng thuộc Bốn Đại. Tâm Tính thuộc Sáu Trần. Bốn Đại Thể chia phôi, làm sao còn hòa hợp? Như thế Tu dần dần, tất cả đều Thanh Tịnh. Chẳng Động Biến Pháp giới, không Tác, Chỉ, Nhậm, Diệt; và cũng không Có Chứng. Tất cả Thế giới Phật, cũng như hoa hư không, Ba đời đều Bình Đẳng, rốt ráo không đi lại. Mới Phát Tâm Bồ Tát, và Chúng Sinh đời Mạt, muốn Cầu Nhập Phật Đạo, nên như thế Tu tập.”