Cảnh Đức Truyền Đăng Lục

11. THIỀN SƯ TỰ MÃN LI THÔN, HÀN CHÂU.

Sư thượng đường dạy:

- Pháp nhĩ như thế, xưa nay không khác, lại còn gì nữa? Tuy nhiên cái việc lớn này vẫn có người không thực hiện được.

Bấy giờ có tăng hỏi:

- Chẳng rơi vào xưa nay, mời Sư nói thẳng. Sư đáp: - Rõ biết ông không thực hiện được.

Tăng định nói thêm. Sư bảo:

- Tưởng là lão tăng rơi vào cái xưa nay ấy. Tăng hỏi:

- Thế nào mới phải?

Sư đáp:

- Cá khó bay vượt qua cấp bậc của Lão mắt biếc*

Tăng hỏi:

- Làm sao mới tránh được lỗi đó?

Sư nói:

- Nếu là hình tướng con rồng còn bàn luận gì cao thấp?

Tăng ấy lễ bái. Sư nói:

- Khổ thay, nhục thay! Ai giống như ta?

* * * • Bích hán: Lão mắt biết, ám chỉ Tổ Bồ đề Đạt ma.

Một hôm Sư bảo chúng:

- Dù được trân trọng, dẹp hết trời sáng đêm tối còn nói cái gì?

Lúc đó có vị tăng hỏi: - Thế nào là câu vô tránh?

Sư đáp:

- Vang động trời đất.

12. THIỀN SƯ HỒNG ÂN TRUNG ẤP, LÃNG

CHÂU.

Ngưỡng Sơn mới lãnh thọ giới sa di, đến lễ tạ Sư truyền giới. Thấy Ngưỡng Sơn đến, Sư đang ngồi trên giường thiền vỗ tay, nói:

- Hòa hòa.

Ngưỡng Sơn qua bên đông đứng, lại qua bên tây đứng, rồi vào giữa đứng. Sau khi lễ tạ xong lại lui đằng sau đứng.

Sư hỏi:

- Được tam muội đó ở đâu vậy?

Ngưỡng Sơn đáp:

- Học được con dấu cởi trói ở Tào Khê.

Sư hỏi:

- Ông thử nói xem, Tào Khê dùng tam muội đó tiếp người nào?

Ngưỡng đáp:

- Dùng tam muội đó tiếp Nhất Túc Giác.

Ngưỡng hỏi:

- Hòa thượng được tam muội đó ở đâu?

Sư đáp:

- Ta học tam muội đó ở Mã Đại sư.

Hỏi:

- Thế nào được kiến tánh?

Sư đáp:

- Thí dụ có cái nhà, nhà có sáu cửa sổ. Trong đó có một con khỉ, phía cửa đông nó kêu sơn sơn, ở ngoài cửa liền đáp sơn sơn. Sáu cửa đều kêu, đều đáp nhau như thế.

Ngưỡng Sơn lễ tạ, đứng dậy hỏi:

- Nhờ ơn Hòa thượng cho thí dụ con hiểu rõ rồi.

Nhưng còn một việc, giả như con khỉ ở trong mệt ngủ con khỉ ngoài muốn gặp nó thì làm sao?

Sư bước xuống giường thiền nắm tay Ngưỡng Sơn, vừa múa vừa nói:

- Sơn, sơn ta cùng ông gặp nhau rồi! Ví như loài sâu tiêu minh làm tổ trên lông my mắt con muỗi, hướng ra đầu ngã tư đường kêu to “Đất rộng người thưa hiếm người gặp nhau”.

(Vân Cư Tích nói:

- Lúc đó nếu Trung Ấp không xong với một câu nói đó của Ngưỡng Sơn thì ở đâu có Trung Ấp? Sùng Thọ Trù hỏi: - Có ai xác định được đạo lý đó không? Nếu xác định không được thì (Trung Ấp) chỉ là kẻ dùng tay chân để huyễn hoặc người, nghĩa Phật tánh ở chỗ nào?

Huyền Giác nói:

- Nếu không phải Ngưỡng Sơn, sao thấy được Trung Ấp? Hãy nói “Đâu là chỗ Ngưỡng Sơn thấy được Trung Ấp?”)

13. THIỀN SƯ HOÀI HẢI NÚI BÁ TRƯỢNG,

HỒNG CHÂU.

Người Trường Lạc, Phước Châu. Tuổi nhỏ xuất gia, tam học đều biết kỹ và có nhiều kinh nghiệm.

Gặp lúc ngày Đại Tịch (Mã Tổ) xiển hóa ở Nam Khang, Sư hết lòng nương tựa, cùng thiền sư Tây Đường Trí Tạng đồng hiệu nhập thất. Bấy giờ hai vị đại sĩ nầy làm trụ cột ở đó. Một buổi tối, hai vị đại sĩ theo hầu Mã Tổ ngắm trăng. Tổ hỏi:

- Chính khi ấy nên làm gì? Tây Đường đáp:

- Nên cúng dường.

Sư đáp:

- Nên tu hành.

Tổ nói:

- Kinh vào Tạng (Trí Trạng), thiền về Hải.

* * * Mã Tổ thượng đường, đại chúng vân tập. Tổ vừa thăng tòa một lát, Sư cuốn chiếu rồi lễ bái trước chúng. Tổ liền xuống tòa.

* * * Một hôm Sư đến Mã Tổ tái tham. Tổ lấy cây phất tử treo ở góc giường thiền dạy Sư. Sư nói: - Chỉ là cái đó, đâu có chi khác.

Tổ lại để cây phất tử y chỗ cũ, hỏi:

- Thế ấy, về sau lấy gì vì người, làm sao vì người? Sư lại lấy cây phất tử đưa lên. Tổ nói:

- Chỉ là cái đó, đâu có chi khác.

Sư cầm cây phất tử treo vào chỗ cũ. Vừa đứng hầu, Tổ hét Sư. Từ đó tiếng tăm Sư vang lừng, sau cùng đàn na tín thí thỉnh Sư đến vùng ranh giới Hồng Châu, Tân Ngô. Sư trụ ở núi Đại Hùng, vì nơi cư trú non cao hiểm trở nên thời nhân gọi Sư là Bá Trượng. Sư ở đây chưa đầy tháng mà khách tham học huyền môn bốn phương kéo đến, đứng đầu có

Quy Sơn, Hoàng Bá. * * * Một hôm Sư bảo chúng:

- Phật pháp không phải là chuyện nhỏ. Lúc trước, lão tăng tái tham, được một tiếng hét của Mã Đại sư đến nỗi ba ngày điếc tai mờ mắt.

Hoàng Bá nghe kể bất giác le lưỡi, thưa:

- Con chẳng biết Mã Tổ, nhưng lại chẳng gặp Mã

Tổ.

Sư nói:

- Ông về sau sẽ nối pháp Mã Tổ.

Hoàng Bá nói: - Con chẳng nối pháp Mã Tổ.

Sư hỏi:

- Vì sao?

Đáp:

- (Nếu con nối pháp Mã Tổ) Về sau sẽ mất hết con cháu của con.

Sư nói:

- Như thế, như thế.

* * * Một hôm có tăng vào pháp đường, khóc.

Sư hỏi:

- Sao vậy?

Tăng thưa:

- Cha mẹ đều mất, xin thầy chọn ngày cho. Sư nói:

- Ngày mai chôn luôn một lượt.

* * * Sư thượng đường dạy:

- Dẹp hết cổ họng môi mép, hãy nói ra mau.

Quy Sơn thưa;

- Con nói không được, thỉnh Hòa thượng nói.

Sư bảo:

- Chẳng từ chối nói với ông, chỉ e về sau mất hết con cháu ta.

Cửu Phong nói:

- Hòa thượng cũng nên dẹp hết đi.

Sư bảo:

- Chỗ không có ai, ta bửa cái trán mà trông ông.

Vân Nham nói:

- Con có chỗ để nói, thỉnh Hòa thượng nêu.

Sư nêu:

- Dẹp hết cổ họng môi mép, hãy nói ra mau. Vân Nham nói:

- Thầy hiện nay có rồi.

Sư nói:

- Mất hết con cháu ta!

* * * Sư bảo chúng:

- Ta cần một người chuyển lời đến Hòa thượng Tây Đường, ai đi được?

Ngũ Phong thưa:

- Con đi.

Sư hỏi: - Ông làm sao chuyển lời? Ngũ Phong đáp:

- Đợi khi gặp Tây Đường mới nói.

Sư hỏi:

- Nói gì?

Ngũ Phong đáp:

- Vẫn nói giống như Hòa thượng.

* * * Sư và Quy Sơn đang công việc, Sư hỏi: - Có lửa không?

Quy Sơn đáp: - Có. Sư hỏi: - Ở đâu?

Quy Sơn cầm một cành cây thổi vài hơi rồi đưa qua Sư.

Sư nói: - Như loài trùng* ăn cây.

*

* * Hỏi:

- Thế nào là Phật?

• Trùng: Mọt, mối.

Sư hỏi:

- Ông là ai?

Tăng đáp:

- Con.

Sư hỏi:

- Ông biết “con” không?

Tăng đáp:

- Cái rỡ ràng.

Sư đưa cây phất tử lên, hỏi:

- Ông thấy chăng?

Tăng đáp:

- Thấy.

Sư không nói nữa.

* * * Nhân có lần tất cả chúng đang cuốc đất, nghe tiếng trống báo cơm chợt có một vị tăng giơ cái cuốc lên, cười to rồi trở về. Sư nói:

- Hay thay! Đây là cửa quán âm nhập lý.

Về viện rồi, Sư gọi vị tăng ấy đến, hỏi: - Vừa rồi thấy đạo lý gì mà như thế hả? Đáp:

- Vừa rồi chỉ nghe tiếng trống động, trở về ăn cơm thôi.

Sư cười.

* * * Hỏi:

- Y kinh giải nghĩa oan cho Phật ba đời, lìa kinh một chữ như đồng ma nói, là sao?

Sư đáp:

- Cố chấp cái động dụng oan cho Phật ba đời, ngoài cái đó cầu Phật chỗ khác tức đồng ma nói.

* * * Nhân ông tăng hỏi Tây Đường.

- Có hỏi có đáp tạm gác qua, không hỏi không đáp lúc đó thế nào?

Tây Đường đáp:

- E rằng nát bét sao? Sư nghe thuật lại, bèn nói: - Trước giờ ta vẫn nghi Lão huynh đó. Tăng thưa:

- Thỉnh Hòa thượng nói.

Sư đáp:

- Nhất hợp tướng¹⁰² không thể nắm bắt được (bất khả đắc).

* * * Sư dạy chúng:

“Có một người lâu rồi không ăn cơm mà chẳng kêu đói, có một người ăn cơm suốt ngày mà chẳng nói no”.

Chúng đều không đáp được.

* * Vân Nham hỏi:

- Hòa thượng mỗi ngày bận rộn vì ai? Sư đáp:

- Có một người yêu cầu.

Nham hỏi:

- Sao chẳng bảo y tự làm lấy?

Sư đáp:

- Y không có việc nhà.

*

* * Tăng hỏi:

- Thế nào là pháp môn đại thừa đốn ngộ?

Sư đáp:

- Trước hết các ông ngưng các duyên, ngừng nghỉ muôn việc thiện và bất thiện, thế gian và xuất thế gian. Đừng ghi nhớ, đừng nghĩ đến tất cả các pháp, buông xả thân tâm cho nó tự tại; tâm như gỗ đá không có chỗ để biện biệt, tâm không có chỗ để hành, tâm địa rỗng không như thế thì mặt trời trí tuệ tự hiện, như mây vẹt mặt trời lộ. Cái tương tợ đều ngưng, hết sạch cái tình tham sân ái, cái chấp cấu tịnh và tất cả phan duyên; đối với ngũ dục bát phong¹⁰³ mà không bị kiến văn giác tri trói buộc. Chẳng bị các cảnh giới làm mê hoặc thì tự nhiên đầy đủ thần thông diệu dụng. Đó là người giải thoát.

Đối với tất cả cảnh tâm không có tịnh loạn, không giữ không buông, thấu suốt tất cả thanh sắc … không còn vướng ngại, gọi là đạo nhân.

Chỉ cần không bị tất cả việc thiện ác, dơ sạch, phước trí hữu vi thế gian bó buộc thì gọi là huệ

Phật. Các tri kiến về thị phi, tốt xấu, lý đúng lý sai đều sạch, tâm tự tại không có chỗ bị ràng buộc, đó gọi là Bồ tát sơ phát tâm liền lên Phật địa.

Tất cả chư pháp vốn chẳng tự nói mình không, chẳng tự nói sắc, cũng không nói phải quấy dơ sạch, cũng không có tâm ràng buộc người. Chỉ tự người chấp trước hư vọng suy tính, tạo ra biết bao thứ hiểu biết, sanh ra biết bao thứ tri kiến.

Tâm cấu tịnh như thế hết sạch, chẳng trụ ràng buộc chẳng trụ giải thoát, không tất cả tâm lượng hữu vi vô vi, ràng buộc giải thoát bình đẳng, ở nơi sanh tử mà tâm ấy tự tại, rốt cuộc chẳng hòa hợp với các nhập sanh tử, uẩn giới trần lao hư huyễn¹⁰⁴ .

Xa hẳn, chẳng nương chẳng tựa tất cả, đi ở không ngại, việc sanh tử vãng lai giống như cửa mở.

Nếu gặp cảnh đủ thứ khổ vui chẳng xứng ý, mà tâm không thối lui, không nghĩ đến danh vọng y thực, không tham tất cả công đức lợi ích, thì không bị kẹt trong pháp thế gian. Tâm tuy tự thọ khổ vui mà trong lòng chẳng can hệ, ăn đơn sơ nuôi mạng sống, áo vá phòng nóng lạnh, ngây ngây như ngu như điếc mới có chút phần gần gũi. Ở trong sanh tử, học rộng tri giải, cầu phước cầu trí với lý đều vô ích, trái lại bị gió cảnh tri giải thổi, lại trở về trong biển sanh tử.

Phật là người vô cầu, cầu đó liền trái lý, lý vô cầu thế đó, cầu đó tức hỏng. Nếu chấp nơi vô cầu lại đồng với hữu cầu. Pháp đó vô thực vô hư, nếu hay một đời tâm như gỗ đá, không bị ấm giới ngũ dục bát phong lôi cuốn chìm nổi lênh đênh thì nhân sanh tử đứt đoạn, đi ở tự do, chẳng bị tất cả nhân quả hữu vi ràng buộc. Mai sau với thân không ràng buộc mà đồng trần lợi vật, đem tâm vô phược ứng hóa tất cả tâm, đem huệ vô phược giải thoát tất cả phược*, mà cũng hay tùy bệnh cho thuốc.

* * * Tăng hỏi:

- Như hiện nay thọ trì giới, thân khẩu thanh tịnh rồi, đầy đủ các pháp thiện, được giải thoát không?

Đáp:

- Giải thoát ít phần, chưa được giải thoát tâm, chưa được giải thoát tất cả.

Hỏi:

• Phược: Trói buộc, vướng mắc. - Thế nào là giải thoát tâm? Đáp:

- Chẳng cầu Phật, chẳng cầu tri giải, thôi hết tình cảm dơ sạch cũng chẳng chấp đó là vô cầu. Đó cũng là chẳng trụ chỗ thôi hết, cũng chẳng sợ mắc địa ngục, chẳng ham cái vui thiên đường, chẳng vướng tất cả pháp mới gọi là giải thoát, vô ngại ngay thân tâm và tất cả thì đều gọi là giải thoát. Ông đừng nói có ít phần giữ giới và pháp thiện, tưởng là được rồi, có hằng sa pháp môn giới định tuệ vô lậu đều chưa trải qua mộït hào ly. Hãy nỗ lực dũng mãnh thực hiện sớm vậy, chớ đợi tai điếc mắt mờ, đầu bạc mặt nhăn, già khổ đến thân, trong mắt ướt lệ mà lòng hốt hoảng chưa có chỗ đi, đến lúc ấy muốn điều chỉnh tay chân nào được đâu. Giá có phước đức, trí thức, đa văn đều không cứu nhau được vì mắt tâm chưa mở. Chỉ có niệm duyên theo các cảnh mà không biết phản chiếu và không thấy Phật đạo, các nghiệp thiện ác tạo một đời mình đều hiện ra trước mắt, hoặc hân hoan hoặc sợ hãi, thấy đầy đủ lục đạo ngũ uẩn trước mặt rất đẹp, nhà cửa ghe thuyền xe cộ sáng chói rực rỡ, tạo ra từ tâm tham ái. Cảnh thấy (sở kiến) đều biến làm cảnh đẹp, tùy theo cảnh thấy nào nặng phần tham ái mà thọ sanh, đều không có phần tự do, rồng súc sanh sang hèn cũng đều chưa quyết định được.

Hỏi:

- Thế nào được tự do?

Đáp:

- Như hiện nay đối với ngũ dục bát phong, không có cái tình lấy bỏ, cấu tịnh đều mất như vầng nhật nguyệt trên không chiếu soi không duyên cớ. Tâm như gỗ đá, giống như con hương tượng rẽ dòng nước qua sông hoàn toàn không ngừng trệ, người đó thiên đường địa ngục không thể bắt giữ.

Có phải đọc kinh xem giáo nói năng suông đâu, mà phải uyển chuyển quy về chính mình, nhưng tất cả ngôn giáo nhằm soi sáng tánh giác chính mình ngay bây giờ, tánh giác mình đều không bị tất cả các pháp cảnh hữu vô chuyển dời. Vị đạo sư đó (tánh giác) hay chiếu phá tất cả cảnh pháp hữu vô, kim cang đó mới có phần độc lập tự do. Nếu không được như thế, dù tụng được 12 bộ kinh, chỉ thành tăng thượng mạn, lại là hủy báng Phật chẳng phải tu hành. Đọc kinh xem giáo theo tiêu chuẩn thế gian là việc tốt lành, nhưng đối với người sáng lý thì kể như người đó còn tắc nghẽn. Người thập địa giải thoát, mà chẳng bỏ dòng (thánh) vào sông sanh tử, chỉ là không cần tìm cầu hiểu biết câu văn qua ngữ nghĩa, hiểu biết thuộc về tham, tham chuyển thành bệnh. Ngay bây giờ chỉ cần lìa tất cả pháp hữu vô thấu ra ngoài tam cú¹⁰⁵, tự nhiên cùng Phật không khác. Tự đã là Phật rồi lo gì Phật không biết nói pháp? Chỉ sợ chẳng phải Phật, bị các pháp hữu vô chuyển dời, chẳng được tự do. Vì vậy có phước trí* trước mà chưa đứng vững trên lý thì phước trí lôi đi như kẻ hèn sai khiến người sang, chi bằng đứng vững nơi lý trước rồi sau mới có phước trí. Gặp thời làm nên, nắm đất thành vàng, biến nước biển thành tô lạc, phá núi Tu di làm vi trần, từ một nghĩa làm nên vô lượng nghĩa, nơi vô lượng nghĩa làm nên một nghĩa.

* * * Có lần Sư thuyết pháp xong. Đại chúng lui xuống, Sư bèn gọi lại. Đại chúng quay đầu, Sư hỏi: “là gì?” (Dược Sơn gọi đó là Bá Trượng Hạ Đường Cú)

* * * Năm Đường Nguyên Hòa thứ chín 814 (Đường Hiến Tông), ngày 17 tháng giêng, Sư quy tịch. Thọ

95 tuổi.

Năm Trường Khánh nguyên niên (821- Đường Mục Tông), vua ban thụy hiệu là Đại Trí Thiền Sư, tháp tên Đại Bảo Thắng Luân.

• Câu Bá Trượng hạ đường.

THIỀN MÔN QUY THỨC

BÁ TRƯỢNG ĐẠI TRÍ THIỀN SƯ Khi Thiền Tông bắt đầu từ Thiếu Thất tới Tào Khê cho đến nay, phần đông theo chùa Luật. Tuy ở thiền viện riêng, nhưng với việc thuyết pháp trụ trì thì pháp tắc chùa Luật chưa thích hợp, trong lòng có điều chưa thỏa mãn là thường vậy. Thế nên nói “Đạo Tổ muốn được giáo hóa rộng rãi, vốn hy vọng vẫn còn đến bờ mé vị lai, há phải chỉ đi theo các bộ giáo A cấp ma đâu?”

(Phạn ngữ, cựu dịch là A-hàm, tân dịch là A cấp ma, tức là giáo điển tiểu thừa). Có người nói “Luận Du-già, kinh Anh Lạc là giới luật đại thừa, cớ sao không y theo vậy?”. Sư đáp “Tông ta chẳng phải cục bộ trong tiểu thừa, đại thừa mà chẳng phải khác tiểu thừa, đại thừa”. Cần phải chiết trung tóm lược đại cương, thiết lập với khuôn phép sao cho thích nghi cả hai thừa. Từ đó, mới có ý lập riêng chỗ ở cho Thiền Tông. Phàm người đủ đạo nhãn, có đức độ đáng kính thì gọi là trưởng lão, như ở Tây Vực những người đạo cao tuổi đạo lớn, chẳng hạn Tu bồ đề…, đều gọi thế.

Đã là hóa chủ một nơi thì phải ở phương trượng, đồng với thất của ngài Tịnh Danh, chẳng phải là phòng để ngủ nghỉ riêng tư. Trong đó không lập điện thờ Phật mà chỉ được dựng pháp đường, tiêu biểu cho việc Phật Tổ đích thân giao phó làm bậc cao quý đương thời, là chỗ tụ họp học chúng không nhiều ít, không cao thấp. Chúng vào hết trong tăng đường, căn cứ theo thứ tự tuổi hạ mà sắp đặt. Tạo cái trường liên sàng, phụ thêm cái giá để mắc áo và treo các đạo cụ. Nằm ắt phải gối xiên và theo thứ tự tuổi đạo, khi ngủ nằm nghiêng bên hông phải theo tư thế kiết tường, để tạm thời nghỉ ngơi sau khi đã tọa thiền lâu mà thôi.

Chúng phải thực tập đủ bốn oai nghi. Trừ khi vào thất để thỉnh ích, bất luận người học siêng hoặc lười, hoặc cao thấp đều chẳng câu nệ theo tiêu chuẩn nhất định.

Toàn thể chúng của thiền viện sáng tối hai thời tụ tập tham kiến. Trưởng lão thượng đường thăng tòa, thầy chủ sự sắp xếp chúng thành hàng hai bên lắng nghe, chủ khách hỏi đáp qua lại mà kích dương tông yếu.

Thể hiện tinh thần y theo pháp mà ăn ở. Cơm cháo tùy nghi hai thời, chia đều khắp cốt để tiết kiệm, biểu hiện pháp, thực song hành.

Thực hiện pháp phổ thỉnh, trên dưới đều lao động. Đặt ra mười nhiệm vụ chuyên gọi là liêu xá, mỗi liêu xá dùng một người làm thủ lãnh quản lý nhiều người cùng lo liệu công việc, khiến cho mỗi liêu trông coi bộ phận mình (Người coi việc cơm gọi là phạn đầu, coi việc rau gọi là thái đầu…, những việc khác đều phỏng theo đó gọi tên).

Có người nói “Mượn danh hiệu, trộm hình hài để hòa lẫn trong thanh chúng, và đặc biệt đảm trách việc ồn tạp, tức là đường”.

Vị Duy na kiểm tra đề cử việc ra đi, rút bản vị, hay xin đến ở thiền viện của vị tăng, hay đuổi vị tăng ra khỏi thiền viện nhằm tạo sự yên ổn cho thanh chúng. Hoặc có người phạm lỗi thì dùng trụ trượng (gậy) đánh phạt họ, nhóm họp chúng thiêu y bát đạo cụ của họ, rồi đuổi đi ra khỏi thiền viện từ cửa hẹp cho họ cảm thấy sỉ nhục.

Hiểu rõ hết điều lệ này, có bốn lợi ích:

1. Không làm nhơ thanh chúng, nên sanh lòng kính tin (Ba nghiệp bất thiện, không nên ở chung. Y theo luật phải dùng pháp Phạm đàn để sửa trị họ, phải đuổi ra khỏi thiền viện thì thanh chúng có an, mới sanh lòng kính tin).

2. Theo pháp Phật thì không hủy nhục hình hài tăng.

(Tùy nghi trừng phạt, được giữ áo pháp, sau phải hối lỗi).

3. Chẳng phiền đến công môn, để giảm bớt việc thưa kiện.

4. Không tiết lộ ra ngoài, vì bảo vệ kỷ cương tông môn.

(Ai xét rõ bốn điều vừa nêu để phàm thánh đồng cư. Vả Như Lai ứng thế còn có đảng lục quần, huống chi nay là thời tượng mạt pháp, đâu thể được hoàn toàn không sai. Nếu thấy một vị tăng có lỗi liền hay nổi lên chê cười, thật chẳng ngờ vì khinh chúng mà hoại pháp, tổn hại đó rất lớn.

Nay muốn cho Thiền môn càng ít phương hại thì nên y theo cách thức tùng lâm của Bá Trượng. Xét việc phân công, vẫn lập pháp tắc phòng gian, đâu phải ai cũng là hiền sĩ, thà có pháp tắc mà không phạm đâu thể có phạm mà không dạy bảo, chính nhờ sự lợi ích hộ pháp của thiền sư Bá Trượng, nó quan trọng vậy thay!).

Thiền môn độc hành do Bá Trượng khởi xướng. Nay tóm lược phần đại cương, để học giả đời sau xem qua cho biết, những quĩ độ (phép tắc phải theo) sơn môn sẵn đủ trong đó, đừng để cho mất gốc.

Tp, ngày 20 – 11 năm Quý Tî (2013)

HẾT QUYỂN VI

Bí thuyên: Dùng phương tiện ngôn ngữ để giảng bày chỗ tuyệt đối sâu kín.

Nghĩa thiên: Chỉ chư Bồ tát từ Thập Trụ trở lên, vì họ khéo hiểu và giải nghĩa các pháp, thấy tất cả các pháp rỗng không nên gọi là nghĩa thiên.

Tam học: Ba môn tu học: Giới, định, huệ. Giới, phòng thân khẩu ý tạo ác nghiệp; Định, nhiếp tâm tán loạn trừ tạp niệm; Huệ, trí tuệ hay phát hiện bổn tánh các pháp, trừ phiền não và thấy Phật tánh.

Ngũ tánh hay ngũ chủng tánh: Tùy theo chủng tử vô lậu đã có của chúng sanh mà chia họ thành năm loại chủng tánh (theo Pháp tướng tông).

Năm 1004, bộ Cảnh Đức Truyền Đăng Lục gồm 30 quyển ra đời lần đầu vào niên hiệu Cảnh Đức, vua Chơn Tông nhà Tống.

Thái Hòa: Niên hiệu Hiếu Văn đế Bắc Ngụy, 477 – 499.

Hậu Lương: Chánh quyền do họ Tiêu kiến lập ở Giang Lăng (554 – 587), là nước phụ dung của Tây Ngụy, Bắc Chu.

Pháp nạn lần nhì ở đời Bắc Chu, triều Võ đế.

Là Phó Đại sĩ (497-569): Hàng Tôn túc nổi tiếng của thiền tông đời Lương, thuộc Nam Triều thời Nam Bắc Triều.

Đệ tử nối pháp, như Ma-ha Ca-diếp là đệ tử nối pháp của Phật Thích ca.

Tri: Tánh biết hay biết vọng, sẵn có thường hằng nơi các căn nói chung và ý căn nói riêng (Kinh Thủ Lăng Nghiêm)

Giáp Dần: 547 trước Công Nguyên. Theo các học giả hiện đại, năm đản sanh của Đức Phật là 563 trước Công Nguyên (nhằm năm Mậu Tuất).

Hành: Biến hóa đổi dời, chính là nghĩa hữu vi. Tất cả pháp hữu vi do nhân duyên tạo cho nên vô thường biến đổi. Chữ hành trong ngũ uẩn cùng nghĩa này.

Nguyên là “Nhất thiên nhất thập thất niên”. Sao không chép là: 469 + 68 = 537 năm?

Ngã cố: Tất cả sự kiện, nguyên nhân có liên hệ đến ngã, ví dụ ngã sở.

Tâm xưa nay là tâm như như, vốn như vậy, Bổn tâm này không có pháp, rỗng không vô tướng. Bổn tâm với tất cả pháp (tâm và sắc pháp) vốn không hai, bất nhất bất dị như nước với sữa. Gọi bổn tâm hay bổn pháp chỉ là giả danh. Nói không tánh, nêu giả tướng nhằm hiển thị trung đạo, thật tướng vô tướng như như.

Pháp (chánh pháp nhãn tạng) thì vô tâm, vô khả đắc. Vì trong đó . không có mảy bụi, không gì làm ô nhiễm và không nói về nó được.

Chơn với vọng như sữa với nước hòa hợp, ngộ thì sữa hiện mê thì sữa ẩn. Sáng tối đều là nước chẳng rời sữa, không hai với sữa. Nay trao pháp đối đãi sáng tối. Sáng tối đoạt nhau, nghĩa là tướng nó chẳng một, nhưng sáng tối cùng một thể (một sữa) nghĩa là tánh nó chẳng hai.

Pháp (đại pháp nhãn tạng) chẳng phải ẩn, chẳng phải hiện. Gọi đó là chơn thật vì nó là thể của hai tướng ẩn hiện. Muốn ngộ pháp này thì ngay nơi ẩn hiện mà ngộ. Pháp này là thể của ngu trí cho nên nó không ngoài tướng ngu, tướng trí mà chẳng phải là tướng ngu, tướng trí.

Năm Tần Thủy Hoàng thứ 35, là năm 212 trước công nguyên, năm mậu tý. Sai lệch khoảng 400 năm! Theo Phật Quang Đại Từ Điển, Tổ Long Thọ sống khoảng thế kỷ thứ 2-3 sau công nguyên.

Bàng xuất: Đệ tử đắc pháp, nối pháp Tổ nhưng thuộc dòng phụ.

Thế Thân này là Tổ thứ 21 thuộc Thiền tông, không phải là Bồ tát Thế Thân – em của Bồ tát Vô Trước – của Duy Thứïc học thuộc phái Đại thừa Du-già (Theo Phật Quang Đại Từ Điển)

Nguyên là ngã cố, nghĩa như ngã sở (ND)

Tiền Hán Văn đế (179-157 trước công nguyên), năm thứ 19 là năm 161 trước công nguyên, nhằm năm kỷ mão. Năm canh thìn là năm 160 trước công nguyên! Có thể là năm 140 sau công nguyên (ND).

Sau khi Phật nhập niết bàn.

Năm mậu thìn này, có thể là năm 188 sau công nguyên. (ND).

Sẵn có hạt giống có đất tâm, nhân duyên giúp các pháp sanh khởi. Duyên sanh pháp mà tâm pháp không trở ngại nhau, ngay lúc pháp sanh là cơ hội tốt khả dĩ nhận ra “cái chẳng sanh” (tâm địa, chơn như). Vì tâm pháp vốn không hai.

Túc tuệ: Trí tuệ vốn sẵn có, do duyên đời mà quên đi.

Quyết: Thấy được lý vô sanh vô đắc thì không cần phải quyết nghi và cũng không phải quả quyết nhất định điều gì.

Đầu đà: Nghĩa là rũ sạch những ô nhiễm. Phương tiện tu khổ hạnh, gồm 13 hạnh đầu đà: 1. Mặc đồ rách vá; 2. Mặc đồ ba phần; 3. Khất thực; 4. Khất thực theo thứ tự; 5. Ngày ăn một lần; 6. Chỉ ăn một phần; 7. Không ăn giữa bữa; 8. Ở rừng; 9. Ở gốc cây; 10. Ở giữa trời; 11. Ở nghĩa địa; 12. Ngủ đâu cũng được; 13. Ngồi không nằm.

Thấy nghe hay biết mà không đối tượng (rỗng không) sắc thanh hương …., nghĩa là vô trụ vô tướng (ND).

Lúc nói có sự tỏ rõ của tri kiến vô kiếân (Tri kiến Phật) thì nói chi cũng hợp với đạo, gọi là chánh thuyết. Tri kiến Phật là không hai với thân tâm (Tri kiến lập tri-dụng). Vì chơn vọng không hai, muốn nhận tri kiến Phật thì ngay lúc động dụng của thân tâm này, tức là ngay bây giờ.

Thầy giảng Bát-nhã, trò thuyết Tu Đa-la

Tâm địa: Ở đây hiểu như tám thức: tâm, ý và thức của Duy Thức Học. Chơn tánh và tâm địa, trí và thức hòa hợp như sữa với nước.

Nhật Hạ: Chỉ những nước ở xa về phía Đông đối với nước Ấn Độ như Trung Hoa, Hàn Quốc, Nhật, Việt Nam …

Tích bản y cứ Quảng Đăng, chữ kỷ ghi là dĩ Bảo Lâm ghi là chữ vô; Hồng Cựu bản ghi là chữ dĩ Ký ghi là chữ dĩ . Chưa biết ai đúng. ; Thiệu bản y cứ ; Chánh Tông

Ngũ Ấn: Khắp nước Ấn độ. Thời Trung cổ, Ấn độ chia làm năm vùng: Đông, Tây, Nam. Bắc và Trung.

Dị Kiến: Thái tử nối ngôi vua Nguyệt Tịnh, cháu ruột gọi Bồ đề Đạt ma là chú.

Chánh ngã: Không lầm chấp bản ngã, như ngã kiến ngã ái ngã mạn ngã si, dẫn tới phiền não sanh ác kiến.

Diệu: Vi diệu, mầu nhiệm. Viên: Viên mãn, tròn đầy khắp nơi. Không: Rỗng không, vô tướng. Tịch: Không có tướng hữu vi, không một vật. Thể chơn thật tuyệt đối vốn không một vật mà hằng linh tri, không thể nghĩ bàn, cũng gọi là đệ nhất nghĩa thánh đế.

Theo truyền thuyết, ni Tổng Trì là con gái vua Lương Vũ đế.

A-súc Phật, Phạn aksobhya, dịch âm Hán Việt, nghĩa là Bất động Phật.

Một hoa: Một dòng thiền của Tổ Đạt-ma truyền sang Trung Hoa; năm cánh: gồm năm Tông Lâm Tế, Quy Ngưỡng, Tào Động, Vân Môn và Pháp Nhãn.

Năm Thái Hòa thứ 19 vua Hiếu Minh đế nhà Hậu Ngụy nhằm năm ất hợi 495 (!), không phải năm bính thìn 536.

Năm canh tý 520, Bồ đề Đạt ma đến Trung Hoa. Năm kỷ dậu 529, Tổ Bồ đề Đạt ma báo tịch: 1004 – 529 là 475 năm. • Dương Văn công là Dương Ức, được vua Tống giao cho trách nhiệm đọc và sửa lại bộ sách này.

Liễu thì nghiệp chướng xưa nay rỗng, Chưa liễu nên đền món nợ xưa. Liễu, ngộ và nhập được tánh Phật nơi mình. Hai câu này trong Chứng Đạo Ca của Huyền Giác.

Nguyên là “lao hình”, chúng tôi nghĩ dịch là “tìm hình” hợp lý hơn, thay vì “tránh bóng” như Cảnh Đức chú phía sau.

Thước: Dịch từ chữ xích, thước Tàu, khoảng 1/3 mét.

Trong chữ Hoa, hai chữ tánh ở đây đồng âm dị nghĩa. Một chữ nghĩa là họ; chữ kia nghĩalà tánh chất,Phật tánh.

Nguyên là chữ “phi”, nghĩa là “chẳng phải”, đây tạm dịch là “chẳng”. Chữ “phi” ở đây không có nghĩa phủ định; mà nghĩa giống chữ “tức”, “bất nhị”, “bất nhất bất dị”. Cũng vậy, chơn như không phải (bất nhất) là tướng hữu vi nhưng không ngoài, không khác (bất dị) tướng hữu vi.

Hữu tình: Có duyên, sẵn có chủng tử vô lậu của Phật thừa. Địa: đất, dụ cho tâm, vì tâm hay sanh muôn pháp cũng như đất sanh muôn loài cỏ cây. Vô tình trái nghĩa của hữu tình. Vô tánh: không có chủng tử vô lậu của ba thừa. Vô sanh: không thành tựu quả vị của ba thừa.

Pháp tự: Đệ tử đắc pháp, tiếp nối dòng thiền của thầy

Ngài là tâm chơn thật tự tại thì ngũ uẩn (ngã) trống không, chim thú biết đâu mà tìm để cúng dường.

Tâm lượng: Tâm vọng tưởng, duyên theo cảnh sắc khởi phân biệt, có năng duyên sở duyên, còn gọi là tâm phan duyên. Tri: Tâm chơn thật như như bất động, chẳng theo duyên hay chiếu soi. Vọng và chơn bất nhị, đồng nhất thể.

Giác duyên: Tâm phan duyên, tâm tâm sở nương theo duyên cảnh sắc sanh hiểu biết, tâm vọng của phàm phu.

Hành: Tâm hành, tâm thức sanh diệt. Ngay nơi tâm hành, dùng cái biết sẵn có bất sanh bất diệt chiếu soi nó. Đó gọi là chuyển tướng, chuyển thức thành trí, vọng như hoa đóm trong hư không. • Giác: Hay biết, cảm giác, lập năng sở thuộc về vọng.

Biết: Biết vô tri, chơn tri. Biết duyên: Biết lập tri, vọng tri. Vọng tri không ngoài chơn tri mà không ô nhiễm chơn tri được.

Vô tâm: Cái biết thường hằng ngay nơi vọng tâm (hữu tâm), tự ta bỏ quên nó theo vọng tâm.

Tâm là chủ, chỉ có một; trần là khách có rất nhiều (muôn).

Năm đường (Ngũ đạo, ngũ thú): Năm đường luân hồi sanh tử của hữu tình. Đó là địa ngục, ngạ quỹ, súc sanh, nhân, thiên.

Năm 759, Sử Tư Minh chiếm ngôi nhà Đường, lập nhà Đại Yên, lấy niên hiệu Thiên Sách nguyên niên.

Tứ sơn: Thân vô thường chịu bốn khổ bức bách: sanh, lão, bênh, tử.

Chấn tích: Khua, dộng tích trượng phát ra tiếng khi vị tăng hành cước muốn dừng lại hoặc đi.

An ban tam muội: Một trong những pháp tu cơ bản quan trọng để đạt chánh định (tam muội), đó là sự tỉnh giác biết rõ trong lúc thở. Hành giả thở vào chậm rãi, người đó biết tôi thở vào chậm rãi; thở ra chậm rãi người đó biết tôi thở ra chậm rãi …

Na la duyên: Âm Hán Việt từ chữ Phạn, nghĩa là Kim cang lực sĩ

Bản lai diện mục: Nghĩa là bộ mặt xưa nay, từ hồi nào tới giờ vẫn như vậy. Từ này chỉ Phật tánh, chơn như bất sanh bất diệt hằng sẵn có nơi mỗi chúng sanh. Thấy bản lai diện mục tức là kiến tánh.

Mông phiếm: Cổ nhân gọi chỗ mặt trời lặn là mông phiếm, phía tây.

Thất diệu: Bảy thiên thể: Nhật, nguyệt, kim, mộc, thủy, hỏa, thổ. Theo tín ngưỡng nhân gian, chúng có ảnh hưởng cát hung đến thiên hạ.

Pháp nạn lần thứ ba. Có tất cả bốn lần pháp nạn, đạo Phật bị vua phế: Lần đầu đời Bắc Ngụy, triều Võ đế; lần nhì đời Bắc Chu, triều Võ đế; lần ba đời Đường, triều Võ Tông; lần bốn đời Hậu Chu, triều Thế Tông. Sử gọi là “Tam Võ, nhất Tông pháp nạn”.

Ly niệm là an trú đúng pháp vô niệm. Vô niệm là thể của niệm, nó chẳng phải niệm cũng chẳng ngoài niệm, khi niệm sanh diệt thì vô niệm bất sanh bất diệt, không nhiễm niệm, thế nên nói nó ly niệm. Nhận được thể vô niệm nơi tâm niệm mình, gọi là kiến tánh.

Hoa tình: Tánh Phật sẵn có ngay nơi chúng sanh hữu tình.

Người xuất gia là Mã Tổ Đạo Nhất, người tại gia là Bàng Cư Sĩ Đạo Huyền

Tháp Sư bên bờ khe Tào Hầu, nay thuộc chùa Nam Hoa, xưa là chùa Bảo Lâm.

Con trâu ly có cái đuôi đẹp, nó bảo hộ quý mến không dám dùng, thành ra cái đuôi nó vô dụng còn mắc công giữ.

Niệm vô niệm như tri kiến vô kiến; Niệm hữu niệm như tri kiến lập tri trong Kinh Lăng Nghiêm.

Ở đây, chữ tự tánh nghĩa là ngã, tự ngã. Không có tự tánh (vô tự tánh) tức là vô ngã, là không (rỗng không). Chữ tự tánh thường dùng trong thiền tông Trung Quốc chỉ cho bản thể, đồng nghĩa với Phật tánh, chơn ngã.

Ý căn phóng quang trực tiếp qua năm cửa (căn), đủ duyên năm trần (tướng sở) huyễn hiện, nhưng vì không bỏ quên ánh sáng trí tuệ (phóng quang) nên năm trần hóa rỗng không, đạt nghĩa vô trụ vô tướng. Trần đã không, ý căn không lập tướng năng cho nên ngã không thì thức thứ bảy chuyển thành bình đẳng tánh trí. Ngã pháp (căn trần) đều rỗng không thì thức thứ tám phục hồi tự thể tròn đầy mà linh tri diệu dụng, như tấm gương tròn sáng đồng thái hư; năm trần ứng duyên tự đến tự đi trong thể như như bất động này, như hoa đóm trong hư không. Vậy chỉ cần chuyển thức thứ sáu thứ bảy (trong nhân) thì thức thứ tám và tiền ngũ thức (năm thức thân) sẽ chuyển theo (trên quả).

Tám cái chấp điên đảo của phàm phu và nhị thừa: Nhị thừa chấp vô thường, vô ngã, khổ, bất tịnh mà phàm phu chấp ngược lại thường, ngã, lạc, tịnh. Kinh Niết bàn thuyết về chơn thường, chơn lạc, chơn ngã, chơn tịnh.

Có chủ tâm tạo tác một sự việc, cả ý định và việc làm đều gọi là hành. Hành bao gồm thân khẩu ý, có khả năng tạo nghiệp và dẫn đến tái sanh. Hành còn là uẩn thứ tư trong ngũ uẩn, là chi thứ hai trong mười hai nhân duyên.

Viên minh: Sáng suốt tròn đầy. Tịch: Thể không tịch, ngã pháp đều không, vắng lặng tuyệt đối, vượt qua tất cả đối đãi, hay lìa các pháp; Chiếu: Dụng, tác dụng chiếu soi, hay sanh các pháp. Tịch chiếu không hai. Nhị biên tam tế đoạn(85) ,

Sáu mươi hai kiến. Tứ cú (hữu thường, vô thường, thường vô thường, phi thường phi vô thường) • ngũ uẩn (sắc, thọ, tưởng, hành, thức) = 20 20 • tam tế (quá khứ, hiện tại, vị lai) = 60 60 + hữu (chấp thường) và vô (chấp đoạn) = 62

Người quá lượng: Người kiến tánh.

Tam trí nhất tâm: Trong nhất tâm đồng thời chứng đắc quả tam trí, nhất thiết trí, đạo chủng trí và nhất thiết chủng trí. Tông Thiên Thai chủ trương tu tập tam quán không giả trung thì có thể đắc tam trí.

Lý sự viên dung, tương tức tương nhập.

Tam đức: Pháp thân, bát nhã và giải thoát.

Thuyên chỉ: Mượn phương tiện ngôn ngữ văn tự nghĩ suy để giảng giải về nghĩa của “chỉ”. “Chỉ” dụ cho chơn lý tuyệt đối; ví dụ chơn như vốn lìa ngôn thuyết không thể đặt tên, nhưng muốn người hiểu cái nghĩa của nó mới gượng đặt tên chơn như để giải thích về nó, thật ra chơn như không thể hiểu được mà phải chứng ngộ bằng chánh trí trong nội tâm mình

“Không” ở đây nghĩa là không có tự tánh (tự thể), cũng gọi là vô ngã. Đạo rỗng không, không thuộc về có không cũng không ngoài có không.

Kiến: Thấy bằng mắt, Văn: nghe bằng tai, Giác: hay bằng mũi lưỡi thân, Tri: biết bằng ý căn. Thấy nghe hay biết bằng nhân duyên căn trần thức … phụ thuộc nhân duyên nên không thật, gọi là vọng tri.

Biết mộng, tỉnh mộng còn có hai: mộng và tỉnh mộng. Ngộ mộng thì không hai, mộng và tỉnh mộng cùng một thể nhất như.

Tỳ lô, gọi đủ Tỳ – lô – giá – na, nghĩa là Đại Nhật Phật, vị Phật đầu tiên chuyển hóa từ pháp thân. Biểu trưng sự tuyệt đối trong tương đối, nhất thể trong vạn vật. Pháp thân Tỳ lô hằng hiện thân nơi vạn vật và thân tâm nầy mà hằng thanh tịnh.

Có chỗ ghi năm sanh của Sư là 668, năm tịch 760. Sư thọ 93 tuổi.

Nhất tâm: Chơn tâm, chỉ có một, còn gọi là diệu minh chơn tâm, từ hồi nào tới giờ vốn như vậy, bất sanh bất diệt nơi sanh diệt và hằng hiện hữu ở các căn mà ứng dụng cùng khắp.

Giụi mắt sanh hoa đóm trong hư không. Vòng tròn dụ cho tánh giác như hư không, hoa đóm dụ pháp trần sanh diệt. Thật biết hoa đóm sanh diệt trong tánh giác bất sanh bất diệt thì có thể nói biết hay chẳng biết đều phải.

Vô đẳng đẳng: Ngôn ngữ của Phật thừa, riêng để tôn xưng Phật. Quả * vị chư thanh văn bồ tát không thể bằng Phật, gọi là vô đẳng; chỉ có Phật với Phật quả vị bình đẳng, gọi là vô đẳng đẳng.

Tất đạt: Âm Phạn, nghĩa là thành tựu giả. Nhất pháp: Thể như như của các pháp, là tướng không của các pháp.

Tổ không dùng tên mà dùng trí bát nhã, trí dụng hay trí thể, nên bắn một phát “sắc tức thị không”.

Nhận biết trí thể như như ngay nơi tướng hữu vi (sắc không, động tịnh, xúc ly, sanh diệt …), rồi sau bén nhạy khéo nhớ giữ nó, gọi là chăn trâu. Quên thể như như đó thì rơi vào tâm thức, năng sở liền lập, gọi là đi vào cỏ.

Nhất hợp tướng: Các pháp do nhân duyên hợp thành gọi là nhất hợp * tướng . Vì do nhân duyên hợp thành nên không có tự tánh (vô ngã), nghĩa là rỗng không, bất khả đắc.

Ngũ dục: Năm thứ tham muốn do năm cảnh phát sanh. 1. Sắc dục: Tham sắc trần, 2. Thanh dục: Tham thanh trần, 3. Hương dục: Tham mùi hương, 4.Vị dục: Tham vị trần, 5. Xúc: Tham cảm xúc. Hoặc là 1. Tài dục: Tham tiền của, 2. Sắc dục: Tham sắc đẹp, 3. Danh dục: Tham danh vọng, 4. Thực dục: Tham ăn uống, 5. Thùy dục: Tham ngủ nghỉ. Bát phong: Tám gió lay chuyển lòng người. 1.2- Lợi: được, Suy: mất, thua; 3.4- Hủy: chê, Dự: khen; 5.6. Xưng: vinh, Cơ: nhục; 7.8- Khổ: khổ; Lạc: vui.

Nhập: Còn gọi Lục nhập, lục xứ, lục trần, lục cảnh. Sáu đối tượng của sáu căn (giác quan): Sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp. Uẩn: Ngũ uẩn hay ngũ ấm. Năm yếu tố tạo thành con người đầy đủ thân tâm: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Giới: 1. Là một yếu tố (nhất đại) trong tứ đại, lục đại và thất đại. 2. Cảnh giới hay thế giới, như tam giới: Dục giới, sắc giới và vô sắc giới. 3. Thập bát giới, 18 yếu tố sanh ra tâm thức, gồm sáu căn, sáu trần và sáu thức.

Tam cú: Chư gia thiền tông vì muốn biểu hiện tông chỉ thiền nên dùng ngôn ngữ để khai thị tiếp dẫn học nhân. Chẳng hạn, tam cú của Vân Môn: “Hàm cái càn khôn, Mục cơ thù lạng, Bất thiệp vạn duyên”. Nghĩa là: Chơn lý tuyệt đối đầy khắp trời đất (Nhất tâm môn); Siêu việt ngôn ngữ văn tự, phải đốn ngộ nơi tự tâm (chơn như môn); Tùy duyên giáo hóa chúng sanh hoàn toàn vô ngại (sanh diệt môn) (Từ trong ngoặc đơn nhằm đối chiếu Đại Thừa Khởi Tín Luận). • Phước trí: Phước đức và trí thức. Trí thức: Những hiểu biết do kinh nghiệm hoặc học tập, hay vì cảm xúc hoặc lý trí tức là khả năng suy luận mà biết, gọi chung là vọng tri.