Cảnh Đức Truyền Đăng Lục

(QUYỂN I)

No. 2076 DƯƠNG THANH KHẢI (dịch) (LƯU HÀNH NỘI BỘ)

TỰA

Hàn lâm học sĩ, Triều tán đại phu, Hành tả ti gián tri chế cáo và Tu quốc sử, Phán sử quán, Sự trụ quốc Nam Dương quận, Khai quốc Hầu Thực. Ấp nhất thiên bá hộ, Tứ tử Kim ngư đại, Thần Dương Ức soạn.

Xưa Đức Phật Nhiên Đăng thọ kí Đức Thích Ca Văn sẽ tiếp nối Ngài. Vào hiền kiếp Đức Thích Ca giáng thần giáo hóa bốn mươi chín năm, bày phương tiện quyền thật đốn tiệm, ban lời dạy gồm bán mãn thiên viên tùy theo căn cơ để người học ngộ lí. Do đó có sự sai biệt của ba thừa tiếp vật lợi sanh mà độ chúng tới vô biên, lòng bi cứu độ ấy rộng lớn và phép tắc ấy đầy đủ vậy. Rồi Ngài nhập diệt ở Song Lâm, chỉ trông cậy đến Ẩm Quang (Ma ha Ca diếp)

tiếp nhận tương truyền. Bắt đầu từ Đạt Ma chẳng lập văn tự mà chỉ thẳng nguồn tâm, chẳng bước qua thứ bậc mà lên thẳng Phật địa. Đến khi năm nhà hình thành thì Tông này mới bắt đầu thịnh, mồi thêm nghìn ngọn đèn và càng đông dần. Những người đạt bảo sở khá nhiều, số người chuyển pháp luân chẳng phải có một. Cái ý chỉ Đấng Đại Hùng (Phật) phó chúc là con đường để chánh nhãn lưu thông, hành riêng ngoài giáo điển chẳng thể nghĩ bàn.

Các vua Tống mở vận hội cổ xúy sự linh u của con người. Thái Tổ đem võ công như thần dẹp yên loạn lạc mà chuộng đất Phật mở cửa hóa duyên. Thái Tông anh minh tự biện luận và soạn thuật bí thuyên¹, thỏa thích đến chơn đế. Hoàng thượng có khiếu văn tài noi chí (cha ông) mà viết lời tựa Thánh Giáo Dịch Tông Phong. (Các vua Tống góp phần) Soi sáng rừng chữ nghĩa cho đến nghĩa thiên², khua tiếng vàng vang đến giác uyển, lời thầm khế với Liên hoa tạng thế giới (làm cho) dòng dõi hàng tôn túc Tây Thiên thịnh lên, những người tài sinh sôi nảy nở càng nhiều, người truyền liễu nghĩa luân phiên ra đời và dòng giáo hóa viên đốn đến tận từng địa phương.

Ngài Đạo Nguyên là vị tăng ở xứ Đông Ngô.

Với tâm thiền duyệt sâu xa, Ngài tầm nghĩa lý ẩn mật trong Không tông vạch ra Tổ đồ tiếp nối. Khi lời và câu của các nhà có sự lẫn lộn với nhau, Ngài chọn lựa ngữ lục củõa họ mà sắp xếp theo tông phái riêng. Từ bảy Đức Phật cho đến con cháu của Tông Đại Pháp Nhãn có khoảng năm mươi hai đời, gồm 1701 người, tập thành 30 quyển, đặt tên là Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, rồi đến cửa Khuyết dâng lên vua mong được truyền bá. Hoàng thượng là người ngoại hộ cho Phật pháp, khen việc làm cần cù hết lòng thận trọng của con nhà họ Thích và mong sách còn dài lâu. Rồi ban chiếu cho thần là Dương Ức, giữ chức Hàn Lâm Học Sĩ Tả ti Gián tri chế cáo;

thần Lý Duy, giữ chức Binh bộ viên ngoại lang Tri chế cáo; và thần Vương Thự, giữ chức Thái thường thừa đồng tham gia sửa chữa xem xét và quyết định cho in.

Chúng thần mù mờ ý chỉ tam học³ và mê muội phương tiện về ngũ tánh⁴, thiếu tài năng phiên dịch của Lâm Xuyên, mờ mịt yếu chỉ lặng thinh của Tỳ-da. Kính vâng nghiêm mệnh chẳng dám ngại khó, trộm mượn chỗ yên tĩnh mà thong thả tìm kiếm khảo cứu ý nghĩa biên soạn của sách. Vì lấy chơn không làm gốc để thuật lại cái nhân nhập đạo của chư thánh đời trước, nêu lời nói khế lý của người xưa nên cơ duyên giao kích cũng như chống đỡ trước mũi tên, như (ngựa) trông bóng roi (biết đường đi) mà trí tạng phát quang ngõ hầu dẫn dắt kẻ hậu học. Mở thông thủ đoạn vào huyền học để người sau nhặt lấy, trưng dẫn chỗ xuất xứ dù nhiều cặn bã khả dĩ tìm ra chất dầu. Nếu có bậc đại sĩ dạy chúng dùng một âm thanh khai diễn mà hàm linh nghe rợn người điếc tai mới là sự chứng minh cho ngàn thánh.

Đúng lúc đó nêu lên với tư chất đó nắm ít phâàn mà nên việc ấy. Nếu như (chúng thần) tự ý nhuận sắc thêm văn vẻ thì hỏng mất đường về theo ý chỉ đó, đã chẳng phải vì ngôn ngữ khác nhau giữa Hoa Ấn mà hầu như do khắc lầm để ngọc hư đi, hơn nữa việc ghi chép sự thật qua tư liệu ắt sự lầm lẫn vẫn tồn tại. Vì vậy nhờ có bài tựa viết minh bạch.

Lời nói và hành động vốn xa nhau nhưng không thể không dùng văn tự. Thế nên cần có sự duyên về ngữ lục để làm tiêu chuẩn rõ ràng với từng thứù vết tích, muốn cho văn được nhất quán nên đoạn văn nào lộn xộn hoặc lời dạy thô lỗ đều lược bỏ đi. Đến cư sĩ Nho thần có hỏi đáp thì chức vụ tên họ được chép rõ ràng, tra xét lịch năm nếu có sai khác thì quy theo sách sử mà bỏ đi chỗ sai lầm. Để cho truyện thêm phần xác tín, chẳng phải (chúng thần) tự vạch bày huyền thú vì rất khó như ném hạt cải chạm đầu kim. Đuổi theo cơ nhanh như điện xẹt, khai thị diệu minh chơn tâm, noi theo thâm lý về khổ không thì lấy gì làm khế hợp với sự chỉ dạy (bằng văn tự) trong Truyền Đăng?

Tốn công khoét thịt gây thương tích, nếu như chỉ tường thuật sự cảm ứng giữa hai bên bằng cách dẫn chứng hay chỉ kể lại về sự tích du phương tham vấn.

Đây đã là tiêu chuẩn cho lịch sử về tăng mà đối với việc lý giải về thiền có gì để nắm? Tạm còn để lại danh mục của các thế hệ, chỉ mong chép lại sự truyền thừa tự nhiên mà bản cổ có ghi, hoặc giả bỏ đi cái thô thiển và giữ cái tinh hoa, góp nhặt những cái khác nhau hiện đang còn đủ, phải tìm manh mối trong văn học thiền mà bổ khuyết. Đại khái có thêm thắt chọn lựa, do vậy đến khi viết tựa luận này thì sách có phần tăng thêm, có chỗ chẳng phải văn của cổ đức. (Có người đặt) câu hỏi: “Phần ghi thêm bên những môn đồ nối tiếp mạng mạch thiền tông chỉ gây thêm rườm rà (hai chữ “tuyên nhưỡng” lấy từ tập công văn của Trương Yến đời Đường, nghĩa là nhũng trường – rườm rà), cũng nên cắt bớt đi nhiều vị để được đơn giản?”.

Gần hết năm đó mới duyệt xong thiên cuối. Chúng thần ý thức tự thấy thẹn đối với nội dung khó khăn sâu xa này, tủi hổ vì học vấn sơ sài thiên cơ vốn thiển cận và văn lực còn nghèo. Diệu đạo ở nơi người (chúng thần) tuy vạch tâm mà chờ đợi lời huyền tuyệt tục, mặt nhìn vách mà sống đã lâu, lạm đem ý riêng tư chọn lựa không phát huy hiệu quả.

Cuối cùng gỡ xong đầu mối đem kính dâng lên làm sách vở, thật không đáng để bậc đế vương uổng công duyệt lãm.

Kính dâng đức vua.

BÀI TƯỜNG TRÌNH VỀ SỰ TRÙNG SAN CẢNH ĐỨC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

Hy Vị là tăng kỳ cựu ở thiền tự Hộ Thánh Vạn Tuế, núi Đạo Tràng, lộ Hồ Châu. Vốn người châu Xương Quốc, lộ Khánh Nguyên, họ Đổng. Còn nhỏ đến lễ Hòa thượng Tuyệt Chiếu, ở thiền tự Quán Âm tại thành thuộc lộ nhà, làm thầy. Đến khi có pháp danh đến lễ Hòa thượng Long Nguyên, ở thiền tự Phổ Quang thuộc Khai Thọ huyện Từ Khê, thế phát làm tăng. Rồi lễ Hòa thượng Tuyết Nhai chùa Luật ở Ngũ Đài, thọ giới cụ túc.

Nhận mệnh Tây du dạo khắp vùng núi Linh Ẩn, sau gặp tiên sư Hòa thượng Long Nguyên. Về ở núi này theo thầy tham thỉnh, đến nay trọn đủ mà chưa thể báo đáp mỗi khi nhớ đến ân sư.

Kính xem.

Phật Tổ từ trước gồm 30 quyển Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, từ bảy Phật đến pháp tự của dòng Pháp Nhãn có 52 đời. Từ năm Cảnh Đức⁵

(Tống Chơn Tông, 1004 – 1007), đến năm bính thìn 1316, niên hiệu Diên Hựu (Nguyên Nhân Tông, 1314 – 1320), có khoảng 317 năm, bản xưa tiêu mất đâu còn, hậu học mến mộ không được gì vì vậy phát tâm in lại. Tình cờ gặp được bản xưa ở Ổn Am Lư Sơn, do Hòa thượng Tùng Lư ở chùa Thiên Thánh thuộc lộ nhà cất giữ, là bản còn tốt nhất. Thật là đẹp lòng thỏa chí. Đến ngày 10 tháng giêng năm bính thìn (1316) đem y bát rao bán được hơn một vạn hai ngàn quan tiền, cũng ngày này gọi thợ cho in lưu hành ở đời mà lưu thông Tổ đạo.

Lục này tính hết có 36 vạn 7917 chữ (367917).

Đến mùng một tháng chạp năm đó công việc thợ hoàn tất, cho in liền. Phân phát 300 bộ ở vùng Lưỡng Chiết để ở các danh sơn, phương trượng thư viện các liêu mỗi nơi một bộ, làm phương tiện cho nạp tăng (thiền sinh) khắp nơi biện đạo tham cứu, góp điều tốt lợi để đền đáp tứ ân và làm tư lương cho tam giới. Đại Nguyên năm Diên Hựu thứ ba (1316) ngày mùng một tháng chạp.

Tăng Kỳ Cựu Hy Vị Kính cẩn giãi bày

Tiểu tỳ kheo Văn Nhã Đốc suất Tỳ kheo nối pháp trụ trì núi Sĩ Tuân Chủ động

TÂY LAI NIÊN BIỂU

Nam Tề (Nam Triều) Thái Tổ Cao hoàng đế họ Tiêu, tên Đạo Thành, nhận ngôi từ nhà Tiền Tống.

Đóng đô ở Kim Lăng (479-501) Hậu Ngụy (Bắc Triều)

Cao Tổ Hiếu Văn hoàng đế, tên Hoành, họ Thác Bạt. Đời vua thứ 6 lên ngôi đổi niên hiệu Duyên Hưng, nhằm thời Tiền Tống Minh Đế năm Thái Thủy thứ 7, năm tân hợi 471. Đến năm Thái Hòa⁶ thứ 18 494, dời đô về Lạc Dương; thứ hai mươi 496, họ Thác Bạt đổi tên là Nguyên. (386- 534)

Kỷ Mùi 479 Canh Thân 480 Tân Dậu 481 Nhâm Tuất 482 Quý Hợi 483 Giáp Tý 484 Ất Sửu 485 Bính Dần 486 Đinh Mão 487 Mậu Thìn 488 Kỷ Tî 489 Canh Ngọ 490 Tân Mùi 491 Kiến Nguyên năm đầu Kiến Nguyên thứ 2 Kiến Nguyên thứ 3 Kiến Nguyên thứ 4 vua băng Thế Tổ Vũ đế, tên Trách lên ngôi

Vĩnh Minh năm đầu Vĩnh Minh thứ 2 Vĩnh Minh thứ 3 Vĩnh Minh thứ 4 Vĩnh Minh thứ 5 Vĩnh Minh thứ 6 Vĩnh Minh thứ 7 Vĩnh Minh thứ 8 Vĩnh Minh thứ 9 Thái Hòa thứ 3 Thái Hòa thứ 4 Thái Hòa thứ 5 Thái Hòa thứ 6

Thái Hòa thứ 7 Thái Hòa thứ 8 Thái Hòa thứ 9 Thái Hòa thứ 10 Thái Hòa thứ 11 Thái Hòa thứ 12 Thái Hòa thứ 13 Thái Hòa thứ 14

Thái Hòa thứ 15 Nhâm Thân 492 Quý Dậu 493 Giáp Tuất 494 Vĩnh Minh thứ 10 Dự Chương vương tên là Nghi hoăng (chết) Vĩnh Minh thứ 11. Tháng giêng, thái tử Văn Huệ hoăng (chết).

Tháng 7, vua băng (chết)

Uất Lâm Vương, tên là Chiêu Nghiệp lên ngôi Long Xương năm đầu. Tháng 7 phế vua. Hải

Lăng vương, tên là Chiêu Văn lên ngôi, đổi niên hiệu là Duyên Hưng, tháng 11 phế vua. Cao Tông Minh đế, tên là Loan tháng 11 lên ngôi, đổi niên hiệu là Kiến Vũ nguyên niên

Thái Hòa thứ 16

Thái Hòa thứ 17 Thái Hòa thứ 18

Dời đô về Lạc Dương Ất Hợi 495 Bính Tý 496 Kiến Vũ thứ 2 Kiến Vũ thứ 3 Đinh Sửu 497 Thái Hòa thứ 19 Thái Hòa thứ 20 Đổi họ là Nguyên Thái Hòa thứ 21 Mậu Dần 498 Kỷ Mão 499 Kiến Vũ thứ 4 Năm sinh Phó Đại Sĩ Cao Tông Minh đế đổi niên hiệu là Vĩnh Thái nguyên niên, vua băng.

Đông Hôn hầu, tên Bảo Quyển lên ngôi, đổi niên hiệu Vĩnh Nguyên nguyên niên Vĩnh Nguyên năm đầu Thái Hòa thứ 22 Thái Hòa thứ 23 Vua Hiếu Văn đế băng. Thế Tông Tuyên Vũ Hoàng đế, tên là Khác lên ngôi đổi niên hiệu Cảnh Minh nguyên niên.

Canh Thìn 500 Tân Tî 501 Nhâm Ngọ 502 Vĩnh Nguyên thứ 2 Vĩnh Nguyên thứ 3. Phế vua. Hòa đế tên là Bảo Dung lên ngôi, đổi niên hiệu là Trung Hưng nguyên niên.

Trung Hưng thứ 2.

Nhường ngôi cho họ Lương. Họ Tiêu làm chủ Nam Tề, có bảy vua gồm 24 năm, rồi nhường ngôi cho họ Lương.

Nhà Lương, đóng đô ở Kim Lăng. Cao Tổ Vũ Hoàng đế, tên Diễn họ Tiêu, nhận ngôi từ Tề.

Đổi niên hiệu Thiên Giám nguyên niên.

Cảnh Minh năm đầu

Cảnh Minh thứ 2

Cảnh Minh thứ 3 Quý Mùi 503 Thiên Giám thứ 2 Giáp Thân 504 Thiên Giám thứ 3 Ất Dậu 505 Bính Tuất 506 Đinh Hợi 507 Thiên Giám thứ 4 Thiên Giám thứ 5 Thiên Giám thứ 6 Mậu Tý 508 Thiên Giám thứ 7 Kỷ Sửu 509 Canh Dần 510 Tân Mão 511 Nhâm Thìn 512 Quý Tî 513 Giáp Ngọ 514 Thiên Giám thứ 8 Thiên Giám thứ 9 Thiên Giám thứ 10 Thiên Giám thứ 11

Phó Đại Sĩ lấy vợ

Thiên Giám thứ 12 Thiên Giám thứ 13 Chí Công nhập diệt Cảnh Minh thứ 4 Chánh Thủy nguyên niên Chánh Thủy thứ 2 Chánh Thủy thứ 3

Chánh Thủy thứ 4 Vĩnh Bình nguyên niên.

Vĩnh Bình thứ 2 Vĩnh Bình thứ 3. Vĩnh Bình thứ 4.

Duyên Xương nguyên niên.

Duyên Xương thứ 2.

Duyên Xương thứ 3.

Ất Mùi 515 Thiên Giám thứ 14 Bính Thân 516 Thiên Giám thứ 15 Đinh Dậu 517 Mậu Tuất 518 Thiên Giám thứ 16 Thiên Giám thứ 17 Kỷ Hợi 519 Canh Tý 520 Thiên Giám thứ 18 Phổ Thông nguyên niên.

Đạt ma đến Lương, Phó Đại Sĩ gặp Tung Đầu đà (Đạt ma). .

Duyên Xương thứ 4.

Vua băng.

Túc Tông Hiếu Minh Hoàng đế, tên Dực lên ngôi, đổi niên hiệu là Hi Bình nguyên niên

Hi Bình thứ 2

Thần Quy nguyên niên

Thần Quy thứ 2 Chánh Quang nguyên niên. Căn cứ sách Tục Pháp Kí của Bảo Xướng, tăng nhà Lương, Chánh Tông Kí ghi: “Năm này Đạt ma đến nước Lương rồi qua nước

Ngụy”. Lý này tin được.

Tân Sửu 521 Nhâm Dần 522 Quý Mão 523 Giáp Thìn 524 Ất Tî 525 Bính Ngọ 526 Đinh Mùi 527 Phổ Thông thứ 2.

Phó Đại Sĩ rao bán vợ con

Phổ Thông thứ 3. Phổ Thông thứ 4. Phổ Thông thứ 5. Phổ Thông thứ 6.

Chiếu rước Phó Đại Sĩ

Phổ Thông thứ 7. Tháng 3 đổi niên hiệu là Đại Thông nguyên niên. Bản cũ Truyền Đăng chép: “Mùng 1 tháng 10 Đạt ma đến

Kim Lăng” là lầm. Mậu Thân 528 Đại Thông thứ 2 Chánh Quang thứ 2 Chánh Quang thứ 3 Chánh Quang thứ 4 Chánh Quang thứ 5 Hiếu Xương nguyên niên.

Hiếu Xương thứ 2 Hiếu Xương thứ 3 Truyền Đăng Cựu chép: “Ngày 23 tháng 11, Đạt ma đến Lạc Dương” là lầm.

Vũ Thái nguyên niên, tháng 2 vua băng. Lập ấu chúa là Thuyên tháng 4 băng, lập Trang đế. Ngũ Tông Kí dẫn chứng Tục Kỷ Dậu 529 Pháp Kí của Bảo Xướng, chép:

“Năm này Đạt ma thị hiện nhập diệt”. Lý này tin được.

Kính Tông Hiếu Trang Hoàng đế tên là Tử Du, tháng 4 lên ngôi đổi niên hiệu là Kiến Nghĩa. Tháng 9 Kiến Nghĩa nguyên niên lại đổi niên hiệu là Vĩnh An.

Vĩnh An nguyên niên. Vĩnh An thứ 2 Canh Tuất 530 Trung Đại Thông nguyên niên Trung Đại Thông thứ 2 Vĩnh An thứ 3 Tháng 12 vua (Hiếu Trang) băng. Nếu căn cứ Tục Pháp Tân Hợi 531 Trung Đại Thông thứ 3 Nhâm Tý 532 Trung Đại Thông thứ 4 Truyện của Bảo Xướng thì sứ giả của Ngụy (Hiếu Minh đế) trở về Lạc Dương tâu gặp Đạt ma về Tây, vì trong năm này Minh Đế đã băng nhưng Hiếu Trang hãy còn tại vị.

Thái tử Thống hoăng (chết).

Tiền phế đế tên Cung, tháng 2 lên ngôi đổi niên hiệu là Phổ Thái.

Phổ Thái nguyên niên.

Phổ Thái thứ hai.

Tiền phế đế bị truất ngôi.

Hậu phế đế tên Lãng. Phổ Thái năm đầu tháng 6 tướng Cao Hoàn lập vua (Hậu phế đế) ở Tín Đô, đổi Quý Sửu 533 Trung Đại Thông thứ 5 Giáp Dần 534 Trung Đại Thông thứ 6 niên hiệu là Trung Hưng nguyên niên, đến tháng 4 Phổ Thái thứ 2 phế vua.

Xuất đế tên Tu Quảng. Tháng 4 Phổ Thái thứ 2 lên ngôi, đổi niên hiệu là Thái Xương. Tháng 12 Thái Xương nguyên niên lại đổi là Vĩnh Hi nguyên niên.

Vĩnh Hi thứ 2 Vĩnh Hi thứ 3.

Tháng 10, đế bị tướng ông là Cao

Hoàn ép đi ở Quan Trung.

Hoàn lập Thanh Hà vương là Thái tử Thiện Kiến làm vua, đóng đô đất Nghiệp (Hà Nam), đó là Đông Ngụy. Từ đó Ngụy chia làm Đông, Tây.

Tháng 12 vua bị đầu độc chết.

Nhà Hậu Ngụy có 12 vua, gồm 149 năm chia ra Đông Ngụy và Tây Ngụy.

Tây Ngụy đóng đô ở Trường An, Đông Ngụy đóng đô đất Nghiệp (Lạc Dương). Tây Ngụy, Văn Hoàng đế tên Bảo Cự con của Kinh Triệu vương Du, Vũ Văn Thái đưa lên ngôi. Đông Ngụy, Hiếu Tĩnh đế tên Thiện Kiến, Cao Hoàn đưa lên ngôi, năm Vĩnh Hi thứ ba đổi niên hiệu là Thiên Bình.

Thiên Bình nguyên niên.

Thiên Bình thứ 2 (Đông Ngụy)

Ất Mão 535 Đại Đồng nguyên niên.

(Niên hiệu của Lương

Vũ Đế) Bính Thìn 536 Đại Đồng thứ 2 Đại Thống nguyên niên (Niên hiệu của Văn đế,

Tây Ngụy)

Đại Thống thứ 2 Thiên Bình thứ 3 Cựu bản Truyền Đăng chép: “Ngày 5 tháng 10 Đạt Ma tịch, tháng 12 táng ở núi Hùng Nhĩ Lạc

Dương”. Bấy giờ

Lạc Dương thuộc Đông Ngụy. Lầm Thiên Bình thứ 4 Đinh Tî 537 Đại Đồng thứ 3 Đại Thống thứ 3 Mậu Ngọ 538 Đại Đồng thứ 4 Kỷ Mùi 539 Đại Đồng thứ 5 Đại Thống thứ 4 Đại Thống thứ 5 Nguyên Tượng nguyên niên Hưng Hòa nguyên niên.

Cựu Truyền Đăng chép: “Sứ giả phụng mệnh vua đi sứ Tây vực trở về, tâu quật mồ Đạt ma thấy áo quan trống với một chiếc giày”. Lầm Hưng Hòa thứ 2

Canh Thân 540 Đại Đồng thứ 6

Tân Dậu 541 Đại Đồng thứ 7

Nhâm Tuất 542 Đại Đồng thứ 8

Quý Hợi 543 Đại Đồng thứ 9

Giáp Tý 544 Đại Đồng Đại Thống thứ 6

Đại Thống thứ 7 Hưng Hòa thứ 3

Đại Thống thứ 8 Hưng Hòa thứ 4

Đại Thống thứ 9

Vũ Định nguyên niên Đại Thống Vũ Định thứ 2 thứ 10 thứ 10

Ất Sửu 545 Đại Đồng thứ 11 Đại Thống thứ 11 Bính Dần 546 Trung Đại

Đồng nguyên niên

Vũ Định thứ 3 Đại Thống thứ 12

Vũ Định thứ 4 Đinh Mão 547 Thái Thanh nguyên niên

(Lương Vũ Đế)

Mậu Thìn 548 Thái Thanh thứ 2.

Hầu Cảnh phản vua Kỷ Tî 549 Thái Thanh thứ 3 Tháng 5 Lương Vũ Đế băng.

Giản Văn đế tên Cương lên ngôi, đổi niên hiệu.

Đại Thống thứ 13 Vũ Định thứ 5

Đại Thống thứ 14 Vũ Định thứ 6

Đại Thống thứ 15 Vũ Định thứ 7 Canh Ngọ 550 Thái Bảo nguyên niên Đại Thống thứ 16 Vũ Định thứ 8 Tháng 5 nhường ngôi cho Bắc Tề.

Nhà Đông Ngụy có một vua trị vì 17 năm. Bắc Tề đóng đô ở đất Nghiệp. Văn Tuyên đế tên Dương họ Cao, con thứ ba của Cao Hoàn, tháng 5 nhận ngôi vua, lập niên hiệu là Thiên Bảo.

Thiên Bảo nguyên niên Thiên Bảo thứ 2. Tam Tổ gặp Nhị Tổ

Tân Mùi 551 Thái Bảo thứ 2 Hầu Cảnh phế vua (Giản Văn đế), rồi lập Dự Chương vương tên Luyện, chẳng bao lâu rồi giết vua.

Tháng 11 Đại Thống thứ 17 Phế đế tên Khâm, con trưởng của

Văn đế lên ngôi không đổi niên hiệu. Cảnh lại phế Luyện, tự lập tiếm hiệu.

Nguyên đế đánh dẹp và chém Cảnh.

Hiếu Nguyên đế tên Dịch, tháng 11 lên ngôi ở Giang Lăng, đổi niên hiệu là Thừa Thánh nguyên niên.

Nhâm Thân 552 Thừa Thánh nguyên niên.

Quý Dậu 553 Thừa Thánh thứ 2 Giáp Tuất 554 Thừa Thánh thứ 3 Tháng 11 vua bị quân Ngụy bắt rồi giết đi. Kính đế tên Phương Trí,

Đại Thống nguyên niên Đại Thống thứ 2 Đại Thống thứ 3 Tháng giêng Vũ Văn Thái phế vua rồi lập Tề

Thiên Bảo thứ 3 Thiên Bảo thứ 4 Thiên Bảo thứ 5.

Hòa thượng Tư Đại (Huệ Tư) ở núi Đại Tô. Nguyên đế đã bị bắt, ở bên trong tự lập nhà Hậu Lương đóng đô ở Giang Lăng.

Vương Tăng Biện, Trần Bá

Tiên thờ vua làm Lương chủ. Tháng 9 năm Thừa Thánh thứ 4 lên ngôi, đổi niên hiệu là Thiệu Thái nguyên niên.

Ất Hợi 555 Thiệu Thái nguyên niên Bính Tý 556 Đại Bình nguyên niên vương tên Khuếch.

Cung đế tên Khuếch, con của Văn đế.

Vũ Văn Thái lập lên, không đổi niên hiệu chỉ gọi nguyên niên.

Nguyên niên

Năm thứ 2 Thiên Bảo thứ 6

Năm thứ 3 Tháng 12 vua nhường ngôi cho nhà Chu.

Tây Ngụy có ba vua trị vì 23 năm. (Bắc) Hậu Thiên Bảo thứ 7 Đinh Sửu 557 Đại bình thứ 2 Tháng 10 phong tước thừa tướng cho Trần Bá

Tiên, làm Trần vương.

Vua nhường ngôi cho Trần. Nhà Chu đóng đô Trường An. Mẫn đế tên Giác, họ Vũ Văn, con của Văn đế Thái. Nhận ngôi từ nhà Tây Ngụy, lên ngôi chỉ xưng Nguyên niên. Nam sử lấy năm sau 557 là Nguyên niên.

Năm thứ 2 Tháng 9 Vũ Văn Hộ biếm vua còn tước công, đày đi

Lạc Dương, rồi giết vua.

Minh đế tên

Dục, là con trưởng của Thiên Bảo thứ 8 Lương có 4 vua trị vì 56 năm.

Nhà Trần đóng đô ở

Kim Lăng.

Cao Tổ Vũ đế tên là Bá Tiên họ Trần nhận ngôi từ Lương, lên ngôi lập niên hiệu là Vĩnh Định.

Vĩnh Định nguyên niên.

Mậu Dần 558 Vĩnh Định thứ 2.

Trí Giả thọ giới cụ túc.

Kỷ Mão 559 Vĩnh Định thứ 3.

Tháng 6 vua băng. Văn đế Văn đế Thái. Vũ Văn Hộ lập nên, lên ngôi đổi niên hiệu là Vũ Định. Vũ Định nguyên niên. Nam sử cũng ghi là Nguyên niên, không đổi niên hiệu Năm thứ 2 Thiên Bảo thứ 9 Vũ Thành nguyên niên.

Thiên Bảo thứ 10 Tháng 10 vua băng.

Phế đế tên Ân, con trưởng của Văn tên Cựu con trưởng của Thủy Hưng vương lên ngôi.

Canh Thìn 560 Thiên Gia nguyên niên.

Trí Giả yết Kiến Hòa thượng Tư Đại ở núi Đại Tô Trần ghi là Phương Kiến niên hiệu

Tuyên đế lên ngôi.

Vũ Thành thứ 2.

Vũ đế tên Ung, con thứ 4 của Văn đế, theo di chiếu lên ngôi Tân Tî 561 Thiên Gia thứ 2 Càn Minh nguyên niên.

Thái hậu ra lệnh phế vua. Chiêu đế tên Diễn, con thứ 6 của Hoàn, tháng 8 lên ngôi. Đổi niên hiệu là Hoàng

Kiến.

Hoàng Kiến nguyên niên.

Hoàng Kiến thứ 2 Vua băng.

Vũ Thành đế tên Trạm, con thứ 9 của Hoàn lên ngôi, đổi niên hiệu là Đại Bảo Định nguyên niên.

Tuyên đế của Hậu Lương⁷ băng, Tử Nhâm Ngọ 562 Thiên Gia thứ 3

Quý Mùi 563 Thiên Gia thứ 4 Giáp Thân 564 Thiên Gia thứ 5 Ất Dậu 565 Thiên Gia thứ 6 Khuy lên.

Đó là Minh đế, đổi năm Thiên Bảo

Bảo Định thứ 2 Bảo Định thứ 3 Bảo Định thứ 4 Bảo Định thứ 5 Ninh.

Đại Ninh nguyên niên.

Thanh Hà nguyên niên.

Thanh Hà thứ 2. Thanh Hà thứ 3.

Bính Tuất 566 Thiên Khang nguyên niên.

Tháng 4 vua Thiên Hòa nguyên niên Thanh Hà thứ 4 Vua nhường ngôi cho thái tử, tự xưng Thái Thượng Hoàng. Hậu chúa tên Vĩ, nhận ngôi vua đổi niên hiệu là Thiên Thống.

Thiên Thống nguyên niên.

Thiên Thống thứ 2 băng. Phế đế tên Bá Tông, con trưởng của Văn đế lên ngôi.

Đinh Hợi 567 Quang Đại nguyên niên.

Hòa thượng Tư Đại (Huệ Tư) dời về

Nam Nhạc.

Mậu Tý 568 Quang Đại thứ 2.

Phế vua. Tuyên đế tên Húc, con của

Chiêu Liệt vương lên ngôi theo lệnh của Thái Hậu.

Kỷ Sửu 569 Thiên Kiến nguyên niên Phó Đại Sĩ tịch, Trí Giả về Kim Lăng. Thiên Hòa thứ 2 Thiên Thống thứ 3 Thiên Hòa thứ 3 Thiên Thống thứ 4

Thiên Hòa thứ 4 Thiên Thống thứ 5 Canh Dần 570 Thiên Kiến thứ 2 Thiên Hòa thứ 5 Tân Mão 571 Thiên Kiến thứ 3 Nhâm Thìn 572 Thiên Kiến thứ 4 Thiên Hòa thứ 6 Kiến Đức nguyên niên Vũ Bình nguyên niên

Vũ Bình thứ 2

Vũ Bình thứ 3

Quý Tî 573 Thiên Kiến thứ 5

Giáp Ngọ 574 Thiên Kiến thứ 6

Ất Mùi 575 Thiên Kiến thứ 7 Trí Giả ẩn ở núi Thiên Thai Kiến Đức thứ 2 Kiến Đức thứ 3 Phế hai tôn giáo: Phật và Đạo giáo⁸

Kiến Đức thứ 4 Vũ Bình thứ 4 Vũ Bình thứ 5 Vũ Bình thứ 6 Bính Thân 576 Thiên Kiến thứ 8 Kiến Đức thứ 5 Đinh Dậu 577 Thiên Kiến thứ 9 Hòa thượng Tư Đại tịch Kiến Đức thứ 6

Vũ Bình thứ 7 Tháng 12 bị Chu Vũ đánh bại, đổi niên hiệu là Long Hóa, Long Hóa nguyên niên. Đức An vương là Duyên Tông lên ngôi ở Tấn Dương, đổi niên hiệu là Đức

Xương, sau bị Chu bắt.

Ấu chúa tên Hằng.

Hậu chúa nghe người xem khí vận nói là phải có sự thay đổi, nên truyền ngôi cho ấu chúa, tự xưng Thái Thượng hoàng.

Thừa Quang nguyên niên.

Tháng giêng Ấu chúa lên ngôi, tại vị

18 ngày, cùng Hậu chúa đều bị Chu bắt. Mất nước.

Bắc Tề có 6 vua, trị vì 28 năm. Bị Chu diệt Mậu Tuất 578 Thiên Kiến thứ 10 Kỷ Hợi 579 Thiên Kiến thứ 11 Tuyên Chánh nguyên niên.

Vũ đế cầm binh bắc phạt. Tháng 6 băng ở Thừa Hưng.

Tuyên đế tên Bân, con trưởng Vũ đế lên ngôi.

Đại Thành nguyên niên.

Tháng giêng lập Lỗ vương Diễn làm Hoàng thái tử, tháng 2 truyền ngôi cho thái tử rồi tự xưng Thiên Nguyên Hoàng Đế. Tĩnh đế tên Diễn, sau đổi tên là Xiển, con trưởng của Tuyên đế. Tuyên đế truyền ngôi ở Nghiệp cung, đổi niên hiệu là Đại Tượng. Đại

Tượng nguyên niên. Canh Tý 580 Thiên Kiến thứ 12

Tân Sửu 581 Thiên Kiến thứ 13 Đại Tượng thứ 2 Tuyên đế băng. Phục hồi hai tôn giáo Phật và Đạo giáo. Ban đại thừa tướng Dương Kiên làm tướng quốc, lên tước vương, đủ cửu tích (vua ban 9 loại vật quý) Tháng giêng đổi niên hiệu là Đại

Định nguyên niên. Tháng 2 nhà Hậu Chu hay Bắc Chu nhường ngôi cho nhà Tùy.

Nhà Hậu Chu có 5 vua, trị vì 26 năm, nhường ngôi cho Tùy.

Tùy đóng đô ở Trường An. Cao Tổ Văn Hoàng đế tên Kiên, họ Dương. Đại Định nguyên niên tháng 2 nhà Hậu Chu nhường ngôi, Cao Tổ lên ngôi lập niên hiệu Khai Hoàng. Khai Hoàng nguyên niên.

Khai Hoàng thứ 2

Nhâm Dần 582 Thiên Kiến thứ 14 Tháng giêng đế băng, Hậu chúa tên Thúc Bảo, con trưởng của Tuyên đế, lên ngôi.

Quý Mão 583 Chí Đức nguyên niên Giáp Thìn 584 Chí Đức thứ 2 Ất Tî 585 Chí Đức thứ 3 Khai Hoàng thứ 3

Khai Hoàng thứ 4 Bính Ngọ 586 Chí Đức thứ 4 Đinh Mùi 587 Trinh Minh nguyên niên Khai Hoàng thứ 5 Nhà Hậu Lương, Tiêu Tông lên ngôi.

Khai Hoàng thứ 6 Hậu Lương đổi niên hiệu Quảng Vận.

Khai Hoàng thứ 7 Hậu Lương có 3 vua, trị vì 33 năm.

Năm này nhà Tùy phế nhà Hậu Lương. Khai Hoàng thứ 8

Mậu Thân 588 Trinh Minh thứ 2 Kỷ Dậu 589 Trinh Minh thứ 3 Tháng giêng tướng của Tùy là Hàn Cầm vào Khai Hoàng thứ 9 Tùy dẹp yên nhà Trần thống nhất thiên hạ.

Kiến Nghiệp bắt Hậu chúa, mất nước.

Canh Tuất 590 Tân Hợi 591 Nhâm Tý 592 Nhà Trần coù 5 vua, trị vì 33 năm, bị Tùy diệt.

Quý Sửu 593 Giáp Dần 594 Ất Mão 595 Bính Thìn 596 Đinh Tî 597 Mậu Ngọ 598 Kỷ Mùi 599 Canh Thân 600 Tân Dậu 601 Khai Hoàng thứ 10 Khai Hoàng thứ 11 Khai Hoàng thứ 12 Tứ Tổ gặp Tam Tổ Khai Hoàng thứ 13 Nhị Tổ tịch Khai Hoàng thứ 14 Khai Hoàng thứ 15 Khai Hoàng thứ 16 Khai Hoàng thứ 17 Trí Giả tịch Khai Hoàng thứ 18 Khai Hoàng thứ 19 Khai Hoàng thứ 20 Nhân Thọ nguyên niên Nhâm Tuất 602 Quý Hợi 603 Giáp Tý 604 Ất Sửu 605 Bính Dần 606 Đinh Mão 607 Mậu Thìn 608 Kỷ Tî 609 Canh Ngọ 610 Tân Mùi 611 Nhâm Thân 612 Quý Dậu 613 Nhân Thọ thứ 2 Nhân Thọ thứ 3 Nhân Thọ thứ 4 Tháng 7 vua băng.

Dạng đế tên Quảng, con thứ hai của Cao Tổ (Văn đế) lên ngôi.

Đại Nghiệp nguyên niên Đại Nghiệp thứ 2

Tam Tổ tịch Đại Nghiệp thứ 3 Đại Nghiệp thứ 4 Đại Nghiệp thứ 5 Đại Nghiệp thứ 6 Đại Nghiệp thứ 7 Đại Nghiệp thứ 8 Đại Nghiệp thứ 9 Giáp Tuất 614 Ất Hợi 615 Bính Tý 616 Đinh Sửu 617 Mậu Dần 618 Đại Nghiệp thứ 10 Đại Nghiệp thứ 11

Đại Nghiệp thứ 12

Đại Nghiệp thứ 13 Dạng đế thích Giang Đô (phương Nam), ở xa (Trường An) được tôn làm Thái Thượng hoàng.

Cung đế tên Hựu, cháu của Dạng đế, con của thái tử Nguyên Đức tên Chiêu. Tháng 11 Đường công (Lý Uyên) vào kinh thành Trường An lập làm vua, đổi niên hiệu là Nghĩa Ninh. Nghĩa Ninh nguyên niên.

Nghĩa Ninh thứ 2 Tháng 2 Dạng đế băng. Tháng 5 Cung đế nhường ngôi cho Đường.

Nhà Tùy có ba vị vua trị vì 38 năm, nhường ngôi cho Đường.

Về việc Đạt ma đến Trung Quốc nay căn cứ theo Chánh Tông Ký làm quyết định. Vì y cứ Tục Pháp Kí của tăng nhà Lương là Bảo Xướng thì trước đó Nã Liên Da Xá và Vạn Thiên Ý đã dịch sách “Sự kiện truyền pháp từ bảy vị Phật đến hăm tám vị Tổ”. Đời Lương, nhân sứ thần Lưu Huyền Vận đi sứ Bắc Tề được sách ấy, Giản Văn đế xuống chiếu sai Bảo Xướng viết thêm vào Tục Pháp Kí.

No. 2076

DƯƠNG THANH KHẢI (dịch) QUYỂN I

THẤT PHẬT VÀ TỔ SƯ THIÊN TRÚC THẤT PHẬT

1. Phật Tỳ-bà-thi, 2. Phật Thi-khí, 3. Phật Tỳ- xá- phù, 4. Phật Câu-lưu-tôn, 5. Phật Câu-na-hàm Mâu-ni, 6. Phật Ca-diếp, 7. Phật Thích-ca Mâu-ni.

MƯỜI LĂM TỔ THIÊN TRÚC (Trong đây một Tổ bàng xuất không ghi)

1. Tổ Ma-ha Ca-diếp, 2. Tổ A-nan (Bàng xuất Mạt-điền Để-ca, nối pháp A-nan), 3. Tổ Thương-na Hòa-tu, 4. Tổ Ưu-ba-cúc-đa, 5. Tổ Đề-đa-ca, 6. Tổ Di-già-ca, 7. Tổ Bà-tu-mật, 8. Tổ Phật-đà Nan-đề, ghi lại bảy Phật. Kinh Trường A-hàm ghi: “Sức tinh tấn của bảy Phật phóng quang diệt mê tối, mỗi vị đều ngồi dưới gốc cây, nơi đây thành chánh giác”. Lại nữa Mạn-thù Thất lợi (Văn-thù Sư-lợi) là thầy của bảy Phật. Và Kim Hoa Thiện Huệ Đại sĩ ⁹ lên đỉnh Tùng Sơn hành đạo, cảm nhận bảy Phật dẫn đằng trước, Duy ma tiếp đằng sau.

Nay soạn thuật quyết định chọn từ bảy Phật về sau thôi.

THẤT PHẬT

1. Phật Tỳ-bà-thi.

(Vị Phật thứ 998 thuộc Kiếp Trang nghiêm quá khứ)

Kệ rằng:

Thân tòng vô tướng trung thọ sanh, Do như huyễn xuất chư hình tượng.

Huyễn nhân tâm thức bổn lai vô, Tội phước giai không vô sở trụ.

Dịch:

Từ trong vô tướng thọ sanh thân, Giống như huyễn hiện các hình tượng.

Người huyễn tâm thức vốn rỗng không, Tội phước rỗng không không chỗ trụ. Kinh Trường A-hàm ghi: Khi tuổi người thọ tám vạn tuổi thì Phật này ra đời, dòng sát lợi, họ Câu-lợi-nhã, cha là Bàn-đầu, mẹ là Bàn-đầu Bà-đề. Sống trong thành Bàn-đầu Bà-đề, ngồi dưới cây Ba-ba-la. Thuyết pháp ba hội, độ người ba mươi bốn vạn tám ngàn người. Thần túc (biến hóa thị hiện) có hai: một là Khiên-trà, hai là Đề-xá. Thị giả là Vô Ưu, đệ tử ¹⁰ là Phương Ưng.

2. Phật Thi-khí.

(Vị Phật thứ 999 thuộc Kiếp Trang nghiêm)

Kệ rằng: Khởi chư thiện pháp bổn thị huyễn, Tạo chư ác nghiệp diệc thị huyễn.

Thân như tụ mạt tâm như phong, Huyễn xuất vô căn vô thực tánh.

Dịch:

Các pháp lành làm nên vốn huyễn, Các nghiệp ác gây ra cũng huyễn.

Thân như bọt tụ tâm như gió, Huyễn hiện không căn không thật tánh.

Kinh Trường A-hàm ghi: Khi tuổi người thọ bảy vạn tuổi thì Phật này ra đời, dòng sát lợi, họ Câu-lợi-nhã, cha là Minh Tướng, mẹ là Quang Diệu. Sống trong thành Quang Tướng, ngồi dưới cây Phân-đà-lợi. Thuyết pháp ba hội, độ người hai mươi lăm vạn. Thần túc có hai: một là A-tì-phù, hai là Bà-bà. Thị giả là Nhâãn Hạnh, đệ tử là Vô Lượng.

3. Phật Tỳ- xá- phù.

(Vị Phật thứ 1000 thuộc Kiếp Trang nghiêm)

Kệ rằng:

Giả tá tứ đại dĩ vi thân, Tâm bổn vô sanh nhân cảnh hữu.

Tiền cảnh nhược vô tâm diệc vô, Tội phước như huyễn khởi diệc diệt.

Dịch: Tạm vay tứ đại để làm thân, Tâm vốn không sanh do cảnh có.

Tiền cảnh nếu không tâm cũng không, Tội phước diệt sanh như huyễn thôi. Kinh Trường A-hàm ghi: Khi tuổi người thọ sáu vạn tuổi thì Phật này ra đời, dòng sát lợi, họ Câu-lợi-nhã, cha là Thiện Đăng, mẹ là Xứng Giới. Sống trong thành Vô Dụ, ngồi dưới cây Bà-la. Thuyết pháp hai hội, độ người mười ba vạn. Thần túc có hai: một là Phù du, hai là Uất đa ma. Thị giả là Tịch Diệt, đệ tử là Diệu Giác.

4. Phật Câu-lưu-tôn.

(Vị Phật thứ nhất của Hiền kiếp hiện tại).

Kệ rằng:

Kiến thân vô thực thị Phật thân, Liễu tâm như huyễn thị Phật huyễn.

Liễu đắc thân tâm bổn tánh không,

Tư nhân dữ Phật hà thù biệt? Dịch:

Thấy thân không thật là thân Phật, Biết tâm như huyễn Phật là huyễn.

Rõ được thân tâm bổn tánh không, Người ấy cùng Phật nào sai khác?

Kinh Trường A-hàm ghi: Khi tuổi người thọ bốn vạn tuổi thì Phật này ra đời, dòng Bà la môn, họ Ca diếp, cha là Lễ Đắc, mẹ là Thiện Chi. Sống trong thành An Hòa, ngồi dưới cây Thi lợi sa. Thuyết pháp một hội, độ người bốn vạn. Thần túc có hai: một là Tát ni, hai là Tỳ lâu. Thị giả là Thiện Giác, đệ tử là Thượng Thắng.

5. Phật Câu-na-hàm Mâu-ni.

(Vị Phật thứ hai của Hiền kiếp).

Kệ rằng:

Phật bất kiến thân tri thị Phật, Nhược thực hữu tri biệt vô Phật.

Trí giả năng tri tội tánh không,

Thản nhiên bất bố ư sanh tử.

Dịch:

Phật chẳng thấy thân, tri ¹¹ tức Phật, Nếu thật có tri, không Phật khác.

Ngưới trí hay tri tội tánh không, Thản nhiên chẳng sợ nơi sanh tử Kinh Trường A-hàm ghi: Khi tuổi người thọ ba vạn tuổi thì Phật này ra đời, dòng Bà la môn, họ Ca diếp, cha là Đại Đức, mẹ là Thiện Thắng. Sống trong thành Thanh Tịnh, ngồi dưới cây Ô-tạm Bà-la-môn. Thuyết pháp một hội, độ người ba vạn. Thần túc có hai: một là Thư-bàn-na, hai là Uất-đa-lâu. Thị giả là An Hòa, đệ tử là Đạo Sư.

6. Phật Ca-diếp.

(Vị Phật thứ ba của Hiền kiếp).

Kệ rằng:

Nhất thiết chúng sanh tánh thanh tịnh, Tòng bổn vô sanh vô khả diệt.

Tức thử thân tâm thị huyễn sanh, Huyễn hóa chi trung vô tội phước.

Dịch:

Tánh chúng sanh đều sẵn sạch trong, Vốn dĩ không sanh, không thể diệt.

Từ đó thân tâm mới huyễn sanh, Huyễn hóa trong đây không tội phước.

Kinh Trường A-hàm ghi: Khi tuổi người thọ hai vạn tuổi thì Phật này ra đời, dòng Bà la môn, họ Ca diếp, cha là Phạm Đức, mẹ là Tài Chủ. Sống trong thành Ba la nại, ngồi dưới cây Ni câu luật. Thuyết pháp một hội, độ người hai vạn. Thần túc có hai: một là Đề-xá, hai là Bà-la-bà. Thị giả là Thiện Hữu, đệ tử là Tập Quân.

7. Phật Thích-ca Mâu-ni.

(Vị Phật thứ tư của Hiền kiếp).

Dòng họ Sát lợi, cha là Tịnh Phạn thiên, mẹ là Đại Thanh Tịnh Diệu. Địa vị Đăng Bổ Xứ sanh lên Đâu Suất Thiên, tên là Thắng Thiện Thiên Nhân còn tên là Hộ Minh Đại Sĩ. Hành bổ xứ, thuyết pháp độ chúng chư thiên, cũng hiện thân thuyết pháp trong thế giới mười phương.

Kinh Phổ Diệu ghi: Phật mới sanh trong vương gia, dòng sát lợi. Ngài phóng đại trí quang minh chiếu soi thế giới mười phương, đông tây và nam bắc mỗi phương Ngài bước đi bảy bước, từ đất vọt lên hoa sen vàng tự nhiên nâng hai chân, tay chỉ trời và tay chỉ đất phát âm thanh như tiếng sư tử rống rằng: “Trên trời dưới đất và bốn phương không có ai tôn quý bằng ta”. Nhằm nhà Chu Chiêu Vương năm thứ 24, ngày mùng 8 tháng 4 năm Giáp Dần ¹² .

Đến Chiêu Vương năm 42, ngày mùng 8 tháng 2, Thái tử 19 tuổi ý muốn xuất gia và tự nghĩ rằng: “Xem thấy bốn sự kiện con người (già, bệnh, chết, tu sĩ) lúc đi chơi qua bốn cửa thành, ta sẽ gặp lại việc nào ?” Lòng Thái tử với buồn vui lẫn lộn mà suy nghĩ: “Già, bệnh, chết này rốt cuộc nên xa lìa”.

Do đó nửa đêm giờ tý có một thiên nhân tên Tịnh Cư ở trong cửa sổ, chắp tay bạch thái tử: “Giờ xuất gia đã đến, Ngài nên đi vậy.” Thái tử nghe qua sanh tâm hoan hỉ liền vượt thành mà đi, đến trong núi Đàn đặc tu đạo. Ban đầu đến thầy A-lam Ca-lam, học định bất dụng xứ ba năm, biết chẳng phải liền bỏ đi; sau lại đến thầy Uất-đầu Lam-phất, học định phi phi tưởng ba năm, biết chẳng phải rồi cũng bỏ đi.

Rồi đến núi Tượng Đầu cùng tu học với các ngoại đạo, ngày ăn vừng (mè) mạch trải qua 6 năm. Cho nên Kinh nói: “Với không tâm ý, không thọ hành mà bẻ gãy hết các ngoại đạo. Ban đầu thử trải qua các tà pháp mà các nơi dạy, nó chỉ làm phát sanh các dị kiến, khiến cho (người tu) thẳng đến bồ đề”. Cho nên Kinh Phổ Tập nói: “Ngày mùng 8 tháng 2, khi sao mai mọc Bồ Tát thành Phật hiệu Thiên Nhân Sư”. Bấy giờ Ngài 30 tuổi nhằm năm Mục Vương thứ 3 nhà Chu, năm quý mùi (518 trước công nguyên). Sau đó đến vườn Lộc Dã vì nhóm Kiều Trần Như năm người chuyển pháp luân tứ đế và luận đạo quả.

Trụ thế thuyết pháp 49 năm. Sau bảo với đệ tử Ma-ha-Ca-diếp: “Ta đem thanh tịnh pháp nhãn, niết bàn diệu tâm, thật tướng vô tướng, vi diệu chánh pháp mà giao phó cho ông. Ông nên giữ gìn”. Và dặn truyền cho A-Nan giáo hóa đời thứ hai, không cho đứt mất.

Rồi nói kệ rằng:

Pháp bổn pháp vô pháp, Vô pháp pháp diệc pháp.

Kim phó vô pháp thời, Pháp pháp hà tằng pháp?

Dịch:

Pháp vốn pháp không pháp, Pháp không pháp cũng pháp.

Hiện nay trao không pháp, Các pháp đâu từng pháp?

Khi Thế Tôn nói kệ này xong, lại bảo Ca-diếp: “Ta đem y tăng già lê tơ vàng (Kim lũ) trao cho ông rồi chuyển giao cho (Bồ tát) bổ xứ, đến Phật Từ Thị (Di Lặc) ra đời, chớ cho hư hoại”. Ca-diếp nghe kệ, đầu lễ sát đất, thưa: “Lành thay! Lành thay! Con sẽ y mệnh, kính vâng Phật dạy”.

Bấy giờ Thế Tôn đến thành Câu thi na bảo cùng đại chúng: “Nay ta đau lưng, muốn nhập niết bàn”. Rồi đến bờ sông Hi Liên, dưới hai cây Sa la nằm theo thế cát tường (hữu hiếp luy túc) yên lặng mà tịch. Và từ trong áo quan trổi dậy thuyết pháp cho mẹ nghe; đặc biệt đưa hai chân ra ngoài quan giáo hóa Bà kì xá, xong nói kệ vô thường rằng:

Chư hành vô thường, Thị sanh diệt pháp.

Sanh diệt diệt dĩ, Tịch diệt vi lạc.

Dịch:

Các hành ¹³ vô thường, Là pháp sanh diệt.

Sanh diệt diệt rồi, Tịch diệt là vui.

Bấy giờ các đệ tử đem củi thơm cùng trà tỳ, lửa tàn rồi mà kim quan còn nguyên. Khi ấy đại chúng đến trước Phật nói kệ tán thán rằng:

Phàm tục chư mãnh sí, Hà năng trí hỏa nhiệt?

Thỉnh Tôn tam muội hỏa,

Xà duy kim sắc thân.

Dịch:

Những ngọn lửa phàm tục,

Sao đủ sức đốt cháy?

Thỉnh lửa tam muội Ngài, Hỏa táng thân kim sắc.

Bấy giờ kim quan đang từ giá tòa tự cất lên, cao bảy lần cây Sa-la, qua lại trên không trung hóa lửa tam muội chốc lát ra tro. Thu được xá lợi 8 hộc 4 đấu (một hộc là mười đấu), nhằm năm Mục Vương thứ 52, ngày 15 tháng 02 năm Nhâm Thân (469 trước công nguyên).

Từ sau Thế Tôn nhập diệt, 1017 năm Kinh Phật đến Trung Quốc¹⁴, nhằm năm Vĩnh Bình thứ 10 nhà Hậu Hán (năm 67 sau công nguyên), năm mậu thìn (năm 68 sau công nguyên).

MƯỜI LĂM TỔ THIÊN TRÚC 1. Tổ Ma-ha Ca-diếp (Mahakasyapa).

Người nước Ma-kiệt-đà, dòng dõi Bà-la-môn, cha tên Ẩm Trạch, mẹ là Hương Chí. Xưa kia là thợ bạc hàn kim loại, khéo hiểu về tính chất kim loại làm cho nó nhu phục.

Phó Pháp Truyện ghi: “Từng ở trong kiếp lâu xa, sau khi Phật Tỳ-bà-thi nhập niết bàn. Tứ chúng xây tháp thờ, màu vàng trên mặt tượng trong tháp có hư hao chút ít, bấy giờ có cô gái nghèo đem kim châu đến cửa hiệu Ngài nhờ sơn sửa mặt Phật. Xong rồi nhân đó cùng phát nguyện: “Hai ta kết làm vợ chồng không ân ái”. Do nhân duyên đó mà thân họ có màu vàng 91 kiếp. Về sau sanh lên Phạm Thiên, ở cõi trời mãn tuổi thọ rồi sanh ở nước Ma-kiệt-đà vùng trung Thiên Trúc, thuộc nhà Bà-la-môn, tên là Ca-diếp-ba, đó là Ẩm Quang Thắng Tôn, vì căn cứ màu vàng mà đặt danh hiệu. Do đó chí Ngài mong xuất gia cầu độ các cõi. Phật nói: “Thiện lai*, tỳ kheo” thì râu tóc tự rụng mất, ca sa đắp thân thể, ở trong chúng Phật thường khen ngợi là đệ nhất. Phật nói: “Ta đem thanh tịnh pháp nhãn trao cho ông, ông nên truyền rộng cho mọi người đừng cho đứt mất”.

Kinh Niết bàn ghi: Lúc Thế Tôn sắp niết bàn, Ca-diếp không có mặt trong chúng hội. Phật bảo các đại đệ tử: “Khi Ca-diếp tới nên mời tuyên dương chánh pháp nhãn tạng”. Bấy giờ Ca-diếp đang ở núi Kì-xà-quật, trong hang Tân-bát-la, thấy quang minh thù thắng liền nhập tam muội, dùng tịnh thiên nhãn xem thấy Thế Tôn nhập bát niết bàn ở bờ sông Hi Liên. Bèn bảo đồ chúng: “Như Lai niết bàn, sao mà nhanh thế!”. Rồi liền đi đến dưới song thọ thương

• Thiện lai: Hãy đến đây tiếc khóc than, Phật trong kim quan đưa hai bàn chân ra.

Bấy giờ Ca-diếp bảo các tỳ kheo:

- Phật đã trà tỳ, xá lợi kim cang chẳng phải việc chúng ta. Chúng ta phải kết tập pháp nhãn không cho đứt mất.

Bèn nói kệ rằng:

Như Lai đệ tử, Thả mạc niết bàn. Đắc thần thông giả,

Đương phó kết tập.

Dịch: Đệ tử Như Lai, Đừng vội niết bàn.

Ai đắc thần thông, Sẽ dự kết tập.

Do đó những người đắc thần thông đều phải tụ tập ở hang Tân-bát-la, núi Kì-xà-quật, thành Vương Xá. Bấy giờ A-nan vì lậu hoặc chưa sạch không được nhập hội, về sau chứng quả A-la-hán rồi mới được vào.

Ca-diếp bèn thông báo chúng:

- A-nan đây, là tỳ kheo đa văn tổng trì, có đại trí tuệ, từng thân cận Như Lai phạm hạnh thanh tịnh, nhớ được lời Phật thuyết pháp như nước rót bình không chút bỏ sót, được Phật khen ngợi thông minh mẫn tiệp đệ nhất, nên đáng mời ông ấy kết tập tạng Tu-đa-la (tạng Kinh).

Đại chúng lặng thinh vâng lời. Ca-diếp bảo A- nan:

- Ông nay nên tuyên thuyết pháp nhãn. A-nan nghe nói vâng lời, xem xét tâm của chúng rồi nói kệ rằng:

Tỳ kheo chư quyến thuộc, Ly Phật bất trang nghiêm.

Do như hư không trung, Chúng tinh chi vô nguyệt.

Dịch:

Những quyến thuộc tỳ kheo, Xa Phật chẳng trang nghiêm.

Khác nào trong không trung, Nhiều sao mà không trăng. Nói xong kệ ấy, A-nan lễ chúng tăng rồi lên pháp tòa mà nói thế này:

Tôi nghe như vầy, một lúc Phật ở mỗ xứ nói mỗ kinh giáo … cho đến Người trời tất cả đều làm lễ vâng làm theo. Bấy giờ Ngài Ca-diếp hỏi các tỳ kheo:

- Lời A-nan vừa nói chẳng sai lệch ư?

Chúng đồng đáp:

- Chẳng khác lời Thế Tôn đã nói.

Ca-diếp bèn bảo A-nan:

- Tuổi ta giờ chẳng còn lâu, nay đem chánh pháp phó chúc cho ông. Ông hãy khéo giữ gìn, nghe ta nói kệ:

Pháp pháp bổn lai pháp, Vô pháp vô phi pháp.

Hà ư nhất pháp trung Hữu pháp hữu bất pháp?

Dịch:

Các pháp pháp xưa nay, Không pháp không phi pháp.

Sao cùng trong một pháp, Có pháp có chẳng pháp?

Nói kệ xong, Ngài Ca-diếp cầm y tăng già lê vào núi Kê Túc chờ Ngài Từ Thị (Di Lặc) hạ sanh. Nhằm năm Chu Hiếu Vương thứ 5, năm bính thìn (425 trước công nguyên). (Năm thứ 5 đúng ra là thứ tư, từ đây đến Tổ thứ 13 là Ca-tì-ma-la có sự sai khác về số năm, nay đều y theo lục giáp trong niên biểu sử ký mà cải chánh). 2. Tổ A-nan (Ananda).

(Sanh sau Phật 30 năm)

Người ở thành Vương Xá, dòng họ Sát lợi đế, cha là Hộc Phạn vương, em cô cậu ruột của Phật.

Phạn ngữ A-nan-đà, Hán dịch Khánh Hỉ cũng là Hoan Hỉ, Ngài sanh vào đêm Như Lai thành đạo nhân đó đặt tên. Đa văn bác học trí tuệ vô ngại, Thế Tôn cho là đứng thứ nhất về tổng trì (Ngài có trí nhớ lạ lùng, nhớ hết kinh giáo của chư Phật), thường được Phật khen ngợi. Hơn nữa đời quá khứ Ngài có đại công đức thọ trì tạng kinh không sót như nước rót bình, Phật bèn cho làm thị giả.

Về sau vua A-xà-thế thưa: - Nhân giả! Hai vị thầy tôn kính là Như Lai và Ca-diếp đều đã niết bàn mà con vì nhiều việc không được gặp thầy. Thưa nhân giả, khi Ngài bát niết bàn mong rủ lòng báo con biết. A-nan hứa nhận. Sau tự nghĩ: “Thân ta giòn bở như bọt tụ, hơn nữa tuổi già suy đâu còn dài lâu”. Lại nghĩ: “Ta có hứa với vua A-xà-thế”. Rồi Ngài đến cung vua báo:

- Ta sắp nhập niết bàn đến để từ giã. Người giữ cửa nói:

- Vua đang ngủ không thể truyền đạt.

A-nan nói: - Chờ khi vua thức dậy ngươi sẽ nói giúp ta.

Bấy giờ vua A-xà-thế đang mộng thấy một cái lộng báu trang sức bằng bảy báu, có ngàn vạn ức chúng vây quanh chiêm ngưỡng, chốc lát bỗng có mưa to gió mạnh thổi gãy cán, trân bảo anh lạc đều rơi xuống đất, lòng vua rất hoang mang kinh sợ. Rồi thức dậy, người giữ cửa tâu đầy đủ việc trước, vua nghe nói gào khóc thất thanh cảm động đến đất trời. Vua liền đến thành Tỳ-xá-ly, thấy A-nan ngồi kết già trên thuyền thả trôi giữa dòng sông Hằng. Vua bèn làm lễ và nói kệ:

Khể thủ tam giới tôn, Khí ngã nhi chí thử.

Tạm bằng bi nguyện lực, Thả mạc bát niết bàn.

Dịch:

Lạy đấng tam giới tôn, Bỏ con mà đến đây. Tạm xin sức bi nguyện, Chớ vội bát niết bàn. Bấy giờ vua Tỳ-xá-ly cũng có mặt ở bờ sông, lại nói kệ:

Tôn giả nhất hà tốc, Nhi quy tịch diệt trường?

Nguyện trụ tu du gian, Nhi thọ ư cúng dường.

Dịch:

Tôn giả sao quá vội, Mà vào nơi tịch diệt?

Xin dừng trong chốc lát, Để con được cúng dường.

Bấy giờ A-nan thấy hai quốc vương đều đến mời thỉnh, bèn nói kệ:

Nhị vương thiện nghiêm trụ, Vật vị khổ bi luyến.

Niết bàn đương ngã tịnh, (Bản cựu chép là tĩnh, đây y cứ Bảo Lâm Truyện Chính Tông Ký, sửa một chữ này).

Nhi vô chư hữu cố.

Dịch:

Hai vua khéo điềm tĩnh, Chớ vì khổ mến thương.

Niết bàn ta nên tịnh, Vì không còn các hữu (nghiệp). A-nan lại nghĩ nếu ta đến riêng một nước mà bát niết bàn thì các nước sẽ tranh giành. Không nên có việc đó mà lấy bình đẳng độ các hữu tình, bèn trên giữa dòng sông Hằng sắp vào tịch diệt. Bấy giờ sơn hà đại địa phát sáu loại rung động, có 500 tiên nhân trong núi Tuyết thấy điềm lành ấy nên bay trong không trung mà đến, lễ dưới chân A-nan quỳ xuống bạch:

- Chúng con đến trưởng lão, sẽ chứng Phật pháp, nguyện Ngài rủ lòng đại từ độ thoát chúng con. A-nan lặng thinh nhận lời, liền biến hết sông Hằng thành đất vàng và vì tiên chúng đó thuyết đại pháp. A-nan lại nghĩ: “Những đệ tử ta độ thoát trước đây cần phải đến có mặt”. Chốc lát có 500 la hán từ trên không trung xuống vì những tiên nhân cho họ xuất gia thọ giới cụ túc.

Ở trong tiên chúng đó có hai vị La hán: một là Thương-na Hòa-tu, hai là Mạt-điền Để-ca. A-nan biết hai người này là pháp khí, bảo họ:

- Trước kia Như Lai đem đại pháp nhãn giao cho Đại Ca-diếp, Ca-diếp giao cho ta rồi vào định. Nay ta sắp nhập diệt nên truyền cho hai ông, hai ông nhận ta dạy hãy nghe ta nói kệ:

Bổn lai phó hữu pháp, Phó liễu ngôn vô pháp.

Các các tu tự ngộ,

Ngộ liễu vô vô pháp.

Dịch:

Xưa nay truyền có pháp, Truyền rồi nói không pháp.

Mỗi người nên tự ngộ, Ngộ rồi không không pháp.

A-nan truyền pháp nhãn tạng xong, thân vọt lên không trung làm 18 phép biến hóa, nhập vào phong phấn tấn tam muội phân thân làm bốn phần: một phần cho Trời Đao-lợi, một phần cho long cung Sa-kiệt-la, một phần cho vua Tỳ-xá-ly (Bản cựu chép Tỳ-xá-ly Long vương, nay y cứ Bảo Lâm Truyện Chánh Tông Ký bỏ chữ long), một phần cho vua A-xà-thế. Mỗi chỗ xây bảo tháp cúng dường, nhằm năm Lệ Vương thứ 12, năm quý tî (388 trước công nguyên) (Đúng là năm Lệ Vương thứ 10, 390 trước công nguyên).

3. Tổ Thương-na Hòa-tu.

(Sanakavasa)

(Chánh Tông Ký chép: Phạn ngữ Thương-nặc-ca (Sanaka), Hán dịch “tự nhiên phục” nghĩa là áo mặc tự nhiên có, vì lúc mới sanh thân tự có áo mặc rồi.

Hồng Giác Phạm Chí Lâm chép: Y tăng già lê đồng nghĩa với vân nham. Và Truyền Đăng dịch “tự nhiên phục” là loài cỏ đẹp tên là vị tường thuộc vùng Cửu Chi, Tây vực).

Tổ là người nước Ma-đột-la, còn có tên là Xá-na Bà-tư, dòng họ Tỳ-xá-đa, cha tên Lâm Thắng, mẹ là Kiêu-xa-da. Ngài ở trong thai mẹ sáu năm mới sanh. Chữ Phạn “Thương-nặc-ca”, Trung Hoa dịch là “Tự nhiên phục”, tức là tên loài cỏ đẹp ở vùng Cửu Chi thuộc Tây vực. Nếu có thánh nhân La hán giáng sanh thì cỏ này mới mọc ra nơi đất tịnh khiết, lúc Hòa tu sanh cỏ báo điềm lành này cũng mọc theo.

Xưa Đức Như Lai đi giáo hóa đến nước Ma-đột-la thấy một khu rừng xanh tươi cành lá sum sê, Ngài nói với A-nan:

- Đất rừng này tên Ưu-lưu-trà, ta diệt độ 100 năm sau có tỳ kheo Thương-na Hòa-tu chuyển diệu pháp luân ở đất này.

Trăm năm sau quả thật đản sanh Hòa-tu, Hòa-tu xuất gia chứng đạo thọ nhận pháp nhãn của Tôn giả Khánh Hỉ (A-nan), giáo hóa hữu tình và dừng trụ ở rừng này. Hàng phục hai rồng lửa quy thuận Phật giáo, nhân đó rồng cúng đất nó để xây phạm cung. Tôn giả hóa duyên đã lâu muốn trao truyền chánh pháp, tìm đến nước Trá lợi gặp Ưu-ba-cúc-đa chọn làm thị giả. Nhân gặp Ngài hỏi Cúc-đa: - Tuổi ông bao nhiêu?

Đáp:

- Tuổi con mười bảy.

Sư hỏi:

- Thân ông mười bảy hay tánh ông mười bảy?

Hỏi lại:

- Tóc thầy đã bạc, là tóc bạc hay tâm bạc?

Sư đáp:

- Ta chỉ bạc tóc, chẳng phải bạc tâm đâu.

Cúc-đa nói:

- Thân con mười bảy, chẳng phải tánh mười bảy.

Hòa-tu biết đây là pháp khí. Ba năm sau cho xuống tóc và thọ cụ túc giới. Rồi báo cho chúng biết:

- Xưa Như Lai đem vô thượng pháp nhãn tạng trao cho Ca-diếp, lần lượt truyền nhau rồi tới ta, nay ta truyền cho ông chớ để đứt mất. Ông nhận ta dạy, hãy nghe ta nói kệ:

Phi pháp diệc phi tâm, (Bản cựu chép là Phi pháp diệc phi pháp, nay y cứ Bảo Lâm Truyện Chánh Tông Ký sửa là phi pháp diệc phi tâm). Vô tâm diệc vô pháp.

Thuyết thị tâm pháp thời, Thị pháp phi tâm pháp.

Dịch:

Phi pháp cũng phi tâm, Không tâm cũng không pháp.

Khi nói tâm pháp ấy, Pháp ấy phi tâm pháp.

Nói kệ xong Tôn giả đi ẩn ở trong núi Tượng Bạch, thuộc miền Nam nước Kế Tân. Về sau trong tam muội Tôn giả thấy năm trăm đồ chúng đệ tử của Cúc-đa giải đãi ngã mạn. Tôn giả bèn đến đó, hiện long phấn tấn tam muội để điều phục họ và nói kệ:

Thông đạt phi bỉ thử, Chí thánh vô trường đoản.

Nhữ trừ khinh mạn ý, Tật đắc A-la-hán.

Dịch:

Thông đạt chẳng đây kia, Chí thánh không hay dở. Các ông trừ khinh mạn, Mau đắc A-la-hán.

Năm trăm tỳ kheo nghe kệ xong, y theo lời dạy vâng làm đều được vô lậu. Rồi Tôn giả thi triển 18 phép biến hóa hỏa quang tam muội để tự thiêu thân. Cúc-đa thâu xá lợi đem táng trong núi Phạm-ca-la, năm trăm tỳ kheo người cầm một cây phướn đưa đến đó xây tháp cúng dường. Nhằm năm Tuyên Vương thứ 23 năm ất mùi (325 trước công nguyên) (Đúng là năm Tuyên Vương thứ 22).