Cảnh Đức Truyền Đăng Lục

* * * 18. QUỐC SƯ HUỆ TRUNG CHÙA QUANG

TRẠCH, TÂY KINH.

Người huyện Chư Ký, Việt Châu (Chiết Giang), họ Nhiễm. Từ khi thọ tâm ấn nơi Lục Tổ, Sư ở cốc Đảng Tử, núi Bạch Nhai, huyện Nam Dương (Hà Nam) trên 40 năm không xuống núi. Đạo hạnh được đồn xa đến tai vua.

Năm Thượng Nguyên thứ hai 761, vua Đường Túc Tông sắc lệnh quan trung sứ Tôn Triều Tấn mang chiếu đi mời Sư đến kinh đô. Vua đãi Sư theo lễ thầy trò. Ban đầu Sư ở viện Tây Thiền chùa Thiên Phước, đến triều vua Đại Tông cai trị lại đón Sư đến ở chùa Quang Trạch. Mười sáu năm, Sư tùy cơ duyên thuyết pháp.

Bấy giờ có Đại Nhĩ Tam Tạng ở Tây Thiên, đến kinh đô nói rằng ông được tha tâm thông và huệ nhãn. Vua ban lệnh cho quốc sư xét nghiệm; Tam Tạng vừa gặp Sư liền lễ bái rồi đứng bên hữu Sư. Sư hỏi: - Ông được tha tâm thông chăng?

Đáp:

- Chẳng dám.

Sư hỏi:

- Ông nói xem, hiện giờ lão tăng đang ở đâu? Đáp:

- Hòa thượng là thầy cả nước, sao được đến Tây Xuyên xem đua thuyền bơi?

Sư lại hỏi:

- Ông nói xem, hiện giờ lão tăng đang ở đâu?

Đáp: - Hòa thượng là thầy cả nước, sao được ở trên cầu Thiên Tân xem khỉ làm trò?

Lần thứ ba, Sư cũng hỏi y như trước, Tam Tạng yên lặng một hồi lâu mà không biết chỗ đi.

Sư nạt:

- Dã hồ tinh này! Tha tâm thông ở đâu?

Tam Tạng lặng thinh.

(Tăng hỏi Ngưỡng Sơn:

- Lần thứ ba tại sao Đại Nhĩ Tam Tạng không thấy Quốc sư?

Ngưỡng Sơn đáp:

- Hai lần đầu tâm (Quốc sư) có quan hệ với cảnh, lần cuối (tâm Quốc sư) nhập tam muội tự thọ dụng cho nên (Tam Tạng) không thấy. Lại có tăng nêu tiền ngữ hỏi Huyền Sa. Huyền Sa đáp:

- Ông nói xem, hai lần đầu (Tam Tạng) có thấy (Quốc sư) không?

Huyền Giác hỏi:

- Hai lần đầu (Tam Tạng) thấy như thế, sau đó tại sao không thấy? Hãy nói xem, lợi hại ở chỗ nào? Tăng hỏi Triệu Châu:

- Lần thứ ba Đại Nhĩ Tam Tạng không thấy Quốc sư, chưa biết Quốc sư ở đâu?

Triệu Châu đáp:

- Ở trên cái lỗ mũi của Tam Tạng.

Tăng hỏi Huyền Sa:

- Đã ở trên cái lỗ mũi, tại sao (Tam Tạng) không thấy? Huyền Sa đáp:

- Chỉ vì quá gần.)

* * * Một hôm Sư gọi thị giả, thị giả ứng dạ. Gọi như thế ba lần thị giả đều dạ ba lần. Sư nói: - Tưởng là ta cô phụ ngươi, chính là ngươi cô phụ ta.

(Tăng hỏi Huyền Sa:

- Quốc sư gọi thị giả, ý đó thế nào?

Huyền Sa đáp:

- Chính là thị giả hội.

Ngài Vân Cư Tích nói:

- Hãy nói xem thị giả hội hay chẳng hội? Nếu nói hội thì sao Quốc sư nói “Ngươi cô phụ ta”, nếu nói không hội thì sao Huyền Sa nói “Chính thị giả hội”. Vả làm sao thương lượng?

Huyền Giác đem hỏi vị tăng:

- Đâu là chỗ thị giả hội? Tăng đáp:

- Nếu không hội đâu biết dạ như thế.

Huyền Giác nói:

- Ông hội chút đấy!

Giác lại nói:

- Nếu trong đây thương lượng được thì thấy Huyền Sa.

Tăng hỏi Pháp Nhãn:

- Quốc sư gọi thị giả, ý thế nào?

Pháp Nhãn bảo: - Hãy đi, khi khác đến. Vân Cư Tích hỏi: - Pháp Nhãn nói như thế, làm rõ ý Quốc sư hay không làm rõ ý Quốc sư?

Tăng hỏi Triệu Châu: - Quốc sư gọi thị giả, ý thế nào?

Triệu Châu đáp: - Như người viết chữ ở trong chỗ tối, tuy chữ không thành mà văn thái đã rõ ràng.)

* * * Nam Tuyền đến tham vấn. Sư hỏi:

- Từ đâu đến?

Đáp:

- Từ Giang Tây đến.

Sư hỏi:

- Có đem được cái chơn tướng của Mã Đại sư đến không?

Đáp:

- Chỉ đây nè.

Sư nói:

- Đằng sau lưng. Nam Tuyền bèn thôi.

(Trường Khánh Huệ Lăng nói: “Giống hệt như không biết nhau”. Bảo Phước triển khai: “Trong đó, (Nam Tuyền) hầu như không đến Hòa thượng”. Vân Cư Tích nói: “Hai vị tôn giả này hết sức đỡ đằng sau lưng, cũng như Nam Tuyền thôi vì phải đỡ trước mặt và đỡ sau lưng)

* * * Ma Cốc đến tham kiến, đi nhiễu giường thiền ba vòng rồi chống tích trượng mà đứng trước mặt Sư.

Sư bảo:

- Đã như thế cần gì đến gặp bần đạo?

Ma Cốc lại chống tích trượng. Sư nạt:

- Dã hồ tinh này! Đi đi. *

* * Sư thượng đường dạy chúng: Người học thiền tông nên tuân lời Phật dạy về nhất thừa liễu nghĩa mà khế hợp nguồn tâm mình, lời dạy bất liễu nghĩa chẳng hứa cùng nhau. Như loài trùng trong thân sư tử, khi vì người làm thầy nếu dính mắc lợi danh, riêng bày điều dị đoan thì mình và người có ích lợi gì? Như người thợ mộc giỏi của thế gian, búa rìu không đứt tay họ; sức con hương tượng mang, con lừa không thể kham nổi.

* * * Có vị tăng hỏi:

- Làm sao được thành Phật?

Sư đáp:

giải thoát.

Hỏi:

- Phật và chúng sanh đồng thời quẳng đi, ngay đó

- Làm thế nào được tương ưng?

Sư đáp:

Hỏi:

- Thiện ác chớ nghĩ tự thấy Phật tánh.

- Làm sao chứng được pháp thân?

Sư đáp:

- Vượt cảnh giới Tỳ lô.

Hỏi:

- Làm sao được pháp thân thanh tịnh?

Sư đáp: - Không chấp Phật để cầu.

Hỏi:

- Ai là Phật?

Sư đáp:

- Tức tâm là Phật.

Hỏi: - Tâm có phiền não không?

Sư đáp:

- Tánh, phiền não tự lìa.

Hỏi:

- Đâu chẳng đoạn trừ ư? Sư đáp: - Đoạn trừ phiền não gọi là nhị thừa. Phiền não không sanh gọi là đại niết bàn.

Hỏi:

- Ngồi thiền quán tịnh, việc đó như thế nào?

Sư đáp:

- Chẳng dơ chẳng sạch, đâu cần khởi tâm mà quán tướng tịnh?

Lại hỏi:

- Thiền sư thấy mười phương hư không là pháp thân chăng?

Sư đáp: điên đảo.

- Dùng cái tâm tưởng mà nhận, đó là cái thấy

Hỏi: - Tức tâm là Phật, nên tu thêm vạn hạnh chăng?

Sư đáp:

- Chư thánh đều đủ hai thứ trang nghiêm (phước huệ), đâu có phế bỏ không nhân quả ư? Sư lại nói:

- Nay tôi đáp những câu hỏi của ông đến cùng kiếp không hết, nói nhiều cách đạo càng xa. Thế nên nói “Thuyết pháp có sở đắc, đó là dã can kêu; thuyết pháp không sở đắc, đó gọi là sư tử rống”.

* * * Có hành giả tên Trương Phần ở Nam Dương, đến hỏi:

- Được nghe Hòa thượng nói “Vô tình thuyết pháp”, con chưa hiểu rõ việc đó. Xin Hòa thượng từ bi chỉ dạy;

Sư nói:

- Nếu ông hỏi vô tình thuyết pháp, ông hiểu cái vô tình kia mới được nghe tôi thuyết pháp. Ông chỉ cần nghe được vô tình thuyết pháp đi.

Phần thưa:

- Chỉ tóm tắt ngay bây giờ, trong phương tiện hữu tình. Thế nào là nhân duyên của vô tình?

Sư đáp:

- Ngay bây giờ trong tất cả động dụng chỉ cần hai dòng phàm thánh đều không có chút phần khởi diệt, đó là ra khỏi thức chẳng thuộc về có không. Rõ ràng thấy giác, chỉ có nghe, không có tình thức kia ràng buộc. Thế nên Lục Tổ nói “Sáu căn đối cảnh, phân biệt mà không phải thức”.

*

* * Có vị tăng đến tham lễ. Sư hỏi:

- Ông chứa đựng sự nghiệp gì?

Đáp:

- Giảng Kinh Kim Cang.

Sư hỏi: - Hai chữ trước nhất là gì?

Đáp:

- Như thị.

Sư hỏi:

- Là gì?

Tăng không đáp được.

* * * Có người hỏi:

- Thế nào là giải thoát?

Sư đáp:

thoát.

- Các pháp không đến với nhau, ngay đó giải

Hỏi: - Làm sao đoạn được?

Sư nói:

- Đã nói với ông các pháp không đến với nhau, đoạn cái gì? * * * Sư thấy vị tăng đến, dùng tay vẽ một tướng tròn, viết chữ “nhật” trong tướng đó.

Tăng không đáp được.

* * * Sư hỏi thiền sư Bổn Tịnh:

- Ông về sau hiện ra lời nói kỳ đặc biết bao!

Tịnh đáp:

- Không có một niệm tâm ái. Sư nói: - Đó là việc trong nhà ông.

* * * Vua Túc Tông hỏi:

- Thầy được pháp gì?

Sư hỏi:

- Bệ hạ thấy một mảnh mây trong không trung chăng? Vua đáp:

- Thấy.

Sư hỏi:

- Do đóng đinh mắc hay cột dây mắc?

Vua lại hỏi: - Thế nào là mười thân điều ngự?

Sư bèn đứng dậy, rồi hỏi:

- Hội chăng? Đáp:

- Chẳng hội. Sư bảo: - Mang cái tịnh bình đến cho lão tăng. Lại hỏi: - Thế nào là vô tránh tam muội?

Sư đáp:

Hỏi:

- Đàn việt đạp trên đỉnh Tỳ lô mà đi⁹⁴ . - Ý đó thế nào?

Sư đáp:

- Thanh tịnh pháp thân, chớ nhận thân này. Vua lại hỏi Sư nữa, Sư đều không nhìn vua. Vua nói:

- Trẫm là thiên tử nước Đại Đường, tại sao thầy tuyệt nhiên không nhìn tới?

Sư hỏi: - Bệ hạ thấy hư không chăng? Đáp:

- Thấy.

Sư hỏi:

- Đó có chớp mắt nhìn bệ hạ không?

* * * Ngư Quân Dung hỏi:

- Lúc ở núi Bạch Nhai, trong 12 giờ (suốt ngày) thầy tu đạo thế nào?

Sư gọi một đồng tử đến, vò đầu nó, bảo:

- Tỉnh tỉnh ngay đó tỉnh tỉnh, rõ ràng ngay đó rõ ràng. Về sau chớ bị người lừa.

* * * Sư cùng với cung phụng Tử Lân luận nghĩa. Sư thăng tòa rồi, cung phụng nói:

- Mời thầy lập nghĩa, con phá.

Sư bảo:

- Lập nghĩa rồi.

Cung phụng hỏi:

- Đó là nghĩa gì? Sư nói: - Đúng là không thấy, chẳng phải cảnh giới ông. Liền hạ tòa.

Một hôm Sư hỏi cung phụng Tử Lân:

- Phật là nghĩa gì?

Đáp:

- Là nghĩa giác.

Hỏi:

- Phật có từng mê không?

Đáp: - Chưa từng mê. Sư nói:

- Dùng giác làm gì?

Cung phụng không đáp được, lại hỏi:

- Thế nào là thật tướng?

Sư bảo:

- Đem cái hư không đến đây.

Đáp:

- Hư không không thể nắm bắt được (bất khả đắc).

Sư nói:

-Hư không còn không thể nắm bắt được, hỏi thật tướng làm gì?

* * * Tăng hỏi:

- Thế nào là đại ý Phật pháp?

Sư đáp:

- Hàng vạn Bồ tát ở trong điện Văn Thù.

Tăng nói: - Học nhân chẳng hội.

Sư nói:

- Đại bi ngàn tay mắt. * * * Đam Nguyên hỏi: - Trăm năm sau có người hỏi việc cực tắc, phải làm sao?

Sư đáp:

- Mong mạng sống mình đáng yêu, cần cái lá bùa hộ thân để làm gì?

* * * Vì duyên giáo hóa sắp mãn, giờ niết bàn sắp đến. Sư bèn từ giã vua Đại Tông trở về núi. Đại

Tông hỏi:

- Sau khi thầy diệt độ, đệ tử sẽ làm gì để ghi nhớ?

Sư đáp:

- Bảo đàn việt tạo nên một ngôi tháp vô phùng.

Vua thưa:

- Xin chọn lấy kiểu tháp theo ý thầy.

Sư yên lặng hồi lâu, hỏi:

- Hội chăng?

Đáp:

- Không hội.

Sư nói:

- Bần đạo đi rồi, có thị giả Ứng Chơn lại biết việc này.

Năm Đại Lịch thứ mười 775, ngày mùng chín tháng chạp, Sư nằm nghiêng bên hữu thị tịch. Đệ tử kính đưa linh nghi đến cốc Đảng Tử xây tháp thờ. Vua ban thụy hiệu là Đại Chứng Thiền Sư.

Về sau, vua Đại Tông ban chiếu mời Ứng Chơn nhập nội, nêu hỏi tiền ngữ. Ứng Chơn yên lặng hồi lâu, hỏi:

- Thánh thượng hội chăng?

Đáp:

- Không hội.

Chơn làm bài kệ:

Tương chi nam đàm chi bắc, Trung hữu hoàng kim sung nhất quốc, Vô ảnh thọ hạ hợp đồng thuyền, Lưu ly điện thượng vô tri thức.

Dịch:

Phía nam sông Tương phía bắc đầm, Trong có vàng ròng đầy cả nước, Dưới cây vô ảnh thuyền hợp đồng, Trên điện lưu ly không tri thức.

Về sau Ứng Chơn trụ ở núi Đam Nguyên.

* * * 19. THIỀN SƯ THẦN HỘI CHÙA HÀ TRẠCH, TÂY KINH. Người Tương Dương, họ Cao. Năm 14 tuổi làm sa di, đến yết kiến Lục Tổ. Tổ hỏi:

- Tri thức từ phương xa quá vất vả đến đây, có mang bổn (gốc) theo không? Nếu có bổn thì phải biết chủ. Thử nói xem?

Sư đáp:

- Lấy vô trụ làm bổn, thấy tức là chủ.

Tổ nói;

- Sa di này, đâu nên dùng lời cũ lặp lại. Rồi Tổ lấy gậy đánh. Lúc ăn gậy, Sư suy nghĩ “Đại thiện tri thức trải qua nhiều kiếp khó gặp. Nay đã được gặp, há tiếc thân mạng này”. Từ đó Sư làm thị giả.

Một hôm Tổ bảo chúng: - Ta có một vật không đầu không đuôi, không tên không tự, không lưng không mặt. Các người biết chăng?

Sư bước ra thưa:

- Đó là bổn nguyên của chư Phật, là Phật tánh của Thần Hội.

Tổ nói:

- Đã nói với ông là không tên không tự, ông còn gọi là bổn nguyên là Phật tánh.

Sư lễ bái rồi lui. Chẳng bao lâu Sư đi Tây Kinh thọ cụ túc giới. Trong những năm Đường Cảnh Long (707 – 710, vua Trung Tông), Sư lại về Tào Khê. Khoảng 20 năm sau khi Tổ nhập diệt, ý chỉ đốn ngộ của Tào Khê bị lãng quên ở Kinh, Ngô; tiệm môn của Tung Nhạc thạnh hành ở Tần, Lạc. Sư vào kinh (Đông Kinh, Lạc Dương).

Năm Thiên Bảo thứ tư (745 –Đường Huyền Tông), còn phân định hai tông (Nam Năng tông đốn, Bắc Tú giáo tiệm), Sư trước tác Hiển Tông Ký thạnh hành ở đời.

Một hôm có tin từ quê nhà đến báo hai thân mất.

Sư vào chánh điện bạch chùy, báo chúng:

- Cha mẹ đều mất, mời đại chúng tụng Ma ha Bát nhã.

Chúng vừa tụ tập, Sư đả chùy bảo:

- Phiền nhọc đại chúng. Vào năm Đường Thượng Nguyên nguyên niên (760 – Đường Túc Tông), ngày 13 tháng 5 vào nửa đêm Sư lặng lẽ mà hóa. Tuổi thọ 75⁹⁵. Năm thứ hai 761, xây tháp thờ ở Long Môn, Lạc Kinh. Ở tháp Sư vua Túc Tông sắc ban xây chùa Bảo Ứng.

Năm Đường Đại Lịch thứ năm (770 – Đường Đại Tông), vua ban hiệu Chơn Tông Bát Nhã Truyền Pháp Chi Đường. Năm thứ bảy 772, lại ban hiệu Bát Nhã Đại Sư Chi Tháp.

* * * Có vị tăng nêu bài kệ của thiền sư NGỌA LUÂN.

Kệ rằng:

Ngọa Luân hữu kỹ lưỡng, Năng đoạn bách tư tưởng.

Đối cảnh tâm bất khởi, Bồ đề nhật nhật trưởng.

Dịch:

Ngọa Luân có tài khéo, Hay đoạn hết tư tưởng.

Đối cảnh tâm không sanh, Bồ đề lớn mỗi ngày. Lục Tổ Đại sư nghe qua, nói: - Bài kệ đó chưa sáng tâm địa. Nếu y theo đó tu hành, chỉ tăng thêm sự ràng buộc. Nhân đó, Đại sư dạy một bài kệ:

Huệ Năng một kỹ lưỡng, Bất đoạn bách tư tưởng.

Đối cảnh tâm sác khởi, Bồ đề tác ma trưởng?

Dịch:

Huệ Năng không tài khéo, Chẳng đoạn hết tư tưởng.

Đối cảnh tâm luôn khởi, Bồ đề làm sao lớn? (Hai bài kệ trên được các nơi nêu nhiều nên phụ lục vào cuối quyển. Ngọa Luân đây chẳng phải tên mà là chỗ ở).

HẾT QUYỂN V

(QUYỂN VI)

No. 2076

DƯƠNG THANH KHẢI (dịch) (LƯU HÀNH NỘI BỘ)

QUYỂN VI PHÁP TỰ THIỀN SƯ HOÀI NHƯỢNG NAM NHẠC

CHÍN NGƯỜI ĐỜI THỨ NHẤT 1. Thiền sư Đạo Nhất ở Giang Tây;

(Một người được ghi, Sư họ Mã thời nhân gọi là Mã

Tổ)

2. Thiền sư Thường Hạo Nam Nhạc; 3. Thiền sư Trí Đạt; 4. Thiền sư Thản Nhiên; 5. Thiền sư Thần Chiếu Triều Châu; 6. Thiền sư Nghiêm Tuấn chùa Đại Minh, Dương Châu; 7. Thiền sư Bổn Như nước Tân La; 8. Thiền sư Huyền Thịnh; 9. Thiền sư Pháp Không núi Đông Vụ (Tám người trên đây không có cơ duyên ngữ cú, không ghi).

BA MƯƠI SÁU NGƯỜI ĐỜI THỨ HAI

(PHÁP TỰ MÃ TỔ)

1. Thiền sư Huệ Hải Đại Châu, Việt Châu; 2. Thiền sư Pháp Hội núi Lặc Đàm, Hồng Châu; 3. Thiền sư Trí Kiên Sam Sơn, Trì Châu; 4. Thiền sư Duy Kiến núi Lặc Đàm, Hồng Châu; 5. Thiền sư Đạo Hạnh Minh Khê, Lễ Châu; 6. Thiền sư Huệ Tạng Thạch Củng, Phủ Châu; 7. Thiền sư Đạo Thông núi Tử Ngọc, Đường Châu; 8. Thiền sư Lan Nhượng Giang Tây Bắc; 9. Thiền sư Như Mãn Phật Quang, Lạc Kinh; 10, Thiền sư Đạo Minh Nam Nguyên, Viên Châu; 11. Thiền sư Tự Mãn Ly Thôn, Hân Châu; 12. Thiền sư Hồng Ân Trung Ấp, Lãng Châu; 13. Thiền sư Hoài Hải núi Bá Trượng, Hồng

Châu;

(13 người trên đây được ghi có bổ sung từ Thiền

Môn Quy Thức)

14. Thiền sư Cảo Anh; 15. Thiền sư Sùng Thái;

16. Thiền sư Tiêu Nhiên núi Vương Mỗ; 17. Thiền sư Sách chùa Phục Thê, Hoa Châu; 18. Thiền sư Trí Thông tháp Tùng Tư, Lễ Châu; 19. Thiền sư Thần Giám núi Vân Tú, Đường Châu; 20. Thiền sư Trí Thông chùa Thê Linh, Dương Châu; 21. Thiền sư Trí Tạng, Khanh Châu; 22. Thiền sư Hoài Thao, Kinh Triệu; 23. Thiền sư Pháp Tạng, Xứ Châu; 24. Thiền sư Hoài Tắc phủ Hà Trung; 25. Thiền sư Minh Cán, Thường Châu; 26. Thiền sư Hồng Đàm, Ngạc Châu; 27. Thiền sư Hoài Thản Tượng Nguyên; 28. Thiền sư Nguyên Lễ Thanh Liên, Lộ Phủ; 29. Thiền sư Bảo Khánh phủ Hà Trung; 30. Thiền sư Chí Hiền Cam Tuyền; 31. Thiền sư Đạo Ngộ núi Đại Cối; 32. Thiền sư Pháp Nhu Lộ Phủ; 33. Thiền sư Giác Bình chùa Hàm Thông, Kinh Triệu; 34. Thiền sư Thắng Biện Nghĩa Hưng; 35. Thiền sư Khánh Vân Hải Lăng; 36. Thiền sư Huyền Hư chùa Khai Nguyên, Hồng Châu.

(23 người trên đây không có cơ duyên ngữ cú, không ghi).

ĐỜI THỨ NHẤT

SAU THIỀN SƯ HOÀI NHƯỢNG

THIỀN SƯ ĐẠO NHẤT GIANG TÂY.

Người huyện Thập Phương Hán Châu, họ Mã.

Dung mạo kỳ dị, dáng đi vững chãi như trâu, mắt nhìn sắc như cọp, lưỡi thè quá mũi, dưới bàn chân có hai hoa văn hình bánh xe. Tuổi nhỏ nương Hòa thượng Đường ở Tư Châu xuất gia, thọ cụ túc giới nơi luật sư Viên ở Du Châu.

Trong khoảng năm Khai Nguyên (713 – 741, Đường Huyền Tông), Sư thực tập thiền định ở viện Truyền Pháp Hành Nhạc, gặp Hòa thượng Hoài Nhượng. Sáu người đồng tham học (nhập thất), chỉ mình Sư thầm nhận tâm ấn. (Đạo Nhất tiếp nối Hoài Nhượng còn Hy Thiên tiếp nối Hành Tư, cùng nguồn khác phái, thế nên thiền pháp bắt đầu hưng thạnh từ hai Sư. Lưu Kha nói “Đại Tịch (Mã Tổ) pháp chủ Giang Tây, Thạch Đầu pháp chủ Hồ Nam. Qua lại lăng xăng mà không biết hai vị đại sĩ, thật là ngốc”. Ở Tây Thiên Tổ Bát nhã Đa la sấm ký với Đạt ma “Nước Chấn Đán (Trung Hoa) tuy xa mà không khác đường, cần đến bàn chân cháu trai tiếp bước, gà vàng há miệng một hạt gạo, cúng dường mười phương La hán tăng”. Lại nữa Hòa thượng Huệ Năng Lục Tổ nói với Hoài Nhượng “Về sau Phật pháp hướng về ông, con ngựa tợ ông đạp chết người trong thiên hạ”, về sau pháp tự Mã Tổ Giang Tây truyền khắp thiên hạ nên thời nhân gọi Sư là

Mã Tổ).

Mới đầu Sư từ núi Phật Tích ở Kiến Dương, kế dời đến Lâm Xuyên, rồi sau đó đến núi Cung Công ở Nam Khang. Trong năm Đại Lịch (766 – 779, Đường Đại Tông), tên Sư gắn liền với chùa Khai Nguyên ở Chung Lăng, Giang Tây. Bấy giờ liên soái Lộ Từ Cung nghe đạo phong mà kính mộ, đích thân đến Sư thọ tông chỉ. Từ đó học giả bốn phương vân tập dưới tòa.

Một hôm Sư dạy chúng:

Những người các ông, mỗi người tin tâm mình là Phật, tâm mình đó chính là tâm Phật. Đạt ma Đại sư từ nước Nam Thiên Trúc đến đây, đích thân tới Trung Hoa để truyền pháp thượng thừa nhất tâm⁹⁶, khiến các ông khai ngộ. Lại dẫn văn kinh Lăng Già để ấn chứng tâm địa chúng sanh, sợ các ông điên đảo chẳng tự tin pháp nơi tâm này, mỗi người đều có, nên kinh Lăng Già nói “Phật nói tâm là tông, vô môn là pháp môn”, lại nói “Phàm cầu pháp nên không có sở cầu”. Ngoài tâm không có Phật khác, ngoài Phật không có tâm khác, chẳng lấy thiện chẳng bỏ ác, hai bên sạch dơ đều chẳng nương cậy, đạt đến tánh tội rỗng không niệm niệm bất khả đắc, vì vô tự tánh cho nên tam giới duy tâm, sum la vạn tượng là sở ấn của nhất pháp. Phàm là sắc được thấy đều là tâm hay thấy, tâm chẳng tự là tâm nhân sắc mới có tâm, các ông chỉ cần tùy lúc nói năng, ngay sự là lý đều không chỗ ngại, đạo quả bồ đề cũng lại như thế. Cái được sanh nơi tâm thì gọi là sắc, biết sắc rỗng không nên sanh tức chẳng sanh, liễu ngộ tâm này như thế thì có thể tùy lúc mặc áo ăn cơm, trưởng dưỡng thánh thai tùy duyên qua ngày tháng, còn có việc gì nữa?

Các ông nhận ta dạy, hãy nghe ta nói kệ:

Tâm địa tùy thời thuyết,

Bồ đề diệc chỉ ninh.

Sự lý câu vô ngại, Đương sanh tức bất sanh.

Dịch:

Tâm địa tùy thời nói, Bồ đề cũng vậy thôi.

Sự lý đều vô ngại,

Đương sanh tức bất sanh.

* * * Tăng hỏi:

- Hòa thượng vì cái gì nói tức tâm là Phật (tức tâm tức Phật)?

Sư đáp:

- Vì vỗ con nít khóc.

Tăng hỏi:

- Hết khóc rồi làm gì?

Sư đáp:

- Chẳng phải tâm chẳng phải Phật (phi tâm phi

Phật).

Tăng hỏi:

- Trừ hai hạng người đó ra, chỉ dạy thế nào?

Sư đáp:

- Nói với y chẳng phải vật (bất thị vật).

Tăng hỏi:

- Chợt gặp người trong ấy đến thì thế nào?

Sư đáp:

- Cứ bảo y thể hội đại đạo.

*

* * Tăng hỏi:

- Thế nào là ý Tây Lai?

Sư hỏi:

- Ngay bây giờ là ý gì?

* * * Bàng cư sĩ hỏi:

- Như nước không có gân xương hay nâng nổi chiếc thuyền muôn hộc, lý đó thế nào?

Sư đáp:

- Ở đây không có nước cũng không có thuyền, nói gân xương nào?

* * * Một hôm Sư thượng đường. Một lát Bá Trượng cuốn chiếu lui ra trước mặt. Sư bèn hạ đường. Bá

Trượng hỏi:

- Thế nào là chỉ thú Phật pháp?

Sư đáp:

- Đang là chỗ ông buông bỏ thân mạng. Sư hỏi Bá Trượng:

- Ông dùng pháp gì dạy người? Bá Trượng đưa cây phất tử lên. Sư hỏi: - Chỉ có cái này hay còn cái nào khác? Bá Trượng buông cây phất tử xuống.

* * * Tăng hỏi:

- Làm sao được hợp đạo?

Sư đáp:

- Ta từ lâu chẳng hợp đạo?

* * * Tăng hỏi:

- Thế nào là ý Tây Lai? Sư liền đánh, bảo:

- Nếu ta không đánh ông, các nơi sẽ cười ta.

* * * Có tiểu sư đi hành cước trở về, vẽ một vòng tròn trước mặt Sư, bước lên lễ bái rồi đứng gần Sư. Sư hỏi:

- Chắc ông muốn làm Phật chứ gì?

Đáp:

- Con giụi mắt chẳng biết⁹⁷.

Sư nói:

- Ta chẳng bằng ông.

Tiểu sư không đáp được.

* * * Đặng Ẩn Phong đến từ giã Sư. Sư hỏi:

- Đi đâu?

Đáp:

- Đi Thạch Đầu.

Sư nói:

- Đường Thạch Đầu trơn. Đáp:

- Có mang theo gậy, gặp đâu vui đó.

Rồi ra đi. Mới tới Thạch Đầu liền nhiễu giường thiền một vòng, dộng tích trượng một tiếng, hỏi: - Là tông chỉ gì?

Thạch Đầu kêu:

- Trời xanh, trời xanh!

Ẩn Phong không đáp được, trở về thuật lại cùng

Sư. Sư nói:

- Ông hãy trở lại, gặp ông ấy kêu “Trời xanh, trời xanh” thì ông liền “Hư, hư”.

Ẩn Phong lại đi Thạch Đầu, lặp lại y như trước, hỏi:

- Là tông chỉ gì? Thạch Đầu bèn “Hư, hư”. Ẩn Phong lại không đáp được.

Phong về thuật lại, Sư nói:

- Đã nói với ông đường Thạch Đầu trơn mà.

* * * Có vị tăng vẽ bốn vạch trước mặt Sư, ở trên một vạch dài ở dưới ba vạch ngắn, rồi hỏi:

- Không được nói “một dài ba ngắn”, ngoại trừ bốn chữ đó, mời Hòa thượng đáp.

Sư liền vẽ trên đất một vạch, đáp:

- Không được nói “dài ngắn”, đáp ông rồi. (Quốc sư Huệ Trung nghe, nói riêng một mình “Sao chẳng hỏi lão tăng”)

* * * Có một tăng giảng kinh đến hỏi:

- Chưa biết thiền tông truyền thừa pháp gì?

Sư hỏi lại:

- Tòa chủ truyền thừa pháp gì?

Kia đáp:

- Tạm giảng được hơn hai mươi cuốn kinh luận.

Sư nói:

- Đâu không phải là sư tử con?

Đáp:

- Chẳng dám.

Sư cất tiếng “Hư, hư”. Kia nói: - Đó là pháp.

Sư hỏi:

- Là pháp gì?

Đáp:

- Pháp sư tử ra khỏi hang.

Sư bèn lặng thinh. Kia nói:

- Đó cũng là pháp.

Sư hỏi:

- Là pháp gì?

Đáp:

- Pháp sư tử ở trong hang.

Sư hỏi:

- (Sư tử) chẳng ra chẳng vô là pháp gì? Kia không đáp được bèn từ giã ra ngoài cửa. (Bá Trượng thay nói “Thấy gì?”). Sư gọi “Tòa chủ!”. Kia xoay đầu, Sư hỏi”Là gì?”, cũng không đáp được.

Sư nói “Ông thầy độn căn này!”

* * * Liêm sứ ở Hồng Châu hỏi:

- Đệ tử ăn thịt uống rượu là phải hay không ăn thịt uống rượu là phải?

Sư đáp:

- Ăn thịt uống rượu như thế là lộc của Ngài, không ăn là phước của Ngài.

* * * Đệ tử nhập thất của Sư gồm 139 người, mỗi người đi làm tông chủ một nơi giáo hóa vô cùng. Năm Trinh Nguyên thứ tư (788 - Đường Đức Tông), rằm tháng giêng Sư lên núi Thạch Môn ở Kiến Xương, đi kinh hành trong rừng cây, thấy chỗ đất bằng phẳng với hang động trống không. Sư bảo thị giả:

- Thân hư mục ta tháng tới sẽ về chỗ đó. Nói xong rồi ra về. Đến ngày mùng bốn tháng hai 788, quả thật có bệnh nhẹ, Sư tắm gội xong ngồi kiết già nhập diệt. Trong khoảng năm Nguyên Hòa (806 – 820, Đường Hiến Tông), truy tặng thụy hiệu Đại Tịch Thiền Sư, tháp tên Đại Trang Nghiêm. Hiện nay (1004) còn đền thờ ở huyện Hải Hôn (Cao Tăng Truyện chép: “Thiền sư Đại Giác căn cứ vào bài minh ở tháp Sư do Quyền Đức Dư soạn thì Mã Tổ mất ở chùa Khai Nguyên, trà tỳ và xây tháp ở Thạch Môn. Đến năm Hội Xương (841 – 846) bỏ phế*, sau đến tháng bảy năm Đại Trung thứ tư (850 – Đường Tuyên Tông), vua Tuyên Tông ban lệnh Quán sát sứ Giang Tây là Bùi Hưu xây dựng lại tháp và chùa, ban biển ngạch là Bảo Phong”).

• Vua Đường Võ Tông, pháp nạn lần thứ ba.

ĐỜI THỨ HAI SAU THIỀN SƯ

HOÀI NHƯỢNG

PHÁP TỰ CỦA MÃ TỔ.

1. THIỀN SƯ HUỆ HẢI ĐẠI CHÂU, VIỆT CHÂU. Người ở Kiến Châu (Phước Kiến), họ Châu. Sư thọ nghiệp nơi Hòa thượng Đạo Trí, chùa Đại Vân Việt Châu.

Ban đầu đến tham kiến Mã Tổ ở Giang Tây. Tổ hỏi:

- Từ đâu đến? Đáp:

Tổ hỏi:

- Từ chùa Đại Vân ở Việt Châu đến.

- Đến đây muốn cầu việc gì?

Đáp:

- Đến cầu Phật pháp.

Tổ nói:

- Kho báu nhà mình chẳng đoái nghĩ, bỏ nhà chạy rông làm gì? Ta trong đây một vật cũng không, cầu Phật pháp nào?

Sư bèn lễ bái, hỏi:

- Cái gì là “kho báu nhà mình” của Huệ Hải?

Tổ đáp:

- Chính là cái hiện đang hỏi ta. Đó là kho báu của ông, đầy đủ tất cả hoàn toàn không có thiếu thốn, tự do sử dụng, cần gì hướng ngoại tìm cầu?

Sư ngay lời nói tự biết bổn tâm, không do hiểu biết, hớn hở vui mừng lễ tạ. Sư ở hầu Tổ sáu năm, sau vì thầy thọ nghiệp tuổi già, Sư vội trở về phụng dưỡng. Sư ẩn vết tích giấu công dụng, bên ngoài thị hiện như ngây dại; Sư tự soạn một quyển Luận “Đốn Ngộ Nhập Đạo Yếu Môn”, bị Huyền Yến là cháu trong pháp môn lén lấy đem ra khỏi Chiết Giang (Thiệu Hưng), trình Mã

Tổ. Tổ xem xong bảo chúng:

- Việt Châu có đại châu (viên ngọc lớn), tròn sáng thấu suốt tự tại, không chướng ngại.

* * * Khi ấy ở trong chúng có người biết Sư họ Châu, lần lượt rồi nhiều người biết. Họ rủ nhau đến xứ Việt tìm hỏi và nương tựa Sư (Nhân lời Mã Tổ nói, người bấy giờ gọi Sư là Hòa thượng Đại Châu).

Sư nói:

- Chư thiền khách, tôi chẳng hội thiền, hoàn toàn không có một pháp để dạy người. Không nên phiền các ông đứng lâu, hãy tự thôi dứt đi.

Bấy giờ học lữ đông dần, ngày đêm thưa hỏi. Việc bất đắc dĩ phải vừa hỏi vừa đáp, Sư biện tài vô ngại (Có quyển chép riêng trong Quảng Ngữ).

* * * Bấy giờ có một số pháp sư đến yết kiến, hỏi:

- Muốn nêu một câu hỏi, biết thầy có đáp không?

Sư nói:

- Bóng trăng dưới đầm sâu mặc tình rút lấy.

Hỏi:

- Thế nào là Phật?

Sư đáp:

- Đầm nước trong trước mặt chẳng là Phật thì là gì?

Chúng đều mờ mịt (Pháp Nhãn nói “Thế thì không giao thiệp”. Hồi lâu vị tăng ấy lại hỏi: - Thầy nói pháp gì độ người?

Sư đáp:

Hỏi:

- Bần đạo chưa từng có một pháp độ người.

- Nhà thiền sư chất phác như thế à?

Sư hỏi lại:

- Đại đức nói pháp gì độ người?

Đáp:

- Giảng kinh Kim Cang Bát Nhã.

Sư hỏi:

- Giảng mấy lần rồi?

Đáp:

- Hơn hai mươi lần.

Sư hỏi:

- Ai nói kinh đó?

Tăng lên tiếng gắt gỏng:

- Thiền sư khéo đùa nhau, đâu không biết Phật nói sao?

Sư nói:

- Nếu nói Như Lai có nói pháp là chê bai Phật, người ấy chẳng hiểu nghĩa ta nói, nếu nói kinh này không phải Phật nói là chê bai kinh. Mời đại đức nói xem.

Tăng yên lặng không đáp được.

Chốc lát Sư lại hỏi: - Kinh nói “Nếu lấy sắc thấy ta, lấy âm thanh cầu ta, người ấy hành tà đạo, không thể thấy Như Lai”. Đại đức hãy nói cái gì là Như Lai?

Đáp:

- Đến chỗ này tôi vẫn còn mê.

Sư nói:

- Từ nào đến giờ chưa ngộ, nói gì còn mê?

Tăng nói: - Thỉnh thiền sư nói cho tôi nghe.

Sư nói:

- Đại đức giảng kinh trên hai mươi lần, còn chưa biết Như Lai.

Tăng ấy lại lễ bái cầu xin chỉ dạy. Sư nói:

- Như Lai đó, là nghĩa như của các pháp, đâu thể quên được?

Đáp:

- Phải, là nghĩa như của các pháp.

Sư nói: - Đại đức nói “phải” cũng chưa phải.

Đáp:

Sư hỏi:

- Văn kinh rõ ràng đâu thể chưa phải.

- Đại đức như chăng?

Đáp:

- Như.

Sư hỏi:

- Gỗ đá như chăng?

Đáp:

- Như. Sư hỏi:

Đáp:

- Không hai.

Sư nói:

- Đại đức như đồng gỗ đá như chăng?

- Đại đức cùng gỗ đá đâu khác?

Tăng không đáp được. Hồi lâu lại hỏi:

- Thế nào được đại niết bàn?

Sư đáp:

- Chẳng tạo nghiệp sanh tử?

Hỏi:

- Thế nào là nghiệp sanh tử?

Sư đáp: - Cầu đại niết bàn là nghiệp sanh tử, bỏ dơ lấy sạch là nghiệp sanh tử, có đắc có chứng là nghiệp sanh tử, không vượt khỏi môn đối trị là nghiệp sanh tử.

Hỏi:

- Làm sao mới được giải thoát.

Sư đáp:

- Vốn tự không trói buộc chẳng cần giải thoát, dùng thẳng hành thẳng là vô đẳng đẳng⁹⁸ .

Tăng nói: - Như Hòa thượng thiền sư đây thật là hiếm có. Tăng lễ tạ rút lui.

* * * Có hành giả (cư sĩ) hỏi:

- Tức tâm tức Phật, cái nào là Phật?

Sư bảo:

- Ông nghi cái nào chẳng phải là Phật, chỉ ra xem.

Cư sĩ không đáp được. Sư nói:

- Đạt thì khắp cảnh là Phật, chẳng ngộ hằng trái xa.

* * Có luật sư hiệu Pháp Minh, nói với Sư: - Các thiền sư phần nhiều rơi vào không. Sư nói:

- Trái lại các tòa chủ phần nhiều rơi vào không. Pháp Minh giật mình, hỏi: - Tại sao rơi vào không?

Sư nói:

- Kinh luận là giấy mực văn tự, giấy mực văn tự đều là không. Mượn ở âm thanh mà kiến lập các pháp, danh cú văn thân … đều là không. Tòa chủ chấp chặt hình thể giáo, đâu chẳng rơi vào không?

Pháp Minh hỏi:

- Thiền sư rơi vào không chăng?

Sư đáp:

- Chẳng rơi vào không.

Hỏi:

- Sao lại chẳng rơi vào không?

Sư đáp: - Văn tự … đều từ trí tuệ mà sanh, đại dụng hiện tiền đâu thể rơi vào không?

Pháp Minh nói:

- Thế nên biết chẳng thành tựu nhất pháp*, không gọi là tất đạt⁹⁹.

Sư nói:

- Luật sư không những rơi vào không mà còn dùng lầm danh ngôn.

Pháp Minh lộ vẻ giận, hỏi:

- Lầm ở chỗ nào?

Sư nói:

- Luật sư chưa rành phiên âm Hoa Phạn, làm sao giảng thuyết.

- Thỉnh thiền sư chỉ ra chỗ lầm của Pháp Minh.

Sư nói:

- Há chẳng biết “tất đạt” là tiếng Phạn sao?

Luật sư tuy biết lỗi, nhưng lòng vẫn còn giận.

(Âm đầy đủ tiếng Phạn “Tát bà hạt thích tha tất đà”, Trung Quốc dịch nghĩa là “Nhất thiết nghĩa

• Nhất pháp: Nghĩa như nhất tâm, xem chú thích(1). thành”. Xưa dịch là “Tất đạt đa” còn sai sót, lược mất Phạn âm).

Lại hỏi:

- Phàm kinh luật luận là lời Phật, đọc tụng y giáo phụng hành, sao chẳng kiến tánh?

Sư đáp:

- Như chó điên đuổi mồi, sư tử cắn người. Kinh luật luận là dụng của tự tánh, việc đọc tụng là pháp của tự tánh.

Pháp Minh hỏi: - Phật A-di-đà có cha mẹ và họ không?

Sư đáp:

- Họ của A-di-đà là Kiều-thi-ca, cha tên Nguyệt Thượng mẹ tên là Thù Thắng Diệu Nhan.

Hỏi:

- Xuất xứ từ kinh điển nào?

Sư đáp:

- Từ tập Đà la ni.

Pháp Minh lễ tạ, khen ngợi rồi lui. * * * Có vị pháp sư thông tam tạng, hỏi: - Chơn như có biến đổi không?

Sư đáp:

- Có biến đổi.

Tam Tạng nói:

- Thiền sư lầm rồi! Sư lại hỏi Tam Tạng:

- Có chơn như chăng?

Đáp:

- Có.

Sư nói:

- Nếu không biến đổi nhất định là phàm tăng. Đâu chẳng nghe “thiện tri thức hay chuyển ba độc thành ba tụ tịnh giới, chuyển sáu thức thành sáu thần thông, chuyển phiền não thành bồ đề, chuyển vô minh thành chơn như đại trí”. Nếu không biến đổi thì đại đức đúng là ngoại đạo chủ trương tự nhiên.

Tam Tạng hỏi:

- Như vậy, chơn như tức có biến đổi?

Sư đáp:

- Nếu chấp chơn như có biến đổi cũng là ngoại đạo.

Hỏi: - Thiền sư vừa nói chơn như có biến đổi, giờ lại nói không biến đổi. Thế nào mới là thật đúng?

Sư đáp: - Nếu là người kiến tánh rõ ràng, như châu ma ni hiện sắc thì nói biến đổi cũng được, nói không biến đổi cũng được. Nếu là người không kiến tánh nghe nói chơn như biến đổi bèn hiểu là biến đổi, nghe nói không biến đổi bèn hiểu là không biến đổi.

Tam Tạng khen:

- Thế nên biết Nam Tông thật không thể lường.

*

* *

Có đạo lưu* hỏi:

• Môn đồ đạo Lão Trang. - Thế gian có pháp nào vượt hơn tự nhiên không? Sư đáp: - Có.

Hỏi:

- Pháp nào hơn được?

Sư đáp:

- Pháp hay biết được tự nhiên.

Hỏi:

- Nguyên khí là đạo chăng?

Sư đáp:

- Nguyên khí tự nguyên khí, đạo tự đạo.

Kia nói:

- Nếu như thế thì phải có hai.

Sư nói:

- Biết, không có hai người.

Lại hỏi: - Thế nào là tà, thế nào là chánh?

Sư đáp:

- Tâm theo vật là tà, vật theo tâm là chánh. * * * Có luật sư Nguyên đến hỏi: - Hòa thượng tu đạo, có dụng công không?

Sư đáp:

- Dụng công.

Hỏi:

- Dụng công thế nào?

Sư đáp: - Đói ăn cơm mệt thì ngủ.

Hỏi: - Mọi người đều như thế, dụng công có đồng với

Sư không?

Sư đáp:

- Không đồng.

Hỏi:

- Vì sao chẳng đồng?

Đáp: - Khi ăn kia chẳng nhất định ăn, trăm thứ yêu sách; khi ngủ chẳng nhất định ngủ, ngàn thứ lo toan. Vì thế chẳng đồng.

Luật sư im miệng.

* * * Đại đức Uẩn Quang đến hỏi:

- Thiền sư tự biết chỗ sanh chăng?

Sư đáp: - Chưa từng tử cần gì luận sanh? Biết sanh tức là pháp vô sanh, nói pháp vô sanh không lìa pháp sanh. Tổ sư nói “Đương sanh tức bất sanh”.

Hỏi: - Người không kiến tánh cũng được như vậy chăng?

Sư đáp:

- Tự chẳng thấy tánh, chẳng phải không có tánh.

Tại sao vậy? Thấy tức là tánh, không tánh thì không thể thấy. Thức tức là tánh nên gọi là thức tánh, liễu tức là tánh nên gọi là liễu tánh. Hay sanh muôn pháp gọi là pháp tánh cũng gọi là pháp thân.

Tổ sư Mã Minh nói “Cái gọi là pháp, nghĩa là tâm chúng sanh. Vì tâm sanh nên tất cả pháp sanh, nếu tâm không sanh thì pháp không do đâu sanh cũng không có danh tự”. Người mê không biết pháp thân không hình tượng mà hay ứng vật hiện hình, mới nói “Trúc biếc xanh xanh đều là pháp thân, hoa vàng rậm rậm đều là bát nhã*”. Nếu hoa vàng là bát nhã, bát nhã tức đồng vô tình; nếu trúc biếc là pháp thân, pháp thân tức đồng cỏ cây, như người ăn măng nên nhất định ăn pháp thân. Những lối nói như thế đâu thể ghi hết được. Mê Phật trước mặt nhiều kiếp mong cầu, mê cái trong toàn thể các pháp mà tìm cầu bên ngoài, thế nên người hiểu đạo đi đứng nằm ngồi đều là đạo, người ngộ pháp ngang dọc tự tại đều là pháp.

Đại đức lại hỏi:

Thái hư hay sanh linh tri không? Chơn tâm duyên nơi thiện ác không?

Người tham dục là đạo không?

Người chấp phải chấp quấy, về sau tâm thông không?

• Thanh thanh thúy trúc tổng thị pháp thân, uất uất hoàng hoa vô phi bát nhã. Người xúc cảnh sanh tâm, có định không? Người trụ vắng lặng, có huệ không?

Người trong lòng ngạo vật, có ngã không? Người chấp không chấp có, có trí không? Người tầm văn thủ chứng, người khổ hạnh cầu Phật, người bỏ tâm cầu Phật, người chấp tâm là Phật. Các hiểu biết đó hợp đạo không?

Thỉnh thiền sư mỗi mỗi đáp cho.

Sư đáp:

Thái hư chẳng sanh linh tri.

Chơn tâm chẳng duyên thiện ác.

Người tham dục nhiều căn cơ cạn.

Người phải quấy lăng xăng tâm chưa thông.

Người xúc cảnh sanh tâm thiếu định.

Người yên lặng quên cơ (động dụng) là huệ chìm. Người khinh người hợm mình là ngã lớn Người chấp không chấp có đều ngu.

Người tầm văn thủ chứng thêm kẹt, người khổ hạnh cầu Phật đều mê, người bỏ tâm cầu Phật là ngoại đạo, người chấp tâm là Phật là ma.

Đại đức nói:

- Nếu như thế rốt cuộc phải không tất cả? Sư đáp:

- Rốt cuộc là đại đức, đâu phải rốt cuộc không tất cả.

Đại đức hớn hở lễ tạ rút lui. (Tiếp theo đây, Cựu bản chép truyện Thiền sư Duy Chánh núi Bá Trượng Hồng Châu, nay dời đến quyển thứ chín tiếp sau Hòa thượng Hoài Hải núi Bá Trượng).

2. THIỀN SƯ PHÁP HỘI NÚI LẶC ĐÀM, HỒNG

CHÂU.

Sư hỏi Mã Tổ:

- Thế nào là ý Tổ sư từ Tây đến?

Tổ bảo:

- Nói nhỏ thôi. Lại gần đây.

Sư lại gần. Tổ tát cho một bạt tai, bảo:

- Sáu tai không đồng mưu, khi khác đến. Hôm sau Sư đến còn vào pháp đường, nói:

- Thỉnh Hòa thượng nói:

Tổ bảo:

- Đi đi. Đợi khi lão già này thượng đường hãy ra, sẽ chứng minh cho ông.

Sư bèn ngộ, nói:

- Cảm tạ đại chúng chứng minh.

Rồi đi nhiễu quanh pháp đường một vòng, bỏ đi. 3. THIỀN SƯ TRÍ KIÊN SAM SƠN, TRÌ CHÂU. Lúc đầu khi Sư cùng Quy Tông và Nam Tuyền hành cước, dọc đường gặp một con cọp, mỗi người đi qua tránh phía cọp. Qua rồi, Nam Tuyền hỏi Quy

Tông:

- Vừa rồi thấy cọp giống con gì?

Tông đáp: - Giống con mèo.

Tông lại hỏi Sư, Sư đáp:

- Giống con chó.

Tông lại hỏi Nam Tuyền, Tuyền đáp:

- Tôi thấy đó là đại trùng*.

* * * • Đại trùng: Cách gọi khác tên con cọp.

Trong lúc Sư ăn cơm, Nam Tuyền thu dọn cơm sống nói là “sống”, Sư nói “không sống”. Nam Tuyền nói:

- “Không sống” còn là ngọn.

Nam Tuyền đi ít bước. Sư gọi lại:

- Trưởng lão, trưởng lão!

Nam Tuyền xoay đầu hỏi “Gì thế?”. Sư nói:

- Chớ nói là ngọn.

* * * Một hôm toàn chúng lặt rau quyết (loài dương xỉ).

Nam Tuyền đưa lên một cọng, nói:

- Cái này cúng dường rất tốt.

Sư nói:

- Không những cái đó mà món ngon trăm vị y cũng chẳng màng.

Nam Tuyền nói: - Tuy nhiên như thế, mỗi thứ phải nếm nó mới được. (Huyền Giác hỏi: “Là lời thấy nhau hay chẳng là lời thấy nhau?”)

* * * Tăng hỏi; - Thế nào là thân xưa nay?

Sư đáp:

- Cả thế gian không cái gì tương tợ.

4. THIỀN SƯ DUY KIẾN NÚI LẶC ĐÀM,

HỒNG CHÂU.

Một hôm Sư tọa thiền ở sau pháp đường Mã Tổ, Tổ thấy bèn thổi tai Sư, thổi hai lần Sư xuất định, thấy đó là Hòa thượng lại nhập định. Tổ về phương trượng, sai thị giả đem một chén trà cho Sư, Sư không để mắt đến trà và tự về pháp đường. 5. THIỀN SƯ ĐẠO HẠNH Ở MINH KHÊ, LỄ

CHÂU. Có lúc Sư nói: - Ta có bệnh nặng chẳng phải thế gian trị được.

Sau, có tăng hỏi Tiên Tào Sơn* : - Nhân người xưa nói “Ta có bệnh nặng chẳng phải thế gian trị được”. Chưa biết gọi là bệnh gì? Tào Sơn đáp:

- Bệnh mà cả đám đông không (bệnh) được.

Hỏi:

- Tất cả chúng sanh đều có bệnh đó không?

Tào đáp:

- Mọi người đều có.

Hỏi: - Mọi người đều có, Hòa thượng có bệnh đó không?

Tào đáp:

- Đang tìm chỗ sanh khởi không thể được.

Hỏi:

- Tất cả chúng sanh vì sao không bệnh (như Hòa thượng)?

Tào đáp:

• Tiên: Nghĩa là trước, người đã chết rồi. Không biết có phải là Tào Sơn Bổn Tịch chăng?

- Chúng sanh nếu bệnh như thế tức chẳng phải chúng sanh.

Hỏi:

- Chưa biết chư Phật có bệnh thế không? Tào đáp:

- Có.

Hỏi:

- Đã có, tại sao (nói) không bệnh?

Tào đáp:

- Vì y tỉnh táo.

* * * Tăng hỏi:

- Tu hành thế nào?

Sư đáp:

- Phải, ông thầy đó không làm khách.

Tăng hỏi: - Rốt cuộc thế nào?

Sư đáp:

- Để yên một chỗ thì không được. Tăng lại hỏi:

- Thế nào là đường tu hành đúng đắn? Sư đáp:

- Có sau niết bàn. Tăng hỏi:

- Thế nào là có sau niết bàn?

Sư đáp:

- Không rửa mặt.

Tăng nói:

- Học nhân chẳng hội.

Sư nói:

- Không có cái mặt để rửa.

* * * 6. THIỀN SƯ HUỆ TẠNG THẠCH CỦNG, PHỦ

CHÂU.

Vốn chuyên nghề săn bắn, không ưa thầy chùa. Nhân lúc đuổi theo bầy nai chạy qua trước am Mã

Tổ, Tổ ra đón Sư.

Tạng hỏi:

- Hòa thượng thấy con nai chạy qua không? Tổ hỏi: - Ông là người nào?

Đáp:

- Thợ săn.

Tổ hỏi:

- Ông biết bắn không?

Đáp:

- Biết bắn.

Tổ hỏi:

- Một mũi tên ông bắn mấy con?

Đáp:

- Một mũi tên bắn một con.

Tổ nói: - Ông không biết bắn!

Hỏi:

- Hòa thượng biết bắn không?

Tổ đáp:

- Biết bắn. Hỏi:

- Một mũi tên Hòa thượng bắn mấy con? Tổ đáp:

- Một mũi tên bắn một bầy¹⁰⁰. Tạng nói:

- Đây kia đều là sanh mạng, cần gì bắn chúng một bầy?

Tổ bảo: - Ông đã biết như vậy, sao không tự bắn đi.

Đáp:

- Nếu bảo tôi tự bắn thì không có chỗ hạ thủ.

Tổ nói: - Gã này vô minh phiền não nhiều kiếp, hôm nay chóng dứt. Bấy giờ Tạng bẻ bỏ cung tên, tự lấy dao cạo tóc, đầu Tổ xuất gia.

* * * Một hôm Sư đang chấp tác trong nhà trù. Tổ hỏi: - Làm gì?

Đáp:

- Chăn trâu.

Tổ hỏi:

- Chăn thế nào?

Đáp:

Tổ nói: - Mỗi khi đi vào cỏ liền nắm lỗ mũi kéo lại¹⁰¹.

- Ông chăn trâu đúng.

Sư bèn thôi.

* * * Về sau trụ trì, Sư thường dùng cung tên tiếp căn cơ (Như chương Hòa thượng Tam Bình thuật rõ việc đó)

Sư hỏi Tây Đường:

- Ông biết bắt hư không chăng?

Tây Đường đáp:

- Biết bắt. Sư hỏi:

- Làm sao bắt?

Đường dùng tay tóm hư không. Sư nói:

- Như thế làm sao bắt được hư không?

Đường lại hỏi:

- Sư huynh bắt thế nào?

Sư nắm kéo cái lỗ mũi Tây Đường. Tây Đường bị đau la lớn, nói:

- Kéo cái lỗ mũi người ta đau muốn chết, buông ra đi!

Sư nói:

- Phải như thế, bắt hư không mới được.

* * * Trong buổi chúng tăng tham vấn. Sư hỏi: - Cái mới đây đâu rồi.

Có tăng đáp:

- Vẫn còn.

Sư hỏi:

- Còn ở đâu?

Tăng ấy khảy ngón tay một tiếng.

* * * Có tăng đến lễ bái. Sư hỏi:

- Đem được cái ấy đến không?

Tăng đáp:

- Đem được.

Sư hỏi:

- Ở đâu?

Tăng khảy ngón tay ba tiếng, hỏi:

- Làm sao khỏi sanh tử được?

Sư đáp:

- Cần khỏi làm gì?

Tăng hỏi:

- Làm sao khỏi được?

Sư đáp:

- Cái ấy không sanh tử. 7. THIỀN SƯ ĐẠO THÔNG NÚI TỬ NGỌC,

ĐƯỜNG CHÂU.

Người Lư Giang, họ Hà. Hồi nhỏ theo cha làm quan ở huyện Nam An Tuyền Châu, nhân đó xuất gia.

Năm đầu Đường Thiên Bảo 742 (Đường Huyền Tông), Mã Tổ xiển hóa Kiến Dương ở hang núi Phật Tích, Sư đến tham yết Tổ. Sau Tổ dời đến núi Cung Công ở Nam Khang, Sư cũng đi theo. Năm Trinh Nguyên thứ tư 788 (Đường Đức Tông), đầu tháng hai Mã Tổ sắp quy tịch, bảo Sư:

- Phàm ngọc thạch nhuận sơn xinh đẹp* giúp ích cho đạo nghiệp ông, gặp cảnh đó nên ở.

• Núi có nhiều cây cối, đá ngậm ngọc, cảnh sắc xinh đẹp, lạ lùng hiếm có.

Sư không hiểu lời nói đó. Mùa thu năm ấy, Sư cùng thiền sư Tự Tại núi Phục Ngưu, đi Lạc Dương; khi đến Đường Châu trông thấy một hòn núi phía tây, ngọn núi nhọn đặc biệt kỳ dị, khác xa với những dải núi xung quanh. Nhân hỏi người địa phương, đáp là núi Tử Ngọc, Sư bèn leo lên đỉnh núi thấy đá vuông vức ngay ngắn óng ánh màu tía. Sư mừng, cảm thán:

- Tử Ngọc kia rồi!

Nhớ lại lời tiên sư đã huyền ký, Sư cắt tranh làm nhà và ở đó. Sau học đồ bốn phương tụ tập.

Tăng hỏi: - Làm sao ra được tam giới?

Sư hỏi: - Ông ở trong đó khoảng bao lâu rồi?

Tăng hỏi:

- Làm sao ra khỏi?

Sư đáp:

- Núi xanh chẳng ngại mây trắng bay.

* * * Vu Địch tướng công hỏi:

- Thế nào là hắc phong thổi thuyền bè trôi giạt vào cõi nước quỹ La sát?

Sư nói:

- Gã ở đợ Vu Địch này, muốn biết chuyện ấy ra sao hả?

Vu công thất sắc. Sư bèn chỉ công nói:

- Cái đó là trôi giạt vào nước quỹ La sát.

Vu lại hỏi:

- Thế nào là Phật?

Sư gọi “Vu Địch”, Địch ứng “Dạ”. Sư nói: - Chớ cầu thêm cái nào khác.

(Có tăng nêu hỏi Dược Sơn, Dược Sơn đáp “Gã đó kẹt chết đi!”. Tăng hỏi “Hòa thượng thế nào?”. Dược Sơn cũng gọi tên ông tăng như thế, Tăng ứng “Dạ”. Dược Sơn hỏi “Là gì?”).

Năm Nguyên Hòa thứ tám (813 – Đường Hiến Tông), đệ tử Kim Tạng đã tham kiến Bá Trượng trở về, lễ ra mắt Sư.

Sư nói:

- Ông còn về đó, núi này có chủ.

Do đó giao phó Kim Tạng xong, Sư chống gậy đi thẳng đến Tương Châu, người đạo kẻ tục nghênh đón Sư. Đến ngày rằm tháng 7 năm 813, Sư không bệnh mà mất. Thọ 83 tuổi.

8. THIỀN SƯ LAN NHƯỢNG, GIANG TÂY

BẮC.

Trưởng lão Lượng ở Hồ Đường hỏi: - Kính dâng sư huynh bức họa chơn tướng của Tiên sư, xin tạm mời chiêm lễ. Sư dùng hai tay vạch ngực khai thị, Lượng liền lễ bái.

Sư nói:

- Đừng lễ, đừng lễ.

Lượng nói:

- Sư huynh lầm rồi, tôi không lễ sư huynh.

Sư hỏi:

- Ông lễ chơn tướng tiên sư?

Lượng hỏi: - Tại sao bảo tôi đừng lễ?

Sư đáp:

- Có bao giờ lầm đâu? *

* * 9. THIỀN SƯ NHƯ MÃN CHÙA PHẬT QUANG, LẠC KINH.

(Từng trụ chùa Kim Các ở Ngũ Đài Sơn). Vua Đường Thuận Tông (805) hỏi:

- Phật từ đâu đến, chết rồi về đâu? Đã nói thường trụ thế gian, Phật nay ở đâu?

Sư đáp:

- Phật từ vô vi đến, chết rồi về vô vi. Pháp thân đồng hư không, thường còn ở chỗ vô tâm, có niệm thì quy về vô niệm, có trụ thì quy về vô trụ, đến vì chúng sanh đến, đi vì chúng sanh mà đi. Biển chơn như thanh tịnh, thể trạm nhiên thường trụ*, người trí khéo suy lường, lại chớ sanh lo nghĩ ngờ vực.

Vua lại hỏi:

- Phật đãn sanh ở cung vua, chết dưới cây song lâm, trụ thế 49 năm, lại nói không có pháp để

• Trạm nhiên: Sáng suốt trong trẻo mà vắng lặng: Thường trụ: Hằng có mặt, không bao giờ thiếu vắng. thuyết. Núi sông và đại hải, trời đất cùng nhật nguyệt đến lúc đều trở lại không thì nói cái gì chẳng sanh diệt? Nghi tình còn như thế, mong bậc trí giả khéo vì phân biệt cho.

Sư đáp:

- Phật thể vốn vô vi, theo mê tình mà vọng phân biệt, pháp thân đồng hư không chưa từng có sanh diệt. Hữu duyên Phật xuất thế hết duyên Phật nhập diệt, giáo hóa chúng sanh khắp mọi nơi như trăng trong nước, chẳng phải thường cũng chẳng phải đoạn, chẳng phải sanh cũng chẳng phải diệt, sanh cũng chưa từng sanh, diệt cũng chưa từng diệt. Thấy rõ ràng chỗ vô tâm thì tự nhiên không có pháp để nói.

Vua nghe xong rất vui mừng, càng kính trọng thiền tông.

10. THIỀN SƯ ĐẠO MINH NAM NGUYÊN,

VIÊN CHÂU.

Sư thượng đường: - Ngựa mau chóng một roi, người lanh lợi một lời (nhất ngôn). Hữu sự sao chẳng lộ đầu? Mỗi người tự vô sự. Trân trọng!

Sư bèn xuống tòa.

Có tăng hỏi:

- Một lời đó, ra sao?

Sư ngập ngừng đáp:

- Đợi ta có tướng lưỡi rộng dài (quảng trường thiệt) sẽ nói với ông.

* * * Động Sơn đến tham kiến, vừa lên pháp đường. Sư nói:

- Đã thấy nhau rồi.

Động Sơn liền đi xuống. Hôm sau Sơn lại lên, hỏi:

- Hôm qua nhờ ơn Hòa thượng từ bi, đại khái biết chỗ nào là giúp cho, đâu là chỗ đã thấy nhau của con?

Sư đáp:

- Tâm tâm không gián đoạn, hòa nhập vào tánh hải.

Động Sơn nói:

- Mấy lần bỏ qua. Động Sơn từ giã ra đi. Sư nói:

- Học nhiều Phật pháp, làm rộng việc lợi ích. Động Sơn hỏi:

- Học nhiều Phật pháp thì không hỏi, thế nào là làm rộng việc lợi ích?

Sư đáp:

- Chớ lìa một vật thì phải.

*

* * Tăng hỏi:

- Thế nào là Phật?

Sư đáp:

- Không nên nói “như thế là đúng”.