Phật Thừa Tôn Yếu Luận

Tiết 5: Pháp lành của thế gian, cần phải có

Pháp lành của xuất thế gian làm căn bản.

Trên đây đã thuyết minh về những pháp lành của thiên thừa và nhân thừa, đều là những pháp lành thuộc thế gian, vì nó chưa làm cho chúng ta thấy rõ cái thể của nhất tâm chân như vốn không sanh diệt, nên có ra ngã chấp. Đứng về thế gian mà nói thì đạo lý ấy gọi là Thiện, nhưng xét kỹ thì nó còn thuộc về phước nghiệp hữu lậu. Nếu chúng ta nhận rõ pháp lành xuất thế gian thì pháp lành của thế gian chỉ là những bước đầu của sự tu hành. Nếu không rõ pháp lành xuất thế gian, thì pháp lành của thế gian này chỉ là những quả sự hưởng thọ phước quả của nhân thiên mà thôi. Cho nên phải có pháp lành của xuất thế gian làm căn bản, vậy sau pháp lành của nhân, thiên thừa mới có những công dụng lớn lao vậy

Tiết 6: Sự bất khả tư nghị của các bậc thánh nhân mật hiện ứng hoá ở đời

Như tiết trên đây đã thuyết minh, Phật giáo lưu hành ở đời, để ứng hoá độ sanh, cho nên cần phải có người xuất gia, tu hành các pháp xuất thế để làm căn bản. Vậy sau các pháp lành của thế gian mới trở nên tịnh thiện. Cũng như, nguồn có trong thì dòng mới sạch.

Căn cứ vào ý nghĩa này, người học Phật, trước hết phải quy y Tam bảo, Phật pháp và Tăng. Nhưng, các bậc hiền thánh ở với nhân loại, hoặc do Bồ Tát hoá thân, hoặc các đức Như Lai ứng thế... chúng ta thật chẳng dễ gì mà biết. Tuy trên hình thức, các bậc ấy cùng đồng với người thế tục, nhưng các bậc ấy có thể dùng các Pháp lành của thế gian hoặc xuất thế gian để cảm hóa dìu dắt nhân loại. Đó là các thực hành đạo pháp của Phật và Bồ Tát. Sự bất khả tư nghì của các thánh nhân xuất hiện ứng hoá ở thế gian là vậy đó.

Sự Quan Hệ Giữa Phật Giáo Và Nhân Dân Trung Hoa

Trong các tiết của chương II trên đây đã thuyết minh về sự quan hệ của Phật giáo đối với nhân loại, chúng ta thấy rất sâu xa và cần thiết. Vấn đề này làm cho người nghe (người Trung Hoa) liên tưởng đến sự quan hệ của Phật giáo đối với nước mình (Trung Hoa). Nay chúng tôi và các vị thiện nam tín nữ đều là người Trung Hoa cả, tất nhiên không khỏi liên tưởng đến hoàn cảnh y báo quốc độ của chúng ta, mà tự hỏi rằng: Phật giáo đối với nhân dân Trung Hoa có cần thiết hay không cần thiết, sự quan hệ giữa Phật giáo và nhân dân Trung Hoa như thế nào? Tất cả những vấn đề ấy sẽ được thuyết minh rõ ràng trong chương này.

Tiết 1: Tinh thần Phật giáo vốn vượt ra ngoài phạm vi quốc gia dân tộc.

Đối với vấn đề này, chúng ta cần nhận thức rõ ràng rằng sự lưu hành của Phật giáo trên thế gian này, vốn không lấy quốc gia làm phạm vi hoạt động, cũng không hạn cuộc ở ranh giới dân tộc. Bởi vì Phật giáo, vượt ra ngoài phạm vi quốc gia, dân tộc, tất cả điều bình đẳng, Phật giáo cũng không dựa trên ý nghĩa phong tục tập quán của quốc gia dân tộc để thành lập giáo nghĩa của mình. Ngày xưa Đức Thích Ca bỏ nước đi xuất gia tu hành, là trước hết ngài đã cho chúng ta thấy rằng, Phật giáo không lấy quốc gia dân tộc làm phạm vi giáo hoá. Ở Ấn Độ xưa kia các giai cấp chủng tộc đều nhất loạt bị phá bỏ, chẳng hạn như Bà La Môn, Sát Đế Lợi là hai giai cấp thống trị, Tỳ Xá Ly và Thủ Đà La, là hai giai cấp bị trị. Trên giáo lý Phật giáo, tất cả đều bình đẳng, chính là ý nghĩa này.

Tiết 2: Phật giáo cũng rất thích ứng với công việc giáo hoá trị an của quốc gia dân tộc.

Tiết trên đây là nói ý nghĩa tinh thần siêu việt của Phật giáo, không phải vì vậy mà Phật giáo đoạn tuyệt, không có quan hệ gì với quốc gia dân tộc. Thật sự thì, Đức Phật của chúng ta thiết lập giáo nghĩa rộng rãi bao la vô ngại. Phật giáo đã không lấy một quốc gia, một dân tộc nào làm phạm vi, thì Phật giáo có thể thích ứng với bất cứ một quốc gia nào và bất cứ một dân tộc nào, Phật giáo cũng chứng tỏ được công dụng của mình. Tuy, mỗi quốc gia, mỗi dân tộc đều có những điểm khác biệt, nhưng sự lỗi lạc của Phật giáo vẫn bao trùm lên khắp cả viên dung vô ngại. Chẳng khác nào ánh sáng mặt trời, tỏa chiếu cùng khắp thiên hạ vạn vật. Dựa trên ánh sáng để nhận xét, chúng ta thấy nó không hạn cuộc ở bất cứ một nơi nào. Bất luận là người nào hay địa phương nào cũng điều có thể xem nó như là vật tư hữu ích lợi cho chính mình. Phật giáo đem Chánh Pháp lưu truyền ở đời. Cũng như vậy mà thôi. Dựa trên ý nghĩa này, chúng ta có thể có một nhận thức rõ ràng về sự quan hệ giữa Phật giáo và nhân dân Trung Hoa.

Tiết 3: Muốn cứu độ Trung Hoa cũng cần nhờ đến Phật giáo.

Trung Hoa ngày nay đang gặp lúc nội loạn ngoại xâm, ly loại rối ren. Trong nước, các bậc anh hiền hào kiệt, ngày đêm suy nghĩ, bôn tẩu khắp nơi đều lo mục đích cứu nước giúp dân quần. Nhưng ly tao vẫn không an định được. Nay chúng ta nói đến vấn đề muốn cứu hộ Trung Hoa, cần phải nhờ sự hỗ trợ của Phật giáo. vậy thì Phật giáo có đủ quyền lực lớn mạnh như thế nào mà có thể an định được loạn ly, không cho xung đột nhau nữa ư? Suy xét kỷ càng về nguồn gốc cái loạn ly thì cơ bản cũng chỉ vì lòng người không có nơi nương tựa (xem chương III tiết 5 đoạn 1 trong phần tự luận). Chạy sang đông trở về tây người ta vẫn chưa tìm được kim chỉ nam cho vấn đề.

Bởi vậy, muốn dẫn dắt nhân tâm trở nên chân chính, tất phải lấy sự cứu hộ làm căn bản. Mà phương pháp để hướng dẫn chánh tâm cho thế nhân, tất phải cần đến các pháp môn tu tập của Phật giáo.

Tiết 4: Vấn đề của nước ta (Trung Hoa) ngày nay là vấn đề đời sống con người.

Huống nữa sự trị loạn ở nước ta, không những chỉ có quan hệ ở tự thân của nước ta, mà có quan hệ đến cả toàn thế giới. Chúng ta thử nghỉ, cuộc đại chiến ở Âu châu gần đây. Thực sự cũng chỉ vì sự tranh giành nhau về vấn đề đất đai lãnh thổ mà bùng phát. Nước ta gặp đại chiến vừa mới được thái bình, nếu không biết dùng những phương pháp khéo léo để tự giải quyết cho nhau, thì không khéo sẽ lại gây ra một cuộc đại loạn thứ hai trên toàn cầu. Đây không phải là lời nói có tính hăm dọa, làm người nghe sợ hãi. Nhưng xét cho kỹ để có một nhận thức rõ ràng thì chúng ta thấy, cái lý lẽ đó, cố nhiên là như vậy. Bởi lẽ đó, nếu đất nước ta có an ninh thịnh trị, tức là tạo được cuộc sống hạnh phúc cho toàn thế giới. Như thế, dân lại không nhờ vào sự lân mẫn giáo hoá của đấng Đại Bi cứu thế ư?

Tiết 5: Muốn hoằng dương chánh Pháp cũng phải nhờ vào quốc dân Trung Quốc.

Như đã thuyết minh trên đây, chúng ta thấy rằng, quốc gia mới được an ninh thịnh đạt phải nhờ Phật giáo trợ lực. Nay, đến với Phật giáo để quan sát, thì Phật giáo muốn được xướng minh và hoằng dương sâu rộng vào đời, cũng phải vậy, nhờ đến quốc dân. Cả hai phía phải nương tựa vào nhau để tồn tại, như cá với nước.

Chúng ta thử nghĩ, Phật giáo vốn phát nguyên từ Ấn Độ, nhưng nay thì đã bị suy đồi. Trái lại, các cổ giáo như Ba La Môn giáo Ấn Độ giáo lại được phục hưng. Thật vậy, số tín đồ phụng hành cổ giáo này trong số 10 người, có đến 6 hoặc 7 người đến tín phụng. Hồi giáo thì 10 người, có 2 người theo; Nhất thần giáo (Gia tô), trong 10 người chỉ có 1 người theo. Còn đới với Phật giáo thì 100 người mới có 2 người tín phụng mà thôi. Đời mạt Pháp thật quả đúng như lời Phật dạy.

Còn ở Tích Lan thì chỉ có Phật giáo Tiểu thừa, nhưng hạt giống Đại thừa Phật giáo thì chưa mất hẳn. Nay thì còn tồn tại ở Trung Hoa, Nhật Bản. Phật giáo Nhật Bản tuy rất thịnh hành, nhưng tới với Lý Môn và hạnh môn của Đại thừa Phật giáo thì hầu như không bằng ở Trung Hoa, vì ở Trung Hoa, sự thể nhập và lãnh hội ý nghĩa tinh thần Đại thừa rất tinh thâm. Sự sáng lập ra các tôn phái, ở Nhật Bản cũng không lớn rộng thù thắng bằng Trung Hoa. Gần đây, Nhật Bản lại chuyên lấy tinh thần quốc gia làm căn bản, lại trọng vọng sự âu hoá, cho nên đối với Phật giáo chỉ được liệt vào địa vị thứ ba, và Phật giáo chỉ có thể bị quốc gia lợi dụng, còn sự hoằng dương Phật pháp thì họ không mấy quan tâm, không thuộc trách nhiệm của họ.

Còn ở Trung Hoa, 8 tông phái lớn của Đại thừa Phật giáo đã thịnh hành từ lâu. Vả lại đối với Giáo môn, Lý môn, Hạnh môn và Quả môn đã hết sức rực rỡ, đẹp đẽ và hoàn bị. Thành thử muốn xướng minh Phật giáo để mang lại ích lợi cho nhân sinh, ngoài Trung Hoa ra thì không một quốc gia nào có thể đảm đương nỗi trọng trách ấy. Rất mong muốn dân hãy cố gắng và nổ lực.

Tiết 6: Vấn đề Phật giáo hiện nay là vấn đề văn hoá nhân loại.

Trung Hoa ngày nay đã là trung tâm văn hoá của toàn thế giới (chương III tiết 5 đoạn 2 trong phần tự luận). Nhưng từ xưa, có đạo lý Nho học, cùng với văn hoá ấy, không thể hoà hợp được với nhau.

Như vậy, nó đã để lộ chân tưởng bất lợi, cho nên không đủ để thu thập lòng người. Còn văn hoá Tây Âu, như Nhất thần giáo, đã sớm bị đánh mất sự tín ngưỡng khoa học thì trải qua cuộc đại chiến ở Âu Châu về sau, dần dần người ta thấy rõ không đủ để nương tựa, còn các tôn giáo, học phái khác, cũng không thể lấy làm bằng cứ.

Cho nên, nếu quan sát chín chắn thì chúng ta thấy rằng, cái có thể làm tiêu biểu cho nền văn hoá Á Đông, chỉ có Phật giáo và cái có thể dung hòa, hoà hợp được với nền văn hoá Âu Tây, cũng chỉ có Phật giáo mà thôi. Các bậc cao mình ở đời, cũng thấy được điều này. Cho nên vấn đề của Phật giáo thật là một vấn đề có quan hệ đối với văn hoá của toàn thế giới nhân loại. Chúng ta cần phải ứng thời, khế cơ mà hành hoá, không thể trì hoãn chậm trễ.

Sự Lưu Truyền Phật Pháp Ở Thế Gian, Hiện Tại Và Tương Lai

Để chấm dứt nguồn gốc loại ly trên thế giới, để thiết lập một nền văn hoá thế giới làm thỏa mãn nhân tâm thế giới, đều phải cần đến Phật giáo, vậy thì sự lưu truyền Phật giáo ở thế gian này, không thể chậm trễ. Nay, đối với vấn đề này, chúng tôi xin dựa trên thực tế có thảo luận đến phương pháp thực hiện vấn đề. Có tất cả 6 tiết như sau:

Tiết 1: Vấn đề chính lý trú trì Tăng.

“Người hay hoằng hoá đạo pháp, không phải đạo pháp hoằng hoá người”. Phật giáo xưa nay vẫn tồn tại ở thế gian, là nhờ con người biết chỉnh đốn tinh thần đạo lý và áp dụng vào đời. Sự lưu truyền Pháp Phật ở đời, không riêng gì trách nhiệm của người xuất gia, mà người tại gia cũng giữ vai trò quan trọng. Nay trước tiên chúng tôi xin nói về vai trò người xuất gia.

Ý nghĩa của trú trì Tăng là người đứng ra bảo vệ duy trì Phập pháp, không để vì thế ly loạn, quốc biến mà Phật pháp phải biến cải, mất hết tính chất. Hàng ngủ ấy là Sa di, Sa di ni, Tỷ kheo, Tỷ kheo ni... đều gọi là trú trì Tăng. Cho nên Tăng không phải chỉ có một người, mà là một danh xưng để chỉ đoàn thể xuất gia sống hoà hợp. Gọi là Tăng đồ, Tăng chúng, có ý nghĩa là đoàn thể giáo đồ. Trách nhiện của hàng ngũ này là lấy sự duy trì bảo vệ Phật pháp làm đầu, thì đoàn thể duy trì và bảo vệ này không thể không ngấp rút mà chỉnh đốn.

Hiện nay ở Trung Hoa, số Tăng sĩ nay có đến 10 vạn, nhưng mặt hình thức thì rất lộn xộn, kỷ cương băng hoại, thật có thể bảo là một tổ chức vô tổ chức. Việc phụ trách công việc duy trì bảo vệ Phật pháp đối với họ là miễn cưỡng, thì đâu dám trông mong vào khả năng hoằng dương chánh pháp của họ.

Công việc chỉnh đốn hàng ngũ trú trì Tăng không thể trì hoãn. Cho nên, vấn đề này, ở trong“Giác xả tùng thư”, “Hải triều âm”, “Chỉnh lý Tăng già chế độ luận”, tôi đã có dịp trình rõ ràng, và cũng đã đề cập đến phương pháp chỉnh đốn. Nay tôi không muốn trình bày rườm rà thêm ở đây.

Tiết 2: Thành lập hội chánh tín Phật giáo.

Hoằng dương chánh pháp không chỉ hạn cuộc sống trong giới xuất gia, mà người có tín tâm tu tập chánh pháp cũng có trọng trách. Tại sao vậy? Bởi lẽ Tăng đồ là bậc đã xuất gia, cho nên trước hết họ phải tu thân, nên cần ở chổ yên tịnh, tránh xa chổ ồn ào, để giữ gia oai nghi pháp tắc, đó là chuyên trách của người xuất gia. Còn việc hoằng dương chánh Pháp ở đời thì cũng chỉ tuỳ đó mà thực hành phần nào thôi.

Còn người tại gia, đã phát khởi chánh tín, thì phải thực hiện hạnh Bồ Tát làm đầu. Bởi vậy có chỗ nói “Bồ Tát phát đại tâm, tự mình chưa được độ, trước hết phải độ người”. Cho nên, người tại gia phải lấy việc hoằng pháp lợi sanh làm đầu. Hiện nay ở nước ta, người phát tín tâm tu tập chánh pháp không phải là số ít, cho nên cần phải tổ chức thành một hội chánh tín Phật giáo có hệ thống, vậy sau đó, từ nước mình mà lưu hành ra nước khác, cho đến lan khắp cả thế giới. Như vậy, sự nghiệp hoằng dương chánh Pháp mới được rộng lớn.

Tiết 3: Thiết lập hệ thống giáo dục Phật giáo.

Thuở xưa ở nước ta, các tôn phái lớn như Thiên Thai, Tịnh độ, Thiền tông... đều có thiết lập các tòng lâm để làm cơ sở giáo dục Tăng chúng, đến nay các quy củ vẫn còn. Vậy nên giữ lấy và cải thiện lại, cho đầy đủ tinh thần của một trường học Phật giáo, để đào tạo Tăng đồ xuất gia.

Còn người tại gia, cũng nên thiết lập các trường giáo dục Phật giáo hoặc cũng có thể cùng học chung trường với Tăng đồ, để trao dồi thêm kiến thức. Có một hệ thống giáo dục như vậy, thì bất luận xuất gia hay tại gia đều nhận thức rõ ràng chân lý, khởi hành tu hành và được giải thoát. Đây chính là sự truyền bá căn bản.

Tiết 4: Thi hành sự nghiệp đại bi cứu khổ của Phật giáo.

Hiện nay, những người chánh tín tu tập theo chánh pháp, không luận tại gia hay xuất gia, phần nhiều đều lấy sự an nhàn vô sự làm điều vui thú, đây là một điều hết sức sai lầm. Ở điểm này có hai dạng người. Hạng thứ nhất, lấy sự tọa thiền niệm Phật mà cho rằng sự tu hành như vậy là xong xuôi rồi. Hạng người thứ hai, vì không nhận thức được bổn tâm thanh tịnh sáng suốt của mình, không biết báo đáp ân đức chư Phật, để tiếp nối sự nghiệp đại bi cứu thế. Không biết tu tập Lục độ vạn hạnh, phần lớn là vì lợi người, chỉ biết ngồi yên mà không chịu hoạt động lợi tha. Bởi vậy cho nên, nếu chúng ta đã có được chút ít lợi ích nơi chánh Pháp, chúng ta phải có tâm báo đáp ân đức đối với chư Phật. Nếu có ai phát âm đại bi, hành trì Bồ Tát hạnh thì đối với bản thân là công phu tu hành, đối với chư Phật là sự nghiệp báo ân. Bởi thế cho nên, việc truyền bá chánh Pháp, lợi lạc nhân sinh… đều là những sự nghiệp đại bi cứu thế của chư Phật. Chúng ta nên tuân sự mà thực hành.

Tiết 5: Thành lập hiệp hội Phật giáo.

Như đã nói trên đây thì đoàn thể xuất gia hay tại gia đều đã có hệ thống tổ chức. Vậy thì bây giờ cần phải liên kết nhau lại, hoà hợp thành một khối nhất trí để thành lập một hiệp hội Phật giáo, có như vậy Phật giáo mới mạnh mẽ và hoàn bị.

Hơn nữa, Phật giáo vốn không có ranh giới quốc gia, chủng tộc, vậy nên từ gần đến xa, từ đông sang tây, cho đến tương lai, Phật giáo sẽ lan tràn khắp trên toàn cầu. Có như vậy, Phật giáo mới có lợi lạc lớn lao cho thế gian nhân loại. Bởi thế, số Tăng đồ không cần phải nhiều thêm, mà hội viên chánh tín thì càng nhiều càng tốt. Mặc dù người trong một nước hoặc người của cả thế giới, nhưng cùng chung một một tổ chức Phật giáo vậy.

Tiết 6: Đồ chúng Phật giáo trong tương lai.

Sự ích lợi của Phật giáo đã lan khắp trên thế giới, thì thế giới trong tương lai cũng sẽ có thể từ ô trược chuyển thành tịnh thiện. Lúc bấy giờ con người cũng sẽ là những người lương thiện, ba nghiệp thanh tịnh và tựa hồ như tại gia hay xuất gia không còn phân biệt. Đến lúc đó thì giới tăng đồ xuất gia liệu có cần phải có nữa hay không? Đối với vấn đề này, chúng ta nên nhận thức rằng, đối với hệ phải Tiểu thừa thì quả vị tu chứng của họ, có thể thực hiện xong xuôi ngay trong một đời này. Lý tưởng này hàng tại gia cư sĩ không thể thực hiện được. mà cần phải có hàng xuất gia hành trì ba môn học vô lậu: giới, định, tuệ mới có thể bước lên địa vị vô học. Do đó chúng ta có thể nói rằng muốn biến đổi cuộc đời đầy năm trược (Kiếp trược: là kiếp sống ngắn ngủi, ô trược; Kiến trược: là sự thấy biết điên đảo, sự nhận thức không chân chánh; Phiền não trược: là con người có những tham dục xấu xa như: tham lam, hờn giận, mê muội…; Chúng sanh trược: là loài hữu tình sinh trưởng trong thế gian ô trược này, luôn luôn bị bức bách, khổ não; Mạng trược: là đời sống chỉ đam mê thói vui vật chất tầm thường, không thanh tịnh an lạc) này thành một thế gian thiện mỹ, phải luôn luôn cần có đồ chúng xuất gia của Phật giáo.

Trong chương này đã nói, tuy với một quy mô rộng lớn nhưng chủ yếu đều là những sự thật rất gần gũi với chúng ta. Phật giáo không chuộng nói suông mà rất chú trọng đến thực hành. Cho nên rất mong tất cả thiện nam tín nữ hãy cùng phát đại bi tâm, để lợi người, lợi mình. Trước hết phải thành lập hội chánh tín Phật giáo làm cơ sở, và theo đó mà tu tập. Hội chúng dần dần ngày một đông, và lần hồi lan rộng cùng khắp. Do đó, những việc gì ta đang làm hôm nay, một ngày nào đó chúng ta sẽ đạt được mục đích viên mãn. Xin hãy cùng nhau cố gắng.

Quy Y

C. KẾT LUẬN (LƯU THÔNG)

Tóm lại, những điều đã được thuyết minh trước đây trong phần tự luận (Phần I và Phần II) về đại cương ý nghĩa của Phật giáo, và những điểm quan hệ giữa Phật giáo với người đời, đến đây đã tạm xong. Tuy đối với những vấn đề ấy, chúng tôi chỉ trình bày một cách đại cương, nhưng cũng đủ để các học giả có một nhận thức rõ ràng và chân chính về Phật giáo. Người nghe, hãy khéo mà thể nhập và lãnh hội. Đến đây chúng tôi xin trình bày phần chung kết.

QUY Y

Chữ quy túc hay quy y, có nghĩa là tìm được nơi nương tựa. Nhân tâm đối với Phật giáo, họ đã biết tìm về ở đó để nghĩ ngơi nương tựa. Như một người, muốn đến một địa phương nào đó, thì nay người ấy đã đến được.

Tiết 1: Người chánh tín quy y Phật giáo.

Người có chánh tín, là những người đối với Phật giáo đã có một nhận thức chân chánh mà phát sinh lòng tin chân chánh. Hiểu biết rõ ràng, đức tin vững chắc, gọi là chánh tín. Con người đối với Phật giáo, họ đã có một lòng tin vững chắc, tức là họ đã quy y với Phật giáo, trở về nương tựa nghĩ ngơi nơi Phật giáo.

Tiết 2: Quy y Phật.

Phật tiếng Phạn gọi là Phật đà, Hoa ngữ dịch là Giác giả (người giác ngộ); chúng ta ai cũng có đầy đủ Phật tánh trong tâm, nhưng nếu chúng ta không nhờ Phật chỉ giáo thì không thể tự mình nhận ra được. Vậy thì Phật là vị đạo sư của chúng ta; cho nên đối với Ngài, chúng ta phải tuyệt đối tin tưởng và quay về nương tựa nghĩ ngơi nơi Phật.

Quy y Phật có hai nghĩa: Tôi nay đã quyết địmh đem tâm chánh tín quy y với Phật. Thì, tất cả các loại trời, thần, quỷ, linh… đều không phải là chỗ cho tôi tín ngưỡng, không phải là nơi cho tôi trở về nghĩ ngơi. Tôi nay đã quyết định đem tâm chánh tín quy y với Phật. Thì, tôi nguyện cho người khác, thiên, long, quỷ thần và hết thảy mọi loài chúng sanh đều quy y và chánh tín với Phật.

Phật là đấng giác ngộ, vì ngài đã tự giác ngộ làm cho người khác được giác ngộ và công hạnh tự giác, giác tha đã hoàn toàn viên mãn; “giác” có bổn giác, thỉ giác, danh tự giác, tương tợ giác, phần chứng giác, cứu cánh giác. Bổn giác là tánh giác ngộ sẵn có mà Phật và chúng sanh đồng có đồng đủ. Còn, Thỉ giác, danh tự giác, tương tợ giác, phần chứng giác chỉ là sai khác của công hạnh giác ngộ mà thôi. Ngoài ra, cứu cánh giác tức là giác hạn viên mãn vậy. Nếu bỏ các hình thức giác ngộ sai khác ra ngoài, thì duy nhất chỉ có một chân giác ngộ bình đẳng. Chân giác ngộ ấy, nơi phàm phu không giảm, nơi thánh giả không tăng. Chân lý đã rõ ràng, thì người quy y Phật cũng chính là người đang làm khởi phát lại Phật tánh trong tự tâm mình.

Tiết 3: Quy y Pháp của Phật.

Nếu chỉ nói một từ Pháp, thì nó bao gồm tất cả các Pháp ở thế gian, xuất thế gian và nhất tâm thập pháp giới. Như vậy thì quá bao quát, chúng ta không thể phân biệt được là chúng ta đang quy y với Pháp nào. Nay, để nói rõ hơn, chúng ta quy y Pháp ở đây tức là quy y với Giáo, Lý, Hạnh, Quả của Phật giáo. Quy y Pháp của Phật thì bao nhiêu những nhiễm Pháp như sanh tử, sai biệt, hư vọng… đều không phải là nơi để chúng ta trở về nương tựa nghĩ ngơi, vì chúng ta đã được an vui giải thoát.

Tiết 4: Quy y Tăng của Phật pháp.

Nói Tăng của Phật pháp là để phân biệt với những hạng nông nổi, lăng loàn, lộn xộn, đểu giả. Nay, bậc để ta quy y chính là Tăng của Phật pháp, nghĩa là những vị đúng như sự thật mà tu hành theo chánh pháp. Trên đây đã thuyết minh về Tam bảo, nay chúng tôi tóm tắt lại trong bản vẽ sau:

Phật là đấng phước và tuệ đầy đủ, nên gọi là Lưỡng túc tôn.

Pháp là đạo lý rời khỏi mọi áp bức khổ não nên gọi là Ly dục tôn.

Tăng là đoàn thể được thanh thoát, an lạc nên gọi là Chúng trung tôn.

Có thấy rõ ý nghĩa Tam bảo trong tự tánh của mình, mới nhận thức được rằng, nó không thể tìm kiếm từ bên ngoài.

Có thấy rõ Tam bảo có những tướng riêng biệt, chúng ta mới hiểu được sai khác của ngã, pháp, nhân, quả, tánh, tướng, thể, dụng.

Có thấy rõ Tam bảo có những tướng riêng biệt, chúng ta mới hiểu được sai khác của ngã, pháp, nhân, quả, tánh, tướng, thể, dụng.

Có thấy rõ công dụng của trú trì Tam bảo, chúng ta mới nhận ra được Phật pháp có năng lực truyền trì không mất để làm nơi nương tựa lợi ích cho thế gian.

Hồi Hướng

Chương trên đây, chúng tôi đã sơ lược thuyết minh về ý nghĩa quy y Tam bảo. Tâm chúng ta không đơn độc sinh khởi mà phải nhờ vào các thắng duyên mới nảy sanh được. Cho nên, đối với những thắng duyên ấy (muốn nói Tam bảo) rất đáng cho chúng ta cung kính tôn trọng như sự thật mà tu hành, thì thiện căn sẽ tăng trưởng và thọ dụng đều an vui và chân thật. Đến đây, tiếp sau chương nói về quy y, chúng tôi nói đến vấn đề hồi hướng. Như một người nào đó đã được nơi muốn đến, thì nay có thể bắt tay làm những công việc muốn làm.

Tiết 1: Bậc giác ngộ hồi hướng về pháp giới.

Nhờ có tín tâm kiên cố mà phát sanh được sự nhận thức chính xác thì gọi là giác ngộ. Tín tâm dụ như hạt giống và sự giác ngộ dụ như mầm chồi. Mầm chồi tiếp tục sinh trưởng cao lớn cho đến lúc hoàn mãn, giác hạnh viên mãn; trong quãng thời gian này không lúc nào không hủy bỏ tà ác và hướng về tịnh thiện. Chữ “pháp giới”, là gồm cả sự và lý trong 10 pháp giới. Phật và chúng sanh là sự pháp giới. Đấng giác ngộ luôn luôn hồi sự hướng lý, hồi nhân hướng quả, hồi Phật hướng chúng sanh, hồi tự hướng tha, cho nên gọi là hồi hướng.

Tiết 2: Hồi hướng nhất tâm chân như.

Xoay chuyển tất cả sự tướng sai biệt biến hóa của thế gian để hướng tới bản thể chân tính bình đẳng bất nhị và chứng ngộ pháp tánh bình đẳng bất nhì này, tức là nhất tâm chân như. Ví như cây, cỏ, gốc, rễ của nó đều bám sâu vào lòng đất. Đó là ý nghĩa hồi sự hướng lý.

Tiết 3: Hồi hướng vô thượng chánh giác.

Bậc giác ngộ trong nhân địa tu hành, hành trì Lục độ vnạ hạnh, không an trú vào sự tướng, không chấp thủ ở quả báu nhân thiên nhị thừa, mà chỉ quyết tâm thẳng đến giác hạnh viên mãn để chứng đắc quả vị Diệu giác. Đây cũng chính là hồi chuyển nghiệp báo phiền não sanh tử của chúng sanh, mà hướng về Phật quả Bồ đề Niết bàn. Đây là ý nghĩa hồi hướng nhân quả. Vô thượng chánh giác là định nghĩa của câu Phạn ngữ “A nậu đa la tam miẹu tam bồ đề”.

Tiết 4: Hồi hướng pháp giới hữu tình.

Bậc giác ngộ, trên cầu tự lợi viên mãn, đồng thời cũng luôn nhớ tưởng đến mọi loài hữu tình chúng sanh. Cho nên các Ngài vận dụng tâm đại từ bi, thi thiết những phương tiện nhiệm mầu, khắp cùng pháp giới, lợi lạc chúng sanh. Đó là ý nghĩa hồi tự hướng tha. Nhưng mà các bậc giác ngộ, luôn luôn sống trong lý thể bình đẳng, cũng không có tướng phân biệt ta và người; thể và dụng cả hai đều rõ ràng, phước đức và trí tuệ đều đầy đủ.

Tóm lại, các bậc giác ngộ, dựa trên nhất tâm chân như, mà hành trì đủ muôn hạnh, không bỏ quên công hạnh lợi ích quần sanh, ba tâm (nhập tâm, trú tâm và xuất tâm) đầy đủ. Hạnh nào, tâm nào cũng đầy đủ và cùng khắp rộng rãi viên dung. Không một tâm, hạnh nào mà không thường còn, an lạc, chân thật và thanh tịnh.

Dạy và dịch xong

Vào cuối tháng Chạp năm Kỷ tỵ 1989 Phật Học Viện Báo Quốc – Huế.

Tỷ Kheo: Thích Thiện Hạnh