Phật Thừa Tôn Yếu Luận

Tiết 10: Các tông phái về quả môn của Đại thừa Phật giáo.

Các tông phái về quả môn, là những tông phái căn cứ vào thân thể và quốc độ đầy đủ phước đức trí tuệ của Phật quả, để cầu chư Phật gia hộ cho tự thân và quốc độ chúng ta đang ở, rồi thực hành những phương pháp giáo hoá chúng sanh, phương pháp này rất nghiêm mật và chân thật, nó vượt ra ngoài sự nói phô bàn luận.

Các tông phái về giáo môn, đại khái có 3 tông:

Chân ngôn tông

Đây chính là Mật tông. Tông này lấy sự trì chú làm pháp môn. Có nghĩa là, tất cả những kinh điển thuộc Điển giáo – kinh điển diễn tả rõ ràng – đều là thân tha thọ dụng – thân tướng mà chúng sanh được thưởng thức – của Bồ Tát ứng hoá ở thế gian. Đây chỉ là vấn đề tuỳ thuận theo căn cơ trình độ của chúng sanh mà phương tiện thiết lập ra ngôn ngữ, sao chép thành văn tự để thuyết minh đó thôi, thật sự thì không phải là chân thật Pháp. Chỉ có Kinh Đại Nhật và những thần chú của tông này, mới là chân thật Pháp của Phật quả. Vì trong đó, mỗi chữ, mỗi câu, mỗi bài, giáo nghĩa, sự hành trì và những công đức thành tựu... tất cả đều chân thực, cho nên gọi là chân ngôn. Lại nữa, những thần chú mà Đức Phật nói ra, đều do Đức Phật tự chứng, tự giác. Hàng nhân, thiên, nhị thừa và Bồ Tát không thể hiểu được. Sở dĩ vì người thấy biết kém, không hiểu được nên gọi là mật, chứ thật sự thì không phải là bí mật. Nếu người nào chú tâm trì tụng và quán tưởng, thì đến khi thành Phật, tự mình có thể hiểu được dễ dàng.

Bài thần chú được lưu thông phổ biến nhất là bài chú Đại Bi. Ngoài ra lại còn nhiều bài khác nữa, không thể kể ra hết ở đây. Sở dĩ thần chú mà không thể giải thích, là vì nó là pháp tánh công đức tự chứng của Phật quả. Chúng ta chỉ theo tiếng Phạn mà phát âm thôi. Trì chú quan trọng là ba nghiệp phải phù hợp với nhau. Đại khái như những hình thức ở thân và tay phải cho phù hợp với những lời tụng niệm nói miệng như chú Đại bi..., đều có cách bắt ấn và tâm thì phải quán trưởng chữ Phạn. Chẳng hạn như chữ án chữ lam... Đó là quán tưởng. Nếu tất cả ấn, lời, chữ và thân, miệng, ý đều dung thống nhất trí, thì chúng ta sẽ được chư Phật gia hộ, ngay thân này có thể thành Phật và hoằng dương chánh Pháp.

Tịnh độ chân tông. Tông này cũng do người Nhật Bản xướng lập. Tuy cũng lấy ba bộ kinh chủ yếu của tông Tịnh độ thuyết minh, làm căn bản nhưng so với tông Tịnh độ, chủ trương niệm Phật và quản tưởng Phật đã nói trước đây, thì không giống nhau. Tông này chỉ chú trọng vào một chữ Tín. Và họ cũng tin tưởng vào Đức Phật A Di Đà. Nhưng sự nhận thức của họ là không thể nương tựa vào tự lực, mà hoàn toàn nhờ tha lực. Chẳng hạn như sự tín nguyện của chúng ta cũng nhờ vào Phật lực ban cho. Vì thế, giáo nghĩa của tông này hoàn toàn khác với tông tịnh độ. Bởi vì tông này hoàn toàn nương vào những công đức trên Phật quả làm căn bản, cũng như mật tông. Cho nên chúng tôi cho tông phái này thuộc vào quả môn. Tông này được thành lập do một vị tăng Nhật Bản tên là Thân Loan, hiệu Kiến Chân. Chủ trương của Ngài là căn cứ vào tha lực làm tông chỉ chân thực của Tịnh độ, cho nên gọi là Tịnh độ Chân tông.

Nhật liên Tông.

Nhật Liên Tông do Ngài Nhật Liên, người Nhật Bản lập xướng. Cho nên lấy tên người để đặt tên cho Tông phái. Nhưng kỳ thật thì nguồn gốc của tông phái này là phân phái của tông Thiên Thái.

Ngày trước ngài Trí Giả căn cứ bộ Kinh Pháp Hoa, cuốn 5 phân phối thành hai môn. Một nữa trước là Tích môn, một nữa sau là Bổn môn. Tích môn còn gọi là Hoá môn, sự giáo hoá, môn giáo hoá bằng dấu củ. Bổn môn, sự giáo hoá bằng cội rễ kinh Pháp hoa có 28 phẩm. 14 phẩm đầu, từ phẩm Tự đến hết phẩm An Lạc gọi là Tích môn, 14 phẩm cuối, từ phẩm Tùng Địa Dõng Xuất đến hết phẩm Phổ Hiền, gọi là Bổn môn. Trong Bổn môn thì nói đại cương rằng, Đức Thích Ca xuất hiện ở đời mới mấy mươi năm, nhưng sự thật thì Ngài đã thành Phật trước đây vô số thời gian. Cho nên các bậc như tôn giả A nan, Ngài Xá Lợi Phất, Ngài Mục Kiền Liên... cũng không đủ sức để làm đệ tử Đức Thích Ca. Chỉ riêng có các vị Bồ Tát từ lòng đất xuất hiện; lúc Phật nói phẩm An Lạc, trong kinh Pháp Hoa, nói xong liền có vô số vị Bồ Tát từ lòng đất xuất hiện. Thượng Hạnh Bồ Tát là vị đứng đầu trong vô số Bồ Tát này, và được Phật phó chúc Pháp bí mật viên thông. Thế kỷ 13, Thượng Hạnh Bồ Tát giáng sanh ở Nhật Bản, lấy hiệu là Nhật Liên, giảng kinh Pháp hoa và lập tông Pháp hoa, tông Nhật liên như: Bồ Tát Thượng Hạnh, Bồ Tát Đại

Hạnh... mới xứng đáng làm đệ tử Phật Thích Ca. Theo chủ ý lập tông của Ngài Nhật Liên thì không cần phải căn cứ vào bất cứ một giáo lý nào khác mà chỉ chuyên niệm một câu “Đại Thừa Diệu Pháp Liên Hoa Kinh”. Dụng ý Ngài thành Phật đã lâu trong phần Bổn môn, là Pháp môn trọng yếu. Thật sự, Tông này cũng không ngoài căn cứ vào tất cả công đức lành của Phật quả.

Tiết 11: Nội dung và định nghĩa Đại thừa Phật giáo.

Về nội dung của Đại thừa Phật giáo, ta có thể giải thích gồm hai nghĩa:

Nghĩa cao quý và thù thắng nhất. Vì Đại thừa Phật giáo là một thứ Phật pháp mà những người không có căn lành, như phàm phu, nhân loại, thiên đạo, nhị thừa đều không thể hiểu được và chỉ có các vị Bồ Tát mới hiểu được mà thôi.

Nghĩa rộng rãi và cùng khắp vì đại thừa Phật giáo là một thứ Phật pháp mà tất cả các pháp lành không thuận là thế gian hay xuất thế gian của 5 thừa đều có thể bao được cả, như nước trăm sông đều chảy về biển.

Còn về định nghĩa của Đại thừa Phật giáo, thì ở bộ Đại thừa khởi tín luận giải thích rằng: “đứng về phương diện chân như (tuyệt đối) của nhất tâm, Đức Phật dạy về Bản thể của Đại thừa – Ma ha diễn dịch là đại thừa – Đứng về phương diện sinh diệt của Nhất tâm, Đức Phật chia ra có thể đại, tướng đại và dụng đại. Đó là nội dung nương tựa của tất cả chư Phật. Và, tất cả chư vị Bồ Tát cũng đều phải nương vào Pháp này mà đến Phật quả”.

Tiết 12: Tinh thần rộng rãi của Đại thừa Phật giáo, không câu nệ tai gia, xuất gia.

Đại thừa Phật giáo có cần thiết hay không cần thiết đến việc xuất gia tu hành? Đó là vấn đề xưa nay lắm người bàn cải. Nhưng thật sự thì tại gia hay xuất gia, chúng ta không nên câu nệ, mà quan trọng là ở chỗ phát tâm và công việc làm của họ mà thôi. Nếu hành vi của họ phù hợp với luật nghi, lại cũng phát tâm từ bi rộng lớn, đó chính là Đại thừa Phật giáo. Không giống như quan điểm của Tiểu thừa, nếu không xuất gia tu hành thì không thể chứng đắc bốn quả Thanh Văn; Tu Đà hoàn; Tư Đà Hàm; A Na Hàm; A la Hán.

Nay chúng ta thử căn cứ trên giới luật để so sánh. Tiểu thừa thì người tại gia chỉ thọ lãnh chứng giới Ưu bà tắc và Ưu bà di (Thiện nam và tín nữ). Còn hàng xuất gia thì lãnh thọ những giới pháp như Sa Di, Sa di ni, Tỷ kheo, Tỷ kheo ni... Như vậy, hẳn nhiên giữa hai bên tại gia và xuất gia có những giới phẩm, chênh lệch. Còn theo Đại thừa Phật giáo thì không luận tại gia hay xuất gia đều có thể thọ lãnh Phạm võng Bồ Tát giới. Bởi thế cho nên, Di lặc Bồ Tát nhờ xuất gia mà chứng đắc đạo quả. Trái lại, Duy Ma Cật cư sĩ... tuy là tại gia mà cũng thành thánh nhân. Điều đó cũng dễ hiểu.

Sự Quan Hệ Giữa Tiểu Thừa Và Đại Thừa Phật Giáo

Hai chương trình đây, chúng ta đã phân loại và thuyết mình về Đại thừa và Tiểu thừa Phật giáo. Như vậy, ý nghĩa đã được rõ ràng. Tuy nhiên, giữa Đại thừa và Tiểu thừa Phật giáo có những điểm tương quan như Đại thừa có thể dung nạp Tiểu thừa và Tiểu thừa có thể làm phương tiện cho Đại thừa Phật giáo. Điều này sẽ được bàn đến trong chương này.

Tiết 1: Nhân thừa, Thiên thừa và Tiểu thừa đều là phương tiện của Đại thừa Phật giáo.

Đại thừa Phật giáo từ lúc sơ phát tâm học đạo cho đến khi lên địa vị Thập địa, đều cần phải qua rất nhiều cấp bậc thứ vị. Như ở Thập tín, họ phải quy y Tam bảo, phải hành trì mười Thiện pháp. Đó là đạo pháp của nhân và thiên thừa. Và đây cũng là bước đầu của Đại thừa Phật giáo. Cho nên, nhân thừa, thiên thừa đều là phương tiện của Đại thừa Phật giáo. Rồi từ Thập tín mười cấp bậc tu hành mà tín tâm là đầu cho nên gọi thập tín. Thập tín là 10 trong 52 địa vị tu chứng của Bồ Tát. Thập tín là: Tín tâm, Niệm tâm, Tinh tấn tâm, Tuệ tâm, Định tâm, Bất thối tâm, Hộ pháp tâm, Hồi hướng tâm, Giới tâm, Nguyên tâm.

Tiến lên địa vị Thất trú tức bất thời trú, giai đoạn tu tập của bậc này tương đương với hàng Nhị thừa. Vì vậy, Thanh Văn thừa, Độc giác thừa cũng là phương tiện của Đại thừa Phật giáo. Còn như từ Thập trú đến Thập hạnh, Thập hồi hướng, Thập địa. Thập hạnh: Hoan hỷ, Nhiêu ích, Vô sân hận, Vô tận, Ly si loạn, Thiện hiền, Vô trước, Tôn trọng, Thiện pháp, Chân thật; Thập hồi tưởng: Cứu hộ chúng sanh, ly chúng sanh tướng hồi hướng, Bất hoại hồi hướng, Chi nhất thiết xử hồi hướng, Vô tận công đức tạng hồi hướng, Tuỳ thuận bình đẳng thiện căn hồi hướng, Tuỳ thuộc đẳng quán nhất thiết chúng sanh hồi hướng, Chân như tướng hồi hướng, Vô phược – giải thoát hồi hướng, Pháp giới vô lượng hồi hướng; Thập địa: Hoan hỷ địa, Ly cấu, Phát quang, Diệm Huệ, Cực nam thắng, Hiện tiền Viễn hành, Bất động, Thiện Huệ, Pháp vân địa – thì căn cơ của hàng nhân, thiên và Nhị thừa không thể theo kịp.

Tiết 2: Tiểu thừa là pháp môn phương tiện để bước vào Đại thừa Phật giáo.

Như trước đây đã thuyết minh, tông chỉ của tiểu thừa có 3 yếu điểm và tông chỉ của đại thừa củng có 3 yếu điểm. Nếu đem đối chiếu 2 bên thì chúng ta sẽ thấy rằng, tông chỉ trọng yếu của Tiểu thừa cũng là pháp môn phương tiện để bước vào Đại thừa. Quan trọng là ở chổ chúng ta dùng khả năng giác ngộ để chuyển thôi. Nay chúng tôi xin chân trình bày như sau:

Liễu sanh tử, nếu không còn sanh tử, thì tiến thêm, chúng ta phá vô minh để cầu phát sanh Bồ đề tâm.

Xa tham ái, nếu không nương theo ngã chấp, lại xã lìa Pháp chấp, thì chúng ta sẽ được phát khởi Tâm đại bi.

Diệt tận, nếu quả báo, tạo nghiệp, và mê hoặc (hoặc nghiệp khổ) ba thứ chướng ngại này đã đoạn hết, thì chúng ta sẽ được thần thông tự tại. Đó là phương tiện.

Tiết 3: Lý do Tiểu thừa không thể vào Đại thừa.

Đức Phật Thích Ca xuất hiện ở thế gian, buổi ban sợ Ngài chỉ nói giáo pháp Tiểu thừa. Nguyên do là người đời bị vô minh che lấp nhiều kiếp, còn mê mờ cái bản thể Như Lai tạng, Diệu – chân – như – tánh của mình, cho nên trước hết Đức Phật thuyết minh về các Pháp tướng sanh diệt, để cho chúng sanh hiểu và được giải thoát. Đó là Đức Phật theo trình độ nhận thức của họ có thể hiểu và năng lực họ có thể làm mà phương tiện thuyết Pháp. Nếu chúng ta căn cứ vào giáo ấy mà hành trì thì ngay trong một đời này có thể chứng đắc 4 thánh quả Sa môn. Cho nên lối thuyết Pháp ấy chưa phải là cứu cánh.

Hàng Tiểu thừa đã nghe Phật. Thuyết pháp, lại nhờ vào kết quả việc quan sát 5 uẩn: hình hài, cảm thọ, tư tưởng, tâm tư và nhận thức; 6 đại: đất nước, gió, lửa, không và thức; 12 xứ: 6 căn và 6 trần; 18 giới: 6 căn, 6 trần, 6 thức, mà họ nhận thức được vô ngã và phá trừ ngã chấp. Nhưng, mặc dù ngã chấp tuy đã phá trừ mà pháp chấp vẫn còn hiện hành sanh khởi và thấy có thật Pháp. Như vậy họ lại bị pháp chấp làm mê mờ.

Hàng Tiểu thừa còn pháp chấp làm trở ngại, nên họ không thể thông nhập vào Đại thừa. Không phải các Pháp không thông mà vì cố chấp nên không thông. Nếu Tiểu thừa bỏ tánh cố chấp này đi, thì tức trở thành Đại thừa Phật giáo vậy.

Tiết 4: người xuất gia phải lấy giải pháp Tiểu thừa làm phương tiện bước vào Đại thừa.

Sự tu hành của hàng Tiểu thừa, vốn cho việc xuất gia là trọng yếu, họ cũng cho việc xuất gia là giản dị vì đầy đủ nhân duyên thù thắng. Cho nên người xuất gia, trước hết phải tu tập theo giáo pháp Tiểu thừa. Đến chừng nào thành tựu xong xuôi, chừng đó chúng ta sẽ quay từ Tiểu thừa tiến đến Đại thừa. Đó là tuần tự theo thứ lớp. Vì sao vậy? Vì sự tu hành của Tiểu thừa là trước hết phải trì giới. Giữ giới thanh tịnh thì 6 căn 6 giác quan, không thể buông lung và tâm được thanh tịnh.

Nhân trì giới mà sanh thiền định, thêm vào đó nhờ được nghe Pháp nhiều và do thiền định mà phát sanh trí tuệ. Ba môn học: giới, định, tuệ đã đầy đủ, tất nhiên chứng được đạo quả thứ 4 là A la hán; Vậy sau chúng ta tìm đường để theo đó mà tiến. Đến khi 3 tâm: Chí thành tâm, Thâm tâm, Hồi hướng tâm đồng thời phát khởi, thì những yểm điểm trước đây như “Liễu sanh tử”, “xã tham ái” và “diệt tận” sẽ trở thành tâm Đại thừa như “Bồ đề”, “từ bi” và “phương tiện” cho nên dùng Tiểu thừa làm phương tiện để vào Đại thừa, là điều rất cần thiết đối với người xuất gia học đạo.

Tiết 5: Đời sau không nên dùng Tiểu thừa.

Tiết trước đây đã nói, sự tu hành phải tuần tự theo thứ lớp. Trước hết phải từ Tiểu thừa để tiến vào Đại thừa. Nhưng ở Trung Hoa, từ các triều đại Đường, Tống về sau, các bậc cổ đức tiền hiền ít ai dùng giáo pháp Tiểu thừa giáo hoá cho người, mà người đời cũng ít ai tu tập theo giáo pháp Tiểu thừa. Tại sao vậy? Là bởi vì lúc đức Như Lai còn tại thế thì thân và tâm của ngài rất thù thắng, Pháp âm của Ngài cũng có sức truyền cảm lớn, cho nên người nghe Pháp dễ dàng liễu ngộ. Cho nên Ngài có thể quán cơ mà thuyết pháp, trước hết Ngài căn cứ giáo pháp Tiểu thừa để làm cho họ chứng quả. Sau đó, ngài mới chỉ dạy những đạo lý cứu cánh, phá tâm chấp trước, quay Tiểu thừa hướng về đại thừa, bước lên địa vị Bồ Tát. Như vậy, năng lực đó chỉ Phật mới đầy đủ, chắc chắn người đời sau không thể theo kịp.

Người đời sau, đối với việc “quán cơ” và “phá chấp” cả hai phương tiện đó đều chưa thông suốt. Hơn nữa, những người tu theo Tiểu thừa, mỗi khi đã có cố chấp, thì họ không thể khai ngộ ngay được. Cho nên chúng ta nên dẹp bỏ Pháp Tiểu thừa, không cần phải dùng đến nữa. Ở Trung Hoa từ các triều đại Đường, Tống đến nay, các bậc cố đức giáo hoá cho người, thường chỉ khuyến khích bằng phương pháp “Minh tâm kiến tánh” rõ tự tâm thấy Phật tánh (của Thiền tông), làm cho chúng ta tức thời lãnh hội ý đạo, họ chủ trương, nếu ai đã một lần được ngộ thì giác ngộ vĩnh viễn. Vì những lý do trên mà bảo rằng, người đời sau không nên dùng Tiểu thừa vậy.

Tiết 6: Người hoằng Pháp phải theo dùng những bí yếu trong việc thuyết pháp.

Yếu điểm của công việc thuyết Pháp là ở chỗ làm cho người nghe chuyển mê thành ngộ và sanh sự hiểu biết chân chính, mới có lợi ích cho mọi người. Căn cứ theo ý nghĩa này thì phàm hễ có những việc gì thấy có ích lợi cho người, thì chúng ta đều phải phương tiện mà thuyết minh. Cho nên chữ lợi ở đây là tuỳ căn cơ, trường hợp mà bàn, chúng ta không nên cố chấp cái gì có lợi và cái gì không lợi. Chẳng hạn như có người mà căn cơ hoàn cảnh của họ chỉ có thể tin lãnh Pháp lành thiên đạo và nhân loại mà thôi, thì chúng ta chỉ có thể dùng giáo pháp nhân loại thiên đạo để khai thị, để cho căn lành của họ được thành tựu. Nếu như chúng ta cố chấp rằng, Pháp lành nhân thiên chỉ là nhân quả hữu lậu, rồi cưỡng ép đem giáo lý Đại thừa mà giảng dạy cho họ, thì làm cho người nghe hoặc sanh tâm sợ hãi, hoặc huỷ báng giáo pháp, thì không những đã không ích lợi gì mà có hại nữa. Như Đức Phật, khi nói kinh, lúc đầu Ngài đem ít đức Niết bàn là Thường, Lạc, Ngã, Tịnh để khai thị cho hàng đệ tử Nhị thừa, bỗng có người ngoại đạo đến, Ngài liền chuyển sang thuyết minh về vô thường, khổ không, bất tịnh, vô ngã. Có sự thay đổi đột ngột như vậy là bởi vì hàng ngoại đạo họ chưa xa lìa tham ái, cho nên không thể nói cho họ về 4 đức tánh thanh tịnh vi diệu của quả vị Phật. Cho nên, trước hết Ngài phải dùng pháp sanh – diệt để giảng dạy, làm cho họ sạch tâm mê muội mà thọ hưởng sự lợi ích chân thực của sự nhận thức. Ở đây, chúng ta đủ rõ bí quyết của đức Như Lai trong khi thuyết pháp. Bởi thế cho nên, những ai muốn thuyết pháp, lợi sanh, cũng nên phải có những phương tiện khôn khéo mới có hiệu quả tốt đẹp

Bình Phẩm Về Các Tôn Giáo Và Các Học Phái Ở Thế Gian

II. PHẬT GIÁO ỨNG DỤNG

Trong phần Phật giáo thuần túy, chúng tôi chỉ mới bàn đến tự thân của Phật giáo, mà chưa có dịp nói đến sự quan hệ của Phật giáo, đối với nhân sanh như thế nào. Nay trong phần này, chúng ta căn cứ vào những yếu điểm mà Phật giáo đã tuỳ thuận nhân tâm mà xuất hiện ở thế gian nên có những biến thiên xoay chuyển vô vàn sai khác, để thuyết minh về những công dụng ứng hoá của Phật giáo. Vì thế, phần Phật pháp ứng dụng, chúng tôi chia làm bốn chương để thuyết minh như sau:

BÌNH PHẨM VỀ CÁC TÔN GIÁO VÀ CÁC HỌC PHÁI Ở THẾ GIAN

Giáo là tôn giáo và học là học phái. Vậy thảo luận về Phật giáo ứng dụng tất nhiên phải có những liên hệ với các tôn giáo và các học phái ở thế gian. Do đó, trong chương này, trước hết, chúng tôi đứng về phương diện Phật giáo quan sát các tôn giáo và học phái ở đời để bình phẩm.

Tiết 1: Sơ lược nêu các tôn giáo và học phái trước đây, đã có dịp đề cập.

Những loại tôn giáo hay học phái mà trước đây chúng tôi đã có dịp bình phẩm, nay xin trình bày tóm tắt trong các điểm sau:

Triết học thuần chánh:

Triết học thuần chánh cũng gọi là “Hình nhi thượng học”, là một môn học mà các triết gia căn cứ vào bản thể của mọi hiện tượng trong vũ trụ, để nhận thức và thuyết minh. Môn triết học này được lưu truyền phổ biến ở Âu châu. Đại khái như Nhất nguyên luận: chủ trương bản thể của vũ trụ là duy nhất, chỉ có một mà không có hai; Nhị nguyên luận: hiện tượng của vũ trụ do hai bản thể mà hình thành; Duy vật luận: chủ trương chỉ có vật chất là thực tại, tinh thần chỉ là một thứ tác dụng của vật chất; Duy tâm luận: chủ trương chỉ có tâm là thực tại mọi hiện tượng trong vũ trụ đều do tâm... (tham cứu thêm bài

“Triết học chánh quan” trong bộ Thái Hư văn sao).

Triết học ứng dụng.

Môn triết học ứng dụng đặc biệt căn cứ trên mọi sự ứng dụng của nhân sinh mà thành lập học thuyết, cho nên gọi Triết học ứng dụng. (tham khảo thêm bài

“Giáo học tân kiến” trong Thái Hư văn sao).

Thiên thần giáo.

Thiên thần giáo là Nhất thần giáo. Đại khái như Gia giáo, Hồi giáo, Thiên chúa giáo, Bà la môn giáo... đều thuộc về loại Nhất thần giáo (tham cứu bài “Phá thần chấp luận” trong Thái Hư Văn sao).

Tiến hoá luận.

Tiến hoá luận là một triết học do các triết gia căn cứ vào kết quả của khoa học mà xây dựng học thuyết, vả lại rất có xu hướng vào sự tiến hoá, cho nên gọi Tiến hoá luận (tham cứu thêm bài “Đích thiên diễn tôn” trong bộ Thái Hư văn sao).

Cả 4 loại này Thái Hư đại sư đã viết thành sách. Học giả có thể tham cứu thêm ở Thái Hư văn sao.

Tiết 2: Lược nêu ra một vài loại cần được bình phẩm.

Tiết trên đây đã trình bày những loại học thuyết đã bình phẩm mà chưa bình phẩm. Tuy nhiên, ở Trung Hoa cũng như ở Tây Âu các loại tôn giáo, học phái quá rộng rãi mênh mông. Nếu phải trình bày cho hết tất cả, thì cũng không thể nào làm được. Cho nên nay chúng tôi chỉ lựa ra một vài thứ có thể tiêu biểu cho một loại, và căn cứ trên Phật học để quan sát và bàn luận mà thôi. Nay trước tiên, chúng tôi xin trình bày mối quan hệ giữa khoa học cận đại và Tiểu thừa Phật giáo.

Tiết 3: Khoa học cận Đại và Tiểu thừa Phật giáo.

Vào thế kỷ XIX, XX này, người ta rất hâm mộ đến thời đại khoa học. Khoa học tuy phát xuất từ các nước Âu châu, nhưng nhìn lui lại trải bốn trăm năm trước đây, bao nhiêu học thuật, tư tưởng của Âu châu hầu như bị Nhất thần giáo lũng đoạn. Về sau, Tân giáo – Gia tô giáo, cũng gọi phản kháng giáo, phản đối lại cựu giáo tức Thiên chúa giáo – được xướng lập để phản đối lại cựu giáo. Lúc bấy giờ, trong tôn giáo đã mất hết thế lực thủ đoạn, cho nên, các triết học mới có cơ hội quật khởi. Học phái này thì chuyên khảo nền cổ học của Hy Lạp, để làm cho nó được mở mang sáng sủa thêm, đó là căn bản của thứ văn học về triết học. Học phái khác thì lại căn cứ trên mọi sự vật thiên nhiên để quan sát, làm bước đầu cho khoa học. Những nổ lực của cả hai bên, đều có những điểm bất đồng, nhưng trên tinh thần thì đều một mục đích phản đối lại Nhất thần giáo. Chẳng hạn như khoa học thì rất chú trọng về luật nhân quả. Trái lại Nhất thần giáo thì chủ trương rằng, tất cả mọi sự vật hiện hữu đều do một vị thần sáng tạo. Như vậy, thứ mê chấp này, cố nhiên là không thể thích hợp với khoa học.

Khoa học có 3 yếu điểm:

Chú trọng nhân quả: Nghĩa là hiện tượng của mọi sự vật điều không ra ngoài luật nhân quả nghĩa là có thứ thì do nhiều nhân mà thành một quả, có thứ thì do nhân biến hoá mà thành loại quả sai biệt không giống nhau. Khoa học căn cứ vào đó để thuyết minh vạn sự, vạn vật và có được một quyết định rằng: tuyệt đối không một quả nào mà không do nhân. Luật nhân quả được thành lập thì lối cố chấp vào thần quyền của Nhất thần giáo sẽ bị phá tan.

Chú trọng kinh nghiệm: Chúng ta muốn khảo sát mọi hiện tượng của mọi vật trong vũ trụ, không phải chỉ có nương vào lý tưởng, mà cần phải có sự trực giác cảm nhận của căn và thức, lại cần phải trải qua thực nghiệm mới thành tựu các nguyên tắc của khoa học. Cho nên các sách vở của Tân ước, Cựu ước, hoàn toàn không phải là chỗ tin tưởng của khoa học.

Chú trọng phân tích: Đối với mọi hiện tượng của mọi sự vật trong vũ trụ, chúng ta phải căn cứ trên mọi phương diện quan sát để tìm hiểu bản chất thực tại của nó. Đại khái như linh thể của sự vật nào đó, chúng ta muốn biết nó có thể tồn tại được 50 năm hay không, trước hết chúng ta phải chia số năm để quan sát tìm hiểu xem sự tồn tại của sự vật ấy, qua hàng năm hình tướng nó biến đổi như thế nào. Cứ như vậy, từ năm chúng ta chia ra tháng, từ tháng đến ngày, từ ngày đến giờ, rồi từ giờ đến những quãng thời gian ngắn nhất là từng giây phút để xem sự biến chuyển của nó như thế nào. Đó là sự phân tích về phương tiện thời gian.

Lại nữa, hình thể của sự vật này, chúng ta có thể chia ra bao nhiêu bộ phận, để xem xét sự tổ hợp của nó như thế nào, như ở vật chất thì nguyên tố, ở sinh lý thì tế bào, đó là phân tích về phương tiện không gian. Khoa học căn cứ vào 3 yếu điểm đó và theo kết luận của họ thì chúng ta thấy vạn sự vạn vật đều không ngoài hai giả tướng là: liên tục tướng: phương diện thời gian và hòa hợp tướng: phương diện không gian. Đó là khái lược về khoa học. Tiểu thừa Phật giáo, đại khái cũng đồng quan điểm với khoa học. Bởi lẽ, theo Tiểu thừa thì trước tiên phải xây dựng chánh tín nhân quả để loại bỏ tất cả những điều cố chấp của thần giáo. Tiểu thừa đã thuyết minh rằng: người đời vì có cộng nghiệp và biệt nghiệp; nghiệp chung và nghiệp riêng, làm nhân, cho nên mới có y báo và chánh báo, hoàn cảnh và thân thể, làm quả. Ý nghĩa về luật nhân quả, ai cũng đều đã nhận thức rõ ràng thì mọi thứ mê chấp về thần giáo như Bà La môn, Đại Phạm Thiên... Đều bị phá tan. Tiếp theo, Tiểu thừa quan sát mọi sự vật trong vũ trụ, đại khái như gần thì ở thân tâm, xa thì khắp cả thế giới, lớn thì hư không và nhỏ thì vi trần, không một vật nào vượt ngoài phạm vi năm uẩn (năm yếu tố che lấp): Sắc (hình hài); Thọ (cảm thọ);

Tưởng (tri giác); Hành (tâm tư); Thức (nhận thức); Lục nhập: 6 căn (mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý) nhập vào 6 trần (màu sắc, âm thanh, mùi thơm, vị chua ngọt, cảm giác và nhận thức); 12 xứ: 12 nơi tiếp xúc giữa 6 căn và 6 trần; 18 giới: 18 phạm trù sinh hoạt tri thức 6 căn, 6 trần, 6 thức mà kết quả của nó đều chỉ là những giả tướng, nghĩa là giả tướng hoà hợp (do các duyên tích tụ) giả tướng liên tục (sát na sinh diệt) và giả tướng đối đãi (loài người đối với loài không phải người). Cho nên chúng ta thấy Tiểu thừa Phật giáo và khoa học hai bên đều giống nhau ở quan sát và kết luận, chỉ có khác nhau ở một điểm là sự xu hướng của mỗi bên mà thôi. Tại sao vậy? Bởi lẽ Tiểu thừa phát tâm là để cầu được giải thoát, cho nên nhờ kết quả của việc quan sát mà nhận thức rõ vạn vật trong vũ trụ biến thiên vô thường, hư huyễn không thật. Cho nên họ chỉ cầu được Pháp tánh bất sanh diệt và chứng đắc quả vị Niết bàn. Trái lại, chủ tâm của khoa học là cầu được mọi công dụng lợi ích nhân sinh. Vì vậy, mặc dù khoa học cũng nhờ kết quả quan sát mà biết được sự biến thiên vô thường, hư giả không thật của mọi sự vật. Nhưng họ muốn dùng trí năng của loài người mà chỉ huy mọi quyền lực nhằm biến đổi mọi giả tướng sanh diệt này thành những công dụng ích lợi nhân sinh.

Như vậy, chúng ta có thể nói vắn tắt rằng, cái mà Tiểu thừa bỏ đi thì khoa học lại sử dụng (giả tướng sanh diệt), cái mà Tiểu thừa sử dụng thì khoa học lại bỏ (Pháp tánh bất sanh diệt). Như vậy, vì chổ xu hướng không giống nhau nên sự thủ, xã cũng sai khác.

Tiết 4: Triết học hiện đại và Đại thừa Phật giáo.

Ngày trước, hai chữ triết học, phạm vi của nó rất rộng rãi. Đại phàm các môn học như chánh trị, tôn giáo, luận lý, tâm lý… đều thuộc phạm vi triết học. Gần đây, ý nghĩa triết học chặt chẽ nghiêm cẩn hơn, cho nên phạm vi của nó cũng thu hẹp lại. Nếu căn cứ về triết học thuần tuý mà nói, thì chúng ta thấy rằng, mục đích của triết học chỉ nhằm giải quyết về “Hình nhi thương học”. Có nghĩa là môn học nhằm thuyết minh bản thể vũ trụ vạn hữu. Đại cương triết học có hai phần:

Phần cầu minh chứng bản thể vũ trụ.

Phần cầu phương pháp thuyết minh bản thể vũ trụ.

Phần trước, là phần sở chứng, gọi là bản thể luận, phần sau là phần năng chứng gọi là nhận thức luận. Sự chú trọng của cả hai phần đều là ở chỗ suy cứu cái nguyên thỉ “chỉ một không hai” của mọi sự vật và là một bản thể cứu cánh tồn tại.

Môn học này, Tiểu thừa không chú tâm lắm. Bởi lẽ Tiểu thừa quan sát vạn pháp mà thấy rõ chân lý vô thường sanh diệt. Cho nên họ dẹp bỏ tất cả để cầu được giải thoát mà thôi, ngoài ra đều không có nghĩa gì cả. Cho đến như vạn vật từ đâu sanh? Điều đó không phải là điểm mà Tiểu thừa muốn bàn luận kỹ năng. Cho nên đối với học thuyết này, ta phải quan sát nơi Đại thừa Phật giáo.

Đại thừa Phật giáo gồm có Giáo, Lý, Hạnh, Quả, như trước đây chúng ta đã có dịp trình bày rõ ràng “Giáo” là học thuật “Lý” là chân lý mà học thuật thuyết minh. Đại thừa Phật giáo có đủ hai điểm đó, cũng đã vượt ra ngoài khả năng của khoa học hiện đại. Còn như “Hạnh” và “Quả” thì khoa học lại không thể nào theo kịp.

Như trước đây trong phần tự luận đã nói, cần phải thật chứng nhất thiết Pháp, nhất tâm chân như (Chương I, tiết 5), có nghĩa là chúng ta phải chân nhận thức, chân chứng minh cái nguyên thể của vũ trụ vạn hữu. Điều này khoa học hiện đại đều chưa làm công việc họ làm, là chỉ đem tất cả nền triết học xưa nay, mà phải nhận đi rồi kiến lập lên một phương pháp nhận thức để thí nghiệm. Sở dĩ họ phủ nhận hết mọi thứ triết học là bởi vì các nền triết học ấy đều chỉ xây dựng trên danh từ suông, để làm mục đích cầu tiến. Nhưng đều không thể thực chứng được. Đại khái như các học thuyết Nhất nguyên, Nhị nguyên, Đa nguyên, Duy vật, Duy tâm đã giải thích trước, đều vậy cả.

Triết học là căn bản của tất cả các môn học khác. Chúng ta không thể chỉ căn cứ vào phương diện lý tưởng mà không có thực tế. Cho nên ngày nay các học giả đều cho những môn triết học ngày trước là giả thuyết và bài bác tất cả. Nhưng triết học hiện đại tuy họ cố gắng bằng trí lực để cầu thực chứng, nhưng họ còn kém cỏi nên chưa thực hiện được. Vì vậy, các học thuyết mà triết học hiện đại đề xướng còn là những phương pháp thí nghiệm. Nay chúng ta chỉ xin được trình bày ở đây một vài loại trứ danh. Và chỉ nói qua đại cương mà thôi. Đợi đến một dịp nào đó, chúng tôi viết thành sách, lúc đó sẽ có cơ hội thảo luận tường tận.

Triết học thực dụng chứng nghiệm của phái

Đổ Oai.

Triết học thực dụng chứng nghiệm do các học giả nước Mỹ xướng lập. Nhưng ở Trung Hoa, người ta chỉ biết Đổ Oai và phần đông người ta dùng Đổ Oai đặt tên cho học phải của mình. Phái triết học này họ không cầu thuyết minh bản thể vũ trụ vạn hữu, mà chỉ theo dõi, những gì có quan hệ đến mọi sinh hoạt của nhân loại để tìm cách giải quyết mà thôi. Hay nói cách khác là một môn học chuyên nghiên cứu về thực dụng nhân sanh Họ chủ trương rằng, cái bản thể vũ trụ vạn hữu, dầu cho có thể chứng minh được chăng nữa cũng không có quan hệ gì đến sinh hoạt của nhân loại cả. Mà vấn đề cấp bách của nhân loại vẫn là ở thực dụng của sinh hoạt mà thôi. Mục đích cứu cánh của học phái này là chính ở chỗ đó. Cho nên các học giả hiện nay đều không thừa nhận phái ấy là một triết học.

Hơn nữa dù cho có bảo là hữu dụng hay vô dụng đi chăng nữa, cũng chưa phải là một tiêu chuẩn tuyệt đối và duy nhất. Chính cái mà chúng ta có thể bảo là hữu dụng, thì cũng phải tuỳ theo thời gian và xứ sở mà có sự đổi thay biến hoá, quyết chắc không có thể có công dụng hằng thường. Chẳng hạn, như vấn đề con người đói thì thèm ăn, khát thì thèm uống. Trong lúc con người đang đói khát thì việc ăn uống là hữu dụng. Những khi con người không còn đói khát nữa, thì vấn đề ăn uống cũng có thể gọi là vô dụng. Vậy thì học phái này bảo rằng, “có thực dụng” là chân lý được tồn tại “vô thực dụng” thì chân lý không thể tồn tại. Dựa vào đó chúng ta thấy rằng, học phái này muốn phủ nhận tất cả. Nhưng trước hết, họ đã không thấy được rằng, chính bản thân của học thuyết này, đã không đủ lý do để đứng vững được.

Triết học tinh thần sinh hoạt của phái Âu –Căn.

Triết học tinh thần sinh hoạt là Môn triết học của nước Đức. Sự chú trọng của môn triết học thuần chánh, chuyên nghiên cứu về bản thể của vũ trụ vạn hữu. Nhưng học phái này đối với mục đích của phái triết học thuần chánh, họ cũng có khái lược sơ qua. Đại khái học thuyết của phái này họ bảo rằng, trong tất cả mọi sự sinh diệt biến hoá, đã sẵn có cái bất sinh diệt biến hoá nằm sẵn trong đó. Cái đó gọi sinh mạng của tinh thần, nó cũng là cái bản nguyên của thế giới và nhân sinh.

Triết học trực giác của phái Bá Cánh Sum và Triết học lý quán của phái La Tố Nhĩ.

Phái triết học Bá Cánh Sum (Henry Bergson) là một phái triết học của nước Pháp. Phái này lấy tâm lý làm nền tảng, cho nên gọi là trực giác. Con người có một năng lực đặc biệt, không cần kinh nghiệm không cần lý trí mà có thể trực tiếp nhận ra được nguyên lý của Đạo. Phái triết học của La Tố Nhĩ là một phái triết học của nước Anh, Phái này lấy số lý làm nền tảng, cho nên gọi là Lý quán. Cả hai triết phái này đều đả phá thuyết “Không thể biết được” của Khang Đức (Kant 1724 – 1804) và Tư Tân Tắc (Herbert Spencer 1820 – 1903) rồi suy luận thêm để lập luận cho học thuyết của mình.

Theo chủ trương của Tư Tân Tắc, đại khái ông bảo rằng, đối với sự vật, có cái chúng ta có thể biết, có cái chúng ta không thể biết. Chẳng hạn như bản thể của vũ trụ là cái mà không thể biết. Đối với cái không thể biết thì để yên vậy mà không cần phải bàn luận. Đại khái chủ thuyết của Tư Tân Tắc là như vậy.

Nhưng cả hai triết gia trên (Bá Cánh Sum, La Tố Nhĩ). Chủ trương rằng, cái mà chúng ta không thể biết ấy, chẳng phải là không thể biết một cách tuyệt đối, chỉ vì chúng ta chưa tìm ra được phương pháp để có thể biết, cho nên không thể biết mà thôi. Sau khi hai nhà biện bác như vậy, Bá Cánh Sum đặt ra một phương pháp trực giác về tâm lý còn La Tố Nhĩ cũng đặt ra phương pháp tính quán về số lý. Tóm lại, cả hai phương pháp nào đều đang còn trong vòng thí nghiệm, chưa được thực chứng.

Ba học phái vừa nêu trên, đại khái nó có thể là những thứ tiêu biểu cho những học thuyết triết học hiện đại. Nó cũng đã nêu cao mục đích hình nhi thượng học, nhưng chưa có thể thực chứng. Hơn nữa, nó đã từng phủ nhận tất cả các học thuyết giả danh vô thực. Nhưng đối với Phật pháp thì tuyệt đối không thể phủ nhận được. Bởi vì, cho đối với chân lý cao xa của Đại thừa Phật giáo như vạn Pháp tánh không, tam giới duy thức, vẫn phải chú trọng thực chứng mà không phải chỉ có nói suông, thì thiết tưởng cũng nên nghiên cứu Phật học.

Tiết 5: Những vấn đề tôn giáo trong đương đại.

Hai chữ Tôn giáo, theo sự giải thích của Phật giáo thì đó là cái thể và sự nhất tâm của chúng ta. Nó xa lìa ngôn thuyết, tư tưởng và sự phân biệt gọi đó là tôn và chân lý mà chúng ta dã dùng ngôn ngữ để chỉ bày, gọi đó là giáo. Còn tôn giáo thông thường là sự giáo hoá của một tông phái, hoặc là một sự giáo hoá được mọi người tôn kính ngưỡng mộ. Đại khái như Nhất thần giáo ở Châu âu, người ta gọi là Bổn giáo vì nó là một thứ đạo giáo được mọi người tôn kính. Cho nên chỉ có Bổn giáo mới được gọi là Tôn giáo, còn các học phái khác đều không phải là tôn giáo.

Hơn nữa, tôn giáo có nghĩa là “ép buộc tín ngưỡng”. Lại có chủ trương rằng, có một đấng đặc biệt vượt lên trên mọi sự vật như Thượng Đế... Đó là Bổn giáo, được mọi người ai nấy đều tôn trọng. Ý nghĩa về tôn giáo của thế gian, đại khái như vậy. Tuy mỗi tôn giáo đều có một lối nhận thức riêng về một phương diện nào đó của chân lý, nhưng nếu người ta vì tôn giáo mà có những mê chấp sai lầm, thì chúng ta không thể không thuyết để cho họ thấy rõ sai lầm.

1. Những vấn đề mê chấp về ma quỷ.

Thông thường người đời gọi là quỷ hoặc cũng gọi là linh hồn. Danh xưng thì tuy có khác, nhưng ý nghĩa thì đại khái đều chỉ người, hạng động vật bất luận là lớn hay nhỏ, sau khi chết không phải mất hẳn. Nay chúng tôi xin dùng một chữ quỷ để khái quát cho tất cả.

Ở đời đối với vấn đề ma quỷ thì không mấy ai được hiểu một cách rõ ràng chính xác, nên sanh ra mê chấp sai lầm và do đó mà tà thuyết sai lầm một thêm nhiều. Chẳng hạn như người ta có ý tưởng rằng, con người chết thì thành quỷ. Quỷ đó, chính là linh hồn rời khỏi thân xác và sống tự lập. Nếu ai mà lúc sanh tiền biết ăn ở lương thiện, thì quỷ này sẽ chuyển sang làm người, hoặc lên thiên đường hầu hạ đấng thượng đế. Và nếu ai lúc sanh tiền ăn ở bất lương độc ác, thì sẽ vào địa ngục chịu nhiều khổ sở, hoặc chuyển sanh làm loài súc sanh và súc sanh chết rồi thì cũng vẫn như vậy.

Lối mê chấp này, không khác gì loại mê chấp lấy quỷ làm ngôi chính thức, tiêu chuẩn, và cho tất cả các loài sinh vật đều do quỷ mà tái sanh. Cũng ví như nhà diễn kịch lấy đào kép làm ngôi chính thức (bản vị). Còn bao nhiêu những hình sắc khác, biểu diễn trên kịch trường đều do sự hoá trang kiều diễn của đào kép. Sự trang sức kiều diễm này một khi đã cởi bỏ hết, tất nhiên hình tướng của đào kép không còn như trước nữa. Thứ tư tưởng sai lầm này rất nhiều, nhất là ở Trung Hoa, ngoài ra, ở các nước khác cũng có. Tìm hiểu cặn kẻ mục đích của ý nghĩa này thì chúng ta thấy họ bảo rằng, khi thế giới hoại diệt thì nhân loại và súc sanh tất cả đều chết hết và chỉ biến thành quỷ mà thôi. Như vậy thì thật là buồn cười.

Ở đời, cũng có những vị thông minh sáng suốt đề xướng thuyết “vô quỷ” về phản đối lại mê chấp ma quỷ. Nhưng chưa chứng nghiệm được sự thật. Cho nên chưa đủ để phá tan được sự mê chấp sai lầm. Nay chúng ta căn cứ vào Phật giáo để thuyết minh, thì chúng ta thấy rằng trong Phật giáo không hề đề cập đến linh hồn. Đôi khi Phật giáo muốn tuỳ thuận thế gian để phương tiện giải thuyết thì cũng chỉ tạm dừng danh từ phảng phất tương tộ “Bổ đắc già la” làm tiêu biểu mà thôi.

Bổ đắc già la là gì? Đó là nghiệp thức của tất cả loài hữu tình. Sau khi chết chúng sanh theo nghiệp thức ấy dắt dẫn mà chuyển sanh trong sanh tử, mà không phải mất hẳn. Chính là cái nghiệp thức này.

Nhưng nghiệp thức này hoàn toàn và tuyệt đối không giống với quỷ, và quỷ có thể lìa thân người mà có thân xác sống độc lập và tồn tại cho nên lối giải thích của Phật giáo hoàn toàn khác với quan niệm về ma quỷ thông thường của thế gian.

Còn nói “quỷ” là chỉ một loài trong 5 thứ. Nó cũng sống chung với trời, người súc sanh, địa ngục ở thế giới Ta bà này. Quỷ cũng có thân thể, có động tác, có sinh tử và có hành sự… đại khái cũng như loài người vậy. Nhưng quỷ cùng sống chung với loài một chỗ mà chúng ta không thể thấy quỷ được, chỉ vì nghiệp báo khác nhau mà thôi. Người không thấy được các vị thiên thần, cũng vì lý do đó cho nên, loài quỷ chúng ta có thể nói là chuyển sanh làm quỷ, mà không thể nói quỷ là con người đã chết, cũng không thể gọi quỷ là do loài súc vật đã chết.

Cho nên, loài người có thể tái sanh làm quỷ, cũng như có thể tái sanh là thiên thần, làm loài súc vật, nhưng không phải chết là thành quỷ. Bởi vì do nghiệp thức mà chúng sanh luân chuyển sanh tử thì không thể thoát ngoài vòng ngũ thú được. Nếu chúng ta nhận thức rõ ràng vấn đề “ma quỷ” và đồng thời sự mê lầm lấy quỷ làm người chính thức cũng bị đánh tan.

2. Vấn đề số mệnh

Vấn đề số mệnh, như người ta thường gọi là thiên số, thiên mệnh. Nó có nghĩa là nhất định, không biến đổi, cũng có nghĩa chúng ta không thể cải khác đi được. Bao nhiêu những pháp thuật ở thế gian như chiêm tinh, chiết tự, toán mạng, xem tướng... đều do sự mê tín mà ra cả. Theo thuyết số mệnh thì họ bảo rằng một đời của con người giàu sang hay nghèo hèn, sống lâu hay chết yểu, nhất cử nhất động, một tiệc uống một bữa ăn nhất nhất đều do tiền định, mà không thể trốn tránh được. Lại vì người ta có thể bói, có thể toán có thể suy đạt, cho nên ai cũng muốn trong cái không thể lẫn trốn này, cố gắng tìm cách trốn thoát. Do đó mà sanh ra những ý tưởng viễn vông, nhưng tâm tư mơ ước được may mắn, thế rồi họ nghiễm nhiên công nhận ngoài luật nhân quả, còn có một thế lực của số mạng tự tại thao túng.

Loại tín ngưỡng mê lầm này đã thâm nhập sâu vào tâm lý của đa số nhân dân ở thế gian (Trung Hoa rất nhiều, mà các nước khác cũng có). Như thế, đối với tất cả nhân sự họ đều bỏ hết, và những đức tính tốt như: cần kiệm, từ thiện... đều là thuộc loại vô ích, mà chỉ ước ao được một sự may mắn trong muôn một, còn đạo lý nhân quả chân chính thì không tin.

Muốn dẹp được tệ nạn mê tín đó, một mặt chúng ta phải đả phá thuyết định mệnh, mặt khác chúng ta phải tìm hiểu nguyên nhân, để biết nó, hoặc là nương vào thần quyền để đặt bày ra mà mê hoặc mọi người, hoặc do nhận lầm không hiểu rõ lý nhân quả nghiệp báo?

Nếu căn cứ theo sự thuyết minh của Phật giáo, thì con người vì có nghiệp nhân của đời trước, nên quyết định phải chịu quả báo trong hiện tại. Nhưng họ đã nhận lầm nghiệp quả làm số mệnh, cho số mệnh có một thế lực hạn định thao túng. Nhưng họ không biết rằng, Đức Phật đã dạy, tất cả sự vật đều do tâm tạo. Nghiệp nhân đời trước của con người cũng do tâm tạo tác. Đã do tâm tạo tác thì mọi sự cải đổi cũng do tâm định đoạt cả. Như vậy, nếu con người không biết vạn sự do tâm, thì tất cả bị nghiệp quả ràng buộc bản thân. Trái lại, nếu chúng ta nhận thức được, thì có thể do tâm mình mà cải thiện và tiêu trừ hết mọi ác nghiệp. Quyền quyết định hoàn toàn do tâm mình. Không giống như thuyết định mệnh, chủ chốt do trời định. Ý nghĩa của luật nhân quả là như vậy. Đối với những người đã tin vào số mạng, nếu chúng ta làm cho họ nhận thức rõ ràng chánh lý nhân quả, thì sự mê lầm ấy tự nó bị phá tàn. Có như thế thì nhân tâm thế đạo mới thật có lợi ích.

3. Sự mê lầm về vấn đề không định.

Mọi sự vật trong vũ trụ đều do ý thức chúng ta phát hiện như thuật thôi miên cận đại, cũng có thể chứng minh điều này. Nhân vì sự minh liễu phân biệt của ý thức chúng ta, cho nên chúng ta nhận sự vật là có: Khi không có ý thức thì mọi sự vật cũng đều không có. Theo duy thức học, có 5 trường hợp không có ý thức: ngủ say, say sẩm chết giấc, nhập vô tưởng định, vô tưởng báo, nhập định diệt thọ tưởng. Vậy thì không định tức là vô tưởng định vừa nói trên.

Nếu so sánh với thế gian thì ta thấy trình độ tu không định rất cao, nhưng vì người ta luôn luôn nhận vì không định này mà sanh ra tư tưởng chấp không. Cho nên, chúng ta không thể không biện minh. Nếu tu không định, chúng ta có thể tạm trừ được ý thức, không cho nó sinh khởi được. Khi ở trong cảnh định này, chúng ta thấy vũ trụ vạn hữu hoàn toàn không có một vật gì cả. Có nghĩa là “tất cả đều không”. Trong khi đang định thì chúng ta thấy như vậy, nhưng khi ra khỏi định rồi thì chúng ta thấy có ý tưởng rằng, vũ trụ vạn hữu mà ta đã thực chứng ấy vốn là hư không, như Đạo lão bảo rằng: vũ trụ vạn hữu mà ta đã thực chứng ấy vốn là hư không và như Đạo lão bảo rằng “thể của đạo là hư vô” vì chúng ta chấp chặt lấy như vậy cho nên thành mê lầm.

Chúng ta nên nhận thức rằng, không định có một năng lực có thể dẹp phục được ý thức thứ 6, tạm thời làm cho ý thức không sanh khởi. Nhưng bản tâm thì chưa tỏ ngộ được.

Cho nên, sự mê mờ ấy biến thành trạng thái hư không mờ mịt. Nếu chúng ta chấp thủ cái hư không ấy, thì không phải là hoàn toàn cứu cánh. Bởi vì, vô minh phiền não trong ý căn, chúng ta chưa trừ hết. Vậy, người tu đắc định này, nên biết là giả dối và không nên đắm trước, mới mong tránh khỏi lỗi lầm. Nếu chúng ta chấp thủ cái hư không ấy làm bản thể, thì đến khi ý thức bổng nhiên dấy động, vạn vật lại xuất hiện khắp nơi, rồi chúng ta nhận lầm đó là sự cảm thông mầu nhiệm, thế là chúng ta đã bị lạc về ngoại đạo.

4. Sự mê lầm về vấn đề thần tiên.

Người Trung Hoa rất thích về thần tiên. Từ ngàn xưa đã như vậy rồi. Người nước ngoài cũng thích nhưng không nhiều bằng Trung Hoa. Nay xin căn cứ trên kinh Phật để thuyết minh một cách tóm tắt, hầu làm cho người đời không vì vấn đề này mà phải khổ nhọc vô ích.

Những bậc có đầy đủ thần thông biến hoá, gọi là thần, mạng sống lâu dài gọi là tiên. Theo Kinh Đại Phật Đảnh Thủ Lăng Nghiêm thì những bậc ấy gọi là tiên thú. Cho nên thần tiên cũng chỉ là một loại chúng sanh mà thôi. Cảnh giới của thần tiên là thấp hơn chư thiên và cao hơn loài người.

Tiên thú do tâm hưởng tu tập sắc uẩn kiên cố mà thành nghĩa là đối với 5 thứ: sắc, thọ, tưởng, hành, thức thì lấy tâm tưởng làm căn bản. Chẳng hạn như người có tâm tưởng tu về sắc uẩn kiên cố thì có nghĩa là tâm tưởng cầu được thân thể sống lâu bền; và lấy tâm tưởng đó làm hạnh nghiệp tu nhân thì sự thành công của họ sẽ là tiên quả.

Sanh mạng của các bậc thần tiên, so sánh với nghiệp báo của loài người thì họ sống lâu dài hơn, nhưng so với chư thiên ở cõi Dục thì thần tiên không thể sánh kịp. Huống nữa là so sánh với các chư thiên ở cõi sắc, vô sắc và quả vị của các bậc đã vượt ra ngoài tam giới thì thần tiên cũng không sánh kịp. Cho nên thần tiên cũng chỉ là một loài chúng sanh, tuỳ nghiệp mà chịu quả báo, chứ chưa được giải thoát và vẫn còn phải sanh tử luân hồi. Tuy sống lâu đến vạn tuổi, nghiệp báo hết thì thần tiên vẫn vào trong luân hồi. Bởi vậy, nếu ai cho thần tiên là hoàn toàn cứu cánh, thì đó là một điều mê lầm, không thể không biết.

Sự Quan Hệ Giữa Phật Giao Và Người Đời

Chương trước đây, chúng ta đã sơ lược phê bình, phán đoán qua các tôn giáo và các học thuyết ở thế gian. Nay chúng tôi xin thuyết minh về sự lưu hành của Phật giáo ở thế gian, để thấy sự lợi ích và sự quan hệ của Phật giáo đối với thế gian như thế nào, vậy sau chúng ta mới thấy rõ sự lớn lao đáng tôn quý của Phật giáo. Không như các tôn giáo các học thuật khác ở thế gian, chỉ có quan hệ đối với hành vi sinh hoạt của người đời mà thôi. Từ đó mà tránh được vì sự hiểu lầm mà đem Phật giáo đặt ngang hàng với những loại tạp nham khác.

Tiết 1: Phật giáo với hết thảy pháp giới chúng sanh.

Chúng ta nên nhận thức rằng, ý nghĩa căn bản của Phật giáo là ở điểm làm cho tất cả pháp giới chúng sanh xa lìa mọi thống khổ và được an vui. Phật giáo vốn không hạn cuộc trong phạm vi nhân loại. Như bảo rằng, tôn giáo chỉ có nghĩa là của mọi người tôn ngưỡng, thì phạm vi của nó chỉ thu hẹp trong phạm vi nhân loại mà thôi. Nếu đứng trên phương diện pháp giới chúng mà quan sát, thì chỉ có Phật giáo mới có khả năng phổ biến, để có thể tuỳ loại ứng hoá và diệu dụng vô cùng tận, đáng làm nơi trở về nương tựa của hết thảy pháp giới chúng sanh. Cho nên chính Phật giáo là một tôn giáo chân chính của hết thảy mọi loài. Yếu điểm của Phật giáo đã là phổ biến khắp cả 10 pháp giới, nay chúng ta nếu chỉ căn cứ vào đời sống của nhân loại để quan sát, thì sự nhận thức của chúng ta hoá ra quá hẹp hòi cục bộ. Tuy nhiên, chúng ta đang ở thế giới loài người, thì chúng ta nói việc của loài người thì đâu ta có hại gì.

Tiết 2: Sự ích lợi của Phật giáo đối với người đời.

Nay chúng căn cứ vào đời sống của loài người để thảo luận và chứng minh sự ích lợi của Phật giáo. Chúng ta nên nhận thức rằng những việc thần kỳ biến hoá không thể đem lại lợi ích thật sự. Vì lẽ, những việc thần kỳ biến hoá thì những loại tinh ma quỷ quái họ cũng có thể thực hiện được, không cần phải cầu cận nơi Phật giáo.

Nay thảo luận đến vấn đề lợi ích, có nghĩa là chúng ta phải nương vào chánh Pháp, để tu chỉnh thân tâm mới có lợi ích. Các bậc lợi căn thượng trí thì có thể nhờ đó mà trừ hết mọi mê hoặc sợ hãi, tâm trí thanh tịnh, sáng suốt; không để cho mọi sự lý luận, biến chuyển trên thế gian làm mê loạn, dao động, dẫn dắt, quấy phá, mà có được sự an vui chân chính. Vả lại, có thể tuỳ khả năng tu hành của mình, nương vào tâm từ bi, thi thuyết những phương tiện để lợi ích cho người khác. Như vậy thì, dù chúng ta có ở thế gian hay xuất gia cũng chẳng khác gì cả.

Lại nữa, đối với người thấp kém, hay không phải là bậc thượng trí, nhưng họ cũng biết tôn trọng kính ngưỡng Phật giáo. Cho nên chúng ta có thể nói, nhân có tín tâm mà sinh hiểu biết, nhân hiểu biết mà khởi hạnh tu hành. Căn cứ vào chánh lý nhân quả, chúng ta tu tập 10 thiện pháp nhân thiên thì tâm địa chúng ta cũng sẽ được an lạc, ngưỡng lên không thẹn cúi xuống không hổ và xứng đáng bậc thánh hiền trong nhân loại. Công danh tột bậc nhất của người đời là được làm bậc thánh hiền. Nhưng ở trong Phật giáo, tu tập 10 điều thiện vốn chưa phải là cao siêu gì, nhưng trong hiện tại, chúng ta đạt được những lợi ích cao cả của Phật giáo, là cái không thể có được trong các tôn giáo và các học thuật khác, trái lại, cái cạn cợt, cái giản dị của Phật giáo là cái có thể bao quát được mọi sở trường của các tôn giáo và học thuật khác.

Tiết 3: Phật giáo với pháp lành của nhân thiên.

Nay, điều mà chúng tôi muốn thuyết minh ở đây là sự quan hệ giữa Phật giáo và nhân gian. Vì lý do nào mà cần phải thuyết pháp lành của thiên đạo. Chúng ta nên nhận thức rằng, nhân sinh cũng là một thứ nghiệp quả. Tuỳ nghiệp nhân mà thọ nghiệp quả, vốn là do ở tâm, cho nên con người có thể thọ sanh làm người, cũng có thể sanh ở thiên đạo, hoặc cũng thể sanh làm Bồ Tát, cho đến làm Phật. Huống nữa xưa nay, các bậc thánh hiền, tuy đồng cũng là nhân loại, mà những hành vi của các ngài không những chỉ trong phạm vi pháp lành của nhân loại. Như Khổng Tử 70 tuổi mới được tự do theo ý muốn cua mình mà không vượt ra ngoài phép tắc kham khổ. Mạnh Tử 40 tuổi tâm mới bất động. Sự thành thật ở trong tâm của các vị là vậy đó. Cho nên nội chỉ một việc tu nhân của các vị, cùng đủ vượt lên trên nhân loại. Không những các bậc thánh hiền xưa, mà ngày nay, các triết gia cũng có những câu nói siêu nhân. Như vậy, có thể cho chúng ta thấy rằng, cùng đồng là nhân loại, nhưng cũng có những điểm rất khác nhau giữa người thường, người lương thiện, kẻ quân tử và bậc thánh hiền. Cho nên nay chúng tôi thuyết minh luôn cả các pháp lành của thiên đạo, thật ra chúng tôi không có ý muốn tách rời nhân loại ra mà có ý bàn luận đến những việc cao xa. Hơn nữa, các phép lành của nhân thừa và thiên thừa cũng chỉ là bước sơ cơ của Phật thừa mà thôi.

Pháp lành của nhân thừa.

Pháp lành của thiên thừa, gồm trước hết là hành trì 10 giới, tiếp theo là 10 thí. Tu 10 giới cần phải nhờ sanh nhẫn, tu 10 thí cần phải có chánh cần. 10 giới có nghĩa là con người có 10 điều ác nghiệp cần phải ngăn cấm, cho nên gọi là 10 giới. 10 giới là: sát sanh, trộm cắp, tà dâm (điều ác này thuộc về thân nghiệp), nói ác, nói hai lưỡi, nói dối, nói thêu dệt (điều ác này thuộc về khẩu nghiệp), tham, sân, si (điều ác này thuộc về ý nghiệp). Giới có nghĩa là chúng ta ngăn cấm nó, không cho nó gây tạo, nên gọi là 10 giới. Phương pháp để ngăn cấm là ở chỗ chúng ta phải có sanh nhẫn, sanh nhẫn có nghĩa là đối với sinh hoạt hàng ngày, chúng ta phải có năng lực nhẫn nại. Bởi vì con người không theo thói quen của mọi sinh hoạt mà khởi tâm tham lam tạo ác. Thì có thể an tâm sống thuận chánh lý. Đó là con người biết an phận giữ mình. Dù bên trong còn những khổ não, nhưng nhờ năng lực nhẫn nại, cho nên không làm 10 điều ác và giới hạnh vẫn đầy đủ. Đó là điều căn bản lợi ích cho chính mình. Một khi căn bản đã vừng vàng, tiếp theo, thực hành 10 thí để lợi người. 10 thí là từ 10 giới làm căn bản mà tiến thêm một bước. Ví dụ như, giới sát chỉ có nghĩa là không sát hại sanh vật, đã không sát hại sanh vật mà còn phải cứu mạng sống cho sinh vật nữa. Lại như không những của trộm cắp mà còn phải đem của cải bố thí cho người nữa. Không những không tà hạnh mà còn phải giáo hoá cho người giữ lễ nghĩa. Các điều giới cấm khác sau, chúng ta có thể suy luận để biết. Chỉ có điều là khi hành trì 10 thí, chúng ta cần phải hiểu chánh cần. Chánh cần có nghĩa là sự siêng năng phù hợp với chân lý mà không làm những điều lao nhọc vô ích.

Những thiện pháp của thiên thừa.

Pháp lành của thiên thừa, bước đầu là hành trì 10 thiền định. 10 thiền định này thông thuộc cả 3 cõi. Cõi dục có hai, cõi sắc có bốn, cõi vô sắc có bốn. Chi tiết như bản đồ dưới đây:

Hành trì 10 thứ thiền định cần phải có năng lực về pháp nhẫn (nhẫn nại về hoàn cảnh sự vật), để làm trợ lực cho việc hành trì. Nghĩa là hành giả để 5 thứ trần cảnh là sắc, thanh, hương vị, xúc làm phiền muộn quấy phá, lôi cuốn, tâm không xao động. Nhờ vậy mà hành giả có được 10 xã. Xã có nghĩa là rời bỏ, không cho là đã mãn túc. Chẳng hạn như xã bỏ 5 thứ thị dục ở đời (5 thứ thị dục thế tục của nhân loại: tài, danh, sắc, thực, thụy mà được Bạc dục định. Xả bỏ loạn động ưu não thì tiến thêm 1 bước, chúng ta đạt được vị Đạo định. Xã bỏ tất cả sự vật ở cõi dục, mà tiến lên sơ thiền của cõi sắc, rồi xã sơ thiền để lên nhị thiền, cứ như thế, chúng ta rời bỏ và tiến lên chứ không an trú vào bất cứ một chỗ nào, những điểm chính yếu là ở chổ phải tinh tấn. Tinh tấn có nghĩa là tinh thuần, chuyên nhất, chỉ có tiến mà không có thối.

Tiết 4: Nhân loại hay thánh hiền đều cần phải tu chứng các pháp lành của thiên đạo.

Như tiết trên đây đã nói, phương pháp hành trì các pháp lành của nhân thiên thừa như thế nào thì chúng ta đã thấy rõ. Chúng ta là nhân loại, tất phải lấy những pháp lành thuộc nhân thừa làm căn bản và tu tập trước. Giữ gìn cấm giới thì không hại mình, thực hành bố thí thì lợi người. Trí giới và bố thí, cả hai điều cùng thực hành thì căn lành được vững bền. Từ đó tiến lên, thực hành tu tập các pháp lành thuộc thiên thừa, để xây dựng nền tảng cho quả vị thánh hiền.

Thiền định và hỷ xã song tu, thì căn lành ngày một thêm sâu. Như vậy, hành giả có thể luôn luôn được sanh ở nhân loại hoặc thiên đạo mà không đọa lạc vào những nơi tội ác. Sở dĩ vậy mà người xưa bảo “người mong được thành hiền, hiền mong được thành thánh và thánh mong được thành thiên” là vậy. Như vậy, cho chúng ta thấy rằng, tâm hướng thượng mọi người ai cũng có và đầy đủ, nhưng chỉ có trình độ tu chứng, sai khác nhau như thế nào mà thôi. Bởi vậy cho nên, vấn đề thuyết pháp không phải chỉ để êm tai mà làm sao cho người nghe đúng như pháp mà tu hành mới được sự lợi ích chính đáng do chánh pháp mang lại.