SỐ 2128 — NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

PHẨM TÙNG ĐỊA DÕNG XUẤT

Ngọc Thiên nói dõng là vọt lên như nước bắn tung lên. Có khi viết là nhảy, chẳng phải nghĩa này.

Vấn tấn: Ngọc Thiên nói tấn là hỏi thăm, lời nói, chấp vấn thông vấn gọi là tấn.

Cự thân: Tự Lâm nói cự là lớn. Phương Ngôn nói giữa Tề, Tống nói lớn là cự. Thuyết Văn gọi là

A-dật-đa: A-thị-đa, nghĩa là vô năng thắng, danh hiệu Phật Di-lặc.

Bị tinh tấn: Bị là mang, có khi viết nghĩa là giáng ra phủ lên, Phương Ngôn nói bài là tản ra, chẳng phải nghĩa này.

Phấn tấn: Phấn là dương lên,Quảng Nhã gọi là chấn, tấn là nhanh, như chim bay thì lông dựng lên thân to ra.

Đầu đà: Đỗ-da nghĩa là đào thải hoặc gọi vứt bỏ. Hoặc gọi cải thiện, ý nói bỏ đi dơ dáy. Còn nghĩa là đẩu tẩu chẳng phải lý này.

Hội niệu: Hội là loạn, phiền, niệu là ồn ào. Đà-da-thành:

Diện trứu.

PHẨM NHƯ LAI THỌ LƯỢNG

Thích thị: Các kinh nói họ Cù đàm, thị tánh là khác, tánh là hệ thống trăm đời khiến không khác. Kinh cảm sanh ra. Thị là phát lát. Từ con cháu hoặc vì đất đai, hoặc do quan tước. Nên Thế Bổn nói tánh là ở trên thị là ở dưới.

Na-do-tha: Vì trong năm mươi hai số của mười tích là số thứ mười hai.

Niên kỷ: Mười hai năm là một kỷ.

Bái quý: Quý là bái. Tả Truyện nói quý mà phép.

Đảo sơ: Thuyết Văn gọi là dụng cụ bằng tre, có thể gọt bỏ phần thô lấy phần tế, Thiết Vận gọi là tấm lưới.

Trừ dũ: (đã giải).

Ức tải: Hoàng Đế tạo số pháp có mười bậc. Đó là ức, triệu, kinh, cai, nhưỡng, đệ, cấu, cách dùng có ba. Thượng trung, hạ. Số hạ mười vạn là ức, số trung là trăm vạn ức. Số thượng là vạn vạn là ức.

Du-lạc: Dạo chơi nơi cảnh đẹp sanh tâm vui mừng.

PHẨM PHÂN BIỆT CÔNG ĐỨC

Lượng toàn: Toàn là trở lại, Thiết Vận nói như dòng nước xoáy lại.

Tầm phân: Ngọc Thiên nói tầm tầm là qua lại, phân loạn, Quảng Nhã là loạn.

Đàn: Là đàn ra, bố thí.

Thi-la: Thi-la là thanh lương, thuận theo cổ là tịnh giới. Sàn-đề: Là an nhẫn.

Tỳ-ly-da: Là tinh tấn. Thiền: Thiền-na. Tĩnh lự .

Bát nhã: Ở trong nhân gọi là Na-la-nhã. Hán dịch là tuệ, ở trong quả gọi là Tát Phược Nhã, hoặc nói nhất thiết trì hoặc nói nam trí.

Tháp tư: Phạm gọi là Tỳ-ha-la, nghĩa là nơi du hành. Chính là nơi nhiều người vân du. Cũng gọi là tăng viên, nay lấy chữ tự để thay thế, Quảng Nhã nói tự là trị, Thích Danh nói tự là từ. Người trông coi quản ký phải nối tiếp nhau.

Tăng phóng: Tự Lâm nói phóng là tên khác của thất.

Đa-la-thọ: Xứ này không có, xưa tương truyền cây này cao bảy nhẫn, một nhẫn là bảy thước, thân nó như cây sồi thật cao bảy mươi, tám mươi thước, hoa như lúa vàng lớn như cái bát, người ta ăn nó rất nhiều.

Tu-mạn-hương: Hoa Tô-mạt-na rất thơm.

Chiêm-bặc: Chiêm-bác-ca, Hán dịch là hoa vàng, hoa nhỏ mà thơm. Ở Tây Vực rất nhiều vườn cây này.

A-đề-mục-đa: Loại này ở phương này không có nên không dịch.

Huân du: Cỏ thơm, lấy cỏ thơm hòa ngâm trong diếp đằng để cho mềm mới ép làm dầu, nên gọi là huân du.

PHẨM TÙY HỶ CÔNG ĐỨC

Mạch: Ngọc Thiên nói Đông Tây là mạch, mạch là con đường. Khiển súc: là thu ngắn lại.

Thô sáp:

Sang chẩn: Bịnh ngứa trên môi, Tam Thương nói là phong thủng. Oa khôi: Mồm méo mắt lệch.

Biển thê: Toán văn gọi là mỏng. Nay Văn Thông Tục gọi là rộng mà mỏng là biển thê, Quan Trung gọi là tấm biển.

Khúc lệ: Tự Lâm nói lệ cũng là cong, Thiết Vận gọi là trái.

Oa khúc: Ngọc Thiên nói oa là chỗ trũng cong xuống, Quảng Nhã gọi là xuống Tự Lâm gọi là ẩn. Ngọc Thiên nói khúc là cong, nhỏ.

Ngạch: Cái ngạch cửa.

PHẨM PHÁP SƯ CÔNG ĐỨC

Mệnh mệnh điểu: Chim cọng mạng. Xà-đề: Hoa kim tiền.

Mạt-lợi-hoa: Tràng hoa có thể làm búi tóc.

Soạn tập: Quảng Nhã nói soạn là định soạn thuật. Ba-lợi-chất-đa-la: Hương cây viên sanh.

PHẨM THƯỜNG BẤT KHINH Và PHẨM THẦN LỰC

Khánh khái: Thuyết Văn, Ngọc Thiên cũng nói là khái, Thương Hiệt Thiên gọi là thanh, có khi viết nhạc khí. Khái, Ngọc Thiện, Thuyết Văn gọi là khái là họ. Có khi viết hài là trẻ ho. Chẳng phải nghĩa này.

PHẨM CHÚC LỤY

Chúc là phó thác, Thuyết Văn gọi là nối tiếp. Quảng Nhã gọi là ủy thác. Nghĩa là đem nhiệm vụ phó thác cho.

PHẨM DƯỢC VƯƠNG

Nghiên: Ngói

Ca-la: Câu Xá Luận nói trong năm mươi hai số tăng gấp mười lần số thứ mười sáu.

Tàn-bà-la: Số thứ mười tám. A-súc-bà: Số thứ hai mươi.

Ngã thích: Thích là xưa, Chánh Pháp Hoa nói ta xưa cúng dường.

Tam Thương, cổ văn viết Tu-đà-hoãn: Dự lưu.

Tư-đà-hàm: Nhất vãng lai. A-na-hàm: Bất hàm.

A-la-háp: Ứng cúng.

Oán địch: Quảng Nhã gọi là oán đối, Nhĩ Nhã gọi địch là đôi.

PHẨM DIỆU ÂM

Kim cang vi tu.

Động diêu: Diêu là cây lay động.

Yên thúc ca: Báu sắc đỏ, Tây Vực Ký nói ở Ấn Độ có rất nhiều cây yên thúc ca hoa nó màu đỏ, hình lớn như bàn tay, sắc màu của thứ báu này, giống màu hoa ấy. Nhân đó đặt tên

Na-la-diên: Tên trời đa lực.

Tể quan: Thanh Loại nói tể là trị, nghĩa là quan lại cai quản ấp.

Quảng Nhã nói tể là chế, nghĩa là người soạn thảo công việc.

PHẨM QUÁN ÂM

Thuyền phưởng: Ngọc Thiên nói chu là thuyên, Ngọc Thiên nói phương là thuyền.

Phiêu đọa: Thuyết Văn nói phiêu là nỗi trôi chánh pháp hoa gọi là trôi nổi.

Sửu giới: Ngọc Thiên gọi là sất cốc, gông cùm.

Kiểm hệ: Quảng Nhã nói kiểm là giáp nghĩa là gông lại không mở ra được còn gọi là sát, nghĩa là kiểm tra trói buộc.

Đường quyên: Đường là luống, không, Thương Hiệt Thiên nói quyên là bỏ.

Chúc trớ: Thuyết Văn viết cũng như nay đều viết Thích Danh nói chú là chúc. Nghĩa là đem lời thiện ác chúc cho nhau, trớ là bảo người làm việc theo lời mình. Có khi viết là tự là nhấm, chẳng phải nghĩa này. Thiết Vận gọi là thư, lấy lời để đáp.

Chế điện: Âm dương xoẹt chớp. Thích Danh nói chế là dẫn, điện là diễn, nghĩa là chợt thấy rồi vụt tắt. Quan Trung nói chớp nhoáng.

Giáng bào: Trịnh Huyền chú Lễ Ký nói dương là mưa âm là khí.

Kết lại thành bào.

Giới lôi: Thi nói sao không nói giới, giới là cảnh tỉnh. Phương Ngôn nói giới là phòng bị.

Từ ý diệu đại vân: Mai-đát-lợi-mạt-na sanh từ ý.

PHẨM ĐÀ-LA-NI

Tổng trì có bốn, đây Là Minh Chú Dược vương Bồ-tát chú

La-sát: La-sát-bà gọi là bạo ác. Kiết giá: Ngật lật là sở tác.

Tứ cầu: Trịnh Huyền chú Lễ Ký nói tứ là dò xét, Cố Dã Vương nói tứ là chờ đợi, Vận Thuyên nói tứ là dòm lén nhau. Thương Hiệt Thiên nói hai người chờ nhau, Thuyết Văn cổ kim chính là viết bộ nhân, Tỳ Thương nói

Tỳ-sa-môn: Nghĩa là Đa Văn là Thiên Vương ở Phương Bắc trong Tứ Thiên Vương.

Hào đế:

Áp du: Áp là hoại, trấn.

PHẨM DIỆU TRANG NGHIÊM VƯƠNG

Chỉ trảo: Là móng tay, có khi viết Ngọc Thiên nói là vẫy.

Cám thanh: Thuyết Văn nói lụa bạch nhuộm màu xanh mà hiện màu đỏ, Thích Danh nói cám là hàm. Màu xanh mà bao hàm màu đỏ. Thuyết Văn nói trong màu xanh đỏ sanh ra sắc đỏ như tía sẫm màu Ma- ni khác với màu này.

Như kha: Thuộc loại ốc, xuất phát từ biển trắng, như tuyết.

Tần bà quả: Loại quả màu đỏ còn nhuận trường, phương này không có.

PHẨM PHỔ HIỀN

Trong Đà-la-ni nói Đế-a-nọa-tăng-già suất lược: Âm nọa: Phạm ngữ là hằng bị.

Liêu lệ: Liêu là nhiễu, nghĩa là ràng rịt.

Giác lai: Thuyết Văn, Ngọc Thiên nói đồng tử không nghiêm chỉnh.

NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

Sa môn Tuệ Lâm soạn thêm

QUYỂN 28

Kinh âm phổ diệu... tám quyển (Huyền Ứng)

Kinh chánh pháp hoa... mười quyển (Huyền Ứng)

Kinh vô lượng nghĩa... một quyển ( Tuệ Lâm )

Kinh Pháp Hoa tam muội... một quyển ( Tuệ Lâm)

Tát đàm phân đà lợi... một quyển ( Tuệ Lâm)

Pháp Hoa hậu dịch thêm phẩm... bảy quyển ( Tuệ Lâm)

Duy-na-cật sở thuyết... ba quyển (Huyền Ứng)

Duy-ma-cật... hai quyển (Huyền Ứng)

Vô cấu xưng... sáu quyển (Huyền Ứng)

Đại phương Đẳng Đỉnh Vương... một quyển ( Tuệ Lâm)

Đại thừa đỉnh vương... một quyển (Tuệ Lâm)

Thiện tư đồng tử... hai quyển (Huyền Ứng)

Đại bi phân-đà-lợi... tám quyển (Huyền Ứng)

Bi hoa kinh... mười quyển (Huyền Ứng)

Mười bốn kinh bên phải có sáu mươi mốt quyển đồng âm.

KINH ÂM PHỔ DIỆU

QUYỂN 1

Sa-môn Huyền Ứng soạn

Hất kim: Nhĩ Nhã nói hất là đến. Phúc tồ: Tồ là báo, cũng là lộc.

Tứ độc: Nhĩ Nhã nói nước chảy xuống đọng thành vũng, Thuyết Văn gọi là cái mương.

Ngu đần: Thuyết Văn nói ngu cũng là khờ lại đần cũng là ngu. Dõng điều: Là bình đựng rượu, Thuyết Văn nói điều là rượu.

Hạn song: Hạn là lan can.

Uyển hữu: Thuyết Văn nói vườn có tường thấp, cũng là cấm uyển. Cỏ.

Phác thọ: Tên nước, y theo chữ hai bộ đao có cán nắm có thể phác Tệ tạng: Chữ khó trong chu thành âm đãng, Thuyết Văn nói tệ là tiền tệ chỗ cất chứa.

Lung sỏ: Thương Hiệt Thiên nói lung cũng như sỏ, Thuyết Văn nói phòng ốc là sỏ, sỏ cũng như song cửa.

KINH ÂM PHỔ DIỆU QUYỂN 2

Bế chủng: Thuyết Văn nói chủng là gót chân, Quảng Nhã nói cũng là gót chân.

Khiếp tứ: Thuyết Văn nói tứ là cái giỏ đựng quần áo, cũng để đựng thức ăn tròn gọi là đan, vuông là tứ.

Di giá: Lễ Ký nói nam nữ bất đồng là di giá. Trịnh chú nói cái mắc áo nghĩa là dùng làm cái giá mắc áo.

Vụ nhạn: Nhĩ Nhã nói loài chim hoang dã sống ở ngoài hoàn dã gọi là điêu, nuôi trong nhà là vụ, vụ là con vịt.

Phân ba: Thuyết Văn nói phân là thơm, ba hoa.

Hài tiếu: Thuyết Văn nói hài là tiếng cười của trẻ em, Lễ Ký nói con sanh ba tháng tay cha ôm con cười mà đặt tên.

- Quyển 3 không có từ để âm nghĩa.

KINH ÂM PHỔ DIỆU QUYỂN 4

Ủy đam: Ủy là tích, đam là gánh vác, nghĩa là ủy trách để gánh vác lẫn nhau.

Giao thanh: Bay thành từng bầy như gà giống như con le nhưng cao.

Giảo cốt: Quảng Nhã nói giảo là cắn. Văn kinh viết Thuyết Văn gọi là ăn cay.

Liêu chúc: Nhĩ Nhã gọi là quan liêu, Quách Phác nói cùng làm quan với nhau gọi là liêu là bạn.

Ngung ngung: Thuyết Văn nói môi cá dẫu lên. Hoài Nam Tử nói mọi người ai cũng trông mong kính ngưỡng đức của người

KINH ÂM PHỔ DIỆU QUYỂN 5

Bất đế: Thương Hiệt Thiên nói đế là hắt xì. Văn kinh viết là sai.

Bảo đóa: Thông Tục Văn nói vun đất lên gọi là đóa.

Đề mạn: Thuyết Văn nói đề là lụa trắng, đỏ, vàng. Nhuận gọi là nguyên đề.

Châu uy: Thuyết Văn nói châu là không tròn gọi là uy.

Thác ngôn: Thi nói lời nói sai lầm của dân, tiên nói thác là giả tạo.

Tật lê: Cỏ tật lê tức bò đầy đất sanh con có ba góc. Văn kinh viết chưa thấy xuất xứ, ky là cái này.

KINH ÂM PHỔ DIỆU QUYỂN 6

Ngân ngân: Thuyết Văn nói ngân ngân là hòa vui mà tranh nhau, Lễ Ký nói ngân ngân là hòa kính.

Anh minh: Tự Lâm nói Trang Thái Tâm cũng gọi là nhìn tỉ mỉ.

Văn kinh viết là sai.

Khiêu điệp: Khiêu là nhảy, điệp là giẫm.

Phê đầu: Thuyết Văn nói phê là ngẩn đầu, Thương Hiệt Thiên gọi là đầu không ngay.

Thung dung: Thung là cái vẻ thung dung Nhân Nhã. Quảng Nhã nói thung dung là cử động.

Khôi khuếch: Tự Lâm nói khôi là lớn, khuếch là rỗng rang. Phách tẩn: Thuyết Văn nói xương đầu gối là tẩn.

Hổ quang: Nhĩ Nhã nói quang giống như con trâu. Quách Phác nói một sừng màu xanh nặng một ngàn cân.

Hòa thực: Đất chính là thực, Thích Danh nói thực như thức.

Tài nghiệt: Nhĩ Nhã nói nghiệt là chỗ, dư nghĩa là cây có tân dư thì chở.

Phạn lưu: phạm là trôi.

KINH ÂM PHỔ DIỆU QUYỂN 7

Truân khiên: Thuyết Văn nói truân là khó khăn, khiên là quái ngại.

Lâm phân: Là tên cây.

Lễ chúc: Nhĩ Nhã nói chúc là tặng, Quách Phác gọi là tặng cho

- Quyển 8, không có từ âm nghĩa.

CHÁNH PHÁP HOA KINH

QUYỂN 1

Sa-môn Huyền Ứng soạn

Lô đế: Hoặc nói Tát-câu-lộ-đế là tên người Hán dịch là quý tánh.

Diệm minh: Diệm là sáng rỡ, lửa bốc lên.

Chưng dân: Nhĩ Nhã nói chưng là đông, trời sanh chúng dân.

Khôi hoạt: Tự Lâm nói khôi là lớn, hoạt là xa.

Ký kim: Tự Lâm nói ký là cập, đến.

Hoắc nhiên: Là bỗng chợt, nhanh chóng.

Toán tụ: Hoặc viết là tục, tục là nối tiếp, nghĩa là tiếp tục tu nghiệp.

Dục dược: Ánh lửa sáng lóe, văn kinh viết là sai.

Ban lan: Thông Tục Văn gọi là văn chương, văn kinh viết sai.

Phổ diễn: Cổ văn viết chữ Thi Truyện nói phổ là lớn.

Giảo lược: Giảo là thô sơ, Quảng Nhã nói giảo là sáng.

Minh triết: Nhĩ Nhã nói triết là tài giỏi.

Nhược thiện: Thuyết Văn nói thiện là thêm vào Thương Hiệt Thiên nói thiện là trị thiện là lời hay.

Trào thoại:

Áp sức: Nhĩ Nhã nói tướng là áp, Quách Phác nói lấy đất trắng để điểm tô lên tường.

Nao cảnh: Chưa rõ xuất xứ. Chu Lễ nói một thứ âm nhạc để hòa với trống kim nao để dứt trống.

Phủ biến: Phụ là vỗ, vỗ tay là biến.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 2

Chước dịch: Chước dịch là lo sợ, cũng là đau bịnh.

Vị lịnh: Thương Hiệt Thiên nói lịnh là nghe, tai nghe được là linh.

Thước như: Thước là sáng láng, ý nói chợt lóe lên. Phu xuất: Phu là nhanh Quảng Nhã nói phu là đi.

Uẩn hận: Uẩn là oán, Thuyết Văn gọi là nộ cũng gọi là sân. Tệ tạng: (đã giải)

Suy đông: Suy là cây rai, đông là cây đòn dông chỗ cao nhất nhà.

Hạn thát: Quảng Nhã nói thát là cái cửa là cái cửa nách trong cung.

Hủy xà: Hủy là rắn độc, Hàn Thi Tử nói loài rắn có tên hủy, một thân mà hai miệng tranh ăn cắn nhau, tàn sát nhau.

Phúc thích: Phúc là rắn có rắn độc, trên nhọn như kim. Văn kinh viết con dơi là nhầm.

Bô thoán: Quảng Nhã nói bô là trốn.

Ô hô: Tự Lâm nói hô là thở ra, hô là gọi bảo văn kinh gọi là thọ.

Thu tức: Là tiếng thở than, văn kinh viết là giận, chẳng phải nghĩa này.

Hỡn xí: Hỗn là chuồng chỗ heo ở, xí là dơ, tạp.

Khòa quật: Hang gà ở gọi là khòa, chỗ thỏ núp là quật, văn kinh viết là sai.

Tra chế: Tra là xoa, văn kinh viết tha răng nghiến vào nhau. Chẳng phải nghĩa này.

Kỳ khiết: Hán thư vệ chiêu âm khiên Thương Hiệt Thiên nói người tề cho rằng khiết trá là kỳ, kỳ là khiết.

Yết di: Từ dương nói yết di đều là nói con dê thiến. Trủng lang: Thông Tục Văn nói trưng là mả đắp cao.

Cưu thản: Các kinh có khi viết cưu thản hoặc viết đều là nhầm, phạm âm. Hán dịch là hủy thân lớn.

Bạt hổ: Hán Thư Âm Nghĩa nói hỗ là bạt hỗ nghĩa là tướng bĩnh, không phục tùng.

Thiết trác: Trác là mỏ chim.

Thi hài: Là tên chung của xương, văn kinh viết chữ là sai.

Phần thiêu: Mao Thi Truyện nói phần là nướng, phần cũng như thiêu.

Khuông nhượng: Thuyết Văn nói khuông nhượng là phiền nhiễu. Nghĩa là phiền hà lo sợ, văn kinh viết bộ tâm. Nhượng là run sợ, khó khăn.

Ô ôn: Thuyết Văn nói ôn là hư thai.

Khôi tận: Đốt cây mà còn dư gọi là tận. Văn kinh viết tận của cỏ tận, chẳng phải.

Chích liệu: Giang Bắc nói chích là hơ tay chân, văn kinh viết là sai.

Bôn vụ: Vụ là chạy nhanh, Quảng Nhã gọi là chạy. Ngõ công: Con rết.

Chỉ triệt: Loài rắn độc.

Manh hội: Điếc bẩm sinh là hội, con người không hiểu biết là hội, văn kinh viết chữ hội bộ là sai.

Nhiêu binh: Thương Hiệt Thiên gọi là đốt. Miễn tế: Tế là vượt qua có ích.

Miễn lệ: Miễn là gắng, là tự cố gắng, lệ là khích lệ lẫn nhau. Nhiễu thuận: Nhiễu là an, Thuyết Văn nói trâu thuần hòa là nhiễu, Quảng Nhã nói thuận là tốt. Thuyết Văn nói nuôi chim thú khiến cho nó học theo là thuần, văn kinh viết chữ nhiều bộ thủ và chữ tuân là sai.

Trập tiết: Trập là ngăn trở, cùm buộc tiết là cùm ngựa, nghĩa là cột chân súc vật, đều gọi là tiết tiết, trói.

Báng san: Thương Hiệt Thiên nói san là lỗi, báng là chê bai. Cỗ dã:

Yêm thậm: Là không sáng.

Đông tảo: Đông là đau đớn, tảo là trên da nỗi hạch. Lại sang: Tự Lâm gọi là bịnh nan y.

Ưu ứ: Quảng Nhã nói ứ là bịnh, ứ là vết thương văn kinh viết sai.

Hoán triết: Sở Từ nói trác triết là tiếng chim.

Lê kham: Thông Tục Văn nói vằn đen gọi là lê kham. Háo ngỗ: Thanh Loại nói ngỗ là ngỗ nghịch.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 3

Tĩnh thanh: Nghĩa là an định không có tiếng tăm gì.

Phần ôn: Là mùi thơm, văn kinh viết là sai.

Lưu đãng: Thuyết Văn nói đãng là lỗi.

Kiều đình: Tự Lâm nói kiều là kỳ, văn kinh viết là ngạo, tài.

Trí ấn: Ấn là ấn khả, Thuyết Văn nói ấn là vương tín (ngọc tỷ của vua) Thương Hiệt Thiên nói ấn là nghiệm.

Hý du: (đã giải).

Tồ dận: Tồ là tước lộc, dận là nối dõi, văn kinh viết là sai.

Cỏ nộn: Thương Hiệt Thiên nói nộn là đói, văn kinh viết chưa thấy xuất xứ.

Ty kế: Thuyết Văn nói ty là lường, suy nghĩ, kinh viết là trao đổi hàng hóa sai ý.

Nghi dụng: Thương Hiệt Thiên nói dụng là lấy, văn kinh viết là sai.

Ngang ngang: Nghĩa là vẻ cung kính. Trư trệ: Đông Tây nói trư là con heo.

Kê vụ: Loài hoang dã là con le, nuôi trong nhà là con gà. Vụ là con vịt văn kinh viết là sai.

Xuất nội: Tự Thư nói nội là vào, văn kinh nói chữ này có bộ là sai.

Phiền oan: Thuyết Văn nói oan là khuất Quảng Nhã gọi là oan uổng, văn kinh viết là sai.

Ly thân: Tam Thương nói ly là sạch, cắt.

Lâm lộc: Nghĩa là rừng cây thuộc về núi gọi là lộc. Truyện nói lộc là chân núi.

Cù mộc: Thi nói phương Nam có cây si. Chú rằng cây si cành nhánh rủ xuống quanh co.

Kiết kiết: Thi Truyện gọi là lớn, Thuyết Văn gọi là lúa nẩy mầm.

Phong tiên: Chu Lễ nói tiên là sung túc, cũng gọi là dư, văn kinh viết là sai,

Phụ tự: Nghĩa là đập nát vật.

Phôi thai: Thuyết Văn nói phụ nữ mang thai một tháng là phôi, hai tháng là thai, thai là bắt đầu, nuôi dưỡng.

Thám bản: Thuyết Văn gọi là với lấy mò tìm. Tuyên hiệp: Hiệp là hợp, đồng, hòa.

Phỉ tân: Thi Truyện nói phỉ là văn chương tân là sáng rực rỡ.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 4

Diễm miến: Diễm là sắc đẹp, miến là nhìn bậy.

Dịch dịch: Dịch là đức rạng ngời Quảng Nhã nói dịch là thạnh.

Ta thán: Nghĩa là thở dài, văn kinh viết chữ là sai.

Khai vi: Tự Lâm nói vi là mở, tịch, văn kinh viết là sai.

Luy bị: Văn Thông Thường nói rất mệt mỏi gọi là bị, bị là mệt mỏi yếu ớt.

Truân truân: Dặn đi dặn lại là thành khẩn.

Ỷ toản: Thuyết Văn gọi là trắng đẹp.

Thanh Loại toản là ỷ, Văn Thông Tục nói mặc y phục xinh đẹp, văn kinh gọi là sai.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 5

Giải dịch: Di dịch là vui vẻ, Tự Lâm nói dịch là vui.

Bất lạo: Thông Tục Văn gọi là ý keo lận là lạo.

Thuyết Văn nói lạo là đích nghĩa là lưu luyến đi không nỡ.

Tỳ thể: Tỳ là tăng, dày, trợ giúp.

Thuần hóa: Ý nói chuyên nhất không tạp gọi là thuần, Tam Thương nói thuần là nồng.

Cầu thiêu: Thuyết Văn nói thiêu là nhìn trông vọng.

Ngạn để: Để giống như dưới Thuyết Văn gọi là vực núi cao.

Đào thải: Thông Tục Văn nói vo gạo gọi là đào thải.

Quảng Nhã nói thải là rửa.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 6

Khư tụ: Khư là ở, chỗ ở của dân gọi là khư, Quảng Nhã nói tụ là ở.

Nghĩa là chỗ người ta ở chung một vùng.

Tông lưu: Thi nói chim le chim cực vi ở gọi là tông.

Truyện nói chỗ nước đọng lại.

Thuyết Văn nói dòng nhỏ chảy vào dòng lớn.

Điều thuần: Thuần là thiện, cũng gọi là đi theo, văn kinh viết là sai.

Kinh quỳ: Tên của bà Đại Ái Đạo trong diệu pháp hoa.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 7

Ân thiều: Thiều là tên loại vũ nhạc, thiều là lời giới thiệu. Đôi xạ: xạ là bắn.

Trù mậu: Thi Truyện nói trù mậu là ràng rịt.

Điều nghi: Thông Tục Văn nói đại điều là nghĩ, nghi là lừa dối.

Tha địch: Là lật đật. (túc tích)

Lao phế: Phế là thối lui, dừng lại kinh văn viết là sai.

Khuy thâu: Thuyết Văn gọi là dòm lén.

Khể tang: Khể là chí, tang là ngạch trán, nghĩa là trán chấm đất.

Tuân pháp: Tả Truyện nói thăm hỏi là tuân, tuân là nghi thức hỏi thăm người thân.

Bần cũ: Thi nói cũ là vô lễ, Tự Thư nói cũ là rỗng không.

Nguyên nguyên: Ý nói nguyên nguyên chẳng phải một người, nghĩa là dân nói người thiện, vì thiện làm đầu, nên nói lê nguyên.

Văn kinh viết chữ ngoan ngoan là tham chẳng phải nghĩa này.

Muộn phúc: Phúc ức giống như tràn đầy.

Hoảng ế: Quảng Nhã nói hoãng là chết các chư hầu chết gọi là hoảng, ế là một khi phát bịnh lên thì chết gọi là ế.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 8

Đề hồ: Lạc tô là đề hồ, văn kinh viết đế là sai.

Tắc úng: Tỳ Thương nói ngạt mũi gọi là úng.

Tỉ nha: Nha là con chim quạ văn kinh viết là sai.

Giao tình: Loài này giống con le nhưng chân dài người ta nuôi nó để phóng hỏa tai.

Quán hô: Nghĩa là kêu gọi.

Hưởng hý: Hưởng là hiến tặng, nghi lễ nói cấp lương gọi là hý.

Hý cũng như bẩm cấp, cung cấp.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 9

Hào đào: Là tiếng gào khóc, văn kinh viết là sai.

Yểm ma: Thương Hiệt Thiên nói điều phục tâm người là yểm, cũng gọi là trong giấc ngủ gặp điều chẳng lành.

Tạp nhữu: Nay vì nhiều màu lẫn lộn nên gọi là nhữu.

Bảo anh: Quảng Nhã gọi là thủy tinh gọi đó là đá anh, ánh sáng của ngọc gọi là anh.

Thao thiết: Tham tài là thao, tham ăn là thiết.

CHÁNH PHÁP HOA KINH QUYỂN 10

Trào nghệ: Nghĩa là đùa giỡn.

Sanh phác: Thuyết Văn nói phác là trên mặt nỗi mẫn

KINH VÔ LƯỢNG NGHĨA

Tuệ Lâm soạn

Tỳ-ma-bạt-la (phạm ngữ) danh hiệu của vị Bồ-tát.

Đạm bạc: Cố Dã Vương nói đạm là yên tĩnh. Vương Dật chú Sở Từ nói đạm là an, Quảng Nhã nói bạc là tĩnh, Thuyết Văn gọi là vô vị hai chữ này đều là bộ tâm văn kinh viết hai bộ thủy là sai

Lung nhị: Thương Hiệt Thiên nói lung là điếc, Thuyết Văn gọi là không nghe, bộ nhĩ âm long Khổng chú Thượng Thư nói nhị là cắt Trịnh chú Chu Lễ Ký nói cắt mũi mình.

Mi tiệp: Thương Hiệt Thiên nói tiệp là lông mi, Thuyết Văn gọi là lông bên mắt, Cố Dã Vương nói Trịnh Huyền là vành mắt.

Tỏa cốt: Hán Thư nói liên tỏa, nghĩa là lấy châu xâu lại nhau.

Theo kinh tỏa cốt là gân cốt của Như-lai như hàm thiết ngựa móc lại nhau như kiên tỏa.

Ô trùng: Thuyết Văn gọi là bắp hàm, Thương Hiệt Thiên nói tràng là đường ruột, Quảng Nhã nói tràng là ruột lớn ruột nhỏ.

Tủy não: Thuyết Văn nói mỡ trong xương là tủy, Thanh Loại nói mỡ trong đầu là não.

Tỏa thân: Trịnh chú Khảo Công Ký nói tỏa là vấp váp, Giả chú Quốc Ngữ nói bẻ gãy là tỏa, Thuyết Văn nói tỏa là gảy.

Noãn thân: Giả chú Quốc Ngữ nói noãn là ấm xưa nay viết bộ hỏa âm kinh viết là sai..

Giãi đãi: Giả chú Quốc Ngữ nói giãi là mỏi mệt, Thuyết Văn gọi là lười, bộ tâm âm giải văn kinh viết cũng thông.

Lõi phấn: Trịnh chú Lễ Ký nói phấn là động, Quảng Nhã nói từ ở trên bộ

Nhãn nhiên: Khảo Thanh nói bạo tàn, Phách Tông Chú Tây Kinh Phú nói hân là gấp, Thuyết Văn cho là gió thổi lên,

Uất mậu là cỏ cây um tùm.

KINH PHÁP HOA TAM MUỘI

Tuệ lâm soạn

Sao sao: Quảng Nhã gọi là nhỏ, Cố Dã Vương nói sao sao là xâm tiệm.

Ngạc nhiên: Khảo Thanh nói ngạc là gặp nhau mà ngạc nhiên, Thuyết Văn gọi là lời thẳng.

Mạt lưu: Cố Dã Vương nói bọt nước nổi trên gọi là mạt.

Vô dạng: Lễ Ký nói lạnh không dám run, ngứa không dám gãi, tập là không dám mặc thêm áo.

Tích tháp: Khổng chú Thượng Thư nói tích là phân, Thuyết Văn bộ mộc âm cân, kinh viết bộ là sai.

Trạc chúng: Mao Thi Truyện nói trạc rửa, Quảng Nhã gọi là tẩy lau. Thuyết Văn gọi là giặt.

Thính ngã: Khảo Thanh nói thính là nghe bằng tai và thảm sát chắc chắn, cho phép Khổng chú Thượng Thư nói xét rõ phải trái, Trịnh chú Lễ Ký nói thính là đợi, Thuyết Văn gọi là nghe.

Hoạnh cường: Hoạnh cũng như mãnh, ác. Thuyết Văn nói chó hùng hổ không dám đến gần.

KINH ĐÀM PHÂN ĐÀ LỢI KINH

Tuệ Lâm

Tam mạn Đà-bạt-đà: Kinh viết chữ là nhầm, bạt, tiếng phạm Đường dịch là phổ hiền.

Tát-đàm-phân-đà-lợi: (Đọc lược âm Phạm), Chính Phạm âm là Tát-đạt-ma-bôn-noa-lý-ca Đường phiên là diệu pháp Bạch Liên Hoa, Ngài La Thập đời Diêu Tần gọi là Diệu Pháp Liên Hoa Kinh, lược bỏ chữ bạch.

Bào Hưu-la-lan: Tiếng Phạm là tên của Đức Phật chính Phạm âm là Bát-la. Đường gọi là đa bảo.

Vô ương số: (đã giải).

Huyền thân: Khảo Thanh nói huyền là mắt láo liên, cũng gọi là đi buôn bán.

Cấp thủy: Trịnh chú Khảo Công Ký nói cấp là dẫn Thuyết Văn cũng gọi là dẫn nước.

Bế tam ác đạo: Quảng Nhã nói bố là bít lấp, Thuyết Văn gọi là đóng cửa.

Bát nhã câu: Cố dịch phạm ngữ. Chính là phạm âm là Bát-la, Đường dịch là trì tích Bồ-tát.

Sáu bài chân ngôn trong phẩm Thân ở tập Đà-la-ni của kinh Pháp Hoa.

TỰA KINH DIỆU PHÁP LIÊN HOA

Đôn hoàng: Là tên quận, sa châu.

Quy Tỳ Thương: Tên của nước Hồ, tức An Tây tứ trấn. Cấp đa là tên của Tam Tạng dịch kinh.

Quyển I, II không có chữ để âm. Quyển IV thêm phần dược thảo dụ.

Dữ ấm: Ấm là bịnh trong tạng phủ (tim, gan) Xỉ khiết: Đã giải Từ đây đến cuối phẩm Phổ Hiền khuyến phát và phẩm chúc lụy đều y theo âm mà pháp sư Khuy Cơ đã soạn, không thuật lại.

KINH DUY MA CẬT SỞ THUYẾT

QUYỂN 1

Sa-môn Tuệ Ứng Soạn

Duy-ma-cật: Hoặc nói Tý-ma-la-cật, cũng nói Tỷ-ma-la-kê-lệ- đế, Hán dịch Vô cấu xưng, hoặc gọi là Tịnh Danh chỉ một nghĩa.

Tỳ-đa-ly: Hoặc nói Tỳ-xá-ly hoặc nói Duy-da-ly, cũng nói Bệ-xá- lệ-dạ đều là đọc chuyển nhầm của phạm âm. Chính gọi là Phệ-xá-lê, bên bờ Sông Hằng thuộc Trung Thiên Trúc nơi kiết tập của bảy trăm Hiền thánh.

Am-la: Hoặc nói quả Am-bà-la, loại quả này hoa nó rất nhiều kết trái thật ít. Lá tựa lá liễu mà dài hơn một thước, rộng ba ngón tay, quả như trái lê mà thòng xuống. Tên nước kia là thượng thọ, nghĩa là trồng ở vương thành. Trong kinh nói sống chín khó biết. Cựu dịch là Nại ứng. Chính gọi là Am-một La-cô-am-một la này đem vườn cúng dường Phật nhân đó mà đặt tên cô.

Vị hộ: Nhĩ Nhã nói vi là làm.

Bạn nhi: Quảng Nhã nói bạn là thân Thuyết Văn nói bạn là đồng chí.

Thiệu long: Nhĩ Nhã nói thiệu là nối tiếp long là hưng thạnh.

Ma-oán: Là chỗ đứng của thiên chủ thứ sáu trong luận thích: Đoạn Tuệ mạng nên gọi là ma, lại thường hành phóng dật mà tự chung thân nên gọi là ma ba tuần là nhầm, chính là phải nói Tỳ-dạ là tên ấy, Hán dịch là ác, thường có ác ý thành tựu ác pháp. Thành tựu ác tuệ nên gọi là ba tuần, trong kinh viết Ma-ba-tuần là giữ hai âm.

Du ư: Du là vượt qua, Quảng Nhã nói du là đi qua.

Đẳng quán: Thuyết Văn nói quán là nhìn kỹ, quán là trông cựu Duy ma kinh viết là Bồ-tát Chánh Quán.

Sơn tướng: Hai bên kia đây là tương, Cựu Kinh nói Thạch Mạ Vương Bồ-tát trong các kinh viết Sơn Tướng Bạt Bồ-tát là nghĩa này.

Trưởng giả: Theo phong tục các nước Thiên Trúc lấy việc buôn bán làm sự nghiệp, đi du phương nhiều nguy hiểm mà không sợ khó khăn, trải qua nhiều năm ắt được nhiều của quý.

Xưng vô: Danh là xưng, xưng là tốt đẹp. Chú rằng vật xứng ý người là tốt đẹp.

Khể thủ: Trịnh Huyền nói khể thủ là lạy sát đất.

Bất cơ: Quảng Nhã nói cơ là châm chích. Cơ vấn, Thuyết Văn cơ là phỉ báng.

Nhãn giả: Chu Lễ nói đức là một loại nhãn, Trịnh Huyền nói yêu người và vật gọi là nhãn, trên dưới thân nhau là nhãn...

Thâm thực: Thương Hiệt Thiên nói thực là trồng. Quảng Nhã nói thực là chứa.

Thuần thục: Thuần là tinh nhất, thuần là lớn, đẹp, văn kinh viết cũng là duyên nhất, thục là tốt đẹp.

Bác dịch: Thế Bổn nói Ô tào gọi là Thuyết Văn gọi là chơi cờ. Phương Ngôn nói từ quan về Đông, vào thời Tề lỗ đều gọi viên cơ là dịch.

Giai ngẫu: Tiểu triện nói giai là hòa, ngẫu là hợp.

Tửu tứ: Tứ là bày ra, nghĩa là bày bình rượu ra chợ quán.

Hóa chánh: Lễ ký, Khổng Tử nói chánh là nghĩa là đúng pháp mà dạy con nuôi bá tánh, Luận Ngữ nói chỉ đạo gọi chánh.

Bất hổ: Hổ là nương cây, Thi nói không cha lấy ai nương nhờ. Toát ma: Quảng Nhã nói toát là cầm, Thích Danh nói toát là chết.

Yến tọa: Thạch kim bằng cổ văn viết chữ. Quảng Nhã nói yến là an, nghĩa là lặng lẽ yên ắng.

Lý hạng: Chu Lễ nói năm nhà là một xóm, năm xóm là một lý, nghĩa là hai mươi lăm nhà Thi nói không xâm phạm lý tôi, lý là ở, Thích Danh nói năm làng là một lý, mới ở trong một lý.

San xà: Tên người

Mang nhiên: Nghĩa là mô mờ không tỏ, kinh xưa viết Toát nhiên là rồng rắn.

A-ma-lặc-quả: Chính phạm âm là Ma-la-quả, lá cây ấy như lá đào, quả như hồ đào, vị chua ngọt, có thể làm thuốc.

Vật nhiễu: Thuyết Văn nói nhiễu là phiền Quảng Nhã gọi là nhiễu loạn.

Túng vạn: Theo nhau gọi là tùng, Nhĩ Nhã nói tùng là trùng,

Quách Phác nói tùy tùng nên nói là trùng điệp.

Tảo sái: Thông Tục Văn nói lấy nước dằn bụi gọi là sái, nghĩa là lấy nước rải ra.

Nhiêu cô: Tự Lâm nói nhiêu là loạn...

Văn ngưỡng: Nghĩa là tự cường, Thuyết Văn nói vãn là cúi đầu, ngưỡng là ngẩng đầu.

Minh giả: Minh là đêm, tối tăm.

KINH DUY MA CẬT SỞ THUYẾT QUYỂN 2

Thù đối: Tam Thương viết chữ thù bộ ngôn, Nhĩ Nhã nói thù là báo đáp.

Thánh chỉ: Thể chữ viết Thuyết Văn nói chỉ là đầu mối của ý nghĩ.

Chí vấn: Trưng Sở Tam Thương Giải Cổ nói chí là đến. Bịnh dũ: Dũ là bớt.

Bao dung: Quảng Nhã nói bao là cái túi, dung là đựng. Ngươn ngạc: (đã giải).

Hấp trước: Quảng Nhã nói Hấp là uống. Tựu tháp: Nghĩa là dẫm lên.

Phước hủy: Là ban giúp. Chiêm bặc: (đã giải).

Chu cùng: Lấy của cho người là chu. Thi nói không ai không giúp là chu cứu. Cứu sự nguy cấp ấy.

Nột độn: Nột là chậm lụt, Thuyết Văn gọi là khó.

Phẫn nhưỡng: Nhưỡng là đất mềm. Nhượng nhượng là hòa hoãn.

Chi trừu: Trừu là loại đồng đều. Vương Dật chú Sở Từ nói hai người là nhĩ, bốn người là trừu, trừu cũng như bạn lữ.

Cơ cẩn: Nhĩ Nhã nói lúa không chín là cơ, rau không chín là cẩn. Hội loạn: Thuyết Văn nói hội là loạn.

Ấp trung: Chu Lễ nói từ tính là ấp, Trịnh Huyền nói vuông hai dặm. Quảng Nhã nói năm dặm là ấp, mười ấp là một làng. Tả Truyện Hề gọi là ấp có tông miếu tiên vương gọi là đô không có là ấp.

Dĩ hở: Nhĩ Nhã nói hở là phúc, hở là dày, nghĩa là phước dày.

Bất tiếu: Quảng Nhã nói tiếu giống như loại, Thuyết Văn nói xương thịt như nhau gọi là tiếu. Nay nói kẻ bất tiếu là kẻ chẳng giống ai, nghĩa là xương thịt không giống nhau lúc đầu của nó nên gọi là bất tiếu. Lễ Ký nói đứa con mình bất tiếu là thuộc loại ngỗ nghịch.

KINH DUY MA CẬT SỞ THUYẾT QUYỂN 3

Lung lệ: Hận lệ cang cường.

Bất tụng: Luận Ngữ nói người chưa thấy có thể thấy được lỗi mình mà trong lòng tự trách. Bao Hàm nói tụng cũng như trách.

Sở đồ: Theo chiếu định cổ văn quan thư đồ. Quảng Nhã nói đồ cũng như luận nghị, tính toán.

Nhị trá: Trong kinh có khi viết A-ca-ni-sa-tra. Hoặc nói Mi-sư-trá, đều là âm khinh trọng của tiếng phạm, chính phạm âm là A-ca-ni-sắt- sấu. Đây gọi là sắc cứu cánh thiên.

DUY MA CẬT KINH QUYỂN THƯỢNG

(Có tên là PHẬT PHÁP PHỔ NHẬP PHÁP MÔN TAM MUỘI KINH)

Huyền Ứng soạn

Nại thị: Tân-la-ma, kinh nói vườn cây Am-la, quả nó giống như quả lê.

Cứu oán: Tam Thương nói oán đối gọi là cừu.

Biên phát: Biên là kết lại, trong kinh viết phát cũng nghĩa này. Chi hành: Loài trùng biết đi sách nhà Chu nói chi hành là hơi thở.

Úc miễn: Nghĩa là tự khích lệ, Phương Ngôn nói Tế Lỗ cho rằng miễn là úc. Thuyết Văn gọi là miễn cưỡng.

Thích mạc: Thiên nhân vô tướng, theo chữ thích là chủ thích, cũng gọi là địch.

Hoảng hốt: Nghĩa là cái nhìn hư vọng là từ vô hình bất hệ. Thuyết Văn nói hoảng là cuồng. Hán Thư Âm Nghĩa nói hoảng hốt là mắt loạn.

Võng nhiên: Nghĩa là không xứng hợp võng võng nhiên là vô tri.

Cũng nghĩa là hoang mang.

A-di-điềm: Tiếng phạm Hán dịch là tàn học cũng gọi là tấn phát ý.

Vinh ký: Vinh là sáng lóe, ký là may mắn.

Ngưu trùng: Thông Tục Văn nói nước sữa gọi là trùng, nay ở Nhữ Nam gọi sữa là trọng.

Yêu độc: Khu Dịch viết nghĩa là dáng yểu điệu. Lộ bình: Bình là cái giường đẹp mà dài.

Nhục lai: Nhục là sĩ, nghĩa là hổ thẹn đến thăm hỏi.

Sào quật: Nghĩa là chỗ ở, Thông Tục Văn nói chỗ chim ở gọi là sào, hang thú ở gọi là quật.

Quyết thủ: Tỳ Thương cho rằng quyết là choàng dậy, Lễ Ký Tư Hạ nói đứng sửng người lên, cũng là vội vã.

Tác tất: Phương Ngôn nói tất là đẩy lên, Nam Sở nói hề đánh nhau gọi là tất.

DUY MA CẬT KINH QUYỂN HẠ

Chân nhân: Đây chính là A-la-hán, hoặc gọi là A-la-ha, trong kinh viết là ứng nghi, cũng nói là vô trước quả.

Câu hạng: Tự lược nói nước rẽ dòng, nghĩa là Tu-đà-hoàn, đây gọi là vào nhập lưu.

Hề đắc: Thương Hiệt Thiên nói hề là sao. Bấn lũ: (đã giải).

Phù dung: Thuyết Văn nói phù, hoa sen chưa nở. Hoa nở rồi là phù dung.

Hanh hoa: Tự Lâm gọi nhánh chính cũng là nhánh nhỏ. Các kinh đều viết phù dung hanh hoa nay kinh viết hanh là phương xa.

Bì thấp: Bì là giúp, chữ phải viết Thương Hiệt Thiên gọi tỳ là thấp.

Ô điền: Lớn là Hoàng, nhỏ là Ô, Tam Thương nói nước đọng là ô.

Dạ quang: Can Bảo Sưu Thần Ký nói Tùy Hầu đi thấy rắn lớn bị thương ông cứu chữa sau đó rắn ngậm châu đến báo ơn một tấc lụa bạch mà ban đêm sáng cả thiền đường.

Đồ lệ: Lễ Ký nói tám người là đồ, đồ là nô lệ, lệ như phụ giúp, lệ là nô lệ, bần tiện.

Sâm giá: Thuyết Văn nói giá là ba con ngựa kéo. Trù trướng: Là cuồng, dối lừa nhau.

Vị phu: Phu là nhanh, Quảng Nhã gọi là đi.

Bằng các: Thông Tục Văn nói gác đôi gọi là bằng, bằng cũng là giác.

Hoang kiến: Hoang là bỗng chợt, hư, nghĩa là hoảng hốt mơ hồ.

Cũng gọi là mê loạn.

Dĩ lực: Lực là siên năng.

Hoàng mang: Văn kinh viết hoảng. Nghĩa là cái thấy hư vọng, hoảng là sợ hải, hoảng là hoảng hốt, nay kinh viết là mê loạn, nghĩa ấy cũng như nhau, Hán Thư nói hốt hoảng là mờ mịt vô hình

Phi mô: cũng gọi là, quy mô,

Hằng trập: Thuyết Văn nói trập là tàng cũng gọi là kiểm, tụ tập.

THUYẾT VÔ CẤU XƯNG KINH QUYỂN THIẾT VẬN

QUYỂN 1

Huyền Ứng soạn

Am-la-vê-lâm: Cựu gọi là Ám-la-viên, tức Am-bà-la, nữ đem vườn cúng cho Phật mới đặt tên này. Vệ Hán dịch là nữ, ngày xưa cô này thường trông coi giữ gìn khu vườn này.

Chú vũ: Là mùa mưa, nghĩa là làm tốt tươi cây cỏ.

Phương thuật: Thuật là pháp, lại nữa đạo trong ấp là thuật. Thuật là thông nghĩa là không gì không thông.

Ly chiếp chủng: Cưu gọi là Ly-xa-tử, hoặc gọi là mễ xương, ly xương... là nhầm. Đây gọi là vương chủng của tiên tộc.

Hy di: Nghe mà không nghe được gọi là hi, nhìn mà không thấy gọi là di, vô thanh là hi, vô sắc là di.

Trì kế: Kinh xưa nói loa kế, tiếng phạm không có chữ loa, người dịch lập nghĩa.

Tụy cấp: Quật Địa Thông Lộ nói tuy tụy là đường tắt, Thanh Loại nói tụy tụy là đường dài. Cấp là thềm Tây Vực gọi là cái giống, đào đất làm giống để nước lóng vào đó múc.

THUYẾT VÔ CẤU XƯNG KINH QUYỂN THIẾT VẬN QUYỂN 2

Bát-vô-hạ: Ý nói lúc gặp tám nạn này không rảnh để tu đạo nghiệp.

Ca-giá-mạt-ni: Cựu gọi là Ca-chá, đây gọi là châu thủy tinh Trữ lập: Nhĩ Nhã nói trữ là lâu, nghĩa là đứng lâu.

THUYẾT VÔ CẤU XƯNG KINH QUYỂN THIẾT VẬN QUYỂN 3

Đắc thuyên: Thuyên là trừ. Bịnh dũ: Dũ là bớt bịnh.

Nguyên ngạc: (đã giải).

THUYẾT VÔ CẤU XƯNG KINH QUYỂN THIẾT VẬN QUYỂN 4

Tỳ-đa-ly: Cựu gọi là Tỳ-đa-da cũng gọi là Tỳ-ni, đều nhầm. Đây gọi là ly hành, hành cũng là đạo, nghĩa là ở đâu tu hành có thể đắc đạo, cũng dịch là diệt phần đắc, ý nói điều phục thóa độ, giải thích nghĩa, có ba.

1. Dẫn tải nghĩa: Như mười công đức lợi... được dẫn bởi pháp này.

2. Điều chân nghĩa: Khiến cho hai nghiệp thân khẩu được điều phục ngay thẳng.

3. Thương thắng địa nghĩa, từ giới lên định đến từ quả Sa-môn. Quan quả: Thích Danh nói không có vợ là quan, không con là độc, ý nói người độc thân buồn bã không ngủ được, mắt thường đau đáu như cá không nhắm mắt.

Nhân phục: Thuyết Văn nói trang xe lót thảm chiếu. Thích Danh nói người trong xe trang sức, dùng da hổ làm, có hoa văn để làm cần tựa.

Bàng sanh: Phạm nói biết lợi dược trụ ni cũng gọi là Đế-lợi-da-cù-đàm-ni-già, Hán dịch là bàng hành, cựu gọi là súc sanh, hoặc gọi là cầm thú.

Kinh kỳ: Tự Lâm nói kỳ là tâm động, Thuyết Văn gọi là khí bất định.

Sai nghi: Sai nghi, Quảng Nhã nói sai là sợ.

THUYẾT VÔ CẤU XƯNG KINH QUYỂN THIẾT VẬN QUYỂN 5

Tuân cầu: Thăm hỏi.

Sư quyển: Nắm ngón tay lại gọi là quyển bậc thầy kiệt xuất không bằng nắm vững trong tay, làm mà không nói.

THUYẾT VÔ CẤU XƯNG KINH QUYỂN THIẾT VẬN QUYỂN 6

Di-đồ: Thuyết Văn nói di là bằng cũng gọi là thường.

Đảm sơn làm: Phạm nói Yết-đạt-la, cựu gọi là Khư-đà-la, vùng miền nam có rất nhiều cây này.

Hiệp đồng: Nhĩ Nhã nói hiệp là hòa. Khinh miệt: Nghĩa là xem thường nhau.

ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG ĐỈNH VƯƠNG

Duy-ma-cật: Tiếng phạm kinh viết bộ là sai.

Môn khổn: Trịnh chú Lễ Ký nói ngạch cửa Thuyết Văn gọi là chốt cửa.

Phân ba: Trịnh Tiên Mao Thi nói phân phân nhiên là hương thơm, Quách Chú Phương Ngôn nói phần hương là hòa điệu, Thanh Loại chép người Tần nói hoa ba là ba.

Hoàng diệu: Quảng Nhã nói hoàng là sáng rỡ. Thuyết Văn gọi là minh. Quảng Nhã nói diệu là chiếu.

Y tế: Mao Thi Truyện nói y là nương tựa, Quách chú Phương Ngôn nói y là nhớ vào. Thuyết Văn giống Mao Thi Truyện chữ từ bộ nhân âm y, kinh viết bộ khuyển là sai.

Bang-nậu-văn-đà-ni-tử: Phạm ngữ, đều là tên người. Quái ngại: (đã giải).

Hung họa: (đã giải). Hội loạn: (đã giải).

Bào mạt: Thuyết Văn nói bọt nổi trên nước Cố Dã Vương nói bọt nổi trên nước, từng lớp lớp bọt trên nước.

Thổ kích: Cố Dã Vương nói nắn đất thành hình vuông mà không nung gọi là kích (ngói mộc), Thuyết Văn cũng nói như vậy.

Quyên khí: Quách chú Phương Ngôn nói quyên là trừ, Khổng chú Thượng Thư nói quyên là phế, Nhĩ Nhã gọi là vong, Thuyết Văn gọi là.

Nhiễu hại: (đã giải).

Khiếp luy: Quảng Nhã nói khiếp là sợ. Gia Ngữ nói do mạnh mẽ nên không sợ. Xưa nay chữ viết bộ tâm và khừ. Đỗ chú Tả Truyện nói luy là yếu. Hứa Thúc Trọng chú Hoài Nam Tử nói luy là ốm, Thuyết Văn gọi là sưu.

Bích chi: Khảo Thanh nói bích là bức tường thấp đắp cao trong nhà.

Cao đăng: Quách chú Nhĩ Nhã nói đăng là đèn sáng, Thanh Loại nói đèn không châm là đăng, có châm là định, Thuyết Văn cũng viết.

Thám cổ: Khổng chú Thượng Thư nói thám là lấy, Thanh Loại nói thanh là lấy, Thuyết Văn gọi là lấy xa.

Yểu minh: Khảo Thanh nói yểu minh là sâu xa. Quách Chú Phương Ngôn nói yểu là u nhàn yên tĩnh, Mao Thi Truyện nói minh cũng như yểu, Trịnh Tiên gọi là đêm tối, minh minh là mờ mịt mắt người không thấy.

Nhai để: Khảo Thanh nói nhai là lực hiểm giữa vách núi, núi cao có vực, Hoài Nam Tử nói chỗ tột cùng của vực.

ĐẠI THỪA ĐỈNH KINH

Tuệ Lâm soạn

Am-la: Khảo Thanh nói Am-la là loạt quả ở Ấn Độ ở Đường cũng có.

Túc niếp: Quảng Nhã nói niếp là đi, đuổi theo bước chân đã đi, Phương Ngôn gọi là đăng, Thuyết Văn gọi là lún.

Mãn cúc: Thi nói hai tay gọi là cúc Trịnh chú Lễ Ký nói cúc là trong tay. Văn kinh viết là lấy cũng được.

Tần phân: Vương chú Sở Từ nói phân là thạnh, Hàm Thi Ngoại Truyện nói qua lại Quảng Nhã gọi là đông, loạn, Văn Tự Điển Thuyết gọi hai chữ đều bộ mịch.

Lộc uyển: Theo Tây Vực Ký nói Ba-la-ni là tên viên uyển của nước này cũng là Lộc giả uyển, cũng gọi là Thi Lộc Lâm, Cựu dịch nước Ba-la-nại, cũng là nơi chuyển pháp luân đầu tiên của Phật

Hội nào: Đại phương Quảng Đỉnh Vương ở trước (đã giải): Tập Huấn nói nào là nhiều người quấy loạn, Khảo Thanh nói nhiều người huyên náo, chữ chính xưa nay là không yên tĩnh, bộ nhân bộ thị, chữ hội ý văn kinh viết bộ môn.

Uất-đơn-việt: Phạm ngữ, Bắc Câu-lô châu. Hoặc Uất-đát-la, Uất- đát-la-câu-lâu, nhầm chính phạm âm là Uẩn-đát-la-củ-lỗ. Dịch là cao thắng. A-tỳ-đàm luận nói vùng đất vuông cao lớn tuổi thọ nghìn tuổi không có khổ thường được an vui. Vì tuyệt diệu hơn các châu khác nên gọi là Cao Thắng.

THIỆN TƯ ĐỒNG TỬ KINH

(Chỉ có Quyển thượng).

Huyền Ứng soạn

Nạch quyền: có Hai âm; Nữ trác phản, nữ cách phản. Nạch là nắm bắt. Thuyết văn; Nạch là đè.

ĐẠI BI PHÂN ĐÀ LỢI KINH

QUYỂN 1

Huyền Ứng

Ba-xoa: Hoặc nói Tỳ-lưu-bát-xoa, nói cho đủ là Tỳ-lưu-ba-a-xoa, Cựu dịch là tạp ngữ. Chính là Xú Nhãn, tên vụ vua ở Phương Tây.

Đề đàm thâu bại bế a nấc tu ni la thuyết đa mễ tát miễn sư bệ hám già sát dương a súc lược kiết.

- QUYỂN 2, 3: Không có âm.

- QUYỂN IV

Vẩn bà: Tên Đồng Tử

ĐẠI BI PHÂN ĐÀ LỢI KINH QUYỂN 5

- Huyền Ứng

Tháp nhiên: Tinh kinh mất chỗ của mình Trang Tử nói tháp nhiên giống như mất đi sự tình cờ.

Dục mãi: Nghĩa là buôn bán.

Kha mã: Tự Lâm gọi là ngồi xoạc chân.

- QUYỂN 6,7,8 không có.

KINH BI HOA

(10 Quyển)

Chỉ có Quyển 1, phiên âm một bài chú. Còn lại không có từ âm nghĩa.

Chí nê át đề la đà để noa a tỳ do đế la tuyệt la khạn vĩ tha đa chi hạt đa a thê.

NHẤT THIẾT KINH ÂM NGHĨA

Sa-môn Tuệ Lâm soạn.

QUYỂN 29

Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Mười quyển Tam Tạng Nghĩa Tịch.

Kim Quang Minh Tối Thắng Vương Kinh Mười quyển Sa-môn Tuệ Lâm .

Dịch lại ba mươi tám bài chân ngôn, kinh y theo bổn cũ. Hợp bộ Kim Quang Minh Kinh.

Tám quyển, nhân gian bốn quyển Kim Quang Minh ở cả trong đó.

Ba kinh hai mươi tám quyển ở bên phải cùng âm với quyển này.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG

QUYỂN 1

Kim quang minh: Chữ kim ở trên, Thuyết Văn nói màu hoàng kim trong năm sắc là lâu dài, chôn không phai, luyện không nhẹ, hành thổ của Tây Phương sanh vàng nên từ bên trái phải bộ thể điểm tương kim ở trong đất. Quang Thuyết Văn gọi là sáng. Trên bộ hỏa dưới là chữ nhân cổ, chữ hội ý. Dưới chữ minh. Thuyết Văn viết giống như ánh trăng ngoài cửa sổ khi lọt vào cửa thì chiếu sáng, cũng là chữ hội ý.

Tối thắng: Vận Thuyên nói tối là thâm. Khảo Thanh gọi là thắng, yếu, Sử Lý nói công thật nhiều, Thuyết Văn gọi là tổng kế, Vận Khuyên nói thắng là khắc, thắng là đảm đương, Khảo Thanh gọi là mạnh, Thuyết Văn gọi là nhậm.

Thứu phong sơn: Tên núi Linh Sơn ở Tây Vực. Xưa gọi là Kỳ-xà- quật. Nay núi này có nhiều chim thứu ở nên lấy đó đặt tên.

Trọng đảm: Khảo Thanh nói đảm là gánh lấy cây gánh đồ vật. Đãi đắc: Mao Thi Truyện nói đãi là kịp.

Bà-thấp-ba: Phạm ngữ danh hiệu của vị A-la-hán.

Lụy nhiễm: chữ thuộc khứ thanh. Tập Huấn nói gia lụy, Khảo Thanh gọi là tội liên đới. Quảng Nhã gọi là tích tăng thêm.

Du ư: Khổng chú Thượng Thư nói du là vượt qua, Quảng Nhã gọi là viễn, Thuyết Văn gọi là Tiến.

Liêu chủ: Trịnh chú Chu Lễ nói: Dứt bịnh là liệu.

Y vương: Chu Lễ nói y sư là người làm việc chữa bịnh, chế thuốc để trị bịnh cho muôn dân.

Chiên-đàn: Tiếng Phạm, tên loại gỗ thơm, nhà Đường không có cây này, chính gọi là bạch đàn hương, loại màu hơi đỏ là quý nhất.

Phá ế: Khảo Thanh nói mắt nhặm.

Lê-xa-tỳ đồng tử: Phạm ngữ nhầm, chính Phạm âm là Mễ-nhiếp- tỳ. Đường dịch là công tử quý tộc, các kinh khác có viết là Ly-xa Tử.

Ế-la-diệp: Ế-la là tiếng Phạm, tên loại cây ở xứ ấy. Diệp là tiếng gọi của đời Đường, tức là tên Đại Long vương Ê-la-bát-đa. Bát-đa cũng là tiếng Phạm, vị Long vương này thời xưa, thân làm Tỳ-kheo, vì tâm sân hận trù rủa cây Ế-la, khi chết đọa vào loài rồng, vì không giữ giới phá cây cỏ, nên nghiệp cảm rơi vào Long vương, trên đầu mọc cây ế-la, vì tâm sân hận nên thọ làm thân rồng. Vì tu trì các công đức có phước đức lớn được làm Long vương. Nên kinh Niết-bàn nói. Giả sử nghiệp đã trăm kiếp cũng không mất, khi gặp nhân duyên thì phải chịu quả báo.

Trì sử thủy: Thương Hiệt Thiên nói sử là nhanh, nước chảy nhanh, xưa nay chữ phải viết bộ mã là sử, văn kinh viết là sai.

Tần-mi: Khảo Thanh nói tần là nhíu mày. Quảng Nhã gọi là ưu sầu không vui.

Yết-lộ-trà vương: Kim sí điểu vương, Cổ dịch là Bà-tẩu-la.

Ưng hộ: Trịnh chú nghi lễ nói ưng là ôm, Thương Hiệt Thiên gọi là trì.

A-súc: Tiếng Phạm, Đường dịch là Bất Động.

Tà cổ: Ác quỷ thần tìm cách mê hoặc, giết người. Tháo dục: Cố Dã Vương nói Tháo cũng như tắm gội.

Tiên khiết: Quảng Nhã nói Tiên là đẹp, Tự Thống nói khiết là trong sạch.

Thực chủ: Đỗ chú Tả truyện nói thực là nuôi lớn. Thương Hiệt Thiên nói thực la trồng, Khảo Thanh gọi là đa, Quảng Nhã gọi là lập.

Đoản Thúc: Quảng Nhã nói thúc là gần, Thuyết Văn gọi là bức bách.

Cốt tủy: (đã giải). Phân phức (đã giải).

Ác tặc: Cố Dã Vương nói ố là oán ghét.

Tư thổn: Mật pháp nói suy tính nghĩ ngợi sâu xa gọi là tư, kinh viết là chữ thông tục, Khảo Thanh nói thổn là tính. Suy nghĩ tính toán trong lòng.

Tề hạn: Trịnh chú Lễ Ký nói: Tiết lượng đích số: Tập Huấn nói là nước nhỏ giọt xuống. Thuyết Văn viết bộ Thủy Âm Thích Văn Kinh viết sai.

Tích chư: Khổng chú thượng Thư nói: Tích là phân, Thuyết Văn gọi là chặt cây, bộ mộc bộ cân, văn kinh viết ?

Đạc tri: đạc là đo lường. Bẩm tánh: Bẩm là thọ. Cơ cẩn: (đã giải).

Thế lệ: (đã giải)

Thiên đàng: Khổng chú Thượng Thư nói Thiên là lệch một bên. Thuyết Văn nói thiên là không đươc bằng thẳng. Thái Công Lục Thao nói bạn là đàng. Luận ngữ nói quân tử nhóm mà không đảng. Khổng chú nói đảng là bạn. Thuyết Văn từ bộ Hắc Âm Thượng.

Biên bỉ: Đỗ chú Tả Truyện nói, bỉ là ấp ngoài cùng lãnh thổ. Giả chú Quốc ngữ nói bỉ là thô lậu, nghĩa là ngoài vùng hoang dã ở biên giới, cách thủ đô khá xa.

Khiết-thọ-la: Phạm ngữ, đó là tên của một loại cây, Trung Quốc không có.

Quy mao: Bạch Hổ Thông nói: Rùa là lâu dài, Thuyết Văn nói quy là cựu, xương bên ngoài mà thịt bên trong. Kiểu chữ bốn chân, đầu và đuôi.

Văn nhuế: Văn là con muỗi cắn người, loài trùng biết bay, chuế là con ong ruồi. Cố Dã Vương nói loài bay ít ưa bay vào rượu. Lại có loại trùng nhỏ giống con chuế ưa cắn người, gọi là mô tử.

Điệt trùng: Thương Hiệt Thiên nói điệt là loài trùng dưới nước, Nhĩ Nhã nói đĩa cắn người vào trong da thịt để hút máu người ta bất giác thấy đau, loại này rất nhiều, chữ chuyển chú.

Như phong: Hán Thư nói phong là nhọn. Thuyết Văn nói mũi nhọn bịt trên đầu đao kiếm. Bộ Kim Âm phong nay kinh viết cũng được.

Thố giác: Thố là chữ tượng hình, điểm giống đuôi thỏ mà nói sừng thỏ, hiển thí dụ hoàn toàn không có.

Thê Đăng: Giả chú quốc ngữ nói thê bậc thềm. Thuyết Văn nói thềm (bục) gỗ. Quảng Nhã nói đăng là bước lên chữ hình thanh.

Nhược thằng: Thuyết Văn nói loài trùng bụng lớn, sanh trứng rồi biến thành con nhặn, có nhiều loại khác nhau.

Tửu túy: Uống rượu quá độ, thần thức mê muội gọi là túy.

Hưu lưu: Là loài chim quái gở, ngày ngủ, ban đêm đi tìm thức ăn, lớn như quạ, mỏ nhọn có nanh vuốt, mắt như đồng đỏ có thể lóa mắt người, cũng gọi là đảng hồ. Tiếng kêu của loài chim này như tự kêu mình.

Sản cái: Chữ cái đáng ra phải viết nghĩa là bung dù ra để che thân, sản tức là cái.

Tiêu liêu điểu: Con chim sí. Quách Phác nói loài chim này ưa tìm hạt nó ăn côn trùng. Vùng Giang Nam gọi là vệ hổ, nó tựa chim sẻ, lông rằn xanh đuôi dài, nó lấy bông làm tổ giống như tấm lụa, phương ngôn gọi là nữ công.

Tý-hàm: (đã giải)

Quyền hiện: Khảo Thanh nói trái lẽ thường mà hợp đạo gọi là quyền phải nắm giữ việc mình.

Phiêu nịch: (đã giải)

Bà-la-môn: đọc nhầm tiếng Phạm, công gọi là Bà-la-giá-ma, chính phải đạo là Một là cảm ma, Đường dịch là tinh hạnh, hoặc gọi là phạm hạnh. Tức à trên trời Phạm thiên ở Sơ thiền Sắc giới, dân chúng nước kia có 4 loại khác nhau. Bà-la-môn là một trong số đó. Tự truyền rằng dòng dõi ta là từ miệng Phạm thiên sanh, học bốn bộ Vệ-đà những người tài giỏi thông minh, thủ chí trinh bạch, nho nhã tiết tháo, tài cao đỉnh đạc, phần nhiều làm thầy vương giả, được phong ấp và giữ vị trí cao nhất.

Sát-đế-lợi: Sát cũng là tiếng Phạm, Hán dịch là điền chủ, từ thời thượng cổ đến nay dòng dõi quý tộc cũng học bốn bộ Vệ-đà học giỏi nhờ giai nhân từ độ lượng, tài giỏi hơn người nên dân tôn làm vua.

Phệ-xá: cũng là tiếng Phạm, đây là hạng thương chủ. Tuy có phước lớn, giàu có nhưng không thông đạt điển tịch, làm ăn buôn bán kiếm lời là sự nghiệp, tích trữ nhiều của cải, nên vua quan tín nhậm, hoặc phong làm trưởng giả.

Quyên võng: Quảng Nhã nói quyên là bẩy bắt thỏ, võng là tên chung của các loại lưới. Xưa nay phải viết bộ mịch và…

- QUYỂN 2: KHÔNG CÓ TỪ ÂM NGHĨA.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 3

Sách lệ: Thuyết Văn nói sách là cái roi đánh ngựa. Ngọc Thiên nói lệ là cố gắng. Sách lệ là tâm dũng mãnh tiến lên, trừ ý giãi đãi, siêng năng tu hành.

Pháp lụy: theo chữ luy là nhạc khí đặc biệt, hình như con sên, lớn như cái chén, trắng như tuyết đầu có lỗ, lỗ thông thổi rất hay nghe tiếng chừng mấy dặm. Văn kinh viết chữ là sai. Nay nói pháp luy chính là dụ cho người thuyết pháp có giọng hay.

Bỉnh đại: Mao Thi nói: Bỉnh là thao, Giả chú Quốc Ngữ nói bỉnh là cầm. Quảng Nhã gọi là nắm. Thuyết Văn viết bộ hòa và thúc, có nghĩa là cầm bông lúa. Văn kinh bộ thủy viết chữ bỉnh là sai.

Dụ tấn: Khảo Thanh nói dụ là giáo dần. Vận Thuyên nói khuyên dạy nhau.

Tốt-đổ-ba: tiếng Phạm, Đường gọi là Cao Hiển cũng gọi là mã vuông, hoặc để xương cốt, hoặc để xá-lợi tức phù đồ tháp hoặc Tô- thâu-bà, chính là phải phiên Tốt-đổ-ba.

Quý sĩ: Ngọc Thiên nói quỷ là hổ thẹn. Thuyết Văn viết bộ nữ, từ bộ ngôn nghĩa đồng. Thuyết Văn nói sĩ là nhục.

Nhất đoàn: Thuyết Văn nói tay nắm vật để nó giữ lại.

Ngụy không: Ngọc Thiên nói ngụy là ngón tay của cái tay. Thuyết Văn nói vận chữ hình thanh.

Phổ ký: Nhĩ Nhã nói ký là cập. Thuyết Văn gọi là đến.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 4

Trong quyển này có Thập Địa Đà-la-ni đặt phá sau, trong mười quyển kinh, âm huấn đều rất sít sao, đây là cổ dịch nên không phiên.

Cốc hưởng: Nhĩ Nhã nói nước chảy xuống khe gọi là cốc. Thuyết Văn gọi là dòng suối, Khổng chú Thượng Thư nói hưởng là tiếng vang. Thuyết Văn viết chữ âm và bộ hương, văn kinh viết chữ là sai.

Lý tiễn: Trịnh chú Lễ Ký nói lý là giẫm lên. Thuyết Văn gọi là dấu chân.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 5

Tiệm trường: Khổng chú Thượng Thư nói tiêm là nhỏ. Thuyết Văn gọi là vi.

Kim đình: Chữ này thượng thanh. Hứa Thúc Trọng Chú Hoài Nam Tử nói: đỉnh là kim ngân, đồng v.v... chưa đúc thành phẩm.

Hắc dịch: Mao Thi Truyện nói hắc là đỏ. Thuyết Văn viết hai bộ xích. Mao Thi nói dịch dịch là to lớn. Trịnh Tiên Mao Thi nói hắc dịch là sáng sủa.

Đích tri:...

Đương thiệu: Nhĩ Nhã nói thiệu là nối tiếp. Ích Pháp nói: nối vị dài lâu là Thiệu, chữ hình thanh cũng là hội ý.

Hằng hứu: Tự Thống nói ngửi bằng mũi gọi là hứu, chữ hội ý. Tạ thử: khứ thanh, Khảo Thanh gọi là chiếu, chữ hình thanh. Nùng lang: (đã giải).

Trùng thư: Nhĩ Nhã nói có chân là trùng Thuyết Văn viết ba bộ trùng, văn kinh chỉ viết một bộ trùng là sai. Khảo Thanh nói thứ là dòi trong thịt thúi, chữ hình thanh.

Khí tại: Khổng chú Thượng Thư nói khí là vứt bỏ. Thuyết Văn gọi là quyên.

Hủ mộc: hủ là mục rã.

Đồng mộc: đồng, Lễ ký nói là tên chung cho những người chưa đến tuổi hai mươi. Tả Truyện nói quan, liêu là phác. Lễ Ký nói ở nhà là phác. Cố Dã Vương nói người đánh xe cho vua đi gọi là phác.

Phong nẫm: chữ chánh thể, Chu Lễ nói phong là lớn. Quốc Ngữ gọi là thịnh. Thuyết Văn gọi là đầy đậu, chữ này từ bộ đậu, hai chữ phong và bộ sơn. Văn kinh viết chữ khúc (chữ thông tục). Giả chú Quốc Ngữ nói nẫm là chín. Thuyết Văn nói ngũ cốc chín gọi là nẫm, bộ hòa chữ niệm, chữ hội ý.

Quyên dũ: Phương Ngôn nói Nam Sở nói bịnh bớt gọi là quyên. Quách Chú nói quyên là trừ, Khổng chú Luận Ngữ nói dũ giống như thắng. Mao Thi gọi là bớt bịnh, chữ hình thanh.

Xâm nhiễu. Thuyết Văn nói như quét đụng vào gọi là xâm. Khổng chú Thượng Thư nói nhiễu là loạn. Thuyết Văn gọi là phiền.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 6

Tiềm thân: Dịch nói: tiềm ẩn, ẩn chưa thấy, hành chưa thành.

Quảng Nhã gọi là sâu. Thuyết Văn gọi là tiềm tàng.

Ốc nhưỡng: Giả chú Quốc Ngữ nói là màu mỡ. Quảng Nhã gọi là rót vào chữ đúng xưa nay là bộ yêu thủy. Khổng chú Thượng Thư nói nhưỡng là đất mềm. Trịnh chú Chu Lễ nói nhưỡng là đất.

Hiển sưởng. Thương Hiệt Thiên nói sưởng là sáng rỡ, lại gọi là sang bằng chỗ đất cao, có thể trông thấy ở xa.

Bị chỉnh: Văn tự điển thuyết nói bị là dự phòng, đầy đủ, Thuyết Văn gọi là thận trọng. Trịnh chú Lễ Ký nói chỉnh là làm ngay ngắn lại. Thuyết Văn gọi là tề.

Ẩn tề: Tế chữ hình thanh.

Trụy sanh: Nhĩ Nhã nói trụy là đọa. Thuyết Văn nói từ trên cao mà rớt xuống đất.

Tuệ tinh: (đã giải).

Bạc thực: mặt trời mặt trăng ăn nhau cho khuyết mỏng, hễ mặt trời ăn là âm dương giao nhau, mặt trời che mặt trăng thì bầu trời tối đen, đó là thần La-hầu che. Nhật thực xảy ra thì có họa của nhân quân, hiện tượng nhưng phế của quốc gia, nên phải tu đức, hiện tượng nguyệt thực là họa của các nước chư hầu, đại thần, thê thiếp, hoặc hạn hán mất mùa.

Xâm lượng: Tự Thư nói lượng là tra khảo. Khảo Thanh nói lượng là cưỡng lấy. Thương Hiệt Thiên nói lược là đánh bằng roi, hoặc viết. Huấn Thích cũng giống ở trên, chuẩn theo nghĩa kinh đều là âm lược. Thiết Vận không có chữ này chỉ có Phương Ngôn lược thích rằng: con đường cầu đạo là lược tức cưỡng lấy của cải. Đỗ Dự nói không cho mà lấy gọi là lược. Giả Quỳ gọi là đoạt lấy.

Bỉnh trù: Khổng chú Thượng Thư nói bỉnh cũng như trừ. Trịnh chú Lễ Ký nói bỉnh là thối, bỏ đi. Thuyết Văn gọi là che.

Bạch tiễn: Thuyết Văn nói tiễn là lũ, văn kinh viết.

Đa-yết-la: Phạm ngữ, tên loài cỏ cây, chính gọi là Đa-phệ-la.

Thiền nhị sư: đọc nhầm Phạm âm, gọi đúng là Xá-di, con thứ của bà Tỳ-sa-môn.

Ca-lợi-sa-ba-noa: Phạm ngữ, Hán gọi là bối xỉ, hoặc nói dĩ xỉ tức loài ốc nhỏ trong biển. Trong kinh bối có loại khẻ ra. Ba-noa là tiền, như một ngày gởi hơn một trăm là kim tiền.

Hương kháp: Thuyết Văn nói kháp là cái rương. Khánh tận: Vận Thuyên nói khánh là khô cạn. Phổ điên: Nhĩ Nhã nói điên là đến.

Bạch điệp: loại bông tơ ở Tây Quốc dùng làm sợi dệt vải, cũng là tên loài cỏ ở nước ấy.

Mộc giao: Cố Dã Vương nói giao là keo dán đồ. Trịnh chú Lễ Ký nói giao là nấu da cho chảy ra rồi đóng lại, vàng đen trắng đỏ.

Vô hiệt.

Lâm tẩu (đã giải)

Kha tuyết: Quảng Nhã nói kha là đá trắng, đứng sau ngọc. Bì Sương nói mã não trắng. Cố Dã Vương nói nó thuộc dạng ốc, ở dưới biển trắng như tuyết.

Cốc võng: Thuyết Văn nói cốc là cái bầu giữa xe. Thuyết Văn nói vòng là cái vành bánh xe.

Thiên phúc: theo chữ thiên phúc là luân tướng, chỉ có trên thân Phật, tướng phước đức đầy đủ hiện ra sáu chỗ, hai bàn tay, hai bàn chân và trên đầu gối, các đường viền hiển rõ giống như bánh xe, do nhiều kiếp lễ bái hiền thánh mà cảm nên.

Võng vãn: Theo chữ này, chỉ có tay Phật giữa các ngón tay có lưới giống như chân vịt.

Trừng khiết: Vận Anh nói trừng là lặng. Thuyết Văn nói từ chữ trưng viết thành khiết. Trưng là sạch.

Thanh linh: Vương Dật chú Sở Từ nói linh linh là gió mát mẻ. Thế lệ: (đã giải) ở trước.

Thông duệ: Quảng Nhã nói thông là thinh. Hàn Thi gọi là minh, Mao Thi Truyện nói thông là nghe. Thuyết Văn gọi là sát. Thượng Thư nói duệ là Thánh Khổng chú nói duệ ắt thông thạo pháp thuật. Quảng Nhã gọi là trí. Thuyết Văn gọi là thâm minh.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 7

Tiêu điển: Khổng chú Thượng Thư nói điển là duyệt. Nhĩ Nhã nói tận. Thuyết Văn gọi là diệt.

Uổng tử: Khảo Thanh nói uổng là mất lý, chữ xưa nay gọi là tà vạy, bộ mộc âm vương. Tử là người đã chết, ý nói thần thức con người đã xuất, không trở lại nữa, để lại thân tân. Tích lịch: Tiếng sấm chớp, chữ hội ý.

Cổ mỵ: cổ là loại trùng độc, mỵ là loài yêu tinh, đều là quỷ dữ hại người, nó hóa thành người và giao hội với người rút tinh thể người.

Văn manh: chữ chánh thể. Tục viết loài trùng cắn người, nó lớn như con ong, nhỏ như con ruồi.

Tiệp lợi: Mao Thi Truyện nói tiệp là thắng. Vương chú Sở Từ nói tốc, tật, chữ đúng xưa nay viết bộ thủ.

Kỹ thuật: Vân Anh nói tài năng, Khảo Thanh gọi là công xảo, Thuyết Văn gọi là xảo, bộ thủ âm chi, văn kinh viết bộ nhân chữ mượn. Trịnh chú Lễ Ký nói thuật là đạo. Trang Sinh nói người biết được đạo thuật. Hàn Thi nói tài nghệ, Thuyết Văn gọi là con đường trong ấp.

Mục túc là tên loài cỏ, vốn xuất phát từ nước Kế Tân. Ngựa rất thích ăn, Hán Thư nói: Trương Khiển Sử từ Tây Vức trở về đem giống cỏ này trồng khắp các nơi trong nước này để cho lừa ngựa ăn, chữ hình thanh.

Xạ hương: Quách Chú Sơn Hải Kinh nói: xạ giống con hươu mà nhỏ, giữa rốn dưới bụng có mùi thơm.

Khung cùng: tên loài cỏ thơm, gốc thơm, củ dùng làm thuốc.

Cẩu khởi: tên loại cây, cũng dùng làm thuốc, bốn mùa hái nó đều khác nhau, mùa xuân hái lá, mùa thu hái quả, mùa đông nhổ rễ, cùng gọi là địa cốt bạch bí.

Ngãi nạp: cũng tên loại cỏ thơm. Mã cần: rau cần.

Đảo sê: (đã giải).

Ngưu phẩn: Phạm ngữ gọi là Ma-di. Thuyết Văn gọi là vứt bỏ.

Từ mai: Quách Chú Phương Ngôn nói mai là số xưa nay chữ viết đúng là bộ mộc âm mai.

Mai đại bồn: nghĩa là chôn dưới đất. Hương mạt: bột hương khô.

Mạn chướng: Quảng Nhã nói mạn là tấm màng. Khảo Thanh nói nó thuộc loại trướng.

Sở cậu: Thuyết Văn nói câu là dừng lại, chấp.

Tập mao: Khảo Thanh nói cỏ tranh lợp nhà. Mao là loại cỏ mao.

Thường kiều: Quảng Nhã nói kiều là cất lên, kiểng một chân mà tụng niệm hiện tướng khổ hạnh chuyên ý nhất tâm. Nếu tâm tán loạn thì thân sẽ nghiêng đổ. Thuyết Văn viết bộ vũ âm nhiều.

Căn cơ: dịch nói cơ là cổ máy. Khảo Thanh nói cái này. Thuyết Văn nói là cái then chốt để phát động gọi đó là cơ.

Dã tâm: Bì Thương nói tâm là con tằm nhả tơ. Hán Thư nói Thế Tổ đầu tiên lên ngôi có người nuôi dã tằm để thu lợi.

Khảm quật: Bì Thương nói khảm là hõm vào. Đỗ chú Tả Truyện nói quật là phòng dưới đất, chữ đúng xưa nay nói quật là cái hang là nơi thỏ, chồn ẩn núp bộ huyệt âm khuất. Có khi viết bộ thạch, bộ thổ cũng được.

Tràng kỳ: Phương Ngôn nói: tràng là che. Từ Quan đến Đông gọi là tràng. Quách chú nói người múa cầm nó để tự che mặt. Quảng Nhã nói tràng là thứ cờ làm nghi vệ. Xưa nay chữ viết đúng là bộ cân chữ đồng. Chu Lễ nói kỳ là cho vẽ hình gấu hổ lên lụa làm cờ. Trịnh chú nói: giữ sự dũng mãnh ấy chẳng ai dám phạm.

Linh đạc: Trịnh chú Chu Lễ nói: làm cho nó đạc, kêu tiếng linh hợp với người lắc. Theo chữ linh nghĩa là lấy vàng đồng hòa hợp lại làm không địch tròn như trái châu, có miệng có mũi chứa một viên nhỏ ở trong lắc thì kêu lên tiếng reng reng. Trịnh chú Chu Lễ nói đạc là cái linh lớn, hình như chuông nhỏ.

Tam kích: Khảo Công Ký nói: xa kích nhật thường. Trịnh chú rằng: tám thước là một tầm, gấp đôi tầm là thường, dài một trượng sáu. Phương Ngôn nói Nam Sở cho đó là âu kích. Quách Chú nói: nay là hùng kích, cây mâu có nhánh cong. Thuyết Văn gọi là cây binh khí. Từ bộ âm, kinh viết là sai.

Quyền hiện: Giả chú Quốc Ngữ nói quyền là biến thông để ứng thời. Quảng Nhã nói quyền là nắm giữ.

Kiều phát: Tập Huấn nói kiều là cây cầu bắt qua sông. Thuyết Văn cũng gọi là cầu, bộ mộc âm kiêu, phát là chữ chánh thể. Vận Anh nói cột trúc, cây để nổi trên nước, cũng như thuyền bè có thể đưa người sang sông. Thuyết Văn viết bộ mộc âm phát, hoặc từ bộ, kinh viết bộ hoặc bộ đều là chữ tục chẳng đúng.

Gia phược: chữ phược là hình phạt gông cùm tội nhân, lấy cùm gông cổ người khiến họ không nhìn Đông Tây gì được.

Đao sác: Quảng Nhã nói sác là cái mâu ngắn. Bì Thương nói cây mâu tám thước. Tả hình hữu thanh.

Quyên sách: là loại khí cụ chiến đấu ở Tây Vực. Có tên là tháp sách, nghĩa là từ xa ném dây trói cổ, chân kẻ địch gọi là quyên sách.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 8

Bác thống: Thuyết Văn nói bác là từ bộ thập âm bạc. Văn kinh viết bộ tâm là sai. Liệt Nữ Truyện nói: có thể dụ chính tri suy từ xưa dẫn đến nay gọi là thống. Cố Dã Vương nói, máy dệt kết sợi tơ lại với nhau, thống lý, xếp các sợi tơ lại không để nó rối, chữ hình thanh.

Hê-lý: tiếng Phạm, không tìm nghĩa của từ. Đường quyên: Thuyết Văn nói quyên là bỏ. Xa cừ: tiếng Phạm, loại bảo bối.

Mã não: loại đá quý, đứng sau ngọc, loại này có vằn, năm sắc, hai chữ nầy đều không định thể.

Tư vinh: Khổng chú Thượng Thư nói: Tư là thêm, hai hộ huyền và bộ thủy.

Yêu thỉnh: Đỗ chú Tả Truyện nói: yêu là đón. Mao Thi Truyện gọi là cầu.

Bảo kế: Trịnh chú Nghi Lễ nói: kết tóc. Thuyết Văn viết bộ tu âm kết.

Sấu khẩu: Trịnh Huyền chú Khảo Công Ký nói sấu là trong sạch.

Thuyết Văn gọi là súc miệng.

Táo đậu

Phi nùng: Khổng Tử nói thân thể tròn trịa da dẻ thẳng thớm gọi là phì.

Cứ tảo: Thuyết Văn nói cứ là ngồi xổm co đầu gối lên để ngồi, chữ hình thanh.

Nhất phô: Quảng Nhã nói: phô là bày ra, trải ra, chữ đúng xưa nay viết bộ kinh, âm phô.

Mâu thoan: chữ cổ là loại binh khí. Vận Thuyên nói thoan là cây kích nhỏ, kinh Sở Ba Thục gọi thoan là cây dao dài cả trượng.

Trị Tẩn: Cố Dã Vương nói tẩn là gạt ra, chữ hình thanh, Vận Thuyên nói tri là sửa.

Tương thao: Vận Thuyên nói thao là đạp.

Yêu tinh: Tả Truyện nói: trời trái mùa là tai, đất trái vật là yêu. Đỗ chú nói đám vật mất tánh. Thuyết Văn viết bộ thi, kinh viết bộ nữ là sai.

Thiêm tụy: Thương Hiệt Thiên nói tụy là loạn. Thuyết Văn viết cũng đúng.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 9

Quỷ phạp: (đã giải).

Kim sí: một tên là Ca-lâu-la, một tên là long song tức chim cánh vàng, ăn thịt rồng con.

Tư phồn:

Lão mao: Trịnh chú Lễ Ký nói mao là lẩn thẩn.

Đàm ấm: chữ này không định thể, theo chữ tức là bịnh suyển, miếng miếng do khí mà kết lại không tan như gân, mỡ kéo hoài không ngớt. Bịnh này là một trong bốn bịnh chính, có thể sanh ra trăm thứ bịnh.

Hàm thế: Hồng Phạm nói nước ngấm xuống ngấm xuống gọi là hàm. Nhĩ Nhã nói hàm là đắng. Quách chú rằng: đắng là đại hàn. Thuyết Văn nói hàm là ngậm. Vị của phương Bắc, chữ nầy từ bộ lỗ âm hàm, kinh viết bộ dậu là nhầm, chẳng phải chánh thể. Khảo Thanh nói thố là giấm. Tập Huấn gọi là chua, chữ này chẳng đúng. Y theo âm nghĩa kinh chữ thố là tương. Gần đây các nhà viết sách đều lấy âm trên. Thuyết Văn viết giống chữ cổ là. Huấn nói khách châm rượu cho chủ.

Điềm nị: Quảng Nhã nói điềm là ngọt. Thuyết Văn gọi là đẹp, bộ cam âm thiệt hoặc viết cũng thông. Vương Dật chú Sở Từ nói nị là trơn. Thuyết Văn gọi là phì.

Châm thích: Quảng Nhã nói châm cũng như thích. Lễ Ký nói người vợ hầu bên phải lấy kim khâu áo. Thuyết Văn gọi là may vá. Ngọc Thiên gọi là khâu áo, tục dùng chữ. Cố Dã Vương nói khoét thịt người gọi là thích.

Tỷ lương khi: Cố Dã Vương nói: khi là nghiêng lệch. Thuyết Văn gọi là lậu. Từ chữ âm chi, hoặc bộ viết, đều là chữ cổ. Văn kinh viết là sai. Tôn Khanh Tử nói: miếu là Hoàn Công có binh khí, rỗng thì khi, đầy thì che, trung thì bằng để răn người.

Nhị dược: Thương Hiệt Thiên nói: nhị là ăn. Cố Dã Vương nói hễ cái gì ăn được gọi là nhị, chữ đúng xưa nay viết. Thuyết Văn viết chữ chéo là bánh bột.

Sài lang: tên loài thú rừng. Quát Địa chí nói sài, thân tựa con chó mà nhỏ, ưa đi từng bầy, có sự khác biệt giữa lương tiện. Sài nô thường đi trước bắt được hươu, không dám ăn trước, ngồi giữ đợi sài lang. Sài lang đến ăn no nê xong, thịt thừa còn lại sài nô mới bắt đầu ăn. Lễ Ký Nguyệt Kinh nói: vào tháng quý thu sài mới cúng tế cầm thú, lang là

dã thú. Ở vùng sa mạc phương Bắc có rất nhiều loài thú này, thường ở trong hang, đầm. Thuyết Văn nói lang giống như con chó nhưng đầu nhọn trán trắng, trước cao sau rộng, tai dựng đứng miệng vuông đuôi thường cụp xuống, màu vàng xanh.

Hồ cù: hồ là chó sói. Quách chú Nhĩ Nhã nói: cù giống con vượn mà lớn hơn màu đen.

Điêu thứu: quyển ba kinh Đại Bát-nhã đã nói. Uyển chuyển: Thuyết Văn nói uyển là nằm lật lại.

Dục hác: Quảng Nhã nói hác là hết. Giả chú Quốc Ngữ nói hác là sạch hết. Thuyết Văn gọi là giọt nước.

Tượng cưu: Thuyết Văn nói cưu là chuồng ngựa, voi. Chu Lỗ nói ngựa một trăm mười bốn con là một cưu.

Bì nang: Vận Thuyên nói nang là cái túi có đáy. Tuần ngạn: tuần là du hành.

Thùy ngụ: Thùy là ngủ, ngộ là thức.

KIM QUANG MINH TỐI THẮNG VƯƠNG QUYỂN 10

Kinh Cức: Cố Dã Vương nói kinh là cây sở, còn gọi là Kinh Châu, Vận Thuyên nói cức là táo chua, cây có gai. Thuyết Văn gọi là táo nhỏ.

Bảo hàm: Quảng Nhã nói hàm là cái rương.

Khai xiển: Hàn Khang Bá Chú Hệ Từ rằng: Xiển là sảng. Quảng Nhã nói xiển là mở ra.

Kiềm lê: Đỗ chú Tả Truyện nói: kiềm là màu đen, Sử Ký nói Tần Thủy Hoàng năm hai mươi sáu tuổi lại gọi vạn dân là kiềm, chê nói vạn tánh lê dân, hoặc gọi là lê thứ. Vận Thuyên gọi lê là chúng.

Hưu tức: Mao Thi Truyện nói Hưu là nghỉ, chữ hội ý.

Hổ báo: hổ là thú rừng. Báo cũng vậy giống hổ mà có vằn đen, nhỏ hơn hổ da có thể làm yên ngựa.

Ái luyến: ái, Thuyết Văn gọi là ân tuệ, chữ hội ý Khảo Thanh nói luyến là suy nghĩ.

Thế thóa: Thuyết Văn nói thế là nước mũi thóa là nước miếng. Thê thương: Quảng Nhã nói thê là buồn. Thuyết Văn gọi là đau. Chu hàng: Thuyết Văn nói chu là thuyền. Mao Thi Truyện nói thuyền đưa sang sông. Từ Quang đến Đông gọi tế độ là hàng. Thuyết Văn gọi là phưởng.

Ung thư: Tư Mã Bưu Chú Trang Tử rằng: không thông là ung.

Thuyết Văn nói ung là thủng. Thư là ung lâu, chữ hình thanh.

Huyết mạch: Thuyết Văn nói phần huyết lý lưu hành trong cơ thể gọi là mạch, chữ mạch vốn từ bộ nhục và âm phái, người thời nay viết chữ vĩnh.

Gân cốt: Thuyết Văn nói gân là sức của thịt, bộ nhục, lực, cốt. Vì vật nhiều cân nên từ bộ trúc, chữ hội ý.

Sở ký: Mao Thi Truyện nói kỳ là cấu. Nhĩ Nhã nói kỳ là cào.

Thuyết Văn nói ký là cầu phước, bộ thị, bộ cân.

Luy tích: Tả truyện nói luy là yếu. Quốc ngữ gọi là bịnh. Tả truyện nói tích là gầy.

Kích thủy: Thuyết Văn nói kích là sóng vỗ nhanh.

Tần phân: Vương chú Sở Từ nói tần phân là vẻ đông đúc, xưa nay chữ viết đúng với bộ mịch, chữ hình thanh.

Thỉ huyết: Thuyết Văn nói lấy lưỡi liếm vật gọi là thỉ, bộ thiệt âm thị.

Hài cốt: tên chung của xương trong thân thể, chữ hài bộ cốt âm oai.

Áo não: Văn Tự Tập Lược nói: nỗi buồn bực đè nén ở trong lòng, đều là chữ hình thanh.

Cáp xu: Vận Anh nói: lúc mới thoát khỏi vỏ trứng mà có thể tự ăn được gọi là xu cả hai đều chữ hình thanh.

Mục nhuấn: Thuyết Văn nói: mắt tự động đậy gọi là nhuận. Kinh viết là sai.

Ưng đoạt: Thuyết Văn nói ưng là loại chim hung tợn cũng gọi là chim cắt. Nhĩ Nhã nói chích thuộc loài chúc cưu. Ưng có nhiều loại không tiện kể hết. Thuyết Văn nói tay cầm quạ lớn mà bi mất nên gọi là đoạt.

Chiến điệu: Quảng Nhã nói điệu là chấn phát. Quốc Ngữ nói điệu là lay động. Thuyết Văn viết bộ thủ.

Bi sấn: Khảo Thanh nói sấn là hơi ngọn ở cuống hầu. Kinh viết bi, âm yết là phần uất tràn họng.

Căn táo: Thuyết Văn nói táo cũng như càn.

Sậu giá: Khảo Thanh nói ngựa đi gọi là sậu. Quảng Nhã gọi là phấn tấn. Giả chú Quốc Ngữ gọi là nhanh, Thuyết Văn gọi là đi nhanh, bộ mã âm tựu.

Thất tự: Thuyết Văn nói thất là đúng, bộ thủ âm khất. Mao Thi Truyện nói tự là nghiệp. Vận Thuyên nói tự là thứ lớp. Thuyết Văn gọi là đầu mối của sợi tơ.

Tư ta: Vương Dật chú dịch rằng: tư ta là lời than thở, chữ hình thanh.

Truy hang: truy là vỗ vào ngực. Tự Thư nói hung là ngực. Cầm thú: Thuyết Văn nói cầm là bắt đi.

Lâm tẩu: (đã giải).

Trù nghị: nghĩ là dự đoán sự việc chưa xảy ra có được hay không rồi mới làm.

Phần kỳ thân, hoặc viết. Thuyết Văn gọi là bụi dơ, bộ thể âm phân.

Hào đào: Đỗ chú Tả Truyện nói hào là khóc. Nhĩ Nhã gọi là kêu.

Quấy nhiễu gọi là kêu. Thuyết Văn gọi là tiếng đau xót, bộ hổ âm hào.

Cố Dã Vương nói đào là tiếng than khóc.

Đàm nhiên: Bích Tông nói: đàm là bỗng nhiên.

Thuyết Văn gọi là thổi lên.

Tích địa: theo hai chữ này nghĩa là vì quá đau buồn nên tự lăn lộn trên đất gào khóc hết sức khổ đau.

Thương triệu: Phương Ngôn nói triệu là buồn.

Quách Chú Lễ Ký nói triệu là thương xót, chết yểu cũng gọi là triệu.

Bỉnh trước: Quảng Nhã nói bỉnh là sáng. Thanh Loại viết bộ hỏa viết chữ bình, chữ chung xưa nay viết bộ, âm. Cố Dã Vương nói trứ là rõ ràng, bộ thảo âm giả.

Trắc lường: Trịnh chú Lễ Ký nói: trắc là đo, không biết sông sâu rộng bao nhiêu nên phải đo, bộ thủy âm tắc, chữ lường này theo Thuyết Văn phải từ bộ, kinh viết là nhầm.

Minh du: du là vượt qua. Kim đính:

Tiên trí: chữ thông tục, chính phải viết. Ngọc Thiên nói tiên là ít, hiếm.