SỐ 2077 — TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

16. Thiền sư Đức Chương ở Linh ẩn.

Thiền sư Đức Chương ở Linh ẩn, mới đầu Sư ở tại viện kinh Tạng tại phía Tây chùa Đại tướng quốc. Ngày mồng 01 tháng 09 năm Khánh Lịch thứ tám (1048) thời Bắc Tống, vua Nhân Tông (Triệu Trinh) ban sắc chiếu mời Sư đến dự trai hội tại dưới các Diên xuân. Tuyên bảo Thiền sư Phổ Chiếu hỏi: "Thế nào là một câu đương cơ?' Sư đáp: "Một lời vụt tuôn ngoài trời xanh, muôn nhận trước núi đi nơi hiểm". Lại hỏi: "Làm sao sống là đi nơi hiểm?" Sư bèn hét. Thiền sư Phổ Chiếu bảo: "Trước mặt Hoàng đế sao được như vậy?" Sư nói: "Cũng chẳng được buông thả qua". Năm sau, vua lại tuyên cáo mời Sư vào nội cung dự trai hội, và bảo Thiền sư Phổ Chiếu hỏi: "Thế nào là đoạt lấy người mà không đoạt lấy cảnh?" Sư đáp: "Sấm kinh động, cỏ mịn đâm mọc mầm, núi cao bước tới chớ chậm rờ". Lại hỏi: "Thế nào là đoạt lấy cảnh mà không đoạt lấy người?' Sư đáp: "Đội sừng mang lông khác lạ qua lại tung hoành". Lại hỏi: "Thế nào là người và cảnh cả hai đều đoạt lấy?" Sư đáp: "Ra cửa ngoài trời xoay dòng sáng ảnh chẳng thật". Lại hỏi: "Thế nào là người và cảnh đều chẳng đoạt lấy?" Sư đáp: "Rừng lạnh không khách nghỉ lại, biển lớn nghe rồng ngâm". Sau vài ba phen mời vào điện hóa thành dự trai hội, tuyên bảo Thiền sư Thủ Hiền hỏi: "Trai hội thiết lập lớn, làm sao báo đáp ân Thánh quân?" Sư đáp: "Giữa không trung tìm dấu chim". Lại hỏi: "Ý chỉ ấy như thế nào?" Sư đáp: "Dưới nước tìm tăm cá". Sư có dâng vua bài ca tâm châu rằng:

"Tâm như ý, tâm như ý,

Nhậm vận tùy duyên trọn chẳng lìa

Chỉ biết chớ hướng cầu bên ngoài

Cầu bên ngoài trọn chẳng thật

Uổng dụng công phu ẩn chân lý

Thức tâm ngọc sáng như mặt nhật

Ẩn tàng sâu, kín không hình chất

Nhón lại trong tay mọi người sợ

Nhị thừa tinh tấn tranh tài lường

Mắt biếc sao phải chỉ ra

Gặp cơ, diệu dụng nào từng mất.

Tầm thường rất kỵ cho người xem

Núi sông đất liền động nguy hiểm".

Năm Hoàng Hựu thứ hai (1050) thời Bắc Tống. Sư xin trở về rừng núi dưỡng lão, vua Nhân Tông phê sắc Sư đến trú trì chùa Linh ẩn ở Hàng châu phong tặng Sư hiệu là "Minh Giác".

Đệ Tử Nối Dõi Thiền Sư Giác Ở Lang Da.

1. Thiền sư Siêu Tín ở Định tuệ.

Thiền sư Siêu Tín - Hải ấn ở Định tuệ tại Tô châu, vốn người xứ Quế châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là đại ý của Phật pháp?" Sư đáp: "Sương nguyên gậy trúc lan lỗ". Lại hỏi: "Ý chỉ ấy như thế nào?" Sư đáp: "Cành cành mang vết lệ". Lại hỏi: " Thế nào câu thứ nhất?" Sư đáp: "Na-tra tức giận". Lại hỏi: "Thế nào là câu thứ hai?" Sư đáp: "Nạp Tăng không bày biện". Lại hỏi: "Thế nào là câu thứ ba?" Sư đáp: "Trời Tây đất đây". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Rắn bùn cắn ba ba đá, Lộ trụ kêu ty tỷ. Tu-di đánh một gậy, Lão quê cười ha ha. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Nếu biết Bát-nhã tức bị Bát-nhã trói buộc. Nếu không biết Bát-nhã cũng bị Bát-nhã trói buộc. Biết và không biết, nắm buông một bên ngay. Xin hỏi các người thế nào thể của Bát- nhã? Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Tiếng chim oanh dứt, tiếng ve kêu gấp, vào nước rùa đen đầu chẳng thấm ướt, cò trắng bay vào lô hoa rậm, trăng tuyết ngời ánh đều chẳng kịp. Hồng".

2. Thiền sư Hiểu Nguyệt ở Lặc đàm.

Thiền sư Hiểu Nguyệt ở Lặc đàm tại Hồng châu, vốn người dòng họ Chương ở Bản châu. Có vị Tăng hỏi: "Hết thảy kinh giáo như chỉ vầng trăng. Chưa xét rõ là chỉ cái gì?" Sư đáp: "Xin ngẩn cao mắt nhìn". Vị Tăng ấy nói: "Sắc nắng chưa phân người thấy hết, đến lúc trời tỏ lại tầm thường". Sư bảo: "Tuổi già quỷ lộng người".

3. Thiền sư Phương ở Khương sơn.

Thiền sư Phương ở Khương sơn tại Việt châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là bất động tôn?" Sư đáp: "Đơn mặc áo sam vải xuyên qua chợ". Lại hỏi: "Người học chưa hiểu?" Sư đáp: "Cưỡi lừa đạp phá sóng động đình". Lại hỏi: "Thấu qua ba cấp sóng chuyên nghe một tiếng sấm là thế nào?" Sư đáp: "Duỗi tay chẳng thấy lòng bàn tay". Lại hỏi: "Vậy có đứa người học tiến tới không?" Sư đáp: "Đạp đất báo hư không". Lại nói: "Dưới cửa sấm, bày trống khó vang tiếng". Sư bảo: "Trên tám hoa cầu tử chẳng dùng cờ lụa hồng". Vị Tăng ấy lại nói: "Ba mươi năm sau câu thoại này rất được thực hành". Sư bèn đánh. Lại hỏi: "Lúc hoa sen chưa ra khỏi nước thì thế nào?" Sư đáp: "Xỏ kim chỉ hiềm mắt nhỏ".

Lại hỏi: "Sau khi đã ra khỏi thì thế nào?" Sư đáp: "Trọn ngày chân mày sầu". Lại hỏi: "Thế nào là một Trần vào Chánh thọ?" Sư đáp: "Rắn ngậm đuôi chuột già". Lại hỏi: "Thế nào là các Trần Tam-muội khởi?" Sư đáp: "Ba ba cắn cần câu cá". Lại hỏi: "Thế nào thì Đông Tây chẳng rõ, Nam Bắc chẳng phân đi?" Sư đáp: "Trước nhà một chén đèn đêm tỏ, ngoài rèm vài cành trúc gầy xanh". Lại hỏi: "Lúc chư Phật chưa xuất hiện nơi đời thì thế nào?" Sư đáp: "Chẳng biết rượu trông con". Lại hỏi: "Sau khi đã xuất hiện nơi đời thì thế nào?" Sư đáp: "Câu cá trên thuyền tặng ba dùi". Lại hỏi: "Thế nào là Phật?" Sư đáp: "Để râu lại biểu thị tướng Trượng phu". Lại hỏi: "Tuôn dòng vượt nhận vào lửa qua gió, chưa xét rõ dưới cửa Khương Sơn có hứa cho nương gá không?" Sư đáp: "Trời lạnh ngày ngắn đêm lại dài". Lại hỏi: "Trướng gấm họa vẽ uyên ương, hành nhân khó được thấy". Sư bảo: "Mặt trong đầu lâu, hơi khí xông lên trời". Vị Tăng ấy gọi: "Hòa thượng!" Sư bảo: "Đầu gà đuôi phụng". Lại nói: "Các phương trong bùn tẩy rửa Khương Sơn, họa vẽ tương lai". Sư bảo: "Ngày nay Khương Sơn vì khách. Hãy trông nhìn Xà-lê khéo truyền, tuy là như vậy, nhưng chẳng được buông thả qua". Và Sư bèn đánh.

Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Xuyên mây chẳng qua nước, qua nước chẳng xuyên mây. Đất trời nắm định và không nắm định. Hư không buông thả đi và không thả buông đi, ngang ba dọc bốn chợt lìa chợt hợp. Đem dài vá ngắn tức chẳng hỏi, còn cơm các người ăn là gạo làm ra một cấu cốt yếu tạm khó nói". Ngừng giây lát, Sư lại bảo: "Việc riêng chẳng được quan thù đáp". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Chẳng là nói được nói chẳng được. Các phương nắm hết làm kỳ đặc. Hàn Sơn đốt lửa đầu đầy tro, cười mắng Phong Can Lão giặc kia".

4. Thiền sư Hiển Đoan ở Bạch lộc.

Thiền sư Hiển Đoan ở Bạch lộc tại Phước châu, vốn dòng họ Châu ở Bản châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là Đạo?" Sư đáp: "Chín châu, Bách việt". Lại hỏi: "Thế nào là người trong đạo?" Sư đáp: "Cởi áo gấm mập". Lại hỏi: "Thế nào là Đại Thiện tri thức?" Sư đáp: "Nắm dao đón kiếm". Lại hỏi: "Vì sao như vậy?" Sư đáp: "Lễ phòng quân tử". Lại hỏi: "Thế nào là khác loài?" Sư đáp: "Ổ quạ sinh chim phụng". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Tôn giả Ma Đằng vào đất Hán trên thịt khoét sẹo, Sa-môn Khương Tăng Hội đến đất Ngô trong mắt thêm mạc vụn. Tổ sư Đạt-ma chín năm xoay mặt vào vách tường bởi do ủy mỵ. Nhị Tổ đứng giữa tuyết cầu tâm vụt thành bất tiếu. Các người đến trong đó làm sao nhà mốc. Nếu nói được thì đi ngang trên biển. Nếu nói không được thì riêng nằm giữa rừng". Rồi, sư nắm gậy chống đánh xuống thiền sàng một cái. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là vô tướng Phật?" Sư đáp: "Sư tử đá đầu khe". Lại hỏi: "Ý chỉ ấy như thế nào?" Sư đáp: "Có tâm đứng trên sông chẳng sợ cát sóng trào". Lại hỏi: "Lúc ngưng nhiên lắng đọng thì thế nào?" Sư bảo: "Chẳng là nơi Xà-lê an thân lập mạng". Lại hỏi: "Thế nào là nơi người học an thân lập mạng?" Sư đáp: "Mây có thể ra núi, nước không tiếng vào khe". Lại hỏi: "Thế nào là giáo ý?" Sư đáp: "Trên hội Lăng già?" Lại hỏi: "Thế nào là Tổ ý?" Sư đáp: "Trước núi Hùng nhĩ". Lại hỏi: "Giáo ý và Tổ ý cùng cách nhau bao nhiêu?" Sư đáp: "Tùng lạnh liền xanh, trúc thu đối nước sen hồng".

5. Thiền sư Trí Thiên ở Lang da.

Thiền sư Trí Thiên ở Lang da tại Trừ châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là cảnh Lang da?" Sư đáp: "Tùng nhân có hạng Tiêu sơ già, Hoa vì vô tình lần lượt nở". Lại hỏi: "Thế nào là người trong cảnh?" Sư đáp: "Tóc dài dung mạo vị Tăng xấu". Lại hỏi: "Thế nào là câu Hòa thượng làm người?" Sư đáp: Trước mắt ba thước tuyết". Lại hỏi: "Chẳng tiện phải vậy không?" Sư đáp: "Sau đầu một cành hoa".

6. Thiền sư Động Uyên ở Lương phong.

Thiền sư Động Uyên ở Lương phong tại Tuyền châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là Niết-bàn?" Sư đáp: "Dao chẻ búa bửa". Lại hỏi: "Thế nào là giải thoát?" Sư đáp: "Áo dài quần ngắn". Lại hỏi: "Nơi các Thánh chẳng đến, Sư có biết hay không?' Sư đáp: "Tuổi già không sức xuống thiền sàn". Lại hỏi: "Lúc ly Tứ cú tuyệt bách phi thì thế nào?' Sư đáp: "Sài môn cỏ tự sâu". Lại hỏi: "Con chó có Phật tánh không?" Sư đáp: "Cây tùng thẳng, cây gai cong". Lại hỏi: "Thế nào là Phật?" Sư đáp: "Cát vàng soi chiếu cảnh". Lại hỏi: "Thế nào là đạo?" Sư đáp: "Ngọc nữ buông cây thoi". Lại hỏi: "Phật và Đạo cách xa nhau bao nhiêu?" Sư đáp: "Lông rùa dài một trượng, sừng thỏ dài tám thước".

7. Thiền sư Phương ở Chân như.

Thiền sư Phương ở viện Chân như tại Chân châu, Sư đến dự tham nơi Thiền sư Giác ở Lang da, chỉ khán câu thoại cây bách. Sư từng vào thất trình bày điều nhận biết, chẳng dung dị bày tỏ ngôn từ nên thường bị quát mắng đuổi ra. Một ngày nọ bỗng nhiên đại ngộ, Sư đi thẳng vào phương trượng, nói: "Tôi hiểu rồi vậy!" Thiền sư Giác hỏi: "Làm sao ông phát hiểu?" Sư đáp: "Đêm lại nằm giường chiếu âm, đến lúc tỉnh giấc trời sáng bừng". Thiền sư Giác bèn hứa khả đó.

8. Thiền sư Thản ở Hưng giáo.

Thiền sư Thản ở viện Hưng giáo tại Tuyên châu, vốn dòng họ Ngưu ở Vĩnh gia. Chuyên làm nghề đánh bạc, nhân rèn ráp binh khí mà có sự tỉnh ngộ, bèn liền xuất gia đến dự tham Thiền sư Giác ở Lang da, nhân vừa có ngôn ngữ liền chóng khế hợp. Sau Sư lại nương tựa Thiền sư Hoài ở Thiên y. Lúc ở tại Hưng giáo cất nhắc Sư lên ở Đệ nhất tòa. Thiền sư Hoài được nơi khác thỉnh mời đã nhận lời, mà muốn trong châu thỉnh mời Sư kế thừa đó. Khi ấy Điếu Cảnh Thuần học sĩ trấn thủ tại Uyển lăng, Thiền sư Hoài lo ngại Điếu Cảnh Thuần giẫm trải bên ngoài mà bàn nghị, mới đối trước tôn tượng Bồ-tát Quán Thế Âm mà chú nguyện rằng: "Nếu Thượng tọa Thản là bậc có Đạo nhãn ngời sáng đủ khả năng kham nhận trú trì, thì xin nên hiện bày mộng thấy Điếu Học sĩ". Đến đêm, Điếu Cảnh Thuần mộng thấy trên pháp tòa chùa Hưng giáo có một con trâu. Sáng sớm Thiền sư Hoài giả từ châu ấy, Điếu Cảnh Thuần kể lại điều mộng, Thiền sư Hoài bèn cười, Điếu Cảnh Thuần hỏi về nguyên do. Thiền sư Hoài nói: "Thủ tòa Thản vốn người dòng họ Ngưu, lại thuộc Ngưu". Điếu Cảnh Thuần đến tòa dâng thiệp thỉnh mời Sư. Sư nhận sự thỉnh mời đó mà lên pháp tòa. Có Thiền sư Tỉnh Tông là vị Hóa chủ ở Tuyết đậu bước ra khỏi: "Lúc chư Phật chưa xuất hiện nơi đời, mọi người lỗ mũi cách xa trời, sau khi xuất hiện nơi đời vì sao mịt mờ không tiêu tức?" Sư đáp: "Gió trước núi Kê túc lặng yên". Thiền sư Tỉnh Tông nói: "Chưa ở lại nói". Sư bảo: "Tuyết lớn đầy khắp Trường an". Thiền sư Tỉnh Tông nói: "Ai người biết ý ấy, khiến ta nhớ Nam tuyền?" Xong bèn phủi tay áo trở về chúng lại cũng không lễ bái. Sư bảo: "Ngày nay Tân hưng giáo mất lợi". Rồi cũng trở về phương trượng, bảo người sang thỉnh mời Thiền sư Tỉnh Tông đến, và Sư hỏi: "Vừa lại bày chỉ đối đáp một chuyển ngữ, trước chúng trời người sao chẳng lễ bái che phủ đi?" Thiền sư Tỉnh Tông nói: "Dưới đầu gối bậc Đại trượng phu có vàng ròng, sao chịu lễ bái Trưởng lão không mắt sáng?" Sư bảo: "Ta riêng có một câu sống". Thiền sư Tỉnh Tông mới sửa câu nói trước là: "Đến chưa tới, lại nói nơi ở". Sư bảo: "Ta có ba mươi gậy, gởi ông đánh Tuyết đậu". Thiền sư Tỉnh Tông mới lễ bái.

9. Thiền sư Khả Tuyên ở Quy tông.

Thiền sư Khả Tuyên ở Quy tông tại Giang châu, vốn người xứ Hán châu. Từ tuổi tráng niên, Sư đã xuất gia làm Tăng, bèn ra núi Hạp đến nương tựa Thiền sư Giác ở Lang da, vừa buông một câu, các điều nghi vụt tiêu mất. Thiền sư Giác bèn hứa khả đó. Sau đó không bao lâu, bảo Sư phân tòa, sống tỉnh lặng lắng không. Cư sĩ Quách Công Phủ thường qua hỏi đạo rất đượm nồng. Đến lúc Sư ra nhận lãnh Quy tông, khi ấy Công Phủ trấn nhậm Nam xương úy. Bỗng nhiên Quận thú giận ghét Sư, chẳng vì kính lễ nhặt nhạnh rất lắm, Sư bèn viết thư gởi Công Phủ nói rằng: "Duyên ở đời của Tôi có sáu năm, chẳng làm sao mà Châu chủ đè ép bức bách. Tôi sẽ bỏ hơi thở còn thừa, đến gá sống nơi nhà ông, mong chớ trở ngại!" Công Phủ đọc xem thư, vừa kinh sợ vừa vui mừng mà gật đầu đó. Nửa đêm vợ Công Phủ nằm mộng thấy Sư vào nơi phòng ngủ, bèn kêu thất rằng: "Đây không phải nơi Hòa thượng đáng lại". Công Phủ lay mình thức tỉnh mà hỏi đó, vợ Công Phủ bèn kể lại giấc mộng rõ ràng. Công Phủ bảo đốt đèn đem thư của Sư gởi để đọc và cùng cười không thôi. Bèn mang thai, đến lúc sinh nở bèn đặt tên là Tuyên Lão. Suốt qua một năm nhớ hỏi như xưa. Đến năm ba tuổi, Thiền sư Đoan ở Bạch vân đến nhà Công Phủ, Tuyên Lão vừa trông thấy, liền bảo: "Cháu ta đến kìa". Thiền sư Đoan hỏi: "Đã xa cách Hòa thượng thời gian bao năm rồi?" Tuyên Lão chỉ ngược bảo: "Đã bốn năm, bởi vì cùng xa cách nhau một năm mới qua đời". Lại hỏi: "Cùng xa cách nhau tại nơi nào?" Tuyên Lão đáp: "Trên trang Bạch Liên". Lại hỏi: "Lấy gì làm chứng nghiệm?" Tuyên Lão đáp: "Ngày mai song thân thỉnh mời Hòa thượng dự trai hội". Bỗng nhiên nghe có tiếng đẩy xe, Thiền sư Đoan hỏi: "Ngoài cửa có tiếng gì vậy?" Lão Tuyên bèn đưa tay làm thế đẩy xe. Lại hỏi: "Sau khi qua thì thế nào?" Tuyên Lão đáp: "Đất bằng hai ngòi rãnh hẹp". Quả nhiên sau đó vừa tròn sáu năm, không bệnh tật mà Tuyên Lão qua đời.

10. Thiền sư Tử Tuyền ở Trường thủy.

Thiền sư Tử Tuyền ở Trường thủy tại Tú châu, vốn người xứ Gia hưng. Từ lúc mới xuất gia, Sư chuyên trì tụng kinh Lăng Nghiêm không khi ngừng nghỉ, Sư nương tựa theo Pháp sư Hồng Mẫn nghe giảng đến "Hai tướng động tỉnh liễu nhiên bất sinh" mà có sự tỉnh ngộ, bèn nói với Pháp sư Hồng Mẫn rằng: "Ném không đánh cây còn rơi lại nệm lưới, đất mắt dương mày đã thành phỏng bàn nghị, vất bỏ hai đường ấy đi mới khế hợp với ý chỉ này". Pháp sư Hồng Mẫn vỗ về mà hứa khả đó. Nhưng Sư lại muốn tham cứu nguồn thiền, chưa rõ biết nói thửa sang. Nghe Thiền sư Giác ở Lang da là bậc đạo hạnh trọng vọng ở đương thời, liền tìm đến nơi pháp tịch, lên ngay giảng đường, tiếp theo Sư ra thưa hỏi: "tịnh bản nhiên, cớ sao bỗng sinh ra núi sông đất liền?" Thiền sư Giác cậy thế lực mà đáp rằng: " tịnh bản nhiên, cớ sao bỗng sinh ra núi sông đất liền". Sư bèn lãnh ngộ, liền đảnh lễ kính tạ thưa rằng: "Nguyện xin được theo hầu khăn Bình!" Thiền sư Giác bảo: "Tông của ông đã không được phát chấn từ lâu, ông nên gắng chí phù trì, ngõ hầu báo đáp ân đức chư Phật, chớ lấy Tông khác làm lớn vậy!" Sư mới y theo lời chỉ dạy ấy lễ bái lại mà tạ từ. Sau, Sư đến Trường thủy, thừa bẩm giáo pháp. Một ngày nọ, trông nhìn xuống đại chúng, Sư bảo: "Đạo chẳng do ngôn tượng mà được, Thiền chẳng bởi phỏng nghị mà biết. Hiểu ý thông Tông từng không riêng đạt. Do đó đối với hai Tông thảy đều kính ngưỡng vậy". Sư từng sớ giải các kinh Lăng Nghiêm v.v... hưng thạnh hành trì ở đời.

TỤC TUYỀN ĐĂNG LỤC

Quyển 7 (Hết)

TỤC TRUYỀN ĐĂNG LỤC

QUYỂN 8

MỤC LỤC

Đời thứ mười hai, dưới đời Thiền sư Đại Giám.

Đệ tử nối dõi dòng pháp của Thiền sư Hoài ở Thiên y, có tám mươi ba vị:

1. Thiền sư Viên Chiếu ở Tuệ lâm

2. Thiền sư Pháp Tú ở Pháp vân

3. Thiền sư Giác Hải ở Tuệ lâm

4. Thiền sư Ứng Phu ở Trường lô

5. Thiền sư Trí Tài ở Phật Nhật

6. Thiền sư Trọng Nguyên ở Thiên bát

7. Thiền sư Tử Hồng ở Thụy nham

8. Thiền sư Trí Thiên ở Thê hiền

9. Thiền sư Phạm ngôn ở Tịnh chúng

10. Thiền sư Xung Hội ở Tam tổ

11. Thiền sư Tiệp ở Tư thọ

12. Thiền sư Khải ở Quán Âm

13. Thiền sư Nguyên Thiện ở Thiên đồng

14. Thiền sư Thể Minh ở Trường lô

15. Thiền sư Trí Tư ở Khai nguyên

16. Thiền sư Tuệ Từ ở Trừng chiếu

17. Thiền sư Tuệ Nguyên ở Pháp vũ

18. Thiền sư Trí Trừng ở Sùng đức

19. Thiền sư Hữu Bình ở Thê ẩn

20. Thiền sư Vân ở Định tuệ

21. Thiền sư Vượng ở Đại đồng

22. Thiền sư Nhân ở Thiết Phật

23. Thiền sư Pháp Tồn ở Báo bản

24. Thiền sư Thê ở Khai Thánh

25. Thiền sư Duy Lễ ở Hành sơn

26. Thiền sư Thiện Tư ở Hiển minh

27. Thiền sư Huệ An ở Khải hà

28. Thiền sư Linh Khản ở Vân môn

29. Thiền sư Nguyên Thản ở Thái bình

30. Thiền sư Văn Tổ ở Phật Nhật

31. Thiền sư Tông ở Vọng tiên

32. Thiền sư Dụng Cơ ở Ngũ phong

33. Thiền sư Xử Tường ở Phật túc

34. Thiền sư Tuệ Vân ở Minh nhân

35. Thiền sư Kỳ Biện ở Tây đài

36. Thiền sư Trí Đàm ở Khai nguyên

37. Thiền sư Trí Giác ở Vĩnh thái

38. Thiền sư Văn Hỷ ở Long hoa

39. Thiền sư Tự Nhân ở Vĩnh thái

40. Thiền sư Pháp An ở Diên ân

41. Cư sĩ Thị Lang Dương Kiệt (bốn mươi mốt vị trên hiện có ghi lục)

42. Thiền sư Khánh Đang ở Từ vân

43. Thiền sư Động Giai ở Linh nham

44. Thiền sư Thuyên ở Đồng thành

45. Thiền sư Khả Chứng ở Tịnh tuệ

46. Thiền sư Quang Tịch ở Bảo lâm

47. Thiền sư Đạo Tân ở Cảm từ

48. Thiền sư Tông Thượng ở Tứ châu

49. Thiền sư Hối ở Bạch pháp

50. Thiền sư Hòa ở Báo ân

51. Thiền sư Giản Gia ở Yển phong

52. Thiền sư Nguyên Thái ở Đạo ngô

53. Thiền sư Sơ Tiên ở Vô vi

54. Thiền sư Ứng Đầm ở Báo ân

55. Thiền sư Tông Bí ở Long môn

56. Thiền sư Thuận Tông ở Hiển thân

57. Thiền sư Tướng ở Trường nhĩ

58. Thiền sư Huệ Hồng ở Phước tiến

59. Thiền sư Ân ở Diên phước

60. Thiền sư Phổ Tuấn ở Cảnh đức

61. Thiền sư Minh Nhân ở Tiến phước

62. Thiền sư Huệ Viên ở Khai hóa

63. Thiền sư Hòa ở Vạn thọ

64. Thiền sư Bản ở Định pháp

65. Thiền sư Giám ở Trường lô

66. Thiền sư Hữu Kỳ ở Mặc sơn

67. Thiền sư Văn Đạt ở Thượng lam

68. Thiền sư Lai Sơn ở Pháp hải

69. Thiền sư Trí Tuân ở Đồng khánh

70. Thiền sư Chân ở Thượng phương

71. Thiền sư Ứng Đàm ở Vô tích

72. Thiền sư Chủng ở Bảo lâm

73. Thiền sư Như Bảo ở Báo ân

74. Thiền sư Bí ở Phù dung

75. Thiền sư Hữu ở Bạch vân

76. Thiền sư Tuệ Thâm ở Pháp vũ

77. Thiền sư Trạch Ngôn ở Tịnh chúng

78. Hòa thượng Linh Tuyền

79. Hòa thượng Năng ở Trà Đình

80. Hòa thượng Vĩnh Thái

81. Thiền sư Huệ Hồng ở Tứ châu

82. Thiền sư Tuân ở Sùng hóa

83. Hòa thượng Toàn Vịnh (bốn mươi vị trên hiện không ghi lục).

Đệ Tử Nối Dõi Thiền Sư Hoài Ở Thiên Y

1. Thiền sư Viên Chiếu ở Tuệ lâm.

Thiền sư Viên Chiếu - Tông bản ở Tuệ lâm tại Đông kinh, vốn dòng họ Quản ở Vô tích thuộc Thường châu, hình thể dung mạo to lớn, mọi việc làm thuần hậu. Năm mười chín tuổi, Sư mới đến nương tựa Thiền sư Đạo Thăng ở Vĩnh an - Thừa thiên tại Cô tô mà xuất gia. Theo hầu khăn nước suốt mười năm, xuống tóc thọ giới Cụ túc. Lại tiếp thêm ba năm nữa Sư mới giả từ rồi du phương tham phóng. Sư đến bái yết Thiền sư Chấn Tông ở Trì dương. Thiền sư Chấn Tông nêu cử về Tôn giả Thiên Thân tự nội cung của Bồ-tát Di-lặc mà xuống. Tôn giả Vô Trước hỏi: "Ở cõi nhân gian trải qua bốn trăm năm tức chỉ một ngày một đêm ở cõi trời ấy. Bồ-tát Di-lặc ở trong một thời giảng pháp khiến thành tựu năm trăm ức Thiên tử chứng đắc pháp nhẫn vô sinh. Chưa xét biết là giảng nói pháp gì?" Tôn giả Thiên Thân đáp: "Chỉ giảng nói pháp ấy". Vậy thế nào là pháp ấy? Trải qua thời gian lâu sau mà Sư vẫn chưa khai ngộ. Một ngày nọ trong thất, Thiền sư Chấn Tông hỏi: "Lúc tức tâm tức Phật thì thế nào?" Sư đáp: "Giết người phóng lửa đốt có gì khó". Từ đó tiếng tăm Sư vang vọng khắp nơi. Tào Sứ Lý Công Phục Khuê bảo Sư khai giảng pháp ở Thụy quang, Pháp tịch đó rất hưng thạnh. Võ Lâm Thú Trần Công Tương dẫn nêu hai chùa Thừa thiên và Hưng giáo bảo Sư nên chọn để ở. Mọi người ở Cô Tô chắn bít đường ngăn cản lưu giữ Sư lại. Lại vì Tịnh Từ cố cầu thỉnh. Dời đổi văn dụ, các hàng đạo tục đồng nói: "Nhờ Sư ba năm vì Bang châu này mà gieo trồng ruộng phước, không dám chiếm cứ dài lâu. Các hàng đạo tục mới vâng theo". Đến năm Nguyên Phong thứ năm (1082) thời Bắc Tống, vua Thần Tông (Triệu Húc) ban sắc chiếu mở rộng chùa Tướng quốc, xây dựng sáu mươi bốn viện, làm nên tám thiền hai luật, thỉnh mời Sư làm vị Tổ thứ nhất ở chùa Tuệ lâm. Khi đã đến nơi, vua sai sứ sang hỏi công lao, qua ba ngày bèn ban truyền sắc chỉ đến nơi Tam môn của chùa, vì các hàng sĩ dàn diễn giảng giáo pháp. Ngày hôm sau, vua lại mời vào điện Diên hòa để hỏi đạo. Sư bảo ngồi, Sư liền ngồi kiết già. Vua hỏi: "Khanh thọ nghiệp tại chùa nào?" Sư tâu: "Ở chùa Vĩnh an - Thừa thiên ở Tô châu". Vua rất hoan hỷ mời uống trà, Sư liền nâng bát hớp dài, lại vì nước nóng mà lay động đó. Vua bảo: "Thiền tông mới hưng thạnh, nên khéo khai giảng dẫn dắt". Sư tâu rằng: "Bệ hạ biết có đạo này như mặt nhật soi chiếu, Thần đâu dám biếng lười". Xong, Sư bèn giả từ mà lui ra. Vua đưa mắt tiển chân Sư rồi nói cùng mọi người chung quanh rằng: "Thật xứng đáng là vị Tăng đầy đủ phước đức và trí tuệ". Về sau vua đăng hà, bảo mời Sư vào điện Phước Ninh giảng pháp, Sư lấy cớ già yếu xin được trở về rừng và được chấp thuận và ban sắc mặc tình Sư vân du khắp các châu quận, không ai được ngăn cản bức ép trú trì. Bèn đánh trống giả từ đại chúng, Sư nói kệ tụng rằng:

"Vốn là khách không nhà

Nào kham mặc tình đi

Thuận gió thêm mái chèo

Thuyền con xuống Dương châu".

Khi Sư ra khỏi Đô thành, các hàng Vương công quý nhân tiễn đưa, ngựa xe tấp nập. Đến lúc giả biệt, Sư dạy răn rằng:

"Tháng năm chẳng thể cầm vui

Già bệnh không hẹn cùng người

Nên siêng tu hành chớ biếng

Là thật cùng vì!"

Mọi người nghe đều cảm động rơi lệ buồn khóc.

Về sau, Sư đến Linh nham, đệ tử nối dõi dòng pháp hoằng truyền đông nhiều không thể tính kể. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?" Sư đáp: "Hàn Tín vào chầu". Lại hỏi: "Với hàng căn cơ trung hạ làm sao lãnh hội?" Sư đáp: "Thây cúi vạn dặm". Lại nói: "Sớm biết việc ngày nay, hận chẳng thận trọng lúc mới đầu!" Sư bảo: "Trên mộ Tam hoàng, cỏ lìa lìa". Lại hỏi: "Trên là trời, dưới là đất, còn chưa xét rõ ở khoảng giữa là cái vật gì?" Sư đáp: "Núi sông đất liền". Lại hỏi: "Thế nào là cảm tạ Sư giải đáp câu thoại?" Sư đáp: "Núi sông đất liền". Lại hỏi: Hòa thượng sao được lừa dối người?" Sư đáp: "Tức là Lão Tăng có tội lỗi".

Vào ngày mười lăm tháng giêng, có vị Tăng hỏi: "Ngàn ánh đuốc cùng soi chiếu lẫn nhau, tơ trúc giao hòa âm hưởng, chánh là lúc nào Phật pháp tại xứ nào?" Sư đáp: "Xin cảm tạ sự bố thí". Lại hỏi: "Chẳng tiện là nơi Hòa thượng vì người không?" Sư đáp: "Lớn tợ chẳng trai hội đến". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Một Hào đoan hiệu cõi nước Bảo vương, ngồi trong mảy trần chuyển vận đại pháp luân". Xong, Sư nắm gậy chống dậy, tiếp bảo: "Cái này là mảy trần, làm sao sống nói cái đạo lý chuyển vận pháp luân? Ngày nay Sơn Tăng chẳng tiếc lông mày, cho các người nói phá. Nắm dậy thì nước biển vọt sóng núi Tu-di cao vời vợi, buông xuống thì bốn biển yên lặng đất trời chỉnh túc phẳng lắng. Dám hỏi cùng các người nắm dậy tức là phải buông xuống tức là phải, đáng dứt chẳng dứt, hai lớp công án ấy như thế nào?" Xong, Sư đánh xuống thiền sàng một cái và xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Khán, khán, rực rỡ thụy quang chiếu khắp đại thiên thế giới, trăm ức vi trần cõi nước, trăm ức nước biển lớn, trăm ức Tu-di, trăm ức mặt nhật mặt nguyệt, trăm ức tứ thiên hạ, cho đến các cõi nước như số vi trần ở trong ánh sáng đồng một lúc phát hiện. Các nhân giả có thấy ư? Nếu thấy được tức hứa cùng các người thân gần nơi Thụy quang, còn thấy không được, chớ nói Thụy quang không tỏa chiếu. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Đầu trên tợ trời, chân vuông tợ đất, dáng mạo xưa cũ lên tầng ý khí trượng phu, nhảy nhót lộn ngược núi Tu-di, đạp băng nước biển. Trời Đế Thích và Long vương không nơi gá thân". Và, Sư nắm lấy gậy chống, tiếp bảo: "Tức lại chống gậy lên trốn lánh. Ôi! Mặc tình các ông thần thông biến hóa, rốt cùng phải về trong đó". Rồi Sư chống gậy xuống một cái.

Sau khi Sư thị tịch, an táng toàn thân dựng tháp ở Linh nham tại Tô châu.

2. Thiền sư Pháp Tú ở Pháp vân.

Thiền sư Pháp Tú - Viên thông ở chùa Pháp vân tại Đông kinh, vốn người dòng họ Tân ở Lũng thành thuộc Tần châu. Thân mẫu mộng thấy có vị Lão Tăng đến dừng nghỉ qua đêm, đến lúc tỉnh giấc bèn mang thai. Trước đó có vị Lão Tăng ở núi Mạch Tích cùng Hòa thượng Lỗ ở chùa Ứng càn làm bạn hiền lành, thường muốn theo Hòa thượng Lỗ du phương, sau khi đã dùng du phương rồi, Lão Tăng tiếp nói: "Ngày sau nên đến tìm tôi ở dưới ngọn núi Thiết tràng trước bờ Trúc phô". Về sau, Hòa thượng Lỗ nghe nơi đó có trẻ nhỏ mới chào đời liền sang trông xem. Vừa gặp trẻ nhỏ liền mỉm cười, đến năm ba tuổi, muốn theo Hòa thượng Lỗ trở về, bèn lấy dòng họ Lỗ. Đến năm mười chín tuổi, khảo xét kinh pháp, thọ giới Cụ túc xong, Sư cố gắng chí nương tựa giảng tịch, tập học các kinh Viên Giác, Hoa Nghiêm, khéo thâm nhập tinh nghĩa. Nhân nghe pháp tịch của Thiền sư Hoài ở chùa Thiết Phật tại vô vi quân rất hưng thạnh, Sư bèn thẳng đến tham yết. Thiền sư Hoài hỏi: "Tòa chủ giảng kinh gì?" Sư đáp: "Kinh Hoa Nghiêm". Lại hỏi: "Kinh Hoa Nghiêm lấy gì làm Tông?" Sư đáp: "Lấy Phật giáo làm Tông". Lại hỏi: "Pháp giới lấy gì làm Tông?" Sư đáp: "Lấy tâm làm Tông". Lại hỏi: "Tâm lấy gì làm Tông?" Sư im lặng không trả lời. Thiền sư Hoài bảo: "Mảy may có sai, trời đất cách biệt. Ông nên tự khán sẽ có phát sáng". Về sau, nghe một vị Tăng nêu cử về Bạch Triệu tham hỏi Báo Từ là: "Lúc tình chưa sinh thì thế nào?" Báo Từ đáp: "Cách ngăn". Bỗng nhiên Sư đại ngộ bèn đi thẳng vào phương trượng trình bày sở chứng. Thiền sư Hoài bảo: "Ông thật đáng là pháp khí! Tông của ta đây ngày sau do ông lưu hành hưng thạnh vậy".

Mới đầu, Sư đến ở Long thư, Tứ viện, sau có sắc chiếu mời đến ở Pháp vân tại Trường lô và làm Thỉ tổ. Đến lúc vua Thần Tông (Triệu Húc 1068-1086) băng hà, có sắc ban mời Sư đến trước Ngự thần giảng pháp, ban tặng Sư hiệu là "Viên Thông".

Có vị Tăng hỏi: "Chẳng lìa sinh tử mà đắc Niết-bàn, chẳng ra ngoài cảnh giới ma mà vào cảnh giới Phật. Lý ấy như thế nào?" Sư đáp: "Đất đỏ bôi thoa trâu mẹ". Vị Tăng ấy thưa: "Cảm tạ Sư giải đáp câu thoại!" Sư hỏi: "Câu thoại đầu ngươi nói gì?" Vị Tăng ấy phỏng nghĩ bàn, Sư bèn hét mắng. Lại hỏi: "Tháng hai tháng ba mùa xuân, muôn vật đều nảy mầm, chưa xét rõ nói mầm ấy có tăng trưởng không?" Sư bảo: "Tự ở nhà khán lấy". Lại hỏi: "Chẳng tiện là nơi chỉ bày ư?"

Sư bảo: "Cây chuối cao ít nhiều". Vị Tăng ấy nói: "Lửa đồng hoang thiêu đốt chẳng hết, gió xuân thổi đến sinh trưởng". Sư bảo: "Cái đó là đáy của Bạch Công, Đáy Ông làm sao sống?" Lại nói: "Hãy đợi thời gian khác". Sư bảo: "Xem thấy ông nói không ra". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Trông nhìn gió xoay chuyển buồm là theo gợn đuổi sóng. Chuyển dứt các dòng, chưa khỏi rò rỉ như trước, lường tài năng bổ nhiệm chức vụ, sao vượt ngắn dài. Mua khăn cùng đầu khó được vừa đẹp, ngay nhiều, trên chẳng thấy trời, dưới chẳng thấy đất, Đông Tây chẳng rành, Nam Bắc chẳng phân, có nơi nào dùng. Nhậm lấy thì thuần thép đánh đến sinh sắt đúc thành cũng phải đầu trán toát mồ hôi. Tất cả chẳng là gì làm thương lượng?" Ngừng giây lát, Sư bảo: "Lồng son mảnh mảnh ai được biết, cười giết Hoàng Mai con Thạch Nữ". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Sơn Tăng chẳng hiểu khéo nói, Đại để ứng với thời tiết, cùng kêu uống bát trà nóng, cũng không bí quyết huyền diệu của Tổ sư. Thiền nhân nếu cũng chưa cùng ngầm đạp dính, quả cân cứng tợ sắt". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Mây thu nước thu núi xanh đầy mắt, trong đó sáng được ngàn chân muôn chân, hoặc là chưa như vậy thì Đạo sĩ cưỡi ngược trâu. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Mưa tạnh nhỏ trông gió thổi cao cát chạy, đá nhổ cây kêu cành. Các người đều biết có. Hãy nói gió làm màu sắc gì? Nếu biết được thì hứa nhận các người đầy đủ mắt. Còn nếu không biết thì chớ quái lạ cùng lừa dối mù lòa. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Thiếu lâm chín năm ngồi lạnh, tức bị Thần Quang đến thăm phá. Đến nay ngọc đá khó phân, chỉ được dây gai buộc trong giấy, có hiểu chăng? Người cười ta nhiều, người mỉm cười ta ít". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Nhà nạp Tăng cao, chỉ kính bái Thích-ca, không bái Di-lặc chưa là bổn phận bên ngoài. Chỉ như nửa bài kệ thì mất thân, một câu ném vào lửa. Lại đồ họa cái gì?" Ngừng giây lát, Sư bảo: "Kia kia người ở núi, sao phải lại nói phá".

Đến lúc Sư hiện tướng bệnh tật, bảo cùng đại chúng là: "Lão Tăng trú trì sáu nơi, có phiền các vị tri sự, thủ tòa, đại chúng. Nay lại bốn Đại chẳng bền chắc gió lửa sắp tan. Mỗi vị hãy nên lấy Đạo để tự an, chớ trái lời tôi căn dặn!" Và Sư bèn nói:

"Lúc đến không vật,

Lúc đi không Đông Tây

Nam Bắc mọi sự đồng

Sáu nơi trú trì không bổ ích".

Sư ngừng giây lát, Sa-môn Huệ Đang là vị Giám tự đến thưa: "Sao Hòa thượng chẳng nói câu cuối?" Sư bảo: "Trân trọng! Trân trọng!"

Nói xong, Sư liền thị tịch.

3. Thiền sư Giác Hải ở Tuệ lâm.

Thiền sư Giác Hải - Nhã xung ở viện Tuệ lâm chùa Tướng quốc tại Đông kinh, vốn dòng họ Chung ở phủ Giang ninh. Lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Bích lạc lắng không mây, trời thu trăng sáng tỏ, Trường giang ngời như lụa, gió trong lại chẳng hết, dưới rừng Đạo nhân ẩn, cùng xem tình chung vui. Các Nhân giả vừa lại nói cái gió trong trăng sáng, còn là việc trong cửa kiến hóa, làm sao sống là phận việc trên của Đạo nhân?" Ngừng giây lát, Sư bảo: "Lúc đến trên đá nhìn dòng sông, muốn giặt áo thiền chưa có bụi". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Biển nghĩa vô biên đều về trong nhìn liếc, hình dung muôn tượng thảy vào nơi chiếu soi. Các người dựng xây đá xoang xoảng, nhân gì liền không biết?" Ngừng giây lát, Sư lại bảo: "Chớ quái lạ Sơn Tăng quá nhiều việc, thời gian như tên bắn, gấp cùng thúc giục. Trân trọng!.

4. Thiền sư Ứng Phu ở Trường lô.

Thiền sư Ứng Phu - Quảng chiếu ở Trường lô tại Chân châu, vốn người dòng họ Tương ở Trừ châu. Có vị Tăng hỏi: "Người xưa nói Như Lai Thiền là Hứu Lão huynh hiểu, Tổ sư Thiền chưa mộng thấy đó. Chưa xét rõ là Như Lai Thiền và Tổ sư Thiền là đồng hay khác biệt?" Sư đáp: "Một mũi tên bắn qua Tân La". Vị Tăng phỏng bàn nghị, Sư bèn quát mắng. Lại hỏi: "Lúc biết được trong áo có vật báu thì thế nào?' Sư bảo: "Ông thử lấy ra xem". Vị Tăng ấy bày một tay, Sư bảo: "Chẳng dùng chỉ Đông vẽ Tây. Vật báu tại xứ nào?" Vị Tăng ấy nói: "Vậy làm sao người học dùng được!" Sư bảo: "Ông thử dùng xem". Vị Tăng ấy bèn phẩy tọa cụ xuống một cái. Sư bảo: "Mọi người cười ông kìa". Có lúc lên giảng đường, Sư gọi đại chúng lại bảo: "Núi sông nhiễu quanh huyễn như bình phong thủy mặc, điện các lấn trời đẹp như động phủ thần tiên. Sum la vạn tượng hải ấn giao tham, một luồng thần quang lại không ngăn ngại. Các người hiểu chăng?" Ngừng giây lát, Sư bảo: "Xa xa giữa khoảng đất trời riêng đứng trông sao cùng? Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư trông nhìn đại chúng và bảo: "Cái này là gì? Gom chẳng nhóm, đánh chẳng tan, gió thổi không vào, nước rưới không dính. Lửa đốt chẳng được, dao chặt chẳng đứt, là cái gì ư? Trong chúng chẳng có mỏm đinh lưỡi sắt đến nạp Tăng, thử vì Sơn Tăng định đáng xem lại có ư?' Ngừng giây lát, Sư lại bảo: "Nếu không, ngày nay Sơn Tăng mất lợi!" Đứng thời gian lâu.

5. Thiền sư Trí Tài ở Phật Nhật.

Thiền sư Trí Tài ở Phật Nhật tại Lâm an phủ, vốn người dòng họ Kim ở Đài châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là đạo?' Sư đáp: "Nước lạnh thành băng". Lại hỏi: "Thế nào là người trong đạo?" Sư đáp: "Tuyết mùa xuân dễ tan". Lại hỏi: "Thế nào là đàm luận". Sư gõ ngón tay xuống một cái. Lại hỏi: "Đông Tây kín cùng trao, làm sao mọi người đều biết?" Sư đáp: "Mùa xuân không ba ngày tạnh". Lại nói: "Đặc biệt tỏ bày xin hỏi điều lợi ích". Sư bảo: "Kéo bùn mang nước". Lại nói: "Người học đến trong đó tức chẳng hiểu". Sư bảo: "Thân giặc đã lộ bày". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Trong thành ồn náo nhiều, giữa núi yên tỉnh vắng lặng, tuy là như vậy, nhưng động tỉnh nhất như, sinh tử không hai, bốn mùa xoay chuyển, vật lý lắng yên, mùa hạ chẳng đi mà mùa thu tự lại, gió chẳng mát mà người tự sảng khoái, nay vậy xưa cũng vậy chẳng thay đổi mảy may, ai ít ai nhiều thân không hai dụng, chư vị thiền đức, đã là thân không hai dụng, làm sao long nữ hiện mười tám biến? Các ông không thấy. Đùa sóng phải là người đùa sóng. Trân trọng!" Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Gió mưa tiêu tao lấp bít lỗ tai ngươi, lá rơi xen thêm lấp bít mắt ngươi, mùi hương xen tạp lấp bít lỗ mũi ngươi, thức ăn nóng lạnh ngọt ngon bít lấp đầu lưỡi ngươi, áo gấm ấm mát che lấp xác thân ngươi, điên đảo vọng tưởng bít lấp ý thức ngươi. Chư vị Thiền đức, ngay nhiều ngươi vụt chuyển được, cùng là đống hài cốt trên đất bằng phẳng. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Gió rét cắt đất, đồng rộng trong lạnh, muôn dặm cỏ lìa suy, ngàn núi cây đen tối, chim săn được thế, chim cốt bay ngang, rất xứng với nạp Tăng bát đãy treo cao riêng bước phương xa, tợ như tướng mạnh ra bờ ải hoang, gặp cơ phải đánh địch, ngày nay còn có ư?" Ngưng giây lát, Sư lại bảo: "Kiếm báu trong hộp, dùi vàng trong tay áo, nay gặp thời thái bình, treo cao trên vách tường. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Các vị Thiền đức có biết chăng? Song thân của Sơn Tăng đồng một lúc mất hết, thật là không nơi nương tựa!" Rồi Sư đưa tay đánh vào ngực, tiếp bảo: "Trời xanh, trời xanh!" Sư lại trông nhìn đại chúng giây lâu, tiếp bảo: "Các người là sắt đánh vào tâm can". Xong Sư bèn xuống khỏi tòa. Lại có lúc lên giảng đường, Sư nêu cử câu thoại về cây bách, Sư bảo: "Cây bách nơi sân Triệu châu nói cùng các thiền khách, sơn đen lặng gió, lưới tùng sáng cách". Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là vô vi?" Sư đáp: "Trước núi tuyết tan một nửa". Lại nói: "Xin Sư chỉ bày phương tiện". Sư bảo: "Tiếng nước chảy kêu nghẹn".

6. Thiền sư Trọng Nguyên ở Thiên bát.

Thiền sư Trọng Nguyên - Văn tuệ ở chùa Thiên bát tại Bắc kinh, vốn người dòng họ Tôn ở Thiên thừa thuộc châu. Thân mẫu Sư mộng thấy đối trước Đức Phật ăn nuốt một quả vàng sau mới sinh Sư. Tướng mạo dung nghi của Sư đặc biệt khác lạ bao trẻ thơ thường tình. Năm mười bảy tuổi xuất gia, năm hai mươi tuổi Sư thọ giới Cụ túc. Mới đầu, Sư vân du đến các giảng tứ rất thấu đạt về giáo tông, thường ngồi yên trong phòng thất cũ, bỗng nghe giữa không trung có tiếng bảo Sư rằng: "Người học pháp Thượng thừa không nên ngưng trệ nơi đây". Sư kinh hãi bước ra trông xem nhưng mịt mờ chẳng thấy gì cả. Ngày hôm sau khách đến ra Hàn sơn nhóm tập, chỉ một lần trông xem đó, Sư bèn kính mộ tham huyền. Sư đến nơi pháp tịch của Thiền sư Hoài ở Thiên y, gặp lúc đại chúng đang thỉnh hỏi điều lợi ích, bỗng nhiên Sư đại ngộ. Thiền sư Hoài ấn chứng mà bảo Sư: "Đây là ngựa non ngàn dặm của nhà ta vậy!"

Sau khi ra giữa đời hoằng hóa, có vị Tăng hỏi: "Thế nào là hiền?" Sư đáp: "Vào lồng vào hạm". Vì Tăng ấy vỗ tay, Sư bảo: "Nhảy ra được mới là khéo tay". Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị, Sư bảo: "Xong". Lại hỏi: "Thế nào là câu thấu pháp thân?' Sư đáp: "Trên là trời, dưới là đất". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Mùa Đông không chịu lạnh, mùa hè không chịu nóng, áo trên thân, cơm trong miệng ứng thời ứng tiết, tức chẳng phải trời, nhưng tự nhiên đều là máu mỡ của mọi người. Các vị Thiền đức, Sơn Tăng làm sao nói được câu thoại là pháp thế gian, hay là Phật pháp? Nếu chọn được rõ ràng thì muôn lượng vàng ròng cũng tiêu được". Xong, Sư hét một tiếng. Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Phước thắng một mảnh đất, đi cũng mặc ngươi đi, ở cũng mặc người ở, bước đạp vào mới biết nơi rơi. Nếu người nào chưa như vậy, thì nên rút bước chân xuống mà xem lấy. Ôi!" Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Xưa nay đất trời muôn trượng lắm nhiều, thường năm thu gom đông giấu, mọi người cho ta biết hết, kỳ thật mảy may đều không, ngay nhiều mảy may sánh với kia, trước núi Kê túc là việc gì nhàn rỗi?" Ngừng giây lát, Sư lại bảo: "Sáng nay đầu tuần tháng mười trời lạnh nên không mời cùng tham được!"

Sư trải qua bốn lượt thay đổi chốn danh lam, các hàng Tăng tục đều kính ngưỡng trọng vọng. Đến lúc Sư thị tịch vào giữa mùa nắng nóng dữ, nhưng lại có gió trong mát thổi đến nơi phòng, có mùi hương thơm khác lạ thoảng phất. Lúc trà tỳ, khói lửa tỏa đến nơi nào đều có xá-lợi năm sắc. Đại sư Văn Công Ngạn bác tấu trình, nhà vua ban tặng bình lưu ly sắc trắng để tôn trí xá-lợi, lại gởi thêm gấm lụa và đích thân đến an táng vào tháp. Cư sĩ Hà Chấn có được cốt xương đầu trán, răng và xá-lợi nên xây dựng ngôi Phù đồ riêng để tôn thờ.

7. Thiền sư Tử Hồng ở Thụy nham.

Thiền sư Tử Hồng ở Thụy nham tại Đài châu, vốn người dòng họ Ngô ở Bản quận. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là Đạo?" Sư đáp: "Mở mắt trông nhìn không thấy". Lại hỏi: "Pháp nhĩ chẳng vậy, thế nào là chỉ Nam?" Sư đáp: "Câu thoại sai lạc rồi". Vị Tăng ấy thưa: "Xin sư chỉ bày". Sư liền cười lớn ha, ha". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Một chẳng chấp giữ, hai chẳng nương theo, trên dưới bốn phía không lường bằng, đại dương trong biển sắt trôi, trên đỉnh Tu-di vụt sóng kình Lâm Tế rút co đầu lưỡi, Đức Sơn chống ngay cây gậy, ngàn xưa muôn xưa riêng vời vợi, để cho người đời làm bảng dạng".

8. Thiền sư Trí Thiên ở Thê hiền.

Thiền sư Trí Thiên ở Thê hiền tại Lô sơn, vốn người dòng họ Cao ở Hàng châu. Có vị Tăng hỏi: "Một hỏi một đáp đều là sân cửa kiến hóa, chưa xét rõ hướng thượng còn có việc gì không?" Sư đáp: "Mây theo rồng, gió theo hổ". Lại hỏi: "Thế nào là lúc rồng được nước thêm ý khí? Hổ gặp núi thì trướng oai nanh?" Sư bảo: "Ùn mây đến mưa lại làm sao sinh?" Vị Tăng ấy bèn quát hét Sư bảo: "Chẳng lại có đó". Vị Tăng ấy phỏng bàn nghị. Sư bảo: "Ối! Kẻ nghĩ câu thoại ngậm câm". Lại hỏi: "Thế nào là tâm xưa nay?" Sư đáp: "Phá hàng rào phía Đông chắp vá vách tường Tây". Lại hỏi: "Thế nào là một ngày trai yến?" Sư đáp: "Lui sau đứng". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Nghe hai chữ Phật pháp sớm là bẩn dơ tai mắt ta. Các người chưa đạp qua cửa pháp đường, dưới cẳng chân khéo cho ba mươi gậy. Tuy là như vậy, nhưng Sơn Tăng ngày nay cũng vì đại chúng mà dốc hết lực. Trân trọng!" Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Là vật gì được mặc tình ngoan ngu sáng tỏ?" Sư vỗ tay cười lớn "Ha, ha". Tiếp bảo: "Sáng nay ba tỷ ngày là Cù-đàm mặt vàng, khắp thân là miệng, cũng phân sơ chẳng xuống". Đứng giây lâu.

9. Thiền sư Phạm ngôn ở Tịnh chúng.

Thiền sư Phạm ngôn ở Tịnh chúng tại Việt châu. Sư chỉ dạy đại chúng rằng: "Quốc Sư Nam Dương bảo: "Nói pháp có sở đắc đó là dã can kêu, nói pháp không sở đắc tức là sư tử rống" Sư bảo: "Quốc sư gì nói lớn tợ bít tai thâu lấy Linh khánh. Cớ sao nói có nói không đều là dã can kêu. Các người cần biết sư tử rống ư? Ôi!"

10. Thiền sư Xung Hội ở Tam tổ.

Thiền sư Xung Hội - Viên trí ở Tam tổ tại Sơn cốc; Thư châu, vốn là người Lam am phủ. Ngày khai mở giảng đường. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là Đệ nhất nghĩa đế?" Sư đáp: "Trăm thứ tạp toái". Lại hỏi: "Thế nào là một hội Bao thiền chẳng khác Linh sơn?" Sư đáp: "Đem ky phẩn chổi quét lại". Lại hỏi: "Sư lên pháp tòa vách đứng ngàn nhận Chánh bảo phải đi mười phương ngồi dứt. Chưa xét rõ lấy gì làm người?' Sư đáp: "Chiếc nỏ nặng ngàn quân". Lại nói: "Đại chúng đội nhờ Ân". Sư bảo: "Lường tài sức bổ nhậm chức". Lại hỏi: "Lý tuy đốn ngộ, Sư mượn tiệm trừ. Trừ tức chẳng hỏi, còn thế nào là Đạo lý đốn ngộ?" Sư đáp: "Trong lời nói có vang hưởng". Lại hỏi: "Tiện gì lại tạm thế nào?" Sư đáp: "Sư tử lông vàng". Lại hỏi: "Sống còn như mặc áo, chết lại đồng như cởi khố, chưa xét rõ ý chỉ ấy như thế nào?" Sư đáp: "Thí như nhàn rỗi". Lại hỏi: "Vì sao như vậy?" Sư đáp: "Nhân đi chẳng phòng ngại chống cánh tay". Lại hỏi: "Thế nào là thiên đường?" Sư đáp: "Ở rất xa". Lại hỏi: "Thế nào là địa ngục?" Sư đáp: "Tha ông chẳng được". Lại hỏi: "Thiên đường và địa ngục xa cách nhau ít nhiều?" Sư đáp: "Bảy linh tám lạc". Lại hỏi: "Mây trắng đầy nơi lầu các mở, Thiện tài làm gì từ ngoài mà vào?" Sư đáp: "Mở mắt tức lóa mờ". Lại hỏi: " "Chưa xét rõ rơi lạc vào xứ nào?" Sư đáp: "Lấp ngòi bít hang". Lại hỏi: "Thế nào là Bất động tôn?" Sư đáp: "Tấc bước ngàn dặm".

11. Thiền sư Tiệp ở Tư thọ.

Thiền sư Tiệp ở viện Tư thọ tại Tuyền châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là đại ý của Phật pháp?" Sư đáp: "Trâu sắt sinh trứng đá". Lại hỏi: "Thế nào là câu tiếp người?' Sư đáp: "Chấp tay trước Tam môn". Lại hỏi: "Thế nào là câu đại dụng?" Sư đáp: "Cửa ngực dính đất". Lại hỏi: "Thế nào là câu vô sự?" Sư đáp: "Nằm ngả ngang giữa đường lớn". Lại hỏi: "Thế nào là câu kỳ đặc?" Sư đáp: "Đích".

12. Thiền sư Khải ở Quán Âm.

Thiền sư Khải ở Quán Âm tại Hồng châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?" Sư đáp: "Cây tùng cao, cây bách thấp". Lại hỏi: "Ý chỉ ấy như thế nào?" Sư đáp: "Lá rơi về cội".

13. Thiền sư Nguyên Thiện ở Thiên chương.

Thiền sư Nguyên Thiện ở Thiên chương tại Việt châu. Có vị Tăng hỏi: "Lớn không ngoài, nhỏ không trong. Đã không trong ngoài, rốt cùng là vật gì?' Sư đáp: "Mở miệng thấy mật". Lại hỏi: "Người học không hiểu?" Sư đáp: "Khổ trong khổ". Lại nói: "Vì đại chúng dốc hết sức lực, họa sinh ra cửa riêng". Sư liền đánh đó và bảo: "Đã bảo nghỉ mà chẳng chịu nghỉ, phải đợi mưa thấm ướt đầu". Lại hỏi: "Thế nào là câu đầu tiên?" Sư đáp: "Sau cùng hỏi tương lai". Lại hỏi: "Vì sao như vậy?" Sư đáp: "Trước đi chẳng đến". Lại nói: "Vào nước thấy người dài vậy". Sư bảo: "Tần Hoàng đánh phửu". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Ông hỏi ý Tổ sư từ Tây vức lại, Mã Sư đạp nước ngập, nếu nhận được đầu mảy may, nào từng biết dậy ngã, kiếp lửa mới rành rỏi, kẻ ngu tìm cỏ khô, sao biết người sáng mắt, vì ông buồn thở dài".

14. Thiền sư Thể Minh ở Trường lô.

Thiền sư Thể Minh - Viên giám ở Trường lô tại Chân châu. Lúc lên giảng đường, Sư trông nhìn về bên tả rồi bảo: "Tướng trạng của sư tử đâu khỏi tần thân". Sư ngoái nhìn bên hữu, tiếp bảo: "Dung mạo của voi chúa sao quên xoay nhìn? Lấy đây trốn kia, bậc thượng sĩ sao kham nỗi, thức biến biết bao nhiêu hang ổ Dã hồ. Đến trong đó, phải biết có nơi Thánh phàm chẳng qua, nơi xưa nay chẳng đến. Hãy nói nơi nào có dấu người đi?' Ngừng giây lát, Sư bảo: "Là trượng phu nên có chí xung lên trời, chớ hưởng theo nơi Như Lai đi lại".

15. Thiền sư Trí Tư ở Khai nguyên.

Thiền sư Trí Tư ở Khai nguyên tại Đinh châu. Lúc lên giảng đường. Sư bảo: "Nạp Tăng đặt kim châm trong mắt giấu thân hơi rộng, trong biển lớn ngựa chạy hơi chật. Tướng quân chẳng lên cầu tiện, dõng sĩ nhọc treo áo giáp, ngày đi ba ngàn đêm đi tám trăm tức chẳng hỏi. Còn một câu chẳng động bước làm sao sống? Nói. Nếu nói được thì Quán Âm, Thế Chí, Văn Thù, Phổ Hiền chỉ tại trước mắt, còn nơi không được thì phải vén quần vải dây buộc giày cỏ cao. Tham". Lại có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Trời lạnh rõ sáng, đất liền rộng dài, mây nổi từ cửa động, nước tuôn từ gò cao. Nếu nắm định thì mười phương thế giới rỗng rang, nếu buông đi thì Đông, Tây, Nam, Bắc thản nhiên. Vũ trụ mênh mông người vô số, mỗi mỗi lỗ mũi xa trời. Hãy nói các người nắm định tức phải, hay buông đi tức phải? Lại có người đoán được chăng? Nếu không có người đoán được thì ngoài ba cửa có hai cái Đại hán, một cái dương mày rút kiếm, một cái trừng mắt khua nắm tay. Tham".

16. Thiền sư Tuệ Từ ở Trừng chiếu.

Thiền sư Tuệ Từ ở Trừng chiếu tại Bình giang phủ. Có vị Tăng hỏi: "Rõ ràng vô sở đắc, vì gì trời cao đất rộng?" Sư đáp: "Chật hẹp". Có lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Nếu luận việc này, lông mày trên nháy mắt sớm là nhảy qua, đâu kham tiến bước đến trước? Lại cầu Sơn Tăng nói phá, mà nay nói phá xong vậy, lại hiểu ư? Hôm qua trời mưa, ngày nay tạnh".

17. Thiền sư Tuệ Nguyên ở Pháp vũ.

Thiền sư Tuệ Nguyên ở Pháp vũ tại Lâm an phủ. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là câu đầu tiên?" Sư đáp: "Vua Lương chẳng biết". Lại hỏi:

"Thế nào là câu cuối cùng?' Sư đáp: "Đạt-ma vượt qua sông".

18. Thiền sư Trí Trừng ở Sùng đức.

Thiền sư Trí Trừng ở Sùng đức tại Tư châu. Lúc lên giảng đường, Sư bảo: "Thăm mặt cùng bày lại không việc khác. Nếu cũng như vậy há chẳng tài tuấn thay! Sơn Tăng bởi chẳng đặng đứng con vì các người. Nếu đến trước mặt nạp Tăng một chấm cũng đính không được. Chư vị Thiền đức, hãy nói trước mặt nạp Tăng nói cái gì tức được?" Ngừng giây lát, Sư bảo: "Thu sâu màn rèm nhàn nhà mưa, tắm ngày lầu đài một gió sáo".

19. Thiền sư Hữu Bình ở Thê ẩn.

Thiền sư Hữu Bình ở Thê ẩn tại Tuyền châu. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là Đạo bình thường?" Sư đáp: "Hóa thân chấp tay, Đạo sĩ chống tay". Lại hỏi: "Trong mười hai thời, thú hướng thế nào?" Sư đáp: "Mặc áo ăn cơm". Lại hỏi: "Riêng có việc gì nữa không?" Sư đáp: "Có". Lại hỏi: "Thế nào tức phải?" Sư đáp: "Thọ trai xong lại xin một bát nước trà".

20. Thiền sư Vân ở Định tuệ.

Thiền sư Vân ở Định tuệ tại Bình giang phủ. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là một câu làm người?" Sư đáp: "Thấy đó chẳng lấy. Lại hỏi: "Người học chưa hiểu?" Sư đáp: "Nghĩ đó ngàn dặm".

21. Thiền sư Vượng ở Đại đồng.

Thiền sư Vượng ở viện Càn phù Đại đồng tại Kiến minh phủ. Có vị Tăng hỏi: "Thế nào là đại ý của Tổ sư Đạt-ma từ Tây vức lại?" Sư đáp: "Vào chợ quạ rùa". Lại hỏi: "ý chỉ ấy như thế nào?" Sư đáp: "Lúc được lụa, tạm là lụa".

22. Thiền sư Nhân ở Thiết Phật.

Thiền sư Nhân ở Thiết Phật tại Vô vi quân. Có vị tăng hỏi: "Thế nào là gia phong của Hòa thượng?" Sư đáp: "Một tầm gỗ lạnh từ là gần, ba sự thu mây lại ai hay". Lại hỏi: "Gia phong của Hòa thượng đã được chỉ bày, còn vì người làm tiêu tức lại như thế nào?" Sư đáp: "Trăng mới có đêm tròn, tâm người không lúc đầy".

23. Thiền sư Pháp Tồn ở Báo bản.

Thiền sư Pháp Tồn ở Báo bản tại An cát châu, vốn người dòng họ Lục ở Tiền Đường. Có vị Tăng hỏi: "Đàm nói vô vi bít dứt miệng người, vậy làm sao sống là một câu bít dứt miệng người?' Sư bèn đánh. Lại hỏi: "Thế nào là một câu lưu thông tai điếc của trời người?" Sư đáp: "Chỉ sợ chẳng phải ngọc, thất ngọc cũng rất kỳ đặc". Lại nói: "Chuyên vì lưu thông". Sư bảo: "Một mặc loạn Đạo. Lúc ở tại Thiên y, nhận sự thỉnh mời, lên giảng đường, Sư bảo: "Thánh thọ ở Ngô giang hiện mời trú trì, tới lui chẳng vội tạm tùy duyên phận. Đây đều do Hòa thượng đương đầu dẫn tai dạy răn nuôi dưỡng, trước sau giúp đỡ dẫn dụ. Nếu căn cứ cho ngày nay Chánh khiến đáng đi, tiện khéo một gậy đánh chết, đâu kham lại dung thứ đứng tại trước tòa. Tuy là như vậy, nhưng nuôi con mới thấy cha hiền".

24. Thiền sư Thê ở Khai Thánh.

Thiền sư Thê ở viện Khai Thánh tại Hòa châu. Ngày khai mở giảng đường, Sư ban lời rằng: "Mở trường chọn Phật, người trời đều tụ hội. Chớ có lâu trải qua trường giác ngộ, bãi khách tham thiền ra vào cùng thấy". Khi ấy có vị Tăng bước ra. Sư bảo: "Tác gia. Tác gia". Vị Tăng ấy nói: "Chớ đặt vội vàng". Sư bảo: "Vốn từ trước lại chẳng là tác gia ư?" Vị Tăng ấy kéo tọa cụ dậy và nói: "Xem xem từ nước Ma-kiệt-đà thân hành lệnh này". Sư bảo: "Chỉ nay làm sao sống?" Vị Tăng ấy bèn lễ bái. Sư bảo: "Đầu rồng đuôi rắn". Lại hỏi: "Đông Tây chẳng rành, Nam Bắc chẳng phân, người học từ trước đến xin Sư một lần tiếp?" Sư bảo: "Không tiếp". Lại hỏi: "Vì sao không tiếp?" Sư đáp: "Vì ông Đông Tây không rành, Nam Bắc chẳng phân". Lại hỏi: "Cớ sao đã nói là người Hồ râu đỏ lại cũng có nói là râu đỏ người Hồ?" Sư đáp: "Tô rô, tô rô". Lại hỏi: "Thế nào là đạo?" Sư đáp: "Tha cho ông ba mươi gậy". Lại hỏi: "Vì sao như vậy?" Sư đáp: "Giết người có thể tha, vô lễ khó dung thứ". Có lúc lên giảng đường, nắm chiếc gậy, Sư bảo: "Đại chúng hãy gấp nhìn núi Tu-di, họa vẽ một cái trăm thứ tạp toái, Nam thiệm bộ châu đánh một gậy Đông nghiêng Tây ngã, chẳng khỏi tạm lấy trong tay khai Thánh, bảo nó hà hơi chẳng được". Xong, Sư chống xuống một cái.