SỐ 1739 — TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 39

Mười tám hàng Kinh từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có năm ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Thiện Tài nói kệ khen ngợi.

5) Lễ tạ ra đi.

Trong đạo tràng Bồ đề: thể chơn như rộng lớn từ tâm bồ đề (Dạ thần như trước). Thần Thủ hộ nhứt thiết thành tăng trưởng oai lực: che chở chúng sanh, tăng trưởng trí lực, hiển hiện ba không, trí thế xuất thế, vượt biển sanh tử, vào đời độ sanh. Đoạn từ bấy giờ Thiện Tài đến giải thoát Thậm thâm tự tại diệu âm có 10 ý:

1) (4,5 hàng) suy xét pháp tiến tu.

2) (6 hàng) Dạ thần hiện vô số thân độ sanh.

3) (5 hàng) Thiện Tài cầu pháp.

4) (7 hàng) Dạ thần khen ngợi trí đức Thiện Tài.

5) (14 hàng) Dạ thần thuyết pháp.

6) (14 hàng) Dạ thần giảng 10 cách nhập cảnh giới Như Lai.

7) (29 hàng) đạt pháp độ sanh.

8) (35 hàng) Thời gian đạt pháp của Dạ thần.

9) (69,5 hàng) sự cúng Phật của Dạ thần.

10) Đức thăng tiến.

Về sự đạt pháp, ta đạt giải thoát khiến thế gian không còn lời thô ác: biến ngôn ngữ thế gian thành Bát-nhã Ba-la-mật. Kiếp ly cấu quang minh: thể tánh ba không của Bát-nhã. Nước Pháp giới công đức Vân: trí huệ là công đức chánh pháp trong pháp giới: Hiểu nghiệp chúng sanh: nhờ trí ba không tịch tịnh không tánh biết rõ nghiệp của chúng sanh. Như hình hoa sen: trí phân biệt rõ về thể đứng rỗng lặng không tạp nhiễm. Cõi này ở bên sườn núi Tu Di: trí huệ an trụ trong biện tài vô ngại của Như Lai. Phát ra âm thinh hạnh nguyện của Như Lai: tiếng thuyết pháp vang khắp mười phương, khai ngộ tất cả chúng sanh. Trang nghiêm bằng hoa sen: chánh pháp ấy khiến chúng sanh đạt trí không nhiễm. Vô số hoa sen khác: trí vi diệu rộng lớn hiểu rõ sáu tướng giống khác của cảnh giới và nghiệp chúng sanh. Vô số ma ni: trí sắc biết giảng thuyết năm phần hương. Vô số cõi nước: bốn biện tài trong Bát-nhã phân biệt rõ nghiệp của chúng sanh. Nước Diệu tràng: bốn biện tài vô ngại. Cung vua: trí căn bản. Cung Phổ Bảo hoa quang: trí sai biệt trong trí căn bản. Cách đây không xa có đạo tràng Phổ Hiện Pháp Vương: trí căn bản khởi tâm bồ đề, thành tựu tâm bi và trí sai biệt, độ sanh bằng chánh pháp. Vô số Như Lai: biến phiền não chúng sanh thành Bát-nhã. Nhật Pháp Hải Lôi Âm Quang Minh Vương: trí căn bản khởi trí sai biệt, sự hiểu biết vượt trên vọng tình của thế gian, giỏi giảng thuyết, đoạn trừ hoặc nghiệp của chúng sanh, nhiếp phục tà luận. Chuyển Luân Vương Thanh Tịnh Nhựt Quang Minh Diện: trí sáng chiếu soi khắp nơi. Thọ trì chánh pháp: từ trí căn bản khởi trí sai biệt học pháp. Sau khi Phật nhập Niết-bàn, vua xuất gia: địa sáu trọn vẹn trí vượt ba cõi, hộ trì pháp bằng trí ba không. Lúc chánh pháp sắp diệt, cần có người ủng hộ. Vì gần thời mạc pháp nghiệp chướng nặng nề, Tỳ kheo độc ác, không cầu phước đức: vị này chỉ tu trí, không hành bi. Vua hiện thần thông để chánh pháp tồn tại thêm sáu vạn năm ngàn năm: sáu vạn: sáu vị; năm ngàn: mỗi vị đủ pháp năm vị. Các đức Phật xuất hiện: trọn vẹn trí Bát-nhã Dạ thần cúng Phật: hạnh tu của mười địa. Vua, hoàng tộc đều xuất gia: Bát-nhã ba không là trí bi ra khỏi sanh tử. Chuyển luân vương: Phổ Hiền. Tỳ kheo ni: Dạ thần. Giải thoát thậm thâm tự tại Diệu âm: tiếng vang xa, không thể tánh, không phân biệt, độ thoát chúng sanh. Địa sáu chuyên tu Bát-nhã Ba-la-mật. Đoạn từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có sáu ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Nhắc lại pháp.

5) Thiện Tài nói kệ khen ngợi.

6) Lễ tạ ra đi.

Trong hội Phật: từ trí bồ đề không tạo tác, không suy xét, đủ phương tiện Ba-la-mật vào đời độ sanh. Đoạn từ bấy giờ đến Giải thoát xuất sanh quảng đại hỷ duyệt quang minh có năm ý:

1) (7 hàng) Thiện Tài đến nơi cầu pháp.

2) (15,5 hàng) Dạ thần dạy pháp.

3) (66 hàng) Dạ thần nói về cảnh giới của pháp.

4) (19 hàng) thời gian phát tâm.

5) Dạy pháp.

Phần từ thiện nam tử vào kiếp... có bốn ý:

1) Thời gian phát tâm.

2) Cõi nước.

3) Đức Phật.

4) Vô số Như Lai xuất hiện ở các cõi trong đó có cõi Diêm Phù. Thành kiên cố Diệu Bảo trang nghiêm Vân đăng, một vạn thành bao bọc, người sống vạn tuổi, vua tên Nhứt Thiết Pháp Âm Viên Mãn Cái, 600 đại thần, sáu vạn thể nữ, 700 người con, Bảo Quang Minh con gái của một trưởng giả và 60 đồng nữ xinh đẹp. Vua khen ngợi việc tin tu công đức của Bảo Quang nên tự tay thưởng áo báu. Vua Nhứt Thiết Pháp Âm Viên Mãn Cái chính là Phật Tỳ-lô-giá-na. Vua Quang Minh: vua Tịnh Phạn. Phu nhân Liên Hoa Quang: hoàng hậu Ma Da. Bảo Quang: dạ thần. Độ sanh bằng bốn nhiếp pháp: bồ đề. Đó là thời gian phát tâm, là hạnh từ bi rộng lớn không giới hạn của địa bảy. Cõi Phổ quang minh chơn kim ma ni sơn: từ trí sáng hành bi không trước sau. Chơn kim: pháp thân. Phật Phổ Chiếu Pháp Giới Trí Tuệ Sơn Tịch Tịnh oai đức Vương: trí sáng soi không cùng tận. Sơn: bất động, cao. Không tạo tác: tịch tịnh. Trí hiện, phiền não đoạn: uy đức. Lúc còn tu hạnh Bồ- tát, đức Phật luôn làm thanh tịnh cõi nước: trang nghiêm bằng trí căn bản. Vô số Phật xuất hiện: trí sáng dung nhiếp. Vua Nhứt Thiết Pháp Âm Viên Mãn Cái: hạnh tri bi. Phương tiện của năm vị: 500 đại thần; hạnh từ bi trong sáu thú: thể nữ. 700 người con: bảy phần giác. 60 đồng nữ: trí huệ trong sáu thú. Tác giả nói kệ: trí sáng chiếu soi chính là Phật, tùy thuận bổn nguyện là cha lành nuôi dưỡng chúng sanh là từ mẫu, lợi ích muôn loại là thể nữ. Vô số cõi nước: hạnh độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Mọi việc tu tập của vua và hoàng tộc đều là phương tiện Ba-la- mật của địa bảy, là hạnh từ bi trong đời. Đại Viễn hành: từ bi vào đời độ sanh, rộng lớn khắp mười phương. Địa này chuyên tu phương tiện Ba-la-mật. Phần từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có ba ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Tên.

3) Lễ tạ ra đi.

Trong đạo tràng: trí không dụng công hiện đủ công dụng của địa tám, không phân biệt ba đời. Dạ thần Đại nguyện tinh tấn lực cứu hộ nhứt thiết chúng sanh, Viên mãn trí bi không dụng công, tự tại độ sanh, được các đức Phật khuyên nhủ ủng hộ. Đoạn từ bấy giờ đến giải thoát có sáu ý:

1) (15 hàng) Đến nơi, Thiện Tài thấy mọi việc sai khác của Dạ thần.

2) Phát mười tâm.

3) Thiện Tài đạt pháp, nói kệ khen ngợi.

4) (66 hàng) Dạ thần nói tên pháp.

5) (37 hàng) trí của Bồ-tát rộng lớn, vượt trên sự suy lường của thế gian.

6) Thời gian phát tâm của Dạ thần; Dạ thần ngồi tòa sư tử trang nghiêm lưới báu: thế trí tịch tịnh không dụng công, hiển hiện tất cả cõi nước, thuyết giảng giáo pháp, tùy thuận hiện thân độ thoát.

Thiện Tài kính lễ: trọng pháp. Thiện Tài đạt lợi ích. Văn sau có câu: Thiện Tài hỏi tên pháp môn, dạ thần dạy: đó là pháp giáo hóa chúng sanh, khiến chúng sanh phát căn lành. Vì tất cả chúng sanh đều từ trí không tạo tác, nhờ trí sáng phát phát sanh pháp lành, đoạn trừ khổ não. Vì không hiểu thể trí không tạo tác nên chúng sanh tạo nghiệp. Nhờ hiểu được pháp này, căn lành sanh khởi, khổ não đoạn diệt. Thiện Tài hỏi về thời gian phát tâm, dạ thần dạy: trí của Bồ-tát rộng lớn, vượt trên sự phân biệt hiểu biết của thế gian. Vì thể tánh thanh tịnh. Sáu ví dụ tiêu biểu trí:

1) Mặt trời trong hư không, không phân biệt đêm ngày.

2) Mặt trời ánh hiện trong tất cả mọi hiện tượng.

3) Thuyền sư lái con tàu giữa biển khơi.

4) Tánh không của tất cả các cõi nước vốn thanh tịnh, không phân biệt.

5) Hạnh nguyện như gió nâng vạn vật.

6) Như người giả tuy đủ tay chân nhưng không tri giác buồn vui lạnh nóng.

Cách đây vô số kiếp: thể tánh không phân biệt. Kiếp Thiện Quang: thể của trí không dụng công. Cõi Bảo Quang: trí không dụng công tùy vật hiển hiện công dung. Một vạn đức Phật xuất hiện: trí ứng hiện muôn hạnh. Đức Phật Pháp Luân Âm Hư Không Đăng Vương: trí không dụng công tự tại thuyết pháp độ sanh, không vướng chấp. Cung Bảo trang nghiêm: cảnh hóa hiện của trí. (Phương đông như trước). Vườn Diệu Quang: hạnh che chở chúng sanh. Đạo tràng Bảo hoa: độ sanh bằng hạnh nguyện, nở hoa bồ đề. Đức Phật thành đạo trên tòa sư tử: trí không dụng công luôn chiếu soi các cõi nhưng không đắm nhiễm, thể của trí không thành hoại. Trải qua 100 năm: mười Ba-la-mật trong mười địa.

Vua Thắng Quang: trí, dạy dỗ thái tử là hạnh. 500 đại thần muốn hại ta: 500 đệ tử của Bo Đề Đạt Đa. Những tội nhơn ta cứu độ: 1000 Phật trong hiền kiếp. Trăm vạn A-tăng-kỳ Bồ-tát: vua Thắng Quang, luận sư Tát Giá Ni kiền Tử (ngoại đạo lõa thể, tu khổ hạnh). Hoàng tộc: Sáu vạn đệ tử của ngoại đạo. Đó là công dụng của trí. Phật tử! cứu tội nhơn xong, ta học đạo với Phật Hư Không Đăng Vương suốt 500 năm, thành tựu trăm vạn Đà-la-ni: thế trí không dụng công có trong năm vị. (Chỉ khác nhau là thành thục hay chưa thành thục thôi) ( số đức Phật tùy theo các vị như trước). 11,5 hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có ba ý:

1) Nơi ở.

2) Tên.

3) Lễ tạ ra đi.

Vườn Lâm Tỳ ni: hạnh độ sanh rộng lớn của địa chín. Thắng lạc: độ sanh bằng pháp lạc. Đó cũng là nơi Phật đản sanh. Đại chín thọ sanh bằng trí độ sanh. Đoạn nhập pháp có 10 ý:

1) (6 hàng) Thiện Tài đến gặp thiện tri thức.

2) (3 hàng) Thiện Tài cầu pháp.

3) (12,5 hàng) 10 cách thọ sanh.

4) Pháp thọ sanh.

5) (12 hàng) nhắc lại pháp, khen ngợi pháp.

6) (2,5 hàng) thời gian đạt pháp của thiện tri thức.

7) Cảnh giới của pháp.

8) (23 hàng) nhắc lại pháp.

9) Đức thăng tiến.

10) Nghĩa văn.

Thọ sanh: sau khi đạt pháp vô sanh nhẫn và trí không dụng công, vị này học pháp Phật, thuyết pháp cho chúng sanh, như phần kệ: siêng năng nghe pháp vui quán sát; thông hiểu ba đời không chướng ngại; thân tâm thanh tịnh như hư không. Đó là đạt pháp thọ sanh tạng. Cảnh giới của pháp: cảnh giới thọ sanh. Thời gian đạt pháp, đối với hạng yếu kém, đức Phật ra đời từ thai mẹ; với bậc thượng căn, Phật sanh từ hoa sen hoặc từ hư không; với bậc thông tuệ, trí Phật và chúng sanh là một. Phật có trong mọi hiện tượng. Một trăm năm đạt đạo: từ địa chín lên địa 10 là 100 năm. (Kiếp số thành Phật như trước) cõi Phổ Bảo: thổ của cõi nước là hạnh nguyện Phổ Hiền. Kiếp Duyệt lạc: địa chín sanh trong nhà trí tuệ của Như Lai. 80 na do tha Phật xuất hiện: đạt trí Phật. Phật Tự Tại Công Đức Tràng... trí bi. 20 ức na do tha thể nữ: hạnh bi trí. Vườn rừng lầu gác: trí vào đời, pháp lạc của Bồ-tát. Cây Nhứt thiết thi hỷ quang: Bồ-tát dạy pháp vui lòng chúng sanh. Hoàng hậu vin cành cây, đản sanh Bồ-tát: với lòng từ Bồ-tát tạo duyên độ sanh, kỳ thật Bồ-tát không có sự thọ sanh. Cây Tát Lạc sai: (cao hiển) phước đức rộng lớn. Địa chín chuyên tu lực Ba-la-mật. Chín hàng từ như các Bồ-tát đến từ tạ ra đi có bốn ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Lễ tạ ra đi.

Thành Ca-tỳ-la (như trước). Cù bà (cù di; Thủ hộ địa) giữ gìn hạnh từ bi của Bồ-tát (như trước). Đoạn Thái tử Oai Đức cưới Cù Bà có 10 ý:

Thái tử dạo chơi.

1) Thiện Hiện gặp và yêu thái tử.

2) Thiện Hiện tự biết thân phận hạ tiện.

3) Thiện Hiện nằm mơ gặp Phật, thiên nhơn mách bảo Phật ra đời.

4) Thiện Hiện tự xin làm vợ thái tử.

5) Thái tử hỏi về gia thế.

6) Công đức sự ra đời của Thiện Hiện.

7) Thái tử yêu cầu Thiện Hiện về việc hành hạnh Bồ-tát của mình.

8) Thiện Hiện đồng ý.

9) Thái tử cưới Thiện Hiện.

Phần công đức của Thiện Hiện có 10 ý:

1) Mẹ Thiện Hiện khen ngợi đức của con gái.

2) Thái tử và Diệu Đức và 10 ngàn thể nữ vào đọa tràng gặp Phật.

3) Thái tử và đồng nữ gặp Phật cúng dường.

4) Phật thuyết pháp.

5) Thái tử và đồng nữ nghe pháp đạt định.

6) Diệu Đức đạt định không thoái chuyển tâm bồ đề.

7) Tư tạ Phật, thái tử về cung thưa việc cùng phụ hoàng.

8) Nghe thế, vua triệu tập quần thần, truyền ngôi cho thái tử, rồi cùng hoàng tộc đến nơi Phật.

9) Sau khi gặp Phật, lễ kính, vua ngồi một bên, Như Lai dùng thần thông phóng ánh sáng hóa hiện pháp ba thừa.

10) Vua và hoàng tộc hiểu pháp, xuất gia tu học đạt định.

Phần thái tử lên ngôi 15 ngày đủ bảy báu có 10 ý:

1) Thái tử lên ngôi, tự nhiên xuất hiện bảy báu.

2) 80 nước nhỏ phòng hộ.

3) Thái tử thỉnh Phật vào cung.

4) Phật vào cung độ sanh.

5) Thái tử chính là Phật Tỳ-lô-giá-na.

6) Vua Thiện Chủ là Phật Bảo Hoa ở cõi phương đông.

7) Mẹ của Thiện Hiện chính là Thiện Mục.

8) Phu nhơn Diệu Đức chính là Cù Ba.

9) Sự cúng dường Phật.

10) 50 đức Phật.

Phần tiếp theo có 10 ý:

1) Đạt pháp.

2) Sau khi tu tập, siêng năng tu tập.

3) Khuyên tu pháp.

4) Tuy tu tập trong vô số kiếp nhưng chưa hiểu hết hạnh Bồ-tát.

5) Đức thăng tiến.

6) Khen ngợi đức của thiện tri thức sau.

7) Hiển hiện nơi ở của thiện tri thức.

8) Tên thiện tri thức.

9) Nhắc lại pháp trên.

10) Nhân tu ngày xưa.

Đó là thời gian đạt pháp của Bồ-tát. Trong ba thừa, các cổ đức nêu bốn ý về thiện tri thức này:

1) Đạt chơn không chứng.

2) Biết chơn hành tục.

3) Sống trong thế tục nhưng không đắm nhiễm.

4) Độ sanh bằng từ bi.

Đó là hạnh Phổ Hiền của đức Tỳ-lô-giá-na. Ở đây nêu 10 ý:

1) Tùy thiện hiện thân độ sanh bằng trí không nương tựa.

2) Như tánh của bóng không bụi.

3) Trí vốn không phân biệt, tùy thuận hiển hiện.

4) Trí không kia đây như thấy tiếng vang tùy vật cản.

5) Sự hiểu biết của chúng sanh không phải là trí.

6) Trí không tạo tác, tùy thuận độ sanh.

7) Như người ảo có hình nhưng không chất, không tri giác.

8) Thể trí trống không, tùy chúng sanh hiển hiện.

9) Độ sanh bằng tâm bi không phan duyên.

Trí hiểu rõ thể tánh thanh tịnh của chúng sanh.

Đó là phương tiện đạt pháp địa mười một. Đoạn từ bấy giờ... có 6 ý:

1) (19 hàng) Thiện Tài đến giảng đường Quang Minh, Diệu Đức và vạn thần khác ra đón, khen ngợi đức của Thiện Tài.

2) (10 hàng) Diệu Đức khen ngợi hạnh của Thiện Tài.

3) (25 hàng) đến nơi ở Cù Ba, Thiện tài thỉnh pháp.

4) Cù Ba thuyết giảng hạnh nguyện bi trí của Bồ-tát và mười hạnh của thiện tri thức, nói kệ nhắc lại pháp trên.

5) (56 hàng) Cù Ba trả lời về cảnh giới của Pháp.

6) Thời gian đạt pháp.

Giảng đường Quang Minh: Hai trí thế xuất thế của địa 10 thanh tịnh bình đẳng, viên mãn bi trí, phá trừ u tối, dung nhiếp mọi pháp. Thần Vô Ưu Diệu Đức và một vạn thần nghinh đón khen ngợi Thiện Tài: Tiện Tài trọn vẹn bi trí. Một vạn thần trông coi cung điện: viên mãn mọi hạnh Thiện Tài lên giảng đường: nhập vị, hiểu rõ bi trí của Như Lai. Tìm kiếm khắp nơi: nhập vị dung hợp; ngồi tòa sen: không đắm nhiễm. Tám vạn bốn ngàn thể nữ: Tám vạn bốn ngàn phiền não. Từ bi độ thoát: cùng thuộc hoàng tộc. Thiện ác dung hợp: hạnh thô, lý tế: tà đạo độc ác: bất thiện; cầu học pháp lành: thiện. Ngoại đạo trời người tu pháp lành: thiện; điều phục khổ ba cõi: bất thiện. Nhị thừa và Bồ-tát cõi tịnh điều phục nghiệp ba cõi: thiện; chưa đạt trí Như Lai: bất thiện. Lại như tiền thân Cù Ba bố thí anh lạc vì lòng yêu thương và bất thiện, nhưng nhờ đó suốt 250 kiếp không vào cõi ác, sanh trong hoàng tộc, đạt mười địa là bất thiện dung hợp thiện. Ngoại đạo tà kiến không có sự hiểu biết chơn chánh nhưng vẫn cho mình là chánh, tuy phát tâm cầu đạo cứu cánh nhưng không đạt giải thoát. Vì tà kiến sanh vào cõi ác (như phần thế giới chủng trong phẩm cõi Hoa Tạng trước). Thời gian phát tâm có 10 ý:

1) Vô số kiếp ở quá khứ.

2) Kiếp Thắng Hạnh.

3) Cõi vô úy.

4) Vua cai trị bốn phương tên An ổn.

5) Cõi Diêm Phù.

6) Thành Cao Thắng Thọ.

7) Thành lớn nhứt trong 80 thành.

8) Vua Tài Chủ.

9) Sáu vạn thể nữ.

10) 500 đại thần 500 người con.

Kiếp Thắng Hạnh: từ bi nhập định quán sát; cõi vô úy: nhập định thoát khỏi năm nỗi sợ về sanh tử; vua cai trị bốn phương: Độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Thành Cao Thắng Thọ: hạnh thù thắng rộng lớn của mười địa. Thành lớn nhứt trong 80 thành: các vị đều tu học từ tám chánh đạo nhưng ở mười địa, tám chánh đạo là hạnh thù thắng. Thể nữ, đại thần, vương tử: tri bi. Các thần: hạnh độ sanh rộng lớn trong sáu đạo. Phật Thắng Nhứt Thân: trí căn bản. Vô số Phật: trí sai biệt từ trí căn bản (sáu vị đều đủ hai trí ấy như trước).

TÂN HOA NGHIÊM KINH LUẬN

QUYỂN 40

Phần thiện tri thức của địa mười một. Phần đức thăng tiến có bốn ý:

1) Đức thăng tiến.

2) Nơi ở.

3) Tên.

4) Lễ tạ ra đi.

Ở cõi này: cảnh giới Phật. Vì sau khi gặp Ma Da, Thiện Tài đạt trí quán cõi Phật. (Ma Da như trước): hạnh Phổ Hiền vào đời độ sanh. (Năm vị trước cũng thế). Với lòng từ bi, vị này nương nguyện lực, phát trí huyễn, thị hiện thành Phật, độ vô số chúng sanh. mười thiện tri thức:

Với lòng từ bi, Ma Da phát trí huyễn thị hiện thành Phật độ sanh.

1) Công chúa Thiên Chủ Quang - con vua Chánh Niệm - của cõi 35 hiểu rõ mọi pháp.

2) Đồng tử, thầy của thế gian.

3) Thiện tri chúng nghệ: thông đạt mọi kỹ xảo.

4) Nữ cư sĩ Hiền Thắng độ sanh bằng mọi phương tiện.

5) trưởng giả Kiên Cố: ở đời nhưng không đắm nhiễm.

6) Trưởng giả Diệu Nguyệt: trí sáng trong đời.

7) Vô Thắng Quan: hiểu pháp không tướng.

8) Tối Tịch tịnh nghĩa la môn: thành tựu thiện ngữ.

9) Đồng tử Đức Sanh, đồng nữ Hữu Đức: viên mãn bi trí. Đoạn từ bấy giờ... có 11 ý:

1) (1,5 hàng) Thiện Tài tiến tu địa 11.

2) (1,5 hàng) Thiện Tài khen ngợi thân tướng tốt đẹp của Ma Da.

3) (36 hàng) thần chủ thành chỉ nơi ở.

4) (40,5 hàng) thần khen ngợi Ma Da, Ma Da phóng ánh sáng từ khoen tai chiếu đến Thiện Tài.

5) 10 cách gần gũi thiện tri thức.

6) (11 hàng) tu mười định để được gần gũi thiện tri thức.

7) (27 hàng) Thiện Tài quán thân như huyễn nên gặp Ma Da. (Ba phương tiện đạt 11 địa: giữ tâm; hiểu tính cùng khắp của âm thinh; 10 tam muội).

8) (31,5 hàng) Thiện Tài thấy rõ thân huyễn ảo của Ma Da.

9) (37,5 hàng) Ma Da hiện vô số thân, Thiện Tài cũng hiện vô số thân để cầu pháp.

10) (107 hàng) Ma Da giảng pháp.

11) (27 hàng) thời gian đạt pháp. Ma Da có ba pháp:

1) Thổ tướng thanh tịnh bình đẳng không hình chất của Phật và chúng sanh.

2) Trí bình đẳng không nương tựa, không tạo tác của Phật và chúng sanh.

3) Che chở chỉ dạy chúng sanh bằng trí không tạo tác ấy.

Chúng sanh vốn đủ ba pháp ấy nhưng vì mê muội nên Bồ-tát mượn mười phương tiện nhắc chúng sánh hiểu pháp:

1) Nguyện độ tất cả chúng sanh thoát khổ ba cõi thành Phật.

2) Nguyện cúng dường tất cả các đức Phật.

3) Nguyện cầu học với các bậc tài trí, tuy đạt trí xảo nhưng không kiêu ngạo, luôn giữ tâm từ bi.

4) Độ sanh bằng bốn niệm xứ, bốn chánh cần, năm căn năm lực;

5) Quán 12 duyên bằng bảy phần giác.

6) Luôn sống với tám chánh đạo.

7) Đã đạt đạo, vào sáu cõi độ sanh, không riêng hưởng pháp lạc, hiểu rõ tướng tịnh nhiễm đều không.

8) Tu tập thông đạt pháp năm vị.

9) Nhớ hạnh nguyện, hành mười Ba-la-mật, tùy thuận hiện thân độ sanh.

10. Với thân từ bi phát trí rộng lớn chiếu soi khắp nơi, hành hạnh Phổ Hiền.

Đó là hạnh thành Phật, vào đời độ sanh. Vâng lời la sát dạy, Thiện Tài quán sát khắp mười phương, thấy hoa sen xuất hiện: ngoài thân tâm không có cảnh giới nào khác. Quán thân tâm như mộng huyễn: hiểu rõ tánh tướng của các pháp là một, trí huyễn hiện tiền là gặp Ma Da. Hoa sen xuất hiện: pháp thân thanh tịnh là thể, vô số hạnh đều từ pháp thân. Cộng sen bằng Kinh Cang: trí căn bản, tất cả hạnh và trí sai biệt đều từ pháp thân trí căn bản. Mọi sự trang nghiên của cõi nước cũng là nhân quả của trí ấy. Diệu bảo tạng: quả của hạnh từ bi. Cánh sen bằng ma ni: quả của hạnh thanh tịnh. Đài sen bằng ngọc báu sáng: quả của công dụng trí căn bản. Gương sen bằng ngọc: quả của năm phần hương. Lưới báu che bên trên: quả của hạnh thuyết pháp độ sanh. Lầu gác: quả của trí sai biệt. Dung nhiếp kho báu mười phương: quả của trí rộng lớn. Trang sức bằng ngọc báu: quả của hạnh vi diệu. Đất bằng kim cang: quả của pháp thân. Hàng ngàn trụ: vô số hạnh. Trụ bằng ma ni: quả của hạnh thanh tịnh. Vách bằng vàng diêm phù đàn: quả của hạnh nhu hòa nhẫn nhục. Xung quanh rã ngọc anh lạc: quả của hạnh độ sanh bằng bốn nhiếp pháp. Thời gian đạt pháp, cách vô số kiếp chỉ Phật biết được. Vì không có sự phân biệt thời gian. Dùng trí Phật, đoạn vọng chấp mới biết được. (kiếp số như trước). Kiếp Tịnh Quang: thể của kiếp số là pháp thân. Cõi Tu Di đức: Bất động là thể của cõi nước. Tuy có vô số cõi nước nhưng cõi này không tịnh uế: tâm tịnh cõi nước tịnh, Vạn pháp không nhơ. Nếu phân biệt tịnh uế, tâm bất định: trí bi rộng lớn. Cõi sư tử tràng: trí rộng lớn. Thành Tự Tại tràng: trí trong mười Ba-la-mật và tám chánh đạo. Vua Đại Oai Đức: trí tự tại vào đời nhưng không thoái chuyển. Giảng đường Mãn Nguyệt quang minh ở phía bắc thành: đoạn trừ vọng chấp. Thần Từ Đức: độ sanh bằng trí bi. Bồ-tát ly cấu tràng: hạnh từ pháp thân không nhiễm. Ác ma Kim Sắc Quang cùng quyến thuộc đến chỗ Bồ-tát, nhờ oai lực vua Oai Đức hóa hiện vô số binh chúng khiến ác ma chạy tán loạn: trong pháp thân, không có thật giả. Vì Bồ-tát chưa thấy đạt trí nên nương trí nhứt thiết để hiểu tâm cảnh là một, tùy thuận huyễn hóa, ác ma cũng là hạnh Phật. Thần Từ bi hoan hỷ: pháp vui vẻ. Thần xem vua như con: đoạn vọng chấp là trí, hành hạnh độ sanh là bi. Ở đây trí có từ bi. Vua là đức Tỳ-lô-giá-na. Thần là thiện tri thức: mượn ví dụ để chúng sanh dễ hiểu pháp, kỳ thật không có ác ma. Vì tâm không trong ngoài, vạn pháp không phân biệt, một nhiều dung hợp. Vô số đức Phật lúc sắp thành đạo đều phóng ánh sáng từ rốn chiếu đến thân ta và nhà ta: bi: cung; trí: điện nuôi dưỡng: nhà. Biển sanh tử: nơi ở. Rốn ở giữa bụng, khi thọ sanh, thai nhi sống bằng rốn. Như mầm cây, phần phát triển lên trên là thân cành, phần ăn sâu trong lòng đất là rễ. Cũng thế, từ bi là điều kiện chủ yếu sanh khởi trí huệ. (Ba lần tìm gặp Phổ Hiền như trước). Vua Chánh Niệm: trí thanh tịnh không vọng niệm, tự tại hiển hiện công dụng. Công chúa Thiên Chủ Quang: từ bi thanh tịnh, sự tự tại độ sanh không tạo tác. Giải thoát vô ngại niệm, đạt trí hiểu rõ ba đời trong một sát na, dung nhiếp không đan xen trước sau. Đó là thời gian đạt pháp. Thiện tri thức thứ hai của địa mười một cũng hiển hiện trí rộng lớn đem lại lợi ích cho chúng sanh không ngăn ngại. ( thành Ca tỳ la như trước). Đồng tử sư: độ sanh bằng trung đạo như Khổng Từ- bậc thầy của thế gian tên Khổng Thâu, tự Trọng Ni: đạo Khiêm cung như núi Ni Khâu. Họ Khổng: đức, các bậc Thánh không có họ tên như thế gian. Khổng: cứu; Khâu: chỉ dạy mọi người. (sơn thuộc quẻ vấn như trước). Đức hơn người, kiên cố. Thiện Tài đến nơi, Biến Hữu không dạy pháp, bảo Thiện Tài đến chỗ Thiện Tri Chúng Nghệ; về cách dạy dỗ, không dạy lý thuyết, chỉ giúp học trò giải đáp những nghi vấn. Biến Hữu là thầy, đồng tử là học trò. Cũng như Khổng Tử và Nhan Hồi... Thiện Tài thành kính cầu pháp, đồng tử dạy: ta đạt giải thoát biết rõ mọi kỹ xảo, nhớ các chữ cai ( như chữ A: không nhập Bát-nhã Ba-la-mật: oai lực Bồ-tát nhập cảnh giới không sai biệt. Hiểu rõ các pháp rỗng lặng: oai lực Bồ-tát, đoạn hoặc chướng, nhập trí không dụng công, hiện khắp mọi nơi. Chữ Đa: nhập Bát-nhã vô biên sai biệt môn các pháp hữu vi là trí sai biệt, hạnh Phổ Hiền, hiểu rõ pháp tắc, hạnh nghiệp, sự hiểu biết của chúng sanh trong sáu cõi, tùy thuận hóa độ. Cứ thế từ 42 Bát-nhã Ba-la-mật nhập vô số Bát-nhã Ba- la-mật. Nữ cư sĩ Hiền Thắng: hiểu rõ pháp xuất thế và kỹ xảo thế gian, sống trong sanh tử độ thoát chúng sanh bằng nhiều phương tiện khác nhau. Song tất cả đều từ pháp thân Văn Thù, trí Phổ Hiền và quả Phật. Vị này chuyên tu thiền Ba-la-mật. Thành Bà Hằng Na (Hỷ Ích Tăng): làm lợi ích cho chúng sanh, chúng sanh được pháp lạc. Đạo tràng không nương tựa: pháp không nương dừng, thân cũng thế, hành vô số hạnh nhưng hạnh không thể tánh. Thành này ở phía nam Ấn. Thành Yêu Điền; đức trí độ sanh của thiện tri thức. Trưởng giả Kiên Cố giải Thoát: siêng năng cầu pháp. Pháp vô trước thanh tịnh niệm trang nghiêm: vị thứ sáu tu Bát-nhã Ba-la-mật, hiểu pháp không tướng nên không vọng chấp. Trưởng giả Diệu Nguyệt: độ sanh bằng phương tiện Ba-la-mật. Trí tịch diệt của địa Ba-la-mật là trí ở trong thế gian, phương tiện Ba- la-mật và từ bi là một. Vì trí có từ bi. Giải thoát Tịnh Trí Quang Minh: phá trừ hoặc chướng bằng ánh sáng trí bi. Thành Xuất Sanh: hạnh độ sanh từ nguyên Ba-la-mật của vị thứ tám. Trưởng giả Vô Thắng Quân chiến thắng tất cả tà mạn sinh tử ác độc. Giải thoát Vô Tận tướng: tất cả các pháp và nội tâm đều xuất hiện từ tướng Như Lai, Phát Khởi từ trí huyễn nên đều không có tướng. Xóm pháp: xóm làng không thể tánh. Bà-la-môn Tối tịch tịnh: công dụng tự tại của lực Ba-la-mật. Giải thoát Thành nguyện ngữ: lời lẽ chơn thật, hợp tánh chơn như. Thành Diệu Ý hoa môn: viên mãn trí hạnh. Đồng tử Đức Sanh, đồng nữ Hữu Đức: trí bi quân binh. Giải thoát huyễn trụ: cõi Phật và chúng sanh đều từ trí huyễn, không phải thật, không phải hư, không có tình thức, không tân cảnh, tánh tướng dung hợp, một nhiều đan xen không trước sau. Đoạn gặp Từ Thị-Bồ-tát một đời thành Phật có 10 ý:

1) (Nữa quyển) đồng tử đồng nữ khen ngợi đức của Từ Thị để Thiện Tài tiến tu.

2) (30 hàng) nhớ lại nhân xưa, Thiện Tài hối hận, thành kính cúng dường, siêng năng học hỏi.

3) (32 hàng) Thiện Tài thành kính đảnh lễ, suy xét đạt pháp.

4) Chiêm ngưỡng lầu gác đẹp, khen ngợi đức Từ Thị.

5) Thiện Tài muốn gặp Di Lặc.

6) Thiện Tài trình bày sự phát tâm, Từ Thị khen ngợi.

7) Văn lầu gác Từ Thị, Thiện Tài biết rõ nhân quả.

8) (5,5 hàng) Từ Thị dạy Thiện Tài gặp Văn Thù, nhân quả dung hợp.

9) Sau khi đạt quả 1 đời thành Phật, Thiện Tài phát tâm rộng lớn, hiểu rõ pháp của 6 vị là 1. ( việc Thiện Tài gặp Phổ Hiền, hiểu rõ mọi pháp như trước).

10) Phổ Hiền khen ngợi công đức độ sanh của quả Phật. Cõi Hải Ngạn: tiến tu đạt quả 1 đời thành Phật. Cõi này ở gần biển: trí Phật trong biển sanh tử. Về nơi ở của Từ Thị: vườn sanh tử, rừng vạn hạnh, trang nghiêm bi trí. Lầu Tỳ-lô-giá-na: quả của trí căn bản và trí sai biệt. ( ý nghĩa, công dụng thể tánh của lầu như trước) . Phần 1 có 5 ý:

1) (20,5 hàng) chỉ nơi ở của Thiện tri thức và khuyên Thiện Tài cầu học.

2) (14 hàng) đồng tử Đức Sanh khen ngợi đức của Từ Thị để Thiện Tài tiến tu.

3) (49,5 hàng) đồng tử khuyên Thiện Tài học rộng.

4) (34 hàng) đồng tử khuyên Thiện Tài không nên tìm lỗi của thiện tri thức, nên siêng năng tu học để đạt phước đức.

5) Kính pháp để đạt quả Phật.

Kinh dạy: không nên phụng sự thiện tri thức bằng sáu độ mười địa; vì thuộc pháp xuất thế, chưa đoạn chấp tịnh, chướng ngại hạnh Phổ Hiền, không đạt quả tỳ vô giá na, chỉ đạt thân tướng tốt đẹp của hóa Phật. Sự trang nghiêm thân phước đức không phải là việc bỏ trang sức chán sanh tử mà là hiểu rõ vô minh chính là trí căn bản, tu tập hạnh phổ Hiền. (Các ý 2-5 như kinh). Bồ đề là nguồn gốc của hạnh nguyện thần thông Bồ-tát, diệt khổ sanh tử, thanh tịnh phiền não, thành tựu nhứt thiết trí. Vì tâm bồ đề không nương tựa nên không sanh diệt, tự tại vô ngại, chúng sanh và Phật là một, không phân biệt. Di lặc búng tay thành tiếng, cửa lầu tự mở: tiếng; chấn động; búng tay: đoạn trừ hoặc chướng tự hiểu pháp môn. Thiện Tài vào trong, cửa tự đóng: trí không trong ngoài xuất nhập mê ngộ. Lầu gác rộng lớn như hư không: cảnh giới của trí. Sự trang trí trong lầu gác là quả của trí bi hạnh nguyện. Bồ-tát Di Lặc cũng từng cúng dường Phật, thuyết pháp cho Thiện Tài: vì tánh của trí xưa nay vốn vậy, dung hợp ba đời, vượt trên thần thông. Dâu Suất La Sắc: máu của sương tuyết. Kinh dạy: thiện nam tử! lúc ta nguyện đạt trí thành tựu quả bồ đề ngươi và Văn Thù đều thấy: trí dung hợp ba đời. Có ba ý:

1) (9 trang) đạt trí Phật, quán quả biết nhân, nhân quả là 1.

2) (9,5 hàng) Di Lặc thâu thần, nhắc Thiền Tài trở về hiện tại.

3) (4 hàng) Thiện Tài hỏi pháp và xuất xứ của Di Lặc.

4) Pháp:

1) Tên pháp giải thoát trang nghiêm.

2) Nơi trở về.

3) Nơi xuất phát.

4) Nơi thọ sanh.

Tên pháp: nhập tam thế nhứt thiết cảnh giới bất vong niệm trí trang nghiêm tạng. Nơi về: nơi ban đầu. Nơi xuất phát: trí huệ thần lực nơi Bồ-tát có hai phương diện. Về pháp: các Bồ-tát không đến đi; về sự: đến từ nước Ma La đề: trí đức siêu việt của bậc Thánh. Cù ba la con trưởng giả: sống trong pháp thanh tịnh, Từ Thị dạy học pháp Phật. Nơi thọ sanh: về pháp có 10:

1) Tâm bồ đề;

2) Thâm tâm;

3) Thiện tri thức;

4) Ba-la-mật;

5) Đại nguyện;

6) Đại bi;

7) Đại từ;

8) Sự quán sát đúng;

9) Đại thừa;

10) Giáo hóa chúng sanh.

Trí huệ phương tiện, Bát-nhã là mẹ, phương tiện là cha, bố thí là vú nuôi, giới là mẹ nuôi, trang sức bằng nhẫn nhục, nuôi lớn bằng tinh tấn, tắm rửa bằng thiền định, thầy là thiện hữu, bạn là pháp bồ đề, bà con là pháp lành, anh em là Bồ-tát. Về sự: sanh trong nhà Bà-la-môn xóm Câu Sách nước Ba la đề cõi Diêm phù. Xóm Câu Sách: (Da Gia) nhiều nhà ở chung trong một nhóm. Bà-la-môn: dòng thanh tịnh, trí không đắm nhiễm. Dạy pháp tùy sở thích chúng sanh: tùy thuận độ sanh bằng trí bi, biểu hiện phước trí vượt trên thế gian của Bồ-tát. Bồ-tát là người được thọ ký một đời thành Phật, như trưởng tử kế thừa sự nghiệp của cha, như thái tử kế thừa ngôi báu. Cũng thế, Bồ-tát đủ công dụng độ sanh như Phật. Vô số Bồ-tát Phổ Hiền xoa đầu Thiện Tài: viên mãn hạnh rộng lớn của Phật, dung hợp nhân quả của thế gian, có 10 ý:

1) (33,5 hàng) sự dung hợp đan xen của sáu vị.

2) (8 hàng) Thiện Tài thông đạt sự dung nhiếp nhân quả thể dụng.

3) (11 hàng) Thiện Tài thấy mười tướng trang nghiêm.

4) (17 hàng) Thiện Tài thấy mười ánh sáng.

5) (57 hàng) hạnh nguyện và thân tướng của Phổ Hiền.

7) (13 hàng) Thiện Tài đạt mười trí.

8) (14 hàng) vô số Bồ-tát Phổ Hiền xoa đầu và khen ngợi Thiện Tài.

9) (60 hàng) sự lợi sanh của Bồ-tát Phổ Hiền.

10) Thiện Tài quán sát vô số thân tướng và đạt pháp.

- Phần kệ có ba ý:

1) (8 hàng) Bồ-tát Phổ Hiền khuyên đại chúng nghe pháp.

2) (6 hàng) đại chúng vui nghe.

3) Công đức của Như Lai.

Đi qua 110 thành đến nước Phổ Môn: Phật và chúng sanh cùng 1 thể tánh, mọi pháp không trước sau, chuyên tâm mong gặp Văn Thù và thiện tri thức: tất cả đều từ trí thể của Văn Thù, dung hợp đan cài, không thể đo đếm. Phát tâm rộng lớn như hư không: từ thể trí kim cang thanh tịnh khởi vô số hạnh Phổ Hiền. Đó là nhân quả tu tập của các vị. Người tu hành nên suy xét thấu đạt ý này. Vì pháp không trước sau, dung nhiếp đan cài không cùng tận.

LINH SƠN PHÁP BẢO ĐẠI TẠNG KINH

TẬP 130

ĐẠI PHƯƠNG QUẢNG PHẬT

HOA NGHIÊM KINH

SỐ 1740

HỘI VĂN HÓA GIÁO DỤC

LINH SƠN ĐÀI BẮC XUẤT BẢN