SỐ 1451 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 13

III. Tổng nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Ba y và giá y,

Bên sông, làm chùa, muối,

Khăn lau mặt, lau thân,

Chùa, tòa, dao được chứa.

1. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Ba y đo điều, lá,

Chân giường, vật lau bụi,

Chỗ kinh hành trải thảm,

Phật cho chứa chày đá.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, như Phật đã chế các Bí-sô nên dùng y cắt rọc, lúc đó các Bí-sô cắt rọc vải may y, điều dài điều ngắn không đều nhau, bạch Phật, Phật bảo: “điều dài điều ngăn không nên so le, nên cắt bằng nhau”, các Bí-sô không biết cắt bằng nhau như thế nào, Phật nói: “điều dài, điều ngắn đều có cỡ của nó, nên dùng cây tre để đo cỡ ngắn dài”.

Duyên xứ như trên, lúc đó các Bí-sô may y, cắt điều lá y không cân đối nên y may xong không đẹp, bạch Phật, Phật nói: “khi may y nên cắt điều lá cân đối”, các Bí-sô không biết cân đối như thế nào, Phật nói: “nên dùng cây tre để đo cỡ rộng hẹp rồi mới cắt”. Lúc đó có Bí-sô cắt điều lá quá lớn, Phật bảo: “không nên cắt quá lớn, có ba cỡ điều lá là lớn, vừa và nhỏ. Cỡ lớn rộng bốn ngón tay hoặc bằng gang chân con quạ, cỡ nhỏ rộng hai ngón tay hoặc bằng một ngón cái, cỡ vừa ở giữa hai cỡ trên”. Lúc đó các Bí-sô cắt may y trên đất bẩn làm y bị dơ, Phật bảo: “nên quét sạch đất, dùng phân bò trát láng nền, chờ khô rồi cắt may trên đó”; các Bí-sô ở chỗ khó tìm phân bò nên Phật bảo: “dùng nước rưới đất, quét cho sạch rồi cắt may trên đó”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô làm giường chân nhọn nên làm hư nền đất, Phật bảo: “không được làm giường chân nhọn, nên cắt cho bằng”, Bí-sô cắt bằng vẫn làm hư nền đất, Phật bảo: “nên bó trấu lót để dưới chân giường hoặc bó bằng vải cũ”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bà-la-môn ra ngoài thành du ngoạn, ghé vào trong rừng Thệ đa nghỉ mệt, gặp tới giờ ăn. Ông thấy ở chỗ ăn sắp xếp chỗ ngồi trang nghiêm và thức ăn uống thơm ngon, cho là hi hữu nên sanh tín tâm, liền cỡi tấm y mặc trên người trải lên chỗ ngồi phía trên rồi đi. Sau đó vị tri sự thấy tấm y trải này dơ liền đem trải ở chỗ ngồi phía dưới, Bà-la-môn kia có duyên sự lại ghé vào trong rừng Thệ đa, như lần trước đến chỗ ăn thì không thấy tấm y của mình trải ở chỗ ngồi phía trên nữa, ông bèn đi tìm thì thấy nó được trải ở chỗ ngồi phía dưới, thấy rồi liền suy nghĩ: “tấm y của ta còn mới lại rất quý giá, vì sao lại dơ như thế này”, vừa lúc đó ông thấy vị tri sự lấy tấm y phủi bụi, liền biết vì sao tấm y lại dơ như thế. Ông nói với vị tri sự: “việc nhỏ này mà thầy cũng không biết hay sao? Thầy nên rưới nước lên đất, quét sạch rồi mới trải chỗ ngồi, do không làm theo thứ lớp như thế nên làm dơ tấm y trải của tôi”, vị tri sự nghe rồi hổ thẹn bỏ đi, các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “thường ở chỗ ăn nên rưới nước quét sạch đất trước rồi mới trải chỗ ngồi, như vậy mới đúng pháp”. Sau đó Tri sự trải nệm ngồi trên chỗ dính bụi đất làm cho nệm ngồi dơ, có lỗi như trên, Phật bảo nên lau sạch sàng tòa rồi mới trải nệm ngồi; Tri sự không biết dùng vật gì lau bụi, Phật bảo nên lấy một tấm y dùng để lau phủi bụi; Tri sự lại dùng tấm y còn tốt dùng để lau phủi bụi, Phật bảo nên dùng y cũ; Tri sự dùng y cũ lau phủi, lâu ngày rách nên vất bỏ, Phật bảo: “không nên vất bỏ, nên xé ra thành tua nhỏ cột trên đầu cái cây làm cây chổi phủi bụi”. Dùng chổi này một thời gian thấy không dùng được nữa liền vất bỏ, Phật nói: “tuy không còn dùng được nữa cũng không nên vất bỏ, nên băm nhỏ trộn với bùn và phân bò dùng để bít lỗ cột hay lỗ vách bị nứt, làm như thế phước lợi của thí chủ sẽ được tăng”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô trẻ thường kinh hành một chỗ làm cho đất nơi này hư lở, một trưởng giả vào chùa chiêm bái thấy chỗ kinh hành hư lở liền suy nghĩ: “mặt đất còn hư lở như thế thì chân của Thánh giả sẽ như thế nào”, nghĩ rồi liền bảo Bí-sô đó giở chân lên cho xem thử. Trưởng giả nhìn thấy chân của Bí-sô tét nứt liền sanh tâm thương xót, nói với Bí-sô: “tôi có tấm thảm muốn đem đến trải trên chỗ kinh hành này để khi kinh hành, chân thầy không bị thương”, Bí-sô nói Phật chưa cho, trưởng giả nói: “Thế tôn đại bi ắt sẽ khai cho”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nay khai cho Bí-sô siêng năng tinh tấn kinh hành được chứa tấm thảm tùy ý trải dùng không phạm”. Bí-sô nói với trưởng giả là Phật đã khai cho, sau khi nhận tấm thảm đem trải trên chỗ kinh hành, do kinh hành nhiều nên tấm thảm đứt làm hai đoạn, mỗi đoạn nằm một bên. Sau đó trưởng giả đến thấy vậy liền nói với Bí-sô: “vì sao thầy lại bỏ tấm thảm bừa bãi như thế, nếu thấy nó hư rách sao không khâu may lại?”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “trưởng giả nói đúng, nếu thấy hư rách nên khâu may lại hay dùng vải khác vá nối; nếu quá rách nát không thể khấu vá được nữa thì nên băm nhỏ trộn với bùn và phân bò để trát láng chỗ kinh hành, làm như thế thí chủ sẽ được tăng thêm phước”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô bịnh đến thầy thuốc yêu cầu điều trị, thầy thuốc chỉ cách trị rồi Bí-sô liền đến chỗ Trưởng giả hỏi mượn cái chày đá để giã thuốc, sau đó đem trả lại, trưởng giả nói là cúng cho Thánh giả, Bí-sô nói là Phật chưa cho thọ, trưởng giả nói: “nếu vậy hãy để dưới đất rồi đi”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “từ nay cho cất chứa chày đá và trục, nếu thí chủ cúng được tùy ý thọ dùng”.

2 . Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Giá y, lồng che đèn,

Chớ làm tổn thương trùng,

Nóng, làm nhà hóng mát,

Ghi nhớ thân Nan-đà.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó các Bí-sô để y phục bừa bãi nên bị trùng cắn lủng, Phật bảo: “không được để y phục bừa bãi, nên làm cái giá để mắc y”, Bí-sô liền đục vách làm giá y khiến vách bị hư, Phật nói: “không nên đục vách, khi mới xây chùa nên chừa cây ló ra rồi gác sào tre lên để mắc y”. Lúc đó Bí-sô gác sào tre để mắc y ở trong phòng, không làm ở trước hiên, Phật nói: “trước hiên cũng làm chớ bỏ phế”.

Duyên xứ như trên, lúc đó Bí-sô ở A-lan-nhã không tìm được sào tre, Phật nói: “nên dùng dây sắn hay dây gai giăng ngang để mắc y”.

Duyên xứ như trên, như Phật đã dạy tối nên tụng kinh, khi các Bí-sô đang tụng kinh thì có rắn bò đến, người nhỏ tuổi nhìn thấy kinh sợ la lên, các Bí-sô phàm phu nghe rồi đều kinh sợ khiến việc tụng kinh bị gián đoạn, bạch Phật, Phật bảo nên đốt đèn để tụng kinh. Vào mùa hạ đốt đèn, trùng bay vào chết rất nhiều, Phật bảo nên làm lồng che đèn; Bí-sô không biết làm, Phật bảo: “nên dùng thanh tre làm lồng, lấy vải mỏng bao che, nếu khó tìm thì dùng miếng vân mẫu che đèn, nếu cũng khó tìm thì làm bình trăm mắt”. Bí-sô không biết làm bình trăm mắt như thế nào, Phật nói: “nên bảo thợ gốm làm một bình gốm để che đèn, chung quanh bình có nhiều lỗ nhỏ”, Bí-sô tìm thợ gốm khó, Phật nói: “nên lấy cái bình sành đập bỏ đáy rồi xoi nhiều lỗ chung quanh, sau đó chụp lên đĩa đèn ; nếu lỗ to trùng vẫn bay vào được thì nên dùng giấy hay vải lụa mỏng bao che lại”.

Duyên xứ như trên, lúc đó vào mùa nóng bức, các Bí-sô khổ vì nóng nên thân ốm gầy vàng vỏ, Thế tôn tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan nguyên do, A-nan đem việc trên bạch Phật, Phật bảo nên làm nhà hóng mát. Các Bí-sô không biết làm như thế nào, Phật nói: “nên chọn chỗ gần bên ngoài chùa làm nhà ba bên, ở ba bên làm vách phên thưa có cây chống lên để gió lồng vào, không giống chùa vây tường vách bốn phía”, Bí-sô làm vách bên trong, bên ngoài để cột, Phật bảo nên để cột ở giữa; Bí-sô không làm cửa sổ nên bên trong bị nóng, Phật bảo nên làm cửa sổ; làm cửa sổ hoặc quá cáo quá thấp, Phật bảo nên làm ngang bằng với giường. Lúc đó có nhiều chim sẻ bay vào, Phật bảo nên làm chấn song; lại bị mưa tạt vào, Phật bảo nên làm cánh cửa sổ. Lúc đó khi ăn, Bí-sô đóng cửa nên trong phòng bị tối, Phật bảo khi ăn nên mở cửa. Lúc đó vì trời nóng, Phật khai cho các Bí-sô được ở trong phòng chỉ mặc hạ quần và Tăng khước kỳ tùy ý đọc tụng, thuyết pháp, may y… trong bốn oai nghi đều không phạm.

Duyên xứ như trên, lúc đó Thế tôn đã cho Nan-đà xuất gia và thọ Cận viên… như đã nói ở trên. Các Bí-sô khách đến trong rừng Thệ đa chưa biết Nan-đà, thấy Nan-đà có thân kim sắc với ba hai tướng tốt liền cho là Như lai nên Bí-sô kỳ lão đứng dậy nghinh đón, khi nhận biết ra, Bí-sô này hổ thẹn, bạch Phật, Phật nói: “nên ghi nhớ y của Nan-đà, nếu có người nào giống như thế cũng nên ghi nhớ: đây là bậc Chánh giác còn đây là người khác”.

3. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Bờ sông, chế cây tăm,

Đuổi La hỗ khỏi chùa,

Hợp tránh, không hợp tránh,

Hai hạng người được mặc.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ dùng phương tiện thiện xảo sách tấn, siêng năng tu tập, đoạn hết phiền não chứng quả A-la-hán. Sau khi chứng quả, các Bí-sô này trụ trong oai nghi, ra làm như pháp khiến dân chúng chung quanh trú xứ đó đều sanh tín kính. Phật bảo các Bí-sô: “dân chúng chung quanh trú xứ của các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ được đại thiện lợi”, A-nan nghe rồi liền hiểu ý Phật, đó là do tôn giả làm thị giả cho Phật lâu ngày nên chỉ nghe lời nói hoặc nhìn tướng biểu hiện, tôn giả liền hiểu ý Phật: nếu Thế tôn muốn gặp người nào thì nói lời khan ngợi người đó. Tôn giả liền đưa tin báo cho các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ biết là Thế tôn muốn gặp; sau khi cùng nhau bàn luận, các Bí-sô này cùng đi đến thành Thất-la-phiệt. Các Bí-sô cựu trụ nơi đây ra tiếp đón cùng nhau ân cần thăm hỏi nên gây ra ồn ào, Thế tôn tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan nguyên do, A-nan đem việc trên bạch Phật, Phật bảo A-nan: “thầy đến bảo các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ nên đi đến chỗ khác, không nên ở đây”, A-nan vâng lời Phật đến nói, các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ nghe rồi liền thu xếp y bát du hành trong nhân gian. Sau đó Phật lại bảo các Bí-sô: “dân chúng chung quanh trú xứ của các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ được đại thiện lợi”, A-nan nghe rồi lại báo tin cho họ biết, cứ như thế đến rồi lại đi tới ba lần, các Bí-sô này nói với nhau: “vì sao Thế tôn khen ngời muốn gặp chúng ta, nhưng nhiều lần đến đều bị Phật bảo đi nơi khác. Chắc là chúng ta nói chuyện làm ồn ào nên mới như vậy, lần này chúng ta nên giữ im lặng”, nói rồi cùng nhau lặng lẽ mang y bát đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi ngồi một bên, Phật bảo A-nan: “thầy hãy tìm một phòng nào yên tĩnh, xếp đặt chỗ ngồi cho ta và các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ”, A-nan vâng lời Phật sắp xếp xong liền đến bạch Phật biết thời. Lúc đó Phật đi đến ở ngoài cửa phòng rửa chân rồi vào trong phòng, trải tòa ngồi kiết già ngay thẳng, trụ niệm hiện tiền; các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ cũng theo thứ lớp làm y như Phật đã làm. Lúc đó Phật nhập sơ định, các Bí-sô này cũng nhập sơ định; Phật xuất định thứ nhất rồi nhập định thứ hai, xuất định thứ hai rồi nhập định thứ ba, xuất định thứ ba rồi nhập định thứ tư, xuất định thứ tư rồi nhập định Không xứ, xuất định Không xứ rồi nhập định Thức xứ, xuất định Thức xứ rồi nhập định Vô sở hữu xứ, xuất định Vô sở hữu xứ rồi nhập định Phi tưởng phi phi tưởng xứ; các Bí-sô này cũng lần lượt xuất nhập các định theo như Thế tôn. Phật lại xuất định Phi tưởng phi phi tưởng xứ rồi nhập ngược trở lại, như thế cho đến định thứ nhất ; các Bí-sô này cũng lần lượt xuất nhập ngược lại các định theo như Phật. Phật suy nghĩ: “ta nhập sơ định… cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ ; các Bí-sô này cũng nhập các định như vậy. Ta lại xuất định Phi tưởng phi phi tưởng xứ nhập ngược trở lại cho đến sơ định ; các Bí-sô này cũng xuất nhập ngược trở lại như ta. Nay ta nên hiện tướng trạng khác để nhập sơ định, không thuộc cảnh sở hành của Thanh văn, Độc giác”, nghĩ rồi liền nhập định như vậy. Lúc đó các Bí-sô này nói với nhau: “Thế tôn đang trụ trong định của mình, chúng ta cũng nên tự trụ trong định của mình”, nói rồi liền tự trụ trong định của mình. Sáng hôm sau Phật xuất định, đại chúng đều tụ họp, Phật trải tòa ngồi giữa đại chúng, lúc đó tôn giả A-nan rời khỏi chỗ ngồi, trịch bày vai hữu đảnh lễ Phật rồi chắp tay cung kính bạch Phật: “Thế tôn thường khen ngợi các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ, ý muốn gặp họ nhưng khi họ đến đây, Thế tôn lại chẳng han hỏi gì đến họ”, Phật nói: “này A-nan, ta đã nói chuyện với họ rồi, đã nương nơi Thánh ngữ, Thánh pháp luật để an ủi họ”, A-nan bạch Phật: “con chưa hiểu như thế nào là dùng Thánh ngữ, Thánh pháp luật để an ủi nhau”, Phật nói: “sau khi đi đến ở ngoài cửa phòng rửa chân rồi, ta vào trong phòng trải tòa ngồi kiết già ngay thẳng, trụ niệm hiện tiền; các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ cũng theo thứ lớp làm y như ta đã làm. Khi ta nhập sơ định… cho đến Phi tưởng phi phi tưởng xứ; các Bí-sô này cũng nhập các định như vậy. Ta lại xuất định Phi tưởng phi phi tưởng xứ nhập ngược trở lại cho đến sơ định ; các Bí-sô này cũng xuất nhập ngược trở lại như ta. Lúc đó ta suy nghĩ: “nay ta nên hiện tướng trạng khác để nhập sơ định, không thuộc cảnh sở hành của Thanh văn, Độc giác”, nghĩ rồi ta liền nhập định như vậy; các Bí-sô này nói với nhau: “Thế tôn đang trụ trong định của mình, chúng ta cũng nên tự trụ trong định của mình”, nói rồi họ liền tự trụ trong định của mình. Này A-nan, đây là dùng Thánh ngữ, Thánh pháp luật để an ủi nhau; ta đã an ủi họ như vậy”, A-nan bạch Phật: “lành thay dùng Thánh ngữ, Thánh pháp luật để an ủi nhau ; Thế tôn đã dùng Thánh ngữ, Thánh pháp luật để an ủi các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ”. Lời nói này được lan truyền khắp nơi, mọi người đều nói với nhau: “Thế tôn đã dùng Thánh ngữ, Thánh pháp luật để an ủi các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ”; các trưởng giả, Bà-la-môn nghe việc này rồi liền đến lễ bái các Bí-sô bên bờ sông Thắng huệ. Khi họ thuyết giảng pháp yếu cho mọi người nghe, từ trong miệng họ bay ra mùi hôi, mọi người nghe mùi hôi này đều nói với nhau: “mùi hôi này từ đâu bay ra?”, các Bí-sô này nói là từ trong miệng chúng tôi bay ra, mọi người hỏi: “các Thánh giả hằng ngày không có xỉa răng, đánh răng hay sao?”, đáp là không, hỏi tại sao, đáp là Phật chưa cho, mọi người nói: “không xỉa răng, đánh răng há thanh tịnh hay sao ”, các Bí-sô này im lặng, sau đó bạch Phật, Phật nói: “các trưởng giả, Bà-la-môn chê trách như vậy là đúng. Ở chỗ khác ta đã bảo các Bí-sô xỉa răng, đánh răng nhưng các thầy không biết. Xỉa răng, đánh răng có năm lợi : một là trừ bịnh nóng vàng, hai là trừ đàm ấm, ba là miệng không hôi, bốn là dễ ăn uống, năm là mắt sáng sạch”. Sau khi Phật chế nên dùng cây tăm xỉa răng và cây đánh răng, lúc đó có một Bí-sô trẻ đứng ở chỗ hiển lộ, dùng cây tăm ngắn xỉa răng, bỗng thấy Thế tôn đi đến, Bí-sô này hổ thẹn suy nghĩ: “làm sao có thể ở trước Thế tôn nhổ cây tăm xỉa răng này ra” , nghĩ rồi liền nuốt cây tăm và bị mắc ở cổ họng. Thường pháp của chư Phật là luôn chánh niệm, lúc đó Phật thấy việc này rồi liền đưa bàn tay trái có vô lương công đức với chữ vạn xoay quanh có thể trừ sợ hãi, ban cho an ổn để giữ lấy đầu của Bí-sô này rồi đưa ngón tay phải vào trong họng của Bí-sô để móc cây tăm ra, kéo theo cả máu. Phật hỏi Bí-sô này: “thầy làm gì vậy?”, Bí-sô này kể lại sự việc, Phật suy nghĩ: “do đứng xỉa răng ở chỗ hiển lộ nên có lỗi này”, nghĩ rồi bảo các Bí-sô: “từ nay không được đứng xỉa răng ở chỗ hiển lộ và dùng cây tăm ngắn. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó lại có một Bí-sô ngồi xỉa răng trước Bí-sô kỳ túc, Phật bảo: “không nên. Có ba việc nên làm ở chỗ khuất, đó là đại tiểu tiện và xỉa, đánh răng; cũng không được dùng cây tăm quá ngắn”. Lúc đó Lục chúng Bí-sô dùng cây đánh răng quá dài, các Bí-sô chê trách: “các vị cầm cây để giỡn hay sao?”, đáp: “sao lại gọi là giỡn, các thầy không thấy Bí-sô trước kia dùng cây tăm quá ngăn xỉa răng mà suýt chết, nhờ Phật cứu hộ mới được sống. Lẽ nào các vị mong cầu y bát của chúng tôi nên mong chúng tôi chết sớm để cùng làm yết ma hay sao?”, các Bí-sô nghe rồi im lặng, bạch Phật, Phật nói: “Bí-sô không được dùng cây tăm, cây đánh răng quá dài. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Lúc đó các Bí-sô không biết nên làm dài ngắn như thế nào, Phật nói: “có ba loại: dải, vừa và ngắn. Loại dài là mười lóng tay, loại ngắn là tám lóng, loại vừa ở giữa hai loại trên”. Lúc đó có Bí-sô già bịnh suy nhược, không thể đi đến chỗ khuất để đánh răng, Phật bảo: “người già được chứa chậu súc miệng”, các Bí-sô lại tùy nghi để chậu súc miệng trong phòng, khi đi đá phải làm đổ nước dơ ra đất, Phật nói: “chậu súc miệng nên làm có hình dạng như dấu chân voi”. Lúc đó các Bí-sô tìm chậu súc miệng khó được, Phật nói: “nên đến bên cạnh ống thoát nước để đánh răng”, có Bí-sô đánh răng ở xa chỗ thoát nước, Phật nói: “nên đánh răng ở gần chỗ thoát nước khoảng một thước vuông”. Sau đó lại có Bí-sô không có nạo lưỡi nên miệng vẫn hôi, Phật nói: “đánh răng rồi nên nạo lưỡi”, Bí-sô lại không biết dùng vật gì nạo lưỡi, Phật bảo nên chứa cây nạo lưỡi. Lục chúng Bí-sô lại dùng vàng bạc… làm cây nạo lưỡi, bị các trưởng giả, Bà-la-môn chê trách, các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “Bí-sô được dùng bốn loại là đồng, sắt, du thạch và đồng đỏ để làm cây nạo lưỡi”, Bí-sô lại dùng cây nạo lưỡi bén nên làm lưỡi bị thương, Phật bảo không nên làm bén ; lại tìm bốn loại trên không được, Phật bảo: “nên xẻ cây đánh răng ra uốn cong lại để nạo lưỡi”. Khi chẻ cây đánh răng dùng để nạo lưỡi, cây còn dăm nên làm lưỡi bị thương, Phật nói: “nên chẻ cây đánh răng ra, dùng hai mảnh mài lẫn nhau cho hết dăm rối mới dùng nạo lưỡi”. Lúc đó các Bí-sô xỉa răng, đánh răng xong quăng bỏ mà không lên tiếng, cây tăm rơi trên đầu của thiên thần hộ chùa khiến vị này sanh hiềm trách, Phật nói: “không nên im lặng mà quang bỏ, nên lên tiếng; ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Các Bí-sô chỉ lên tiếng khi quang bỏ cây tăm xỉa răng, còn những việc khác như khạc nhổ… lại không lên tiếng, Phật bảo tất cả việc vất bỏ đều phải lên tiếng. Lúc đó có Bí-sô đi đường tìm cây tăm, cây đánh răng khó được nên không dám ăn, Phật nói: “không được bỏ ăn, nếu tìm khó được thì nên súc miệng ba lần”.

Duyên xứ như trên, lúc đó tôn giả Xá-lợi-phất có hai Cầu tịch là Chuẩn đà và La-hỗ-la, tôn giả muốn du hành trong nhân gian nên hỏi hai đệ tử: “nay ta muốn du hành trong nhân gian, hai con muốn đi theo hay ở lại?”, Chuẩn đà muốn đi theo còn La-hỗ-la muốn ở lại, tôn giả Xá-lợi-phất nói với La-hỗ-la: “nếu vậy, ta gởi con lại cho ai?”, đáp: “xin gởi con cho tôn giả Ô-đà-di, con sẽ ở với vị ấy”, tôn giả nói: “La-hỗ-la, vị ấy là người xấu, e sẽ làm việc phi pháp”, đáp: “con sẽ thừa sự vị ấy như cha, vị ấy sẽ không làm việc xấu”, Xá-lợi-phất bèn gởi La-hỗ-la cho Ô-đà-di rồi du hành trong nhân gian. Sau đó không bào lâu, Ô-đà-di bảo La-hỗ-la làm việc như vậy, như vậy; La-hỗ-la không chịu làm theo lời, Ô-đà-di tức giận nói: “việc này không chịu làm thì chịu làm việc gì?”, đáp: “thầy đâu phải là A-giá-lợi-da hay Ô-ba-đà-da của tôi”, Ô-đà-di càng tức giận liền nắm cổ La-hỗ-la lôi ra khỏi chùa, La-hỗ-la đứng khóc ở ngoài cửa. Lúc đó Bí-sô ni Đại thế chủ cùng năm trăm môn nhân đến chỗ Phật, thấy La-hỗ-la đứng ở đó khóc nên hỏi nguyên do, đáp là bị Ô-đà-di kéo lôi ra khỏi chùa, Đại thế chủ suy nghĩ: “ta không nên bỏ mặc con của Phật đứng ở đây mà bỏ đi”, nghĩ rồi liền đứng ở đó với La-hỗ-la. Sau đó, vua Thắng quang đi đến muốn gặp Phật, thấy mọi người đứng liền hỏi rõ nguyên do, vua cũng suy nghĩ: “ta không nên bỏ mặc con của Phật và Phật mẫu đứng ở đây mà bỏ đi”, nghĩ rồi liền đứng ở đó với mọi người. Sau đó trưởng giả Cấp-cô-độc cũng đi đến kính lễ Phật, thấy vậy liền hỏi rõ nguyên do và cũng suy nghĩ: “ta không nên bỏ mặc con của Phật, Phật mẫu và vua đứng ở đây mà bỏ đi”, nghĩ rồi liền đứng ở đó với mọi người. Lúc đó nhiều người tu tập ngoài cửa chùa nên gây ồn ào, Phật tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan nguyên do, A-nan đem việc trên bạch Phật, Phật hỏi: “thật có Bí-sô này đuổi Bí-sô khác ra khỏi chùa hay không?, đáp là thật có, Phật nói: “Bí-sô chỉ được làm chủ trong phòng của mình chứ không phải trong chùa, vì thế không được đuổi Bí-sô khác ra khỏi chùa. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Do Phật chế không được đuổi Bí-sô ra khỏi chùa nên các Bí-sô không dám khiển trách môn nhân đệ tử, khiến họ khinh thường pháp tắc; Phật bảo nên khiển trách. Các Bí-sô không biết khiển trách như thế nào, Phật nói: “có năm cách khiển trách:

Một là không nói chuyện, tức là không cùng họ nói chuyện, hỏi đáp.

Hai là không dạy bảo, tức là không răn nhắc họ về việc lợi hay hại.

Ba là không thọ dụng chung, tức là không thọ sự cúng dường thừa sự của họ, không liên quan tới y thực và pháp.

Bốn là ngăn thiện sự của họ, tức là không bảo họ làm các thắng sự như tu phẩm thiện…

Năm là không cho y chỉ, tức là dứt y chỉ, không còn quan hệ thầy trò, không cùng ở chung phòng”.

Lúc đó, các Bí-sô không xét kỹ đã vội khiển trách, Phật nói: “không nên gặp việc gì cũng khiển trách ngay. Ai có năm pháp mới nên khiển trách, năm pháp là bất tín, lười biếng, ác khẩu, không hổ thẹn, và thân cận kẻ xấu”, các Bí-sô nghe Phật dạy rồi, đối với người có đủ năm pháp trên mới khiển trách, người không đủ năm pháp thì không khiển trách ; Phật nói: “chỉ cần có một trong năm pháp trên liền phải khiển trách”. Lúc đó Bí-sô này khiển trách đệ tử của mình thì các Bí-sô khác lại bao che, Phật nói: “người nào bị Thân giáo sư hay Quỹ phạm sư khiển trách, nếu Bí-sô khác bao che tức là có ý ly gián, đó là phương tiện phá Tăng, phạm Tốt thổ la để”. Phật chế không được bao che nên khi bị khiển trách, các Bí-sô khác đều không dung chứa, nhân đó khó điều phục, không cung kính ; có người bỏ đi đến nước khác, có người hoàn tục. Phật nói: “nên sai một Bí-sô đến khuyên họ cải hối, sanh tâm cung kính”, Bí-sô được sai không thiện xảo nên đến nói với họ rằng: “Thân giáo sư của thầy xin thầy hãy hoan hỉ”, khiến họ càng kiêu mạn ; Phật bảo nên sai Bí-sô thiện xảo. Khi bổn sư thấy đệ tử đến sám hối, không biết chọn lựa để dạy bảo, đều tha thứ hết ; do đây khiến họ tiến triển trong việc tu pháp thiện, lại còn có người hoàn tục. Phật nói: “có năm pháp mới cho sám hối; đó là tín tâm, tinh tấn, cung kính, nói lời thiện và thân cận thiện tri thức. Trong năm pháp này tùy có nhiều ít, đều nên cho sám hối. Nếu các Bí-sô đối với người không nên khiển trách mà lại khiển trách, người đáng khiển trách lại không khiển trách, đều phạm tội Việt pháp. Đối với người không nên tha thứ mà lại tha thứ, người đáng tha thứ lại không tha thứ, cũng đều phạm tội Việt pháp. Ai ở trong năm pháp đen trên, tùy hiện hành một pháp nào, tâm không cung kính thì nên đuổi ra ; nếu biết họ ôm lòng tùy thuận thì nên tha thứ. Ai có đủ năm pháp đen trên nên đuổi đi mà không đuổi đi thì phạm tội Việt pháp”. Lúc đó, khi các Bí-sô đuổi họ ra lại lột hết y phục, để họ lõa hình đi ; Phật nói: “không nên làm như vậy, nếu là Cầu tịch thì nên cho họ đãy lượt nước, bình quân trì và hai y thượng hạ rồi mới đuổi đi. Nếu là Cận viên hay sắp thọ Cận viên thì nên cho họ sáu vật rồi mới đuổi đi. Sáu vật là ba y, tọa cụ, đãy lượt nước, bình quân trì (bình có hai loại: bình nước sạch và bình nước rửa).

4. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Làm chùa, làm lưới, rèm,

Nói rộng việc quét đất,

Cầu pháp, hai đồng tử,

Mùa nóng nên làm nhà.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, như Phật đã dạy ngọa cụ dưới gốc cây thì thanh tịnh dễ được, Bí-sô nương nơi pháp này được xuất gia và thọ Cận viên, thành tánh Bí-sô. Nếu được lợi dưỡng thêm như phòng riêng, lầu gác thì đều được thọ. Lúc đó có Bí-sô làm chùa không làm nền móng, bậc thềm cho đến mái hiên; Phật nói: “nên làm nền móng trước, bậc thềm nên cao vừa bằng đầu gối, kế dựng cột trụ, sắp đặt đòn dông, kèo rường… nên dùng gạch vụn trộn với bùn để xây lên cho cứng chắc, dùng muối đá, tro bùn trộn thành hồ để tô ; phía trước nên làm mái hiên với cây ngang làm lan can, đóng đinh dính vào cột trụ để không cho rớt ngã”. Khi các Bí-sô đang ăn, chim sẻ bay đến làm rối loạn, Phật bảo nên làm lưới ngăn. Họ không biết lấy gì làm lưới, Phật nói: “nên dùng năm loại làm lưới, đó là gai, vải thô, cỏ Mang, cỏ Tranh và vỏ cây”, các Bí-sô làm lưới xong, không biết cách lắp đặt, Phật nói: “bốn góc lưới nên để bốn vòng sắt nhỏ, dùng cây chống lên đừng để mưa làm hư”. Sau đó chim vẫn bay vào như trước, Phật bảo nên dùng vật đậy, chừng nào ăn mới giở ra. Lúc đó có Bí-sô đang ăn, con chó đến đứng một bên mong cho thức ăn dư; Bí-sô không cho nên con chó bị chết đói, bạch Phật, Phật nói: “khi ăn nên chừa lại một phần để thí cho súc sanh”. Sau đó có Bí-sô trụ nơi A-lan-nhã chỉ chừa thức ăn thí cho dã can chứ không cho chim quạ, quạ nổi sân dùng tiếng quạ gọi giặc cướp: “Bí-sô trong rừng có nhiều vàng và vật báu”, giặc cướp nghe hiểu rồi liền đến gặp Bí-sô hỏi vàng, đáp là không có nên bị giặc đánh mắng, Bí-sô hỏi vì sao đánh, đáp là vì có vàng mà không chịu đưa ra, Bí-sô đáp: “tôi trụ nơi A-lan-nhã thì làm sao có nhiều vàng, xin chớ đánh oan”, giặc cướp nói nếu không đưa ra sẽ giết, Bí-sô nói: “chắc có kẻ giận tôi nên nói vu như thế, xin hãy nói cho tôi biết là ai”, đáp là quạ nói, Bí-sô nói: “chắc là quạ giận tôi”, giặc cướp hỏi vì sao, Bí-sô kể lại việc trên, giặc cướp nghe rồi liền thả Bí-sô ra. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do thí có tâm hạn cuộc nên có lỗi này, do đây nên biết, khi chừa lại thức ăn nên thí khắp hết cho quần sanh, không hạn cuộc loài nào. Nên rưới trên thức ăn cho hơi ướt, bánh nên bóp nhỏ rải trên đất, để chúng tùy ý ăn, không nên cản ngăn. Ai cản ngăn thì phạm tội Việt pháp”.

Lúc đó Bí-sô làm phòng, gặp trời mưa núp dưới mái hiên cũng bị ướt; Phật bảo nên làm tấm ngăn để che, Bí-sô không biết làm như thế nào, Phật bảo nên dùng tấm ván. Bí-sô che khắp hết nên trong phòng bị tối, Phật bảo nên chừa chỗ cho sáng. Lúc đó khó tìm được ván, Phật nói: “tạm dùng chiếu cỏ để ngăn che”, trời mưa bị ướt nên trùng sanh, Phật nói: “chỉ dùng ngăn che trong mùa mưa, thời khác nên bỏ”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 14

4. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba (tiếp theo):

Duyên xứ như trên, trưởng giả Cấp-cô-độc theo thường lệ vào mỗi buổi sáng đến trong rừng Thệ đa kính lễ Thế tôn rồi quét đất trong chùa. Hôm đó trưởng giả bận việc không đến, Phật đi kinh hành thấy đất không sạch nên khởi tâm thế tục nghĩ: “nếu vua trời Đế thích mang chổi từ núi Hương túy đến đây thì tốt”. Thường pháp của chư Phật là hễ khởi tâm thế tục thì ngay đến loài kiến cũng hiểu được ý Phật, nếu khởi tâm xuất thế thì ngay đến bậc Thanh văn, Độc giác cũng không thể hiểu. Lúc đó vua trời Đế thích biết Phật muốn tự quét đất trong rừng Thệ đa, liền đến núi Hương túy lấy năm trăm cây chổi đẹp, nhẹ mịn mang tới trước Phật. Phật muốn những chúng sanh thích phước, gieo trồng tịnh nghiệp trong ruộng thù thắng nên tự cầm chổi quét đất. Các đại Thanh văn như Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên, Đại Ca-diếp, A-nan… thấy vậy đều cùng ra cầm chổi quét vườn chùa. Phật và các đệ tử quét sạch các nơi xong rồi đi vào nhà ăn ngồi, Phật bảo các Bí-sô: “quét đất có năm công đức thù thắng: một là tự tâm thanh tịnh, hai là làm người khác thanh tịnh, ba là chư Thiên hoan hỉ, bốn là vun trồng nghiệp đoan nghiêm, năm là sau khi qua đới được sanh lên cõi trời”. Sau đó trưởng giả Cấp-cô-độc đến chùa, nghe biết việc này rồi liền suy nghĩ: “Phật và các Thánh chúng tự cầm chổi quét đất trong vườn chùa, làm sao ta dám bước chân lên”, nghĩ rồi trưởng giả e ngại không dám bước chân lên. Lúc đó Phật tuy biết nhưng vẫn hỏi các Bí-sô là ai đang đứng, các Bí-sô bạch Phật nguyên do, Phật nói: “hãy bảo trưởng giả tụng kinh pháp rồi bước lên, vì Phật kính trọng pháp, các A-la-hán cũng kính trọng pháp”, trưởng giả nghe rồi liền tụng kinh pháp mới đi đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy, khen ngợi làm cho trưởng giả hoan hỉ; trưởng giả nghe pháp rồi vui mừng ra về. Lúc đó các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: “thật hy hữu thay Thế tôn cũng tự có tâm kính trọng và khen ngợi pháp”, Phật nói: “ngày nay Như lai đã lìa nhiễm ô, sân si; đã lìa sanh lão tử, ưu bi khổ não, đầy đủ Nhất thiết trí, tự tại trong tất cả cảnh giới mà vẫn kính trọng và khan ngợi pháp thì chưa phải là hy hữu. Các thầy nên biết, thuở quá khứ khi ta còn đầy đủ nhiễm ô, sân si ; chưa lìa sanh lão bịnh tử, ưu bi khổ não, vì nhân duyên cầu pháp mà ta còn tự bỏ thân mạng, đó mới là hy hữu. Các thầy lắng nghe:

Thuở xưa trong thành Bà-la-nê-tư có vua tên là Phạm thọ dùng pháp trị nước nên đất nước phồn thịnh, dân chúng giàu vui… Vua vốn tin chánh pháp, bản tánh hiền thiện, làm lợi mình lợi người, thương xót tất cả nên thường hành bố thí, lìa tâm nhiễm chấp, không có xẻn tiếc. Thòi gian sau, phu nhân của vua có thai bỗng muốn cầu nghe diệu pháp nên tâu vua; vua vời tướng sư đến hỏi, tướng sư đáp: “do phu nhân mang Thánh thai nên mới có ý nghĩ ấy”. Lúc đó vua vì cầu pháp nên ra lịnh đại thần mang rương vàng đi khắp nơi trong nước để cầu pháp nhưng vẫn không toại ý. Đủ ngày tháng, phu nhân sanh một trai, dung mạo khôi ngô với đủ các tướng tốt… cho đến câu mở hội ăn mừng và đặt tên cho bé, đại thần tâu: “vương tử khi chưa sanh đã mong cầu diệu pháp, vậy nên đặt tên là Cầu diệu pháp”, vua giao vương tử cho tám bà nhũ mẫu nuôi dưỡng… cho đến câu Thái tử trưởng thành vẫn thường cầu diệu pháp, nhưng chưa toại ý. Sau khi vua cha băng hà, Thái tử lên nối ngôi liền sai đại thần đi cầu diệu pháp giống như trước, vẫn không được mãn nguyện nên vua rất lo buồn. Vua trời Đế thích thấy việc này rồi liền suy nghĩ: “sự việc tuy như vậy nhưng vẫn chưa biết tâm vua là thật hay hư, ta nên đến thử”, nghĩ rồi liền biến thành một Dược xoa hình dáng đáng sợ đứng trước vua nói kệ:

“Thường tu tập pháp lành,

Không làm các việc ác,

Đời này và đời sau,

Thức ngủ thường an lạc”.

Vua nghe kệ rồi rất hoan hỉ liền nói với Dược xoa: “xin nhân giả hãy nói lại bài kệ trên”, Dược xoa nói: “nếu vua làm theo lời ta, ta sẽ nói lại bài kệ trên”, vua nói: “xin nhân giả cứ nói, tôi sẽ không làm trái ý”, Dược xoa nói: “nếu Đại vương thật tâm thích pháp, xin hãy làm hầm lửa, đốt lửa cháy đỏ rực trong bảy ngày đêm rồi nhảy xuống đó thì ta sẽ nói lại bài kệ trên”, vua nghe rồi vui mừng gấp bội liền đáp là sẽ làm theo như thế. Sau đó vua cho thông báo khắp trong nước: “ta vì cầu diệu pháp nên bảy ngày sau sẽ nhảy vào hầm lửa, những ai có duyên thích việc hy hữu thì hãy đến xem”, cả nước nghe biết việc này, có đến vô lượng chúng sanh cùng đến xem việc hy hữu này. Do vua chí thành trọng pháp nên cảm được vô lượng trăm ngàn chư thiên vân tập trên hư không tấu nhạc, rải hoa thơm cúng dường; tất cả đều vì tôn trọng tâm chí thành của vua nên cùng đến tụ tập. Đủ bảy ngày, Dược xoa bay lên hư không bảo vua: “đã đến kỳ hạn, xin Đại vương hãy nhảy xuống hàm lửa”, lúc đó vua đưa Thái tử lên kế vị rồi từ biệt quần thần đi đến bên hầm lửa, vua nói kệ:

“Hầm lửa lớn cháy rực như thế,

Đỏ như mặt trời làm người sợ,

Nay ta hoan hỉ nhảy vào lửa,

Vì cầu pháp, tâm không hối sợ,

Ta tuy nhảy xuống hầm lửa cháy,

Nhưng sẽ cầu được pháp hy hữu,

Nguyện phước này lợi ích chúng sanh,

Lửa dữ hóa thành ao sen mát”.

Nói kệ xong, vua nhảy xuống hố lửa, khi thân vua vừa rơi xuống, hầm lửa liền biến thành ao sen mát mẻ nên thân vua không bị thương tổn. Vua trời Đế thích thấy việc hy hữu này rồi liền hiện trở lại bổn hình và nói lại bài kệ cho vua nghe:

“Thường tu tập pháp lành,

Không làm các việc ác,

Đời này và đời sau,

Thức ngủ thường an lạc”.

Nghe kệ xong vua ra khỏi ao, viết bài kệ trên lá bằng vàng rồi cho phổ biến khắp trong nước để mọi người đều biết và tu tập theo.

Này các Bí-sô, vua Cầu diệu pháp thuở xưa chính là thân ta ngày nay, thuở xưa vì cầu pháp mà từ bỏ thân mạng huống chi là ngày nay đối với diệu pháp, ta há lại không tôn trọng hay sao. Thế nên các thầy phải tu tập theo, đối với diệu pháp nên tôn trọng, tán thán, nương theo pháp mà trụ để được tự lợi, lợi tha”, các Bí-sô nghe Phật dạy rồi, hoan hỉ phụng hành. Do Phật dạy quét đất có năm điều lợi nên có Bí-sô kỳ lão bỏ việc tụng kinh ngồi thiền để vào rừng quét đất, Phật nói: “ta vì người làm tri sự nên nói như vậy, không phải muốn cho các Bí-sô kỳ lão làm việc ấy. Người nào nương theo thiện pháp luật của ta xuất gia nên làm hai việc, đó là tu tập thiền định và đọc tụng kinh pháp”. Lúc đó các Bí-sô nghe Phật dạy như thế rồi liền không quét đất nữa, khiến cho tri sự một mình không thể quét hết cả rừng Thệ đa, Phật nói: “tùy lúc cần thì nên quét, nên vào các ngày mồng tám, mười lăm hằng tháng nên đánh kiền chùy tập họp chúng tăng để cùng nhau quét dọn”. Khi các Bí-sô cùng nhau quét dọn lại bàn luận việc thế tục, các thiên thân hộ chùa và phi nhân nghe hý luận liền chê trách, Phật nói: “không được hý luận, nên nói pháp ngữ hoặc im lặng như bậc Thánh”. Lúc đó các Bí-sô quét đất xong, trên người dính đầy bụi đất khiến cho người nhìn thấy không tín kính, Phật nói: “quét dọn xong, đổ bỏ rác rến rồi đi tắm rửa; ai không tắm thì nên vốc nước lau sạch bụi bặm, rửa tay chân cho sạch sẽ”. Như Phật đã dạy vào các ngày mồng tám, mười lăm hằng tháng nên xem xét giường tòa, các Bí-sô cũng cùng nhau làm, Phật nói: “không nên, hãy sai đệ tử, môn nhân đi xem vì sợ có rận rệp và dơ bẩn”. Như Phật đã dạy nếu thấy đất đã quét sạch nên tụng kinh pháp rồi bước đi qua, như vậy cho đến đối với điện đài, tháp… cũng nên tụng kinh pháp rồi mới đi qua; ai làm trái thì phạm tội Việt pháp.

Lúc đó ở phương Bắc có một quốc vương đưa hai đồng tử tên là Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca đến chỗ vua Thắng quang để làm con tin. Đà-sách-ca có tài nấu ăn, Ba-lạc-ca có tài bài trí sàng tòa; cả hai vốn là người biên địa nên tánh ưa thích ăn uống, mỗi khi có việc vào chợ thường hay lấy cơm thịt trong hàng quán để ăn nên bị chủ của hàng quán đánh mắng, liền trở về mách vua, vua nghe rồi liền ra lịnh cho người bán trong chợ hãy tự giữ thức ăn trong hàng quán của mình chứ không được đánh mắng hai đồng tử. Thời gian sau, sau khi bãi triều vua tạm nghỉ ngơi, hai đồng tử ở bên cạnh đấm bóp cho vua, thấy vua im lặng liền cho là vua đã ngủ nên cùng nói chuyện với nhau. Đà-sách-ca hỏi Ba-lạc-ca có đời sau hay không, đáp là không có, Ba-lạc-ca hỏi Đà-sách-ca thế gian có A-la-hán hay không, đáp là không có. Vua nằm nghe hai đồng tử này nói liền suy nghĩ: “cả hai đều sanh ác kiến, một người là đoạn kiến, một người là tà kiến”, nghĩ rồi liền bảo đại thần truyền lời của vua khiến cho mọi người trong nước đều biết hai đồng tử của vua là người tà kiến ác kiến. Lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc ở trong đại chúng cất tiếng sư tử rống, nói rõ ràng với mọi người rằng: “ai ở trong nhà tôi, sau khi qua đời đều sẽ sanh thiên”, vua nghe lời này rồi liền suy nghĩ: “nếu trưởng giả đến đây, ta sẽ giao hai đồng tử này cho ông ấy”. Sau đó trưởng giả đến chỗ vua, sai tiểu đồng mang theo vật lót ngồi, tiểu đồng trải tòa ngồi cho trưởng giả xong liền bỏ ra ngoài chơi giỡn với đồng tử khác; vua thấy rồi liền suy nghĩ: “đây đúng là lúc ta giao hai đồng tử cho trưởng giả”, nghĩ rồi vua ngầm bảo người giữ cửa không cho tiểu đồng của trưởng giả trở vào. Người giữ cửa vâng lịnh vua không cho trở vào nên khi trưởng giả muốn về, liếc tìm tiểu đồng không thấy; vua nói: “ta có hai người hầu nay giao cho trưởng giả dẫn về”, trưởng giả biết ý vua nên miễn cưỡng dẫn về. Về đến nhà, trưởng giả bảo người giữ kho cung cấp những vật cần dùng cho hai đồng tử; lại bảo người trong chợ tùy ý hai đồng tử cần gì cứ cung cấp cho, trưởng giả sẽ trả tiền gấp bội. Hai đồng tử nghe biết việc này rồi liền nói với nhau: “trưởng giả đối với chúng ta không khác gì cha mẹ nên mới biểu hiện tình thân Ái như thế”, nói rồi liền cùng đến chỗ trưởng giả bạch rằng: “nếu có việc gì cần làm xin nhân giả cứ giao phó”, trưởng giả nói: “hãy tạm ở như vậy, khi nào có việc sẽ bảo làm”. Sau đó trưởng giả dẫn hai đồng tử này vào trong rừng Thệ đa bảo họ cầm chổi quét đất cho chúng tăng: “ta có việc phải đi, hai ngươi hãy quét sạch trong chùa, đổ bỏ rác rến ở chỗ khuất, xong đâu đó rồi mới được về nhà”, hai người vâng lời quét sạch đất, khi sắp hốt dọn rác rến, Phật dùng thần lực khiến cho rác rến nhiều không thể hốt hết; hai đồng tử vì hiếu kính chủ nên không dám nghỉ, Phật bảo A-nan để dành phần ăn cho hai đồng tử. A-nan vâng lời Phật để dành phần ăn và bảo họ ăn nhưng hai đồng tử suy nghĩ: “hốt dọn hết rác rến xong, chúng ta sẽ trở về nhà ăn”, nghĩ như vậy nên không ăn phần ăn của tôn giả A-nan đưa cho. Phật lại dùng thần lực làm cho họ vừa hốt dọn xong phía Đông, khi qua phía Tây hốt dọn thì rác rên ở phía Đông có lại như cũ; hốt dọn phía Tây xong, khi qua phía Đông thì rác rên ở phía tây có trở lại như cũ, cứ như vậy hốt dọn mãi đến chiều cũng chưa xong. Phật bảo A-nan: “thầy bảo hai đồng tử ở lại nghỉ đêm ở chỗ thầy, sau đó thầy đến bảo các Bí-sô rằng: “trước đây ta có dạy việc thiện nên che giấu, việc ác nên phát lồ; nhưng nay muốn làm cho hai đồng tử này từ bỏ ác tà kiến, các Bí-sô nên hiển dương việc thiện của mình, Bí-sô nào đã đắc định nên trụ trong định của mình cho đến đầu đêm””, A-nan vâng lời Phật đến bảo các Bí-sô. Vào đầu đêm, các Bí-sô có người phóng ánh sáng, có người hiện tướng đặc biệt…, hai đồng tử này thấy rồi liền hỏi A-nan: “đó là tướng gì?”, A-nan nói: “đó là thần biến của các A-la-hán”, liền hỏi: “thế gian có A-la-hán hay sao?”, đáp: “chẳng phải chính mắt hai ngươi đã trông thấy hay sao?”, hai đồng tử thấy việc này rồi liền sanh chánh kiến, không còn tà kiến nữa. Vào giữa đêm Phật liền khởi tâm thế tục: “nếu Thích Phạm chư thiên cùng đến đây thì tốt”… như trên cho đến câu Thích Phạm chư thiên biết ý Phật liền hiện đến chỗ Phật, do oai lực của họ nên khắp trong rừng Thệ đa đều rực sáng. Hai đồng tử lại hỏi tôn giả A-nan đó là tướng gì, A-nan nói: “đó là Thích Phạm chư thiên đến gặp Phật nên có ánh sáng này”, lại hỏi: “thật có đời sau hay sao?”, A-nan nói: “chẳng phải chính mắt hai ngươi đã thấy hay sao?”, hai đồng tử thấy việc này rồi liền sanh chánh kiến, cùng nhau đến chỗ Phật đảnh lễ rồi ngồi một bên, Phật quán biết căn tánh tùy miên của họ nói pháp Tứ đế khiến cho họ được khai ngộ và chứng quả Dự lưu. Sau khi chứng quả, họ chắp tay bạch Phật: “Thế tôn, xin cho con được ở trong thiện pháp luật xuất gia thọ giới cụ túc, thành tánh Bí-sô, tu tập phạm hạnh”, Phật bảo: “thiện lai Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca, hãy xuất gia tu phạm hạnh”, Phật vừa nói xong, râu tóc của hai người này đều tự rụng, ca-sa hiện trên thân trở thành Bí-sô, giống như người đã được xuất gia bảy ngày, đầy đủ oai nghi giống như Bí-sô trăm tuổi. Phật nói kệ:

“Thế tôn gọi “Thiện lai”,

Tóc rụng, đủ y bát,

Oai nghi như trăm lạp,

Thành tựu theo ý niệm”.

Được Phật đích thân dạy bảo, hai Bí-sô này chuyên tâm tu tập đoạn trừ các phiền não, không bao lâu sau chứng A-la-hán, ba minh, sáu thông, đủ tám giải thoát, được như thật tri: sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, việc nên làm đã làm xong, không còn thọ thân sau. Tâm không chướng ngại như tay nắm hư không, như dao cắt mùi thơm, yêu ghét không khởi, xem vàng và đất như nhau không khác, tất cả danh lợi đều xả bỏ, Thích Phạm chư thiên thảy đều cung kính.

Lúc đó vua Thắng quang nghe biết việc này tâm không vui nói rằng: “vì sao Thế tôn lại độ hai kẻ tà kiến ấy xuất gia, đây không phải là việc tốt vì ai cũng biết hai kẻ đó tà kiến”, Thế tôn nghe biết rồi liền suy nghĩ: “các đệ tử Thanh văn của ta đã đoạn hết nghiệp hoặc, công đức đáng tôn trong như núi Diệu cao. Vì vua chưa biết rõ nên sanh tâm khinh mạn sẽ có lỗi lớn, ta nên hiển dương công đức thù thắng của hai người này cho vua được thấy”. Lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi im lặng. Trưởng giả rời khỏi chỗ ngồi chắp tay thỉnh Phật và Tăng vào ngày mai đến nhà thọ thực, Phật im lặng nhận lời, trưởng giả biết Phật đã nhận lời liền đảnh lễ Phật hữu nhiễu rồi ra về. Sau đó Phật bảo A-nan: “thầy đến bảo Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca ngày mai đến nhà trưởng giả Cấp-cô-độc dọn đưa nước cho Tăng”, A-nan vâng lời Phật đến nói, Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca nói: “chúng con xin vâng lời Phật dạy”, nói rồi thầm nghĩ: “vì sao Phật cố ý sai chúng ta dọn đưa nước cho Tăng, chẳng phải là Thế tôn muốn hiển dương công đức thù thắng của chúng ta hay sao, chúng ta nên làm cho Thế tôn mãn nguyện”. Ngay trong đêm đó, trưởng giả lo sửa soạn đủ các món ăn ngon tinh khiết, sáng sớm trải tòa, để đủ nước dùng rồi sai sứ đến bạch Phật: “đã đến giờ thọ thực, xin Phật tự biết thời”. Trưởng giả cũng sai sứ đến tâu với vua Thắng quang: “hôm nay thần có thỉnh Phật và Tăng đến nhà cúng dường, xin Đại vương nhín chút thì giờ đến cùng tùy hỉ”. Lúc đó Phật đắp y mang bát cùng các Bí-sô đi đến nhà trưởng giả, ngồi vào chỗ ngồi; vua cũng cùng Thái tử và tùy tùng đến nhà trưởng giả để cùng tùy hỉ, đến nơi vua kính lễ Phật rồi ngồi vào chỗ ngồi. Lúc đó cụ thọ Đà-sách-ca đứng trước Thượng tòa, tay cầm bình nước dùng thần lực gia trì làm cho nước tự rót theo thứ lớp từ lớn tới nhỏ cho các vị rửa tay; cụ thọ Ba-lạc-ca đứng trước Hạ tòa, tay cầm bình nước cũng dùng thần lực gia trì làm cho nước tự rót theo thứ lớp từ nhỏ đến lớn cho các vị súc miệng. Vua Thắng quang thấy cảnh này rồi suy nghĩ: “đây là đại đức Bí-sô nào mà dám hiện thần lực trước Phật như vậy”, nghĩ rồi lần theo nước rót tới chỗ Hạ tòa liền thấy Ba-lạc-ca đang cầm bình nước, lại lần theo nước rót tới chỗ Thượng tòa liền thấy Đà-sách-ca đang cầm bình nước. Thấy rồi cho là hy hữu nên vua đưa bàn tay phải lên tán thán: “Hy hữu thay Phật đà, Hy hữu thay Đạt ma, lành thay chánh pháp có thể ngay trong hiện tại làm cho Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca xả tâm ác tà kiến, được chánh kiến và chứng được công đức thù thắng như thế”. Lúc đó trưởng giả tự tay dâng cúng các món ăn cho Phật và Tăng được no đủ rồi lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi trước Phật nghe thuyết pháp. Phật tùy theo căn cơ thuyết pháp cho trưởng giả và vua Thắng quang được lợi hỉ rồi đứng dậy ra về. Về đến trú xứ, các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: “Thế tôn, Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca đã tạo nghiệp gì mà sanh nơi biên địa, một người đoạn kiến, một người tà kiến; lại tạo nghiệp gì mà được xuất gia trong Phật pháp, đoạn tận lậu hoặc và chứng quả A-la-hán?”, Phật bảo các Bí-sô: “nghiệp mà họ đã tạo nay thành thục… nên tự thọ lấy quả báo. Các thầy lắng nghe:

Quá khứ Hiền kiếp, lúc con người thọ hai vạn tuổi có Phật Ca-diếp ba ra đời đầy đủ mười hiệu, hai người này xuất gia trong giáo pháp của vị Phật đó. Họ làm bạn và cùng đi đến biên quốc, do không có thầy dạy bảo nên họ tự tu tập thiền định, thật không chứng đắc mà tưởng là đã chứng đắc. Khi lâm chung, họ phỉ báng Thánh pháp, sanh tâm tà kiến nói rằng: “Phật Ca-diếp ba dối gạt thế gian cho là đoạn hết phiền não mới chứng A-la-hán. Đối với các lậu hoặc, ta không thể đoạn hết thì người khác làm sao có thể chứng A-la-hán được”. Này các Bí-sô, hai người thuở xưa không có thầy dạy bảo, tư tu tập thiền định chính là Đà-sách-ca và Ba-lạc-ca ngày nay. Do thuở xưa phỉ báng Thánh pháp, sanh tà kiến nên trong nhiều đời đọa vào ác đạo, nhiều đời sanh nơi biên địa và khởi tà kiến cho đến đời này. Do nhờ thuở xưa có tụng tập và thọ trì pháp như uẩn, xứ, giới, duyên sanh… nên ngày nay được xuất gia trong giáo pháp của ta, đoạn hết lậu hoặc và chứng quả A-la-hán. Tu thiền định mà không có thầy dạy bảo có lỗi như vậy, cho nên các thầy không nên tự tu thiền định mà không có thầy dạy bảo. Nếu ai cố ý tu tập như vậy thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một trưởng giả cất một thất nhỏ nơi A-lan-nhã cho một Bí-sô ở. Vào mùa xuân khí trời nóng bức nên thân Bí-sô trở nên vàng vỏ ốm gầy, không có sắc lực. Bí-sô muốn đi nơi khác nên đến nói với trưởng giả: “nhân giả tự coi giữ, nay tôi muốn đi nơi khác”, trưởng giả hỏi rõ nguyên do, đáp là do khí trời nóng bức nên không ở trong thất nhỏ được, trưởng giả nói: “nếu vậy tôi sẽ làm hang đất cho Thánh giả ở”, đáp là Phật chưa cho, bạch Phật, Phật nói: “nếu cần hang đất thì được tùy ý ở”, trưởng giả liền làm hang đất cho Bí-sô ở. Đến tháng mùa hạ, khí lạnh ẩm ướt nên Bí-sô sanh bịnh ho đàm, không thể ở trong hang đất được nữa. Bí-sô muốn đi nên đến nói với trưởng giả… như trên cho đến câu trưởng giả nói: “nếu vậy thì tôi làm nhà lớn cho Thánh giả ở”, đáp là Phật chưa cho, bạch Phật, Phật cho làm nhà lớn để ở. Trưởng giả làm nhà lớn, do không làm mái hiên nên cây chống trên cao muốn gãy, Phật bảo nên làm mái hiên, nếu sợ gãy thì nên làm trụ xiên, đóng đinh giữ lại.

5. Nhiếp tụng trong Biệt môn thứ ba:

Muối hột để trong sừng,

Đồ đựng thuốc, nệm lót,

Ngồi tòa cao tụng kinh,

Cho dùng vật kê chân.

Duyên khởi tại tinh xá Trúc viên, thành Vương xá, cụ thọ Tất-lân-già-bà ta sau khi xuất gia thường bị bịnh… như trên cho đến câu hỏi: “trước kia Thượng tòa từng dùng thuốc gì?”, đáp là dùng muối hột, lại hỏi sao nay không dùng nữa, đáp là Phật chưa cho, bạch Phật, Phật nói: “từ nay cho các Bí-sô được cất giữ muối Tiên-đà-bà”. Bí-sô để muối bừa bãi nên tiêu hết, Phật nói: “không nên để như thế, nên cất giữ trong ống”; để muối trong ống tre, muối cũng tiêu hết, Phật nói: “dùng ống bằng sừng để đựng muối”. Bí-sô dùng sừng mới để đựng muối nên muối có mùi hôi, Phật nói: “nên dùng nước nóng tẩy sạch, để khô rồi mới đựng muối”; Bí-sô lại không đậy nên bị bụi đất rơi vào, Phật bảo nên đậy nắp, Bí-sô không biết làm nắp như thế nào, Phật bảo dùng sừng để đậy.

Duyên xứ như trên, chỉ khác là Bí-sô Tất-lân-già-bà ta cần dùng bát nhỏ đựng thuốc, Phật cho cất chứa.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một trưởng giả lấy vợ chưa bao lâu thì sanh được một trai. Đồng tử này đến khi trưởng thành xuất gia trong pháp luật thiện thuyết, nằm ngủ trên chiếc giường không có nệm lót. Sau đó trưởng giả vào chùa thăm, thấy con mình nằm trên chiếc giường không có nệm lót liền nói: “vì sao các Bí-sô khác nằm giường có nệm, còn thầy lại không có?”, đáp: “các vị khác xuất gia đã lâu, từ trước đến nay đã có; con mới xuất tục nên chưa có”, trưởng giả nói: “nếu vậy, trong nhà ta còn có tấm nệm tốt, thầy hãy dùng trải nằm”, đáp là Phật chưa cho, bạch Phật, Phật cho dùng nệm lót. Sau đó Bí-sô nằm trên nệm không có tấm trải lót nên nệm dơ bẩn, trưởng giả vào thăm nhìn thấy tấm nệm này cho là nệm khác nên hỏi, Bí-sô đáp là nệm cũ, trưởng giả liền hỏi rõ nguyên do rồi nói: “nệm này có giá trị mà thầy làm cho dơ bẩn như vậy, đáng lẽ thầy nên trải tấm lót rồi mới nằm”, bạch Phật, Phật nói: “dù là vật của riêng cũng phải dùng tấm trải lót, nếu không trải lót mà nằm trên nệm như vậy thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ như trên, Phật bảo người tụng kinh nên ngồi tòa cao, người này ngồi trên tòa sư tử cao, do duỗi hai chân thòng xuống nên cảm thấy mệt nhọc, Phật bảo nên làm bệ kê chân. Bí-sô không biết làm như thế nào, Phật nói: “nếu tòa cố định thì nên làm bệ gạch, nếu tòa di chuyển thì nên làm bệ ván gỗ”, làm bệ ván gỗ di chuyển khó khăn nên Phật bảo làm bốn vòng sắt ở bốn góc để kéo đi. Lúc đó có Bí-sô cầu phước và người tục có tín tâm bôi bột thơm vào bốn chân của tòa ngồi, khiến thầy tụng kinh không dám bước lên; Phật bảo dùng cỏ hay lá cây lót ở trên rồi bước lên tòa.

Duyên xứ như trên, lúc đó Bí-sô ở A-lan-nhã tìm vật làm bệ kê chân khó được, Phật nói nên dùng đá kê chân.