SỐ 1451 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 3

2. Nhiếp tụng thứ hai (tiếp theo):

Lúc đó Thái tử Vị sanh oán vào trong nhà của Hỏa sanh thấy ngọc báu đẹp nên lén lấy đưa cho tùy tùng cầm, khi trở về cung liền bảo đưa lại, tùy tùng mở tay ra thì chỉ thấy tay không liền đáp: “không biết ngọc báu biến đâu mất rồi”, Thái tử nổi giận đánh, Hỏa sanh hỏi nguyên do, Thái tử nói: “ta là giặc nhỏ, nó là giặc lớn. Ta lén lấy ngọc báu trong nhà của khanh nhưng lại bị kẻ tiểu nhân này trộm lại”, Hỏa sanh nói: “không phải Thái tử trộm, cũng không phải kẻ kia trộm lại. Sau khi Thái tử tử lấy đi, vật ấy tự trở về chỗ cũ. Tài sản của thần đều là của Thái tử, Thái tử cần bao nhiêu cứ tùy ý mang đi, cần gì phải lén lấy”, Thái tử im lặng rồi suy nghĩ: “sau khi phụ vương qua đời, ta sẽ lấy tất cả”.

Sau khi Thái tử nghe lời xúi giục của Đề-bà-đạt-đa, giết hại vua cha rồi tự lên ngôi xưng là vua quán đảnh, lúc đó vua Vị sanh oán bảo Hỏa sanh: “khanh là em ta, hãy cùng phân chia tài sản”, Hỏa sanh suy nghĩ: “kẻ giết người cha anh minh của mình để tự lên ngôi thì lẽ nào lại dung thứ cho ta. Nay ác vương này muốn đoạt tài sản của ta, ta nên đồng ý trước”, nghĩ rồi liền nói: “Đại vương, trước đây thần đã có ý dâng hết tài sản cho Đại vương thì còn phân chia gì nữa. Đại vương hãy đến ở trong nhà thần, thần sẽ đến ở trong vương cung”, vua nói: “lành thay, hãy làm theo ý khanh”. Khi Hỏa sanh vào ở trong vương cung thì những diệu tướng kia đều chuyển theo vào trong vương cung, như thế đến bảy lần, diệu tướng đều đi theo Hỏa sanh mà không theo vua. Vua suy nghĩ: “ta không thể lấy được những vật báu của Hỏa sanh, hãy dùng phương tiện khác”, nghĩ rồi liền bảo kẻ trộm đến trong nhà của Hỏa sanh lấy trộm. Kẻ trộm tuân lịnh vua treo tường để vào nhà lấy trộm, người nhà trông thấy kêu lên, Hỏa sanh nghe rồi liền nói: “hãy giữ kẻ trộm lại”, kẻ trộm liền như bị đóng đinh trên đầu tường không thể leo xuống được. Đến sáng, mọi người vây lại gạn hỏi, liền đáp: “vua sai tôi đến lấy trộm”, mọi người nghe rồi đều tức giận nói: “đó là kẻ ác, đã giết oan vua cha vô tội, nay còn sai trộm đến, thật không thể tha thứ được”. Vua nghe biết việc này rồi liền sai sứ đến bảo thả kẻ trộm ra, Hỏa sanh liền bảo kẻ trộm đi đi, lúc đó kẻ trộm mới leo xuống được. Hỏa sanh suy nghĩ: “kẻ kia còn có thể giết cha mình mà không hại ta thì không có lý đó; lẽ nào vì tài sản mà phải bỏ mạng hay sao. Trước đây Phật đã thọ ký ta sẽ ở trong giáo pháp của Phật xuất gia, được Lậu tận chứng quả A-la-hán; nay ta nên bỏ tục xuất gia, đem tất cả tài bảo trong nhà bố thí hết cho những người nghèo khổ, cô độc khiến cho họ được sung túc”.

Sau đó Hỏa sanh từ giả thân bằng quyến thuộc đi đến chỗ Phật đảnh lễ rồi chắp tay bạch Phật: “Thế tôn, xin cho con được ở trong thiện pháp luật xuất gia thọ giới cụ túc, thành tánh Bí-sô, tu tập phạm hạnh, phụng sự Thế tôn”, thiện lai các Bí-sô, hãy xuất gia tu phạm hạnh”, Phật liền bảo: “thiện lai Bí-sô, tu tập phạm hạnh”, vừa nói xong, râu tóc của trưởng giả này tự rụng, ca-sa hiện trên thân trở thành Bí-sô, giống như người đã được xuất gia bảy ngày, oai nghi đầy đủ giống như Bí-sô trăm tuổi. Phật nói kệ:

“Thế tôn gọi “Thiện lai”,

Tóc rụng, đủ y bát,

Các căn đều tịch tĩnh,

Thành tựu theo ý niệm”.

Lúc đó Phật tùy căn cơ chỉ dạy, Hỏa sanh tinh tấn siêng tu, quán sanh tử luân hồi dao động không ngừng trong năm đường, các hành hữu vi đều hoại diệt, là pháp đáng nhàm lìa thường bị hủy tổn, tuy vui trong chốc lát nhưng chịu khổ lâu dài; tuy có quả báo trên cõi trời nhưng cuối cùng cũng hoại diệt. Quán thấy rõ rồi liền đoạn trừ các phiền não, chứng A-la-hán, ba minh, sáu thông , đủ tám giải thoát, được như thật tri: sanh tử đã hết, phạm hạnh đã lập, việc nên làm đã làm xong, không còn thọ thân sau. Tâm không chướng ngại như tay nắm hư không, như dao cắt mùi thơm, yêu ghét không khởi, xem vàng và đất như nhau không khác, tất cả danh lợi đều xả bỏ, Thích Phạm chư thiên thảy đều cung kính. Lúc đó các Bí-sô đều khởi nghi thỉnh hỏi hỏi Phật: “Thế tôn, trưởng giả Hỏa sanh đã tạo nghiệp gì mà được quả báo sanh trong nhà giàu có, thọ dụng đầy đủ; lại do tạo nghiệp gì mà cùng mẹ đồng một lúc chịu lửa thiêu đốt; lại do tạo nghiệp gì mà được đầy đủ diệu tướng của chư thiên; lại do tạo nghiệp gì mà được xuất gia trong giáo pháp của Phật, đoạn trừ phiền não chứng quả A-la-hán?”, Phật nói: “các thầy lắng nghe:

Quá khứ cách đây chín mươi mốt kiếp có Phật ra đời hiệu là Tỳ-bà-thi Như lai, Ứng cúng chánh đẳng giác, đầy đủ mười hiệu. Phật cùng đại chúng Bí-sô có tới sáu mươi hai ngàn vị tuần tự du hành đến thành Thân tuệ, trụ trong rừng Thân tuệ. Vua hiệu là Hữu thân, có phước đức lớn, trong nước thái bình thịnh vượng, không có chiến tranh, nhân dân no ấm. Trong thành có một trưởng giả tên là Thiên phận, nhà giàu có, thọ dụng đầy đủ… giống như Tỳ sa môn thiên vương. Lúc đó trưởng giả suy nghĩ: “ta tuy thường thỉnh Phật Tỳ-bà-thi và các Thánh chúng thọ thực, nhưng chưa từng cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư. Nay ta nên đến thỉnh Phật và Tăng cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư”, nghĩ rồi liền đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho trưởng giả được lợi hỉ rồi liền im lặng. Trưởng giả đứng dậy bạch Phật: “cúi xin Phật thương xót thọ con cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư”, Phật im lặng nhận lời, trưởng giả biết Phật đã nhận lời liền đảnh lễ Phật rồi ra về. Lúc đó vua Hữu thân nghe Phật Tỳ-bà-thi cùng đại chúng đã đến nước mình và đang ở trong rừng liền suy nghĩ: “ta tuy thường thỉnh Phật Tỳ-bà-thi và các Thánh chúng thọ thực, nhưng chưa từng cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư. Nay ta nên đến thỉnh Phật và Tăng cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư”, nghĩ rồi liền đến chỗ Phật đảnh lễ ngồi một bên nghe Phật nói pháp, Thế tôn tùy thuận nói pháp chỉ dạy cho vua được lợi hỉ rồi liền im lặng. Vua đứng dậy chắp tay bạch Phật: “con tuy thường thỉnh Phật và các Thánh chúng thọ thực, nhưng chưa từng cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư. Cúi xin Phật và Tăng thương xót thọ con cúng dường tứ sự trong ba tháng an cư”, Phật nói: “Đại vương, ta đã thọ trưởng giả Thiên phận thỉnh cúng dường trong ba tháng an cư rồi”, vua nói: “nếu Phật không nhận lời vì đã thọ Thiên phận thỉnh, con sẽ bàn với Thiên phận, chắc ông ta sẽ đồng ý”, Phật nói: “nếu ông ta đồng ý thì ta sẽ thọ Đại vương thỉnh”, vua nghe lời Phật dạy, đảnh lễ rồi trở về cung. Sau đó vua sai sứ triệu trưởng giả Thiên phận đến, nói rằng: “khanh biết không, nay ta thỉnh Phật và Tăng, muốn mình là người cúng dường trước ; khanh hãy cúng sau không muộn”, đáp: “Đại vương, thần đã thỉnh Phật và Tăng trước rồi, nguyện này không thể làm trái”, vua nói: “tuy là như vậy, nhưng khanh ở trong nước ta, theo lý khanh nên nhường cho ta cúng dường trước”, đáp: “tuy thần là người của vua, nhưng xét cạn lý thì thần là người thỉnh trước; nếu vua cố ép thì trái với đạo nghĩa”, vua nói: “khanh không do ham muốn nên được toại ý, nhưng ta muốn cùng khanh cúng cách ngày, nếu người nào cúng tươm tất hơn thì người đó tùy ý được thỉnh”, đáp: “xin vâng theo lời vua”. Ngay trong đêm ấy, trưởng giả cho lo liệu đầy đủ các món ăn thơm ngon thượng diệu, sáng hôm sau nơi chỗ thiết thực, trưởng giả dùng bình lớn đựng nước sạch rồi sai người đến bạch Phật đã đến giờ thọ thực. Phật Tỳ-bà-thi đắp y mang bát cùng Tăng chúng đi đến nhà trưởng giả; thấy Phật và Tăng ngồi xong, trưởng giả tự tay dâng cúng khiến cho Phật và Tăng đều được no đủ. Sau đó lấy một chiếc ghế nhỏ ngồi trước Phật nghe pháp, Phật tùy căn cơ thuyết diệu pháp khiến cho trưởng giả được lợi hỉ rồi đứng dậy ra về. Ngày hôm sau đến lượt vua thiết cúng cũng giống như vậy, cứ như thế hai người luân phiên cúng dường, không ai hơn ai. Vua thấy vậy ngồi chống cằm ưu tư, các đại thần thấy vậy liền hỏi nguyên do, vua nói: “làm sao ta không lo buồn, người khách ở nhờ trong nước ta cùng ta cúng dường Phật và Tăng, ta không hơn được nên mới như thế”, đại thần nói: “trong nhà trưởng giả không có củi, cần phải mua củi bên ngoài; vua ra lịnh những người bán củi không được bán, trưởng giả không mua được củi thì không thể làm thức ăn được”, vua nghe rồi liền làm theo lời đại thần. Trưởng giả ngày hôm đó không mua được củi, liền dùng gỗ thơm chiên đàn trong nhà để chụm lửa, lại dùng dầu thơm thoa lên vải đốt để nấu thức ăn, mùi thơm bay khắp trong thành. Vua nghe mùi thơm này lấy làm lạ hỏi, đại thần đem việc trên tâu vua rồi nói: “xin vua thu hồi lịnh cấm bán củi, không nên làm như thế, vì sao, vì trưởng giả không có con, sau khi qua đời, tài sản đã có đều thuộc về vua tùy ý thọ dụng”, vua nghe rồi liền thu hồi lịnh cấm bán củi. Trưởng giả nghe biết việc này liền tức giận nói ra lời ác rằng: “với số gỗ thơm đã có trong nhà ta, có thể thiêu đốt cả vua cùng mẹ ở một chỗ”. Sau đó vua cũng ngồi chống cằm ưu tư như trước, quần thần tâu: “xin vua chớ lo buồn, thần có cách làm cho trưởng giả cúng dường không bằng Đại vương”. Vào ngày vua cúng dường, quần thần cho người quét dọn sạch gạch đá trên các nẻo đường trong thành, rưới nước thơm, xông hương thơm, rải hoa thơm và treo phan phướn, khắp nơi đều được trang hoàng đẹp đẽ như vườn Hoan hỉ cõi trời. Trong nhà ăn, trải chỗ ngồi báu trang nghiêm với các tua ren báu, chuẩn bị các món ăn với đủ loại mỹ vị thơm ngon để cúng dường Phật và Tăng. Chuẩn bị đâu đó xong xuôi rồi tâu vua: “chúng thần cùng nhau chuẩn bị đâu đó xong xuôi cả rồi, vua nên vui mừng”, vua đích thân đi xem xét và khen là hiếm có, sau đó sai sứ đến bạch Phật đã đến giờ thọ thực. Phật đắp y mang bát cùng chúng tăng đi đến trong vương cung, ngồi vào chỗ thọ thực; vua ra lịnh cho voi lớn quán đảnh cầm lọng báu che phía trên cho Phật, các voi khác đều cầm lọng che cho các Bí-sô; đại phu nhân của vua cầm quạt báu quạt cho Phật, các cung nữ khác quạt cho các Bí-sô; vua và các đại thần tự tay dâng thức ăn cúng dường Phật và Tăng… như trên. Lúc đó trưởng giả Thiên phận bảo gia nhân đến chỗ vua thiết cúng xem vua cúng dường như thế nào, gia nhân thứ nhất cho đến thứ ba đến nhìn thấy cảnh tượng này rồi quên trở về báo lại. Trưởng giả đích thân đến xem, nhìn thấy rồi liền khen là hi hữu, nghĩ rằng: “các món ăn với đầy đủ mỹ vị như thế thì ta có thể làm được, nhưng voi và các cung nhân thì ta không làm sao có được”, nghĩ rồi trở về nhà bảo người giữ cửa: “nếu thấy có ai đến xin gì thì cứ cho nhưng không cho vào nhà”, nói rồi buồn bã vào trong phòng.

Vua trời Đế thích thường dùng thiên nhãn quán sát nhân gian, lúc đó Đế thích thấy trưởng giả Thiên phần ở trong phòng buồn bã, quán biết tâm niệm của ông nên suy nghĩ: “Phật là phước điền tối thắng trong thế gian, Thiên phận là đại thí chủ bậc nhất, ta nên giúp ông ấy”, nghĩ rồi liền hóa ra một Bà-la-môn đến trước cửa nhà trưởng giả nói với người giữ cửa : “hãy vào báo với trưởng giả là có đại Bà-la-môn dòng Kiều thi ca đang ở ngoài cửa muốn gặp”, người giữ cửa nói: “trưởng giả có dặn, nếu thấy có ai đến xin gì thì cứ cho, vậy ông cần gì cứ nói, tôi sẽ cho ông tùy ý mang đi, không cần phải gặp trưởng giả”, Bà-la-môn nói: “tôi không xin gì cả, chỉ muốn gặp trưởng giả mà thôi”, người giữ cửa bèn vào trong báo lại, trưởng giả nói: “nấu vậy thì hãy cho ông ta vào”. Bà-la-môn vào liền hỏi trưởng giả vì sao ưu sầu, trưởng giả nói kệ:

“Ai giải tỏa được buồn,

Tôi mới cùng nói chuyện,

Nếu không giải tỏa được,

Sẽ không cùng nói chuyện”.

Bà-la-môn nói: “nếu trưởng giả có chuyện buồn thì tôi có cách giải tỏa nỗi buồn”, trưởng giả kể lại sự việc, Bà-la-môn hiện trở lại thân Đế thích nói với trưởng giả: “ta sẽ sai trời Xảo diệu đến giúp trưởng giả”, nói rồi liền biến mất. Về đến thiên cung, Thiên đế bảo trời Xảo diệu: “ông hãy đến châu Thiệm bộ giúp đỡ trưởng giả Thiên phận”, đáp lành thay. Vào sáng sớm của ngày trưởng giả cúng dường, trời Xảo diệu đến trong thành tùy ý biến hóa trang hoàng đường sá hết sức kỳ xảo, gấp bội của vua; trong nhà ăn, trải tọa cụ của cõi trời, đầu bếp trời nấu thức ăn; sai voi lớn cầm lọng báu che cho Phật, các voi khác cầm lọng che cho các Bí-sô; lại sai các thiên nữ cầm quạt quạt cho Phật và các Bí-sô. Vua sai sứ đến xem trưởng giả cúng dường như thế nào, sứ giả đến xem rồi quên trở về báo lại, như thế cho đến các đại thần, Thái tử đến cũng đều không ai trở về. Vua lấy làm lạ nên đích thân đến xem, Phật thấy vua đến liền bảo trưởng giả: “vị vua này đã thấy Chân đế, ông đã nói lời ác đối với vị ấy, vua đang ở ngoài cửa, ông nên ra tạ lỗi”, trưởng giả nghe rồi liền ra ta lỗi với vua và thỉnh vua vào trong nhà. Vua nhìn thấy mọi việc rồi khen là hi hữu, nói với trưởng giả: “từ nay khanh có thể cúng dường Phật và Tăng hằng ngày, không phải là việc mong cầu của ta nữa”. Trưởng giả cúng dường xong, đảnh lễ Phật và phát nguyện: “nguyện nhờ thắng duyên cúng dường bậc phước điền tối thượng này, ở đời vị lai con thường sanh trong nhà phú quý, tài sản sung túc, thọ đầy đủ diệu tướng của cõi trời. Lại được gặp Phật chứng được pháp thù thắng, lìa các Ái triền; con sẽ thừa sự Phật đại sư, tâm không nhàm chán”.

Phật bảo các Bí-sô: “trưởng giả Thiên phận thuở xưa chính là Hỏa sanh ngày nay, do nói lời ác với vua nên trải qua năm trăm đời thường bị đốt cùng với mẹ; nhờ thiện nghiệp cúng dường Phật Tỳ-bà-thi và phát nguyện nên thường được sanh trong nhà phú quý… ở trong giáo pháp ta xuất gia, đoạn trừ phiền não chứng quả A-la-hán. Này các Bí-sô, thần thông đạo lực của ta và Phật Tỳ-bà-thi bình đẳng, cho nên ai cúng dường thừa sự với tâm ân trọng đều được quả báo thù thắng. Hễ tạo nghiệp thuần đen thì cảm quả báo thuần đen…”, các Bí-sô nghe Phật dạy xong đều tín thọ phụng hành.

3. Nhiếp tụng thứ ba trong Biệt môn thứ nhất:

Vá bát, chứa tư cụ,

Dao nhỏ và ống kim,

Cột phơi y có ba,

Bậc đại tiên khai cho.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có Bí-sô đem cái bát bị lủng đến chỗ thợ thiếc nhờ vá giùm, thợ thiếc này suy nghĩ: “các Thích ca tử này đều là người ở không, chỉ muốn nhờ làm giùm, không trả tiền; nếu ta làm thì họ sẽ tiếp tục đến nhờ vả mãi, công việc của ta sẽ bỏ phế, ta nên hẹn lần lữa”, nghĩ rồi liền nói với Bí-sô: “hôm nay tôi bận, ngày mai hãy đến”, ngày mai đến lại hẹn ngày sau, cứ như thế hẹn lần lữa khiến Bí-sô tới lui mệt nhọc. Một Bí-sô quen biết thấy vậy liền hỏi: “tôi thấy thầy thường lui tới nhà này, họ là môn đồ hay là bà con với thầy?”, đáp: “họ không phải là môn đồ cũng không phải bà con, chỉ là tôi có cái bát bị lủng muốn nhờ họ vá giùm, nhưng họ cứ hẹn lần lữa mãi khiến tôi tới lui mệt nhọc”, Bí-sô kia nghe rồi nói: “thầy không nghe nói thợ giỏi thường không nói thật hay sao, tôi biết cách vá, nếu Phật khai cho tự làm thì tôi sẽ vá giúp cho thầy”. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “nếu Bí-sô nào biết cách làm thì nên làm ở chỗ khuất, dù có người thấy cũng không bị cơ hiềm”, được Phật khai cho làm, Bí-sô này liền đến nói với Bí-sô kia và nhờ vá giùm bát, Bí-sô kia nói: “không lẽ tôi dùng ngón tay để vá bát hay sao, cần phải có tư cụ nữa mới vá được bát”, liền bạch Phật, Phật nói: “do nhân duyên này, từ nay khai cho Tăng được cất chứa tư cụ như sắt để làm, ai cần thì đến mượn, làm xong đem trả lại”.

Duyên khởi ở thành Thất-la-phiệt, lúc đó có Bí-sô muốn may ba y, do dùng tay xé vải nên vải bị tổn hoại, bạch Phật, Phật nói: “không nên dùng tay xé vải, nên dùng dao kéo cắt”. Bí-sô liền đến nhà cư sĩ mượn dao kéo về cắt vải, dùng xong đem trả lại, cư sĩ nói: “vật này xin cúng cho thầy”, Bí-sô nói Phật chưa cho thọ, liền bạch Phật, Phật nói cho thọ cất dao kéo. Lúc đó Lục chúng Bí-sô liền dùng vàng bạc, lưu ly… các vật báu với nhiều màu sắc để trang sức trên cán dao kéo; thế tục nhìn thấy liền chê trách: “các thầy còn có sự tham muốn trói buộc tâm hay sao?”. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “không được dùng vàng bạc vật báu nhiều màu trang sức trên cán dao kéo, nếu cần dao kéo thì nên dùng thuần bằng sắt”. Sau đó Lục chúng Bí-sô lại làm dao lớn dài và bị chê trách, Phật nói không được cất chứa dao lớn dài. Các Bí-sô lại làm dao quá nhỏ không cắt được vật, Phật nói: “có ba loại dao lớn, vừa và nhỏ; loại lớn dài sáu ngón tay, loại nhỏ dài bốn ngón, loại vừa ở giữa hai loại trên. Hình dáng có hai: một là cong như cánh quạ, hai là như cánh gà, không nên làm mũi nhọn”.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó các Bí-sô may ba y dùng cọng tre hay cọng lông chim để xỏ may khiến vải bị hư rách, Phật bảo nên dùng kim. Lục chúng Bí-sô dùng vàng bạc… vật báu để làm kim, cũng giống như trên bị thế tục chê trách, Phật nói: “không được dùng vàng bạc… vật báu làm kim, kim có bốn loại là bằng đồng, sắt, đá du và đồng đỏ”. Lúc đó các Bí-sô dùng kim xong bạ đâu bỏ đó nên bị rỉ sét, Phật bảo nên dùng ống đựng kim; các Bí-sô không biết làm ống kim như thế nào, Phật nói: “có hai loại ống: một là loại ống rút ra được, hai là ống tre; nếu đối với hai loại dao trên sợ bị rỉ sét cũng có thể cất trong ống, giống như cất kim”.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó Phật cho các Bí-sô may y Tăng-già-lê, các Bí-sô trải vải xếp chồng trên đất nên dơ, Phật nói: “không nên để trên đất, hãy làm cột trụ phơi y”, các Bí-sô không biết làm cột trụ như thế nào, Phật nói: “có hai loại bằng gỗ hay tre”, các Bí-sô giăng y trên cây tre, kéo qua kéo lại, mắc tre làm rách y ; Phật nói: “nên khoan lỗ xỏ dây qua cột trụ để nối hai cột trụ với nhau để phơi y”. Như Phật dạy có ba loại y thượng trung và hạ, y thượng giăng vừa trên trụ cao, hai y trung hạ thì không vừa, Phật nói nên làm ba loại cột trụ tương xứng với ba loại y.

4. Nhiếp tụng thứ tư trong Biệt môn thứ nhất:

Soi gương và soi nước,

Không được dùng lược chải,

Trên đầu để tóc dài,

Phòng tắm, Lật-cô-tỳ.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó Lục chúng Bí-sô vào sáng sớm đắp y mang bát vào thành khất thực, thấy thế tục mở rương lấy đồ trang điểm ra, liền cầm lấy cái gương soi mặt rồi tự khen mình đẹp trai. Thế tục liền chê trách: “các vị trên đầu không tóc, dưới nách lông dài thì đẹp ở chỗ nào”, Lục chúng Bí-sô nghe rồi liền im lặng, các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “Bí-sô không được soi gương, ai soi thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó Lục chúng Bí-sô lại soi mặt trong nước và cũng bị chê trách như trên, Phật nói cũng không được soi mặt trong nước. Lúc đó có Bí-sô xem trùng trong nước, nhìn thấy mặt mình nên sanh tâm hối, Phật nói: “xem trùng trong nước, thấy mặt thì không phạm ; cho đến xem trên mặt có mụn hay ung nhọt hoặc xem hình dáng trẻ hay già so với trước đây nên soi gương thì không có lỗi”.

Duyên xứ như trên, lúc đó Lục chúng Bí-sô khất thực đến nhà thế tục, thấy trong nhà họ có đồ trang điểm, liền cầm lấy cái lược chải tóc trên đầu rồi hỏi nhau có đẹp không và bị thế tục chê trách giống như trên. Phật nói: “Bí-sô không được chải đầu, ai chải thì phạm tội Việt pháp”, lại có Bí-sô dùng bàn chải, cho đến dùng cả lược và bàn chải, Phật đều nói là phạm tội Việt pháp.

Duyên xứ như trên, sau khi trải vàng lót trên đất để mua rừng Thệ đa cúng cho Phật và Tăng, trưởng giả Cấp-cô-độc bảo một thợ cạo đến cạo tóc cho Tăng. Người này đến trước cửa liền gặp Lục chúng Bí-sô, họ hỏi: “ngươi có thể cạo chừa lại chỏm tóc trên đảnh đầu hay không?”, đáp: “đây là nghề chuyên môn của tôi”, lúc đang cạo, họ lại bảo chừa nhiều tóc, lại bảo bớt một phần… cho đến bớt tám phần, cuối cùng mắng người thợ cạo: “người ngu này không hiểu gì cả, hãy cạo sạch hết đi”, rồi mới thả cho ra về thì trời đã chiều tối. Trưởng giả hỏi thợ cạo: “anh đã cạo tóc cho bao nhiêu vị?”, đáp là không rảnh đi cạo tóc cho Tăng, rồi đem việc trên kể lại, trưởng giả nghe rồi liền chê trách. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “Bí-sô không nên để chỏm tóc trên đầu, ai để thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ như trên, lúc đó cụ thọ Ngưu ngọa ở trong hang Trư khảm, vườn của vua Xuất quang, núi Thủy lâm, nước Kiều thiểm tỳ. Vào tháng mùa xuân vườn cây tươi tốt, đủ loại chim như A-na-hàm vũ, công, Uyên ương, nỗng nhạn… bay đến hót vang; vua Xuất quang bảo người giữ vườn: “hãy sửa sang cây cỏ trong vườn, dọn sạch gạch đá, để nhiều nước sạch và người hộ vệ, ta sẽ đến trong vườn du ngoạn”. Người giữ vườn theo lịnh vua chuẩn bị đâu đó xong xuôi rồi bạch vua biết thời, vua cùng các cung nhân và tùy tùng vào trong vườn du ngoạn cho đến khi mệt liền nằm nghỉ. Các cung nhân thấy vua đã nằm nghỉ nên dạo khắp nơi hái hoa quả, chợt nhìn thấy cụ thọ Ngưu ngọa râu tóc dài, y trên người rách và dơ, đang ngồi kiết già dưới gốc cây, liền kinh hoàng la lên là có quỷ. Bí-sô nghe la liền trở vào trong hang, lúc đó vua giật mình tỉnh dậy, rút kiếm chạy tới hỏi quỷ ở đâu, đáp là đã vào trong hang. Vua liền đến bên cửa hang hỏi Bí-sô là ai, đáp là Sa môn, vua hỏi là Sa môn gì, đáp là Sa môn Thích tử, vua lại hỏi: “thầy đã chứng quả A-la-hán chưa?”, đáp là chưa, lại hỏi: “đã chứng quả Bất hoàn cho đến quả Dự lưu hay chưa?”, đều đáp là chưa, lại hỏi: “nếu vậy, đã đắc được định thứ nhất cho đến định thứ tư hay chưa?”, đều đáp là chưa, vua nghe rồi liền chuyển sang nổi giận bảo đại thần: “kẻ phàm tục này xúc phạm cung nữ của ta, hãy đem kiến bỏ đầy trong hang để chúng cắn người này”. Lúc đó, thiên thần cựu trụ trong hang nghe vua nói lời này liền suy nghĩ: “Sa môn thiện này đến đây nương tựa ta, không phạm lỗi gì, chỉ tu hạnh thiểu dục. Vua ác này phi pháp muốn làm hại, ta nên phương tiện giúp đỡ”, nghĩ rồi liền biến thành một con heo lớn từ trong hang chạy ra. Vua thấy con heo liền bảo đại thần đem ngựa và cung tên đến để vua rượt đuổi theo, lúc đó các cung nữ bảo Bí-sô: “Thánh giả hãy đi mau, nhà vua rất bạo ác có thể hại thầy”, Bí-sô nghe rồi liền mang y bát đi đến thành Thất-la-phiệt. Các Bí-sô thấy liền chào hỏi từ đâu đến, đáp là từ nước Kiều thiểm tỳ đến, lại hỏi có được an lạc không, đáp là suýt bị vua giết hại, nói rồi liền kể lại việc trên. Các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật bảo gọi Ngưu ngọa đến, Ngưu ngọa liền đến chỗ Phật đảnh lễ rồi đứng một bên, Phật hỏi: “có phải thầy đã tạo hình dáng phi pháp như vậy hay chăng?”, đáp là phải, Phật nói: “thầy thật là người ngu nên mới ở trong hang kia khởi tâm tham luyến”, kế bảo các Bí-sô: “do Bí-sô để tóc dài nên mới có lỗi này, từ nay không được để tóc dài, ai để thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có Bí-sô ở A-lan-nhã vì không có cạo tóc nên phải bỏ ngọa cụ ở đó để đến sống gần tụ lạc, Phật tuy biết nhưng vẫn hỏi A-nan nguyên do, A-nan đem việc trên bạch Phật, Phật nói: “từ nay khai cho Bí-sô ở A-lan-nhã được để tóc dài chừng hai lóng tay, người ở tụ lạc thì để tóc ngắn hơn”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có Bí-sô bịnh đến thầy thuốc yêu cầu điều trị, thầy thuốc nói: “nên làm phòng tắm, tắm xong thì bình phục”, Bí-sô nói: “lẽ nào ông bảo tôi thọ dục lạc như thế tục hay sao?”, thầy thuốc nói: “ngoài cách này ra, không còn cách nào khác”, liền bạch Phật, Phật nói: “nếu thầy thuốc bảo phải làm phòng tắm mới trị được bịnh thì khai cho làm phòng tắm”. Bí-sô liền trở lại hỏi thầy thuốc cách làm phòng tắm, thầy thuốc nói: “tôi đọc sách thuốc của Luân vương nói làm phòng tắm thì trừ được bịnh, nhưng tôi không biết cách thức làm như thế nào. Đại sư của thầy là bậc Nhất thiết trí, thầy hãy đến hỏi”. Bí-sô trở về hỏi Phật, Phật nói: “nên làm phòng tắm như vậy như vậy”, các Bí-sô làm bên trong hẹp bên ngoài rộng, Phật nói: “không nên làm như vậy, nên làm bên trong rộng, bên ngoài hẹp, hình như trái bầu”. Lúc đó bên trong bị khói mịt mù, không có chỗ thoát ra, Phật bảo nên làm cửa sổ; các Bí-sô làm cửa sổ quá thấp, khói vẫn không thoát ra được, Phật bảo không nên làm quá thấp; lại làm quá cao nên bên trong ít ánh sáng, Phật nói: “không nên làm quá thấp cũng không nên quá cao, nên làm vừa chừng”. Lúc đó chim quạ từ cửa sổ bay vào trong, Phật bảo nên làm chấn song; sau đó lại bị mưa gió tạt vào, Phật bảo nên làm cánh cửa; gió lại thổi bật cửa, Phật bảo nên làm chốt cửa; lại khó mở đóng, Phật bảo nên làm cây chống giống như móng chân dê để đóng mở cửa. Lúc đó phòng tắm không có cửa, Phật bảo nên làm cửa và then cài ; trong phòng tắm, các Bí-sô để bình nước dưới đất, nước bị lạnh nên không thể tắm được; Phật bảo nên kê gạch đá rồi để bình nước ở trên, không quá cao cũng không quá thấp, nên ngang bằng đầu gối. Lúc đó các Bí-sô đốt lửa trên đất làm tổn hại đất, Phật bảo nên lót gạch đá rồi đốt ở trên. Lúc đó trong phòng tắm, lửa đang cháy rực, Bí-sô bước vào liền bị ngất; Phật bảo: “khi lửa đang cháy rực, không nên vội bước vào, nên đợi bớt cháy rồi mới vào”. Các Bí-sô rải lửa ra cho mau tắt, Phật bảo nên gom lại một chỗ; các Bí-sô không biết lấy vật gì gom lửa, Phật bảo nên dùng xẻng sắt. Lại có Bí-sô bị trúng lửa nên ngất, Phật bảo nên dùng ít dầu Man thanh tử hòa với bột rồi bỏ vào trong lửa thì sẽ tỉnh lại; lại có mùi hôi, Phật bảo nên đốt hương thơm. Bí-sô bị chảy nước mắt, Phật bảo nên dùng cục bột chậm; vẫn không hết chảy nước mắt, Phật bảo: “nên dùng Dư cam tử vụn thấm ướt vò thành viên nhỏ dùng để chậm nước mắt”. Lúc đó trong phòng tắm không có ghế ngồi nên mỗi người tự mang đến, bị dính dơ; Phật bảo nên dùng cỏ lót. Chân đi trên đất dính bùn nhơ nhớp, Phật bảo nên trải cỏ; các Bí-sô dùng cỏ khô nên bị cháy, Phật bảo nên trải cỏ tươi; cỏ tươi khó tìm, Phật bảo nên nhúng cỏ khô cho ướt. Lúc đó Bí-sô thoa dầu toàn thân nên ngứa; dùng gạch đá, móng tay gãi nên bị trầy da, Phật bảo nên dùng đá bọt; dùng đá bọt bén nên bị lỗi như trước, Phật bảo mài cho mất chỗ bén rồi mới dùng. Lúc đó các Bí-sô dùng rồi vất bừa bãi nên bị mất, Phật bảo không được vất bừa bãi làm mất, nên dùng dây cột treo trên giá hay cọc. Các Bí-sô dùng đá bọt gãi nên dính mồ hôi và dầu, phải thường dùng nước tẩy; Phật bảo không nên tẩy bằng nước, nên bỏ vào lửa. Lúc đó nhiều người ra vào trong phòng tắm khiến phòng bị lạnh; Phật bảo ra vào nên đóng cửa, nên bảo một Bí-sô giữ cửa. Các Bí-sô ở trong phòng tắm nói chuyện phiếm, Phật bảo không nên nói chuyện phiền trong nhà tắm, khi tắm nên theo hai nghi pháp là nói như pháp và im lặng như bậc Thánh. Lúc đó các Bí-sô tắm trong phòng làm đọng bùn ầm ướt, Phật bảo không nên tắm trong phòng, nên tắm trong phòng tắm riêng.

(Phòng tắm trị bịnh là theo phương Tây dùng gạch xếp theo hình tháp, trên hẹp dưới rộng, chính giữa cao chừng một trượng, bên dưới rộng bảy tám thước, có cửa ở một bên; trong ngoài đều trét tro bùn dày kín, chính giữa để một lò đất để đốt than hay củi khi tắm, khói thông ra cửa sổ. Người tắm ngồi bên lò, hơi nóng trong nồi làm cho thân ra mồ hôi, sau đó lấy dầu thoa khắp thân, tự lau và kỳ cọ hay bảo người khác lau. Cách tắm hơi, xông hơi này có thể tri được các loại bịnh cảm cúm, bịnh gió mà không cần dùng thuốc, không phải chỉ là tắm cho sạch cáu bẩn mà thôi).

Lúc đó trong phòng tắm có bùn, Phật bảo dùng gạch đá lót; lại bị đọng nước, Phật bảo nên làm mương thoát nước. Lúc đó người xối nước ngồi ở dưới, người tắm ngồi ở trên nên khi xối, nước văng làm dơ y ; Phật bảo người tắm nên ngồi ở dưới, người xối nước nên ngồi ở trên. Lúc đó các Bí-sô tắm giặt cần dùng xỉ mộc, tháo đậu… phải đến chỗ khác lấy, Phật bảo nên dự trữ các vật này trong nhà tắm, không nên để ở chỗ khác phải đi xa lấy. Sau khi tắm xong, thân bị suy nhược, Phật bảo nên ăn chút ít. Tay dính dầu, mồ hôi khó rửa sạch liền, nếu rửa lâu thì sợ phạm lỗi; Phật bảo nên dùng muỗng để ăn, ăn cháo cũng nên dùng muỗng. Khi ăn cần muối, không có lá để thọ; Phật bảo nên cất chứa cái mâm đựng muối. Khi Phật cho làm phòng tắm, các Bí-sô không biết sai ai làm; Phật bảo nên sai đệ tử môn nhân cùng làm, nếu có thí chủ cũng được nhờ làm. Các Bí-sô khi tắm kỳ cọ cho nhau, Phật bảo khi tắm nên bảo đệ tử theo vào để kỳ cọ cho.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 4

4. Nhiếp tụng thứ tư (tt):

Phật tại thành Quảng nghiêm, trong thành có một Lật-cô-tỳ tử tên Thiện hiền, tánh hạnh chất trực, không có khi dối, hằng ngày đều đến kính lễ Thế tôn. Một hôm, trên đường đi đến gặp Phật bỗng gặp hai Bí-sô Hữu và Địa, hai Bí-sô này trong nhiều đời đã có oán thù với Bí-sô Thật lực tử, khi thấy Thiện hiền liền hỏi đi đâu, đáp là đến kính lễ Thế tôn. Hai Bí-sô này hỏi: “ông đến gặp Thế tôn dùng lời cúng dường, vậy ông có chuẩn bị lời nói nào thù thắng hay chưa?”, đáp là không có, hai Bí-sô liền chỉ vẻ: “khi ông đến gặp Phật nên nói rằng: “Bí-sô Thật lực tử không biết xấu hổ, hành phi pháp, đã cùng vợ của con hành dâm, làm hạnh bất tịnh, phạm Ba-la-thị-ca. Thế tôn nghe rồi chắc chắn sẽ hoan hỉ”. Thiện hiền nghe rồi liền đi đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi đứng một bên bạch Phật: “Thế tôn, Bí-sô Thật lực tử không biết xấu hổ, hành phi pháp, đã cùng vợ của con hành dâm, làm hạnh bất tịnh, phạm Ba-la-thị-ca.”, nói xong liền ra về, Phật bảo các Bí-sô: “Lật-cô-tỳ tử kia nói lời phỉ báng, khi dối; các thầy nên làm yết ma phú bát cho ông ta, nếu có ai giống như vậy, Tăng cũng nên làm yết ma phú bát. Tác pháp như sau: trải tòa, đánh kiền chùy, Tăng tập họp, trong Tăng nên sai một Bí-sô tác bạch yết ma: Đại đức Tăng lắng nghe, Lật-cô-tỳ tử Thiện hiền đã đem pháp Ba-la-thị-ca không căn cứ vu báng cho Bí-sô thanh tịnh Thật lực tử. Nếu tăng già đúng thời đến nghe, Tăng già nên chấp thuận, Tăng nay tác yết ma phú bát cho Thiện hiền. Bạch như vậy. Tăng tác yết ma phú bát xong thì các Bí-sô không được đến nhà người ấy, nếu có đến cũng không được ngồi, không được thọ thức ăn uống, cũng không được thuyết pháp cho họ”. Phật lại bảo A-nan: “thầy hãy đi đến nhà của Thiện hiền nói với ông ta rằng: “Tăng đã tác yết ma phú bát cho ông rồi”, tôn giả A-nan vâng lời Phật dạy đến nhà Thiện hiền, không có ông ta ở nhà nên tôn giả hỏi người vợ: “Thiện hiền đang ở đâu?”, đáp: “ông ấy có việc nên đi vắng, đại đức cần gặp có chuyện gì không?”, tôn giả nói: “bà nên biết Tăng đã tác yết ma phú bát cho chồng bà”, lại hỏi yết ma phú bát là gì, đáp: “nếu người nào bị Tăng tác yết ma phú bát thì các Bí-sô không được đến nhà người ấy, nếu có đến cũng không được ngồi, không được thọ thức ăn uống, cũng không được thuyết pháp cho họ”, người vợ nói: “theo lời nói này thì Tăng đã vì chồng con mà phát thẻ lập chế không qua lại nữa, nhưng chồng con có lỗi gì mà bị phú bát?”, đáp: “chồng bà đến gặp Phật nói rằng: “Bí-sô Thật lực tử không biết xấu hổ, hành phi pháp, đã cùng vợ của con hành dâm, làm hạnh bất tịnh, phạm Ba-la-thị-ca”, người vợ nghe xong liền vào phòng, tôn giả ra về. Lúc đó Thiện hiền giải quyết xong công việc liền trở về nhà, người vợ nói: “chàng biết không, Thánh chúng đã tác yết ma phú bát cho chàng”, Thiện hiền nói lành thay, người vợ hỏi: “chàng có biết yết ma phú bát là gì không?”, đáp là không biết, người vợ nói: “người nào bị Thánh chúng tác yết ma phú bát thì các Bí-sô không được đến nhà người ấy, nếu có đến cũng không được ngồi, không được thọ thức ăn uống, cũng không được thuyết pháp cho họ. Có phải chàng đã từng thấy Bí-sô Thật lực tử cùng tôi làm việc phi pháp ở chỗ khuất phải không?”, đáp là không thấy, người vợ nói: “chàng hãy đến sám hối với Đại sư, nếu Đại sư dung thứ cho chàng thì tốt, nếu không dung thứ thì chàng đừng bước vào nhà”. Thiện hiền nghe rồi, trong lòng xấu hổ, sợ hãi liền đi đến gặp Phật, đảnh lễ rồi chắp tay bạch rằng: “Thế tôn, con hằng ngày đều đến kính lễ Thế tôn. Một hôm, trên đường đi đến gặp Phật, con bỗng gặp hai Bí-sô Hữu và Địa, hai Bí-sô này trong nhiều đời đã có oán thù với Bí-sô Thật lực tử, khi thấy con liền hỏi đi đâu, con đáp là đến kính lễ Thế tôn. Hai Bí-sô này hỏi: “ông đến gặp Thế tôn dùng lời cúng dường, vậy ông có chuẩn bị lời nói nào thù thắng hay chưa ?”, con đáp là không có, hai Bí-sô liền chỉ vẻ: “khi ông đến gặp Phật nên nói rằng: Bí-sô Thật lực tử không biết xấu hổ, hành phi pháp, đã cùng vợ của con hành dâm, làm hạnh bất tịnh, phạm Ba-la-thị-ca”. Lời nói đó là do hai Bí-sô kia dạy con nói, không phải là ý của con”, Phật bảo các Bí-sô: “Thiện hiền tuy phỉ báng nhưng vốn không phải là ý mình, các thầy nên tác pháp yết ma ngưỡng bát cho ông ta. Nếu có ai giống như vậy, Tăng cũng nên cho yết ma ngưỡng bát. Tác pháp như sau: trải tòa, đánh kiền chùy, Tăng tập họp; sau khi Tăng tập họp, nên bảo Thiện hiền đến trước vị Thượng tòa chắp tay bạch như sau:

Đại đức Tăng lắng nghe, con tên Thiện hiền do bị ác tri thức dối hoặc nên đã đem pháp Ba-la-thị-ca không căn cứ vu báng cho Bí-sô thanh tịnh Thật lực tử. Do việc này, Tăng đã tác yết ma phú bát cho con, con nay theo Tăng xin yết ma ngưỡng bát. Cúi xin Tăng cho con yết ma ngưỡng bát, xin thương xót (ba lần).

Kế đó nên đưa Thiện hiền đến chỗ chỉ thấy nhưng không nghe, đứng chắp tay. Một Bí-sô ở trong Tăng tác bạch yết ma như sau:

Đại đức Tăng lắng nghe, Lật-cô-tỳ tử Thiện hiền do bị ác tri thức dối hoặc nên đã đem pháp Ba-la-thị-ca không căn cứ vu báng cho Bí-sô thanh tịnh Thật lực tử. Do việc này nên Tăng đã tác yết ma phú bát cho ông ta. Nay Thiện hiền biết lỗi sám hối, theo Tăng xin yết ma ngưỡng bát. Nếu tăng già đúng thời đến nghe, Tăng già nên chấp thuận, Tăng nay cho Thiện hiền yết ma ngưỡng bát. Bạch như vậy.

Khi Tăng đã tác yết ma ngưỡng bát rồi thì các Bí-sô được đến nhà người ấy, được ngồi, được thọ thức ăn uống và được thuyết pháp cho họ.

5. Nhiếp tụng thứ năm trong Biệt môn thứ nhất:

Sanh chi, mặt như gương,

Không được ca múa nhạc,

Khai cho ngâm vịnh, tán,

Dùng bát, cả thảy bốn.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có một Bí-sô chuyên tu tịch định, khi ngồi kiết già, sanh chi bỗng khởi lên. Hôm khác sau khi khất thực trở về, thọ thực xong, thu xếp y bát, rửa chân rồi đến bên gốc cây ngồi ngay thẳng tư duy thì sanh chi lại khởi lên. Bí-sô này bị dục làm cho phiền não nên nổi sân, đặt sanh chi lên đá rồi dùng đá đập làm cho tổn hoại. Bí-sô khổ não không chịu đựng nổi liền suy nghĩ: “Thế tôn từ bi, sao không thương tưởng đến ta”. Lúc đó Phật từ xa biết được tâm niệm của Bí-sô nên đi đến bên cạnh hỏi: “thầy đã làm việc gì?”, Bí-sô đem việc trên bạch Phật, Phật nói: “thầy há không nghe ta đã dạy rằng: Bí-sô khi dục nhiễm phát sanh thì nên quán bất tịnh để ngăn dứt. Tại sao thầy lại làm người ngu si, nên đánh cái này (tâm dục nhiễm) lại đánh cái khác (sanh chi)”, Bí-sô nghe rồi xấu hổ im lạng. Do việc này, Phật bảo các Bí-sô: “trước đây há ta đã không dạy các thầy: khi tâm dục nhiễm phát sanh thì nên quán bất tịnh, khi tâm sân hận phát sinh thì nên quán từ bi, khi tâm ngu si phát sanh thì nên quán mười hai nhân duyên. Đối với pháp nên tu tập mà lại không tu tập, đối với điều nên đánh mà không đánh, lại đánh cái khác thì phạm tội Việt pháp”.

Trong thành này có một trưởng giả cưới vợ không bao lâu liền sanh được một trai, tướng mạo tuấn tú khiến mọi người đều yêu mến. Đứa bé được thương yêu nuôi dưỡng cho đến trưởng thành thì xuất gia trong giáo pháp của Phật, thành tánh Bí-sô. Bí-sô này có duyên sự nên rời khỏi rừng Thệ đa, du hành trong nhân gian, trên mặt bỗng mọc một ung nhọt nên tìm thầy thuốc chữa trị, không may gặp phải thầy thuốc dở dùng kim châm chích, khiến miệng của Bí-sô bị méo xệch. Khi trở về lại trong vườn Cấp, các vị quen biết trước kia không ai thăm hỏi nên Bí-sô này hỏi: “thầy không nhận ra tôi hay sao?”, đáp: “tôi không nhớ có quen thầy, thầy là ai?”, Bí-sô liền đem việc trên kể lại. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “luận về người giữ khuôn mặt cũng như giữ gương sáng, không nên vội cho thầy thuốc không giỏi châm chích trên mặt. Ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có Bí-sô đầu mặt bị nóng sốt, muốn chích bớt máu nóng trên trán nhưng không tìm được thầy thuốc bậc thượng; Phật nói: “nếu không có thầy thuốc bậc thượng thì nên nhờ thầy thuốc bậc trung lễ lấy máu ra”.

Trong thành này có hai nhóm người kết thân hữu với nhau, một nhóm thuộc hạng người mua bán giao dịch, một nhóm là Bà-la-môn; nhóm người mua bán giỏi về ca múa hơn nhóm Bà-la-môn, nhưng thua về chiến đấu. Một hôm, nhóm Bà-la-môn nói với nhau: “nhóm người mua bán ca múa hay hơn chúng ta nhưng thua về chiến đấu, chúng ta làm cách nào để hơn họ về ca múa?”, một người nói: “muốn thắng họ, chúng ta nên học tập ca múa”, một người nói: “ý kiến hay, nhưng nên học ca múa với ai?”, một người nói: “Lục chúng Bí-sô giỏi âm nhạc và ca múa, chúng ta nên cầu học. Các vị ấy đa tham, thích tài vật ; nếu họ yêu cầu điều gì, chúng ta nên đáp ứng”. Bàn xong họ cùng đi đến chỗ Lục chúng Bí-sô, đảnh lễ rồi bạch rằng: “cúi xin các đại đức từ bi dạy chúng tôi ca múa”, đáp: “nếu cung cấp đầy đủ bánh trái thì ta sẽ dạy”, họ nghe rồi liền cung cấp đầy đủ bánh để theo học ca múa. Thời gian sau, trong lễ hội nhóm Bà-la-môn này không những thắng nhóm người kia về chiến đấu mà ngay cả ca múa cũng thắng luôn. Nhóm người kia liền hỏi nguyên do, đáp: “đó là do chúng tôi cố công học tập ca múa”, lại hỏi là ai dạy, đáp là Lục chúng Bí-sô. Nhóm người kia nghe rồi liền sanh tâm cơ hiềm, nói rằng: “Sa môn Thích tử hành pháp trạo cử, ca múa chơi nhạc, lại còn dạy cho thế tục”. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do ca múa nên có lỗi này, từ nay Bí-sô không được học ca múa, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó nhóm Bà-la-môn quên âm nhạc của họ nên đến yêu cầu Lục chúng Bí-sô ôn tập giúp, đáp là Phật đã chế ngăn, Bà-la-môn nói: “nếu vậy nên lược bớt”, Lục chúng Bí-sô nghe rồi liền lược bớt phần ca múa nhạc để dạy họ. Khi đến lễ hội, nhóm Bà-la-môn này lại thua nhóm kia về ca múa nên họ chê trách: “Sa môn Thích tử dạy lược bớt làm cho chúng ta thua”. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “Bí-sô không nên lược bớt phần ca múa nhạc của người khác, ai làm thế thì phạm tội Việt pháp”. Vào thời khác, nhóm Bà-la-môn lại đến yêu cầu Lục chúng Bí-sô dạy về hí nhạc, Lục chúng Bí-sô không dạy, họ nói: “nếu các Thánh giả không dạy, thì xin đến có mặt nơi đó cổ vũ cho chúng tôi được thắng”. Lục chúng Bí-sô liền đến cổ vũ, nhóm kia thấy sanh hổ thẹn, không thể trổ tài được nên chê trách: “Sa môn Thích tử lại hiện diện ở chỗ ca múa”, Phật bảo: “Bí-sô không được đến chỗ ca múa, từ nay Bí-sô nào tự mình ca múa, ngâm, vịnh và dạy cho người khác hoặc lược bớt nhạc của người khác đều phạm tội Việt pháp”.

Nhân duyên của tôn giả Thiện hòa:

Tại nước Kiều thiểm tỳ có một trưởng giả tên Đại thiện, bẩm tánh nhu hòa, vợ trưởng giả đang có thai. Lúc đó tôn giả Xá-lợi-phất quán biết thai nhi sau này sẽ được mình hóa độ, chứng quả thắng thượng nên đi đến nhà trưởng giả. Trưởng giả sanh tín tâm, cầu quy y thọ trì năm giới, từ đó tôn giả thường hay lui tới nhà này. Một hôm, tôn giả một mình đi đến nhà trưởng giả, trưởng giả hỏi vì sao lại đi một mình, tôn giả đáp: “thị giả của tôi không ở trong thảo am mà ở chỗ trưởng giả”, trưởng giả liền nói: “vợ con đang có thai, sau này nếu sanh con trai sẽ cho làm thị giả của tôn giả”, tôn giả nghe rồi liền chú nguyện cho đứa bé được khỏe mạnh rồi ra về. Thời gian sau đủ ngày tháng, vợ trưởng giả hạ sanh một bé trai, thân hình ốm gầy xấu xí nhưng lại có âm thanh hòa nhã. Trải qua hai mươi mốt ngày, trưởng giả mở tiệc ăn mừng và đặt tên cho bé, thân thuộc nói: “đứa bé này thân hình ốm gầy xấu xí, nhưng lại có âm thanh hòa nhã, là con của trưởng giả Đại thiện nên đặt tên cho bé là Thiện hòa”. Đợi khi Thiện hòa khôn lớn, tôn giả Xá-lợi-phất vào một buổi sáng đắp y mang bát vào thành khất thực, thứ lớp đến nhà trưởng giả Đại thiện. Trưởng giả thấy liền chào hỏi thiện lai, đảnh lễ tôn giả rồi đón lấy bát đựng đầy thức ăn dâng cúng; lúc đó đồng tử Thiện hòa ra chào tôn giả, tôn giả liền hiện tướng khiến trưởng giả nhớ lại chuyện trước đây. Trưởng giả liền bảo con: “khi con còn ở trong bụng mẹ, cha đã hứa cho con làm đệ tử của tôn giả. Nay đã đến thời, con nên đi theo tôn giả”, đồng tử ở trong đời này thọ thân sau cùng nên rất dễ lìa tục, nghe cha nói rồi liền đi theo tôn giả. Về đến trú xứ, tôn giả cho Thiện hòa xuất gia, sau đó cho thọ giới cụ túc, như pháp giáo hóa, Thiện hòa siêng năng tinh tấn tu tập, không bao lâu sau đoạn trừ phiền não, chứng được quả A-la-hán. Lúc đó Bí-sô Thiện hòa có năng khiếu ngâm vịnh tán tụng kinh pháp, âm thanh trong suốt thấu tận cõi Phạm thiên, ai nghe cũng đều sanh tâm hoan hỉ ; các Bí-sô chưa ly dục đều bỏ phế việc của mình để lắng nghe diệu âm này. Vô số chúng sanh nghe được âm thanh này đều gieo trồng căn lành giải thoát, cho đến loài bàng sanh cũng lắng tai nghe diệu âm này. Phật nhân lúc đại chúng nhóm họp liền nói với đại chúng: “này các Bí-sô, trong giáo pháp của ta, Bí-sô Thiện hòa có âm thanh vi diệu bậc nhất trong số các đệ tử Thanh văn”.

Lúc đó trời gần sáng, vua Thắng quang nước Kiều-tát-la cỡi voi Bạch liên hoa cùng tùy tùng ra khỏi thành để đi đến thành khác vì công việc. Khi đi ngang qua rừng Thệ đa, voi của vua nghe tiếng tán tụng kinh pháp của Bí-sô Thiện hòa vang ra, liền đứng lại vểnh tai lắng nghe, không chịu đi tới; Quản tượng dùng móc câu đập vào chân, voi vẫn đứng yên. Vua bảo Quản tượng thúc voi đi tới, Quản tương tâu: “thần đã tận lực thúc đẩy nó đi tới, nhưng nó vẫn không chịu đi, không biết nó muốn gì”, vua nói: “nếu vậy, hãy thả ra cho nó tùy ý đi”, Quản tượng thả ra, voi liền đi vào trong vườn Cấp đứng trước cửa chùa vểnh tai lắng nghe tiếng tán tụng. Lúc đó Bí-sô Thiện hòa tán tụng xong liền đọc kệ phát nguyện:

“Chư thiên, A-tu-la, Dược xoa,

Ai đến nghe pháp nên chí tâm,

Ủng hộ Phật pháp khiến thường còn,

Ai nấy siêng tu lời Phật dạy.

Những vị nghe pháp đã đến đây,

Ở trên mặt đất hoặc hư không,

Thường hành tâm từ với người đời,

Ngày đêm tự mình nương theo pháp.

Nguyện cho thế giới thường an ổn,

Vô biên phước trí lợi quần sanh,

Bao nhiêu tội nghiệp thảy tiêu trừ,

Xa lìa các khổ về viên tịch.

Thường dùng hương giới thoa thân sáng,

Thường mặc áo thiền để che thân,

Diệu hoa Bồ-đề khắp trang nghiêm,

Tùy ở nơi đâu đều an lạc”.

Voi nghe kệ này xong biết thời kinh đã mãn liền vẩy tai trở về lại chỗ vua, nghe theo sự điều khiển của Quản tượng. Vua hỏi: “vì sao bây giờ voi lại nghe theo ý khanh?”, đáp: “vì hồi nãy voi nghe tiếng tán tụng vi diệu của vị Thánh giả nào trong chùa, ưa thích nghe nên mới không chịu đi tới; bây giờ đã nghe xong nên chịu nghe thần điều khiển”, vua nghe rồi liền nói: “nếu vậy, hãy quay voi về, ta muốn đến thăm hỏi vị Thánh giả đó và muốn dâng cúng thượng y cho vị ấy. Ngày mai đến thành kia cũng được”, Quản tượng tuân lịnh vua quay voi trở về cung. Lúc đó phu nhân Thắng man thấy vua quay trở về, ngạc nhiên hỏi nguyên do; vua đem việc trên kể lại rồi nói: “phu nhân hãy đưa thượng y cho ta, ta muốn tự mình dâng cúng cho vị kinh sư kia”, phu nhân nghe rồi liền suy nghĩ: “phải chăng chính là Bí-sô Thiện hòa đã tán tụng kinh pháp với âm thanh vi diệu. Tôn giả hình dung ốm gầy xấu xí, vua lại thích người tuấn tú; nếu vua gặp nhất định sẽ không vừa ý và sanh tâm khinh mạn, hối tiếc là đã kính trọng. Ta nên tìm cách làm cho vua không đích thân đến gặp”, nghĩ rồi liền tâu vua: “Đại vương cứ đi đến thành kia, y này thiếp sẽ mang đến dâng cho tôn giả kia”, vua nói: “phu nhân mặc tình lấy y khác dâng cúng, lẽ nào vì cái y mà nước Kiều-tát-la của ta lại trở nên nghèo thiếu hay sao?”, phu nhân nghe rồi liền im lặng. Vua cầm thượng y đi đến trong rừng Thệ đa, lúc đó tôn giả A-nan đang đi kinh hành trước cửa chùa, vua thấy rồi liền bước xuống voi đảnh lễ rồi hỏi tôn giả: “xin hỏi đại đức sáng sớm hôm nay, vị tôn giả nào đã tán tụng kinh pháp?”, tôn giả hỏi: “Đại vương cần gì mà hỏi như vậy?”, đáp: “tôi muốn đích thân cúng thượng y này cho vị ấy”, tôn giả nghe rồi suy nghĩ: “Bí-sô Thiện hòa tuy tán tụng kinh pháp với âm thanh vi diệu, âm vận hòa nhã siêu quần; nhưng hình dung ốm gầy xấu xí, vua lại thích người tuấn tú; nếu vua gặp nhất định sẽ không vừa ý và sanh tâm khinh mạn, hối tiếc là đã kính trọng. Ta nên tìm cách làm cho vua không đích thân đến gặp”, nghĩ rồi liền nói với vua: “Đại vương hãy đưa y cho tôi, tôi sẽ đưa lại cho vị ấy”, vua nói: “đại đức, Thế tôn tán thán việc tự mình dâng cúng là tối thượng, nên tôi muốn tự tay dâng cúng”. Lúc đó vào ban ngày, tôn giả Thiện hòa đang ngồi kiết già bên gốc cây, tôn giả A-nan dẫn vua đến rồi nói: “Đại vương, vị ngồi kiết già dưới gốc cây chính là vị tụng kinh với âm thanh vi diệu”, vua bước tới nhìn thấy tôn giả hình dung xấu xí liền sanh tâm khinh thường, không còn tín kính nữa, quay đầu và nhăn mày, để thượng y xuống trước mặt rồi bỏ đi. Tôn giả Thiện hòa thấy nhà vua có hành động như vậy liền nói kệ:

“Ai dùng sắc thấy ta,

Dùng âm thanh cầu ta,

Ái nhiễm loạn tâm họ,

Không thể thấy được ta.

Ai chỉ biết bên trong,

Mà không thấy bên ngoài,

Ở bên trong cầu quả,

Là bị mê theo tiếng.

Ai chỉ biết bên ngoài,

Mà không thấy bên trong,

Ở bên ngoài cầu quả,

Cũng bị mê theo tiếng.

Ai không biết bên trong,

Cũng không thấy bên ngoài,

Phàm phu đều bị chướng,

Cũng bị mê theo tiếng.

Ai biết rõ bên trong,

Lại khéo thấy bên ngoài,

Người trí sẽ xuất ly,

Không bị mê theo tiếng”.

Lúc đó các Bí-sô đều có nghi thỉnh hỏi Phật: “do nhân duyên gì mà Bí-sô Thiện hòa hình dung xấu xí mà âm thanh lại hòa nhã, được xuất gia trong Phật pháp, được Lậu tận chứng quả A-la-hán?”, Phật nói: “Bí-sô Thiện hòa tự tạo nghiệp nên nay tự thọ lấy quả báo… cho đến nói kệ:

“Dù trải qua trăm kiếp,

Nghiệp đã tạo không mất,

Khi nhân duyên hội họp,

Tự thọ lấy quả báo”.

Các thầy lắng nghe:

Quá khứ Hiền kiếp lúc loài người sống thọ bốn vạn tuổi, có Phật Câu lưu tôn ra đời đầy đủ mười hiệu; sau khi làm xong các Phật sự, Phật liền nhập Niết-bàn vô dư. Lúc đó có vua Vô ưu muốn cúng dường xá lợi Phật nên cho xây tháp rộng một du thiện na, cao nửa du thiện na rồi sai người trông coi việc xây cất. Người này có tín tâm, ý thích hiền thiện, siêng năng làm việc không biết mệt; lại có một người làm công thấy việc xây tháp quá cao liền cơ hiềm: “vua xây tháp này quá cao, tốn nhiều sức người sức của, biết ngày nào mới xong”, người trông coi việc xây cất nói: “nếu anh không muốn làm nữa thì tùy ý đi nơi khác, vì sao lại cơ hiềm như vậy?”, người làm công nghe rồi im lặng, sau đó xin lỗi và làm việc như cũ. Thời gian sau thấy tháp vẫn chưa xong, người làm công này lại cơ hiềm như trước, người trông coi việc xây cất bèn đuổi đi, người làm công xin lỗi và làm việc như cũ. Đến khi tháp hoàn thành, mọi người đến nhìn ngắm hoan hỉ ca ngợi; người làm công này thấy vậy liền sanh tâm hối hận nghĩ rằng: “trước đây ta đã nói lời bất thiện, thấy tháp quá cao nên cơ hiềm; nay ta nên sắm sửa đồ cúng dường”, nghĩ rồi liền đem số tiền làm công đã có làm một cái linh bằng vàng treo trên tháp cúng dường.

Này các Bí-sô, người làm công thuở xưa chính là Thiện hòa ngày nay, do nói lời cơ hiềm tháp thờ xá lợi Phật nên nay thọ thân xấu xí; do cúng dường chiếc linh bằng vàng nên nay được âm thanh hòa nhã, khiến người nghe đều sanh tâm hoan hỉ”. Lúc đó các Bí-sô vẫn còn nghi nên thỉnh hỏi Phật: “Bí-sô Thiện hòa đã tạo nghiệp gì, do nghiệp lực này đọc tụng kinh pháp, âm thanh thấu tận cõi Phạm thiên?”, Phật nói: “các thầy lắng nghe:

Quá khứ lúc loài người thọ hai vạn tuổi, có Phật Ca-diếp ba ra đời đầy đủ mười hiệu; lúc đó tại vườn Thi lộc, chỗ Tiên nhơn đọa xứ thuộc thành Bà-la-nê-tư có cây Hương quả, trên cây có một con chim hót hay nương ở. Một hôm vào sáng sớm, Phật Ca-diếp ba đắp y mang bát vào thành khất thực, con chim này thấy Phật tướng mạo đoan nghiêm như núi vàng, liền cất tiếng hót vang nhiễu quanh Phật ba vòng rồi bay trở lại trên cây, cứ như thế mỗi ngày cho đến một hôm nó bị chim Ưng bắt ăn thịt. Chim qua đời thác sanh vào nhà đại Bà-la-môn, từ đó về sau không thác sanh vào loài hạ tiện xấu xa nữa, mãi đến ngày nay thọ thân người vẫn cảm quả báo có âm thanh vang vọng đến cõi Phạm thiên, người nghe đều ưa thích.

Này các Bí-sô, con chim hót hay đó chính là Thiện hòa ngày nay”. Các Bí-sô lại có nghi thỉnh hỏi Phật: “Bí-sô Thiện hòa đã tạo nghiệp gì, do nghiệp lực này có âm thanh mỹ diệu bậc nhất trong số các đệ tử Thanh văn của Phật?”, Phật nói: “Bí-sô Thiện hòa do lực phát nguyện nên cảm được quả báo này, các thầy lắng nghe:

Quá khứ vào thời Phật Ca-diếp ba, Thiện hòa xuất gia, bổn sư của Thiện hòa là người đứng đầu trong việc hướng dẫn việc phúng tụng cho các đệ tử của Phật. Thiện hòa từ khi xuất gia cho đến cuối đời, tuy tu tập phạm hạnh nhưng vẫn không chứng quả, đến khi lâm chung liền phát nguyện: “con tuy xuất gia tu tập phạm hạnh nhưng đến cuối đời vẫn không chứng quả, nguyện nhờ thắng nhân này ở đời vị lai lúc con người thọ trăm tuổi, có Phật Thích ca mâu ni ra đời đầy đủ mười hiệu, con sẽ được xuất gia trong giáo pháp của vị Phật ấy, đoạn trừ phiền não chứng quả A-la-hán, là người tán tụng bậc nhất trong số các đệ tử của Phật; cũng như Thân giáo sư của con hiện nay”.

Này các Bí-sô, do nguyện lực ấy nên nay Thiện hòa được xuất gia trong giáo pháp của ta và là người tán tụng bậc nhất trong số các đệ tử Thanh văn của ta. Này các Bí-sô, hễ tạo nghiệp thuần đen thì cảm quả báo dị thục thuần đen; tạo nghiệp thuần trắng thì cảm quả báo dị thục thuần trắng; tạo nghiệp xen tạp thì được quả báo xen tạp, các thầy nên bỏ nghiệp thuần đen và nghiệp xen tạp, phải siêng tu tập chớ có buông lung”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có các Bí-sô tụng kinh không thông hiểu âm vận, chỉ đọc theo câu giống như tiếng trút Táo sang chậu khác; trong khi các ngoại đạo lại đọc tụng với âm thanh ngâm vịnh dễ nghe. Trưởng giả Cấp-cô-độc mỗi ngày đều đến kính lễ Thế tôn, nghe tiếng ngoại đạo tụng kinh liền suy nghĩ: “các Bí-sô tụng kinh không thông hiểu âm vận, chỉ đọc theo câu giống như tiếng trút Táo sang chậu khác; trong khi các ngoại đạo lại đọc tụng với âm thanh ngâm vịnh dễ nghe. Ta nên đem việc này bạch Phật”, nghĩ như thế rồi nên khi đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi chắp tay bạch Phật: “Thế tôn, các Bí-sô tụng kinh không thông hiểu âm vận, chỉ đọc theo câu giống như tiếng trút Táo sang chậu khác; trong khi các ngoại đạo lại đọc tụng với âm thanh ngâm vịnh dễ nghe. Cúi xin Thế tôn từ bi chấp thuận cho Thánh chúng đọc tụng kinh pháp với âm thanh ngâm vịnh”, Phật im lặng chấp thuận, trưởng giả biết Phật đã chấp thuận liền đảnh lễ rồi ra về. Sau đó Phật bảo các Bí-sô: “từ nay các thầy được tán tụng kinh pháp với âm thanh ngâm vịnh”. Lúc đó các Bí-sô không những đọc tụng kinh pháp mà cho đến việc cung thỉnh, dạy bảo, tác cũng đều dùng âm thanh ngâm vịnh. Trưởng giả Cấp-cô-độc khi vào trong chùa nghe những âm thanh huyên náo này liền nói: “già lam này trước đây là pháp vũ, nay trở thành Càn-thát-bà”, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật bảo: “không phải tất cả việc đều dùng âm thanh ngâm vịnh, chỉ có hai việc được dùng âm thanh ngâm vịnh: một là tán thán ân đức của Đại sư, hai là tung kinh Tam khải; các việc khác đều không nên ngâm vịnh”. Sau đó có một Bí-sô nhỏ tuổi tuy làm hai việc này nhưng lại không ngâm vịnh, các Bí-sô hỏi tại sao không ngâm vịnh, đáp là không biết, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói nên học. Lúc đó các Bí-sô bất cứ ở chỗ nào cũng học cách ngâm vịnh, trưởng giả Cấp-cô-độc đến chùa nghe những âm thanh huyên náo này liền chê trách như trước, Phật nói: “các Bí-sô nên ơ chỗ khuất học cách ngâm vịnh, không nên ở chỗ hiển lộ, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ như trên, lúc đó có một Bí-sô đứng lấy bát ra khỏi đãy đựng bát, một Bí-sô khác nói chớ đứng lấy bát, hỏi có lỗi gì, đáp: “nếu rơi xuống đất bể thì không phải là có lỗi hay sao”, Bí-sô kia im lặng, các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “Bí-sô không nên đứng lấy bát, dù là bát ở trong đãy hay đứng rửa, đứng phơi; nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”.