SỐ 1451 — CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

SỐ 1451

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

Hán dịch: Tam tạng Pháp sư Nghĩa Tịnh đời Đường – TQ Việt dịch: Ban phiên dịch chùa Pháp Bảo, HT Thích Tịnh Hạnh giám tu - năm 2005 Hiệu đính và nhuận văn: NS Thích nữ Như Lộc tại chùa Phổ Minh - năm 2009

QUYỂN 1

Bốn mươi quyển Tạp sự này tổng cộng có tám môn, một tụng đại môn nhiếp hết cả bộ; trong mỗi môn lại có biệt môn tổng nhiếp tám bài tụng, trong mỗi biệt môn lại có mười bài tụng, tổng cộng là tám mươi chín bài tụng, trong mỗi bài tụng tóm lược ngàn hàng. Nếu ai thọ trì thông thuộc thì có thể thông suốt hết ý nghĩa cả bộ.

Tụng đại môn tổng nhiếp: có tám

Đá kỳ cọ, lông bò,

Ba y và Thượng tòa,

Xá lợi, gân thú dữ,

Cấp đa ni, trừ tháp.

I. Tổng nhiếp tụng của biệt môn: có mười

Đá kỳ (cọ), tên, móng, bát,

Gương, sanh chi, đạp y,

Thủy la, đậu sống khác,

Rửa chân, quần nên cột.

1. Nhiếp tụng thứ nhất:

Đá kỳ cọ, đất trắng,

Ngưu hoàng và hương thơm,

Đánh cột, đeo chỉ sợi,

Đeo anh lạc và con dấu.

Phật tại giảng đường Cao các, bên ao Di hầu, thành Quảng nghiêm; lúc đó Lục chúng Bí-sô đắp y mang bát vào thành Quảng nghiêm khất thực. Cách thành không xa có vườn của Lật-cô-tỳ tử, phong cảnh thanh nhàn, cây trái sum suê, suối nước chảy quanh với nhiều chim đẹp giống như trong vườn Hoan hỉ của vua trời Đế thích. Trong vườn sắp đặt nhiều dụng cụ thể dục thao, lại có nhiều loại nhạc khí kỳ tuyệt; bên ao để nhiều vật dụng tắm rửa với hương xông… Lục chúng Bí-sô nói với nhau: “nghe nói vườn này rất khả Ái…, chúng ta nên vào xem thử”, nói rồi cùng vào trong vườn, nhìn thấy các dụng cụ như chày gỗ dài ngắn, cái vồ lớn nhỏ, các viên đá lớn lớn nhỏ dùng cho việc vận động thân thể, làm cho máu huyết lưu thông, tiêu hóa thức ăn… ; lại thấy các loại nhạc khí kỳ tuyệt như đàn, sáo, trống…; bên ao để nhiều vật dụng tắm rửa như đá kỳ cọ, tháo đậu, cỏ thơm, hạt dư cam… Lục chúng Bí-sô thấy rồi liền nói với nhau: “các vật dụng tạo cảm giác an lạc này đều có đầy đủ nơi đây, chúng ta thử thọ dụng, nên đàn ca trước hay là tắm rửa trước?”, một người nói: “đã lâu chúng ta chưa tắm, nên tắm trước”, nói rồi liền cùng xuống ao tắm, dùng đá kỳ cọ thân ở trong nước tạo ra các âm thanh như của năm loại nhạc khí. Lúc đó có nhiều người đi ngang qua vườn, nghe những âm thanh này từ trong vườn vang ra liền nói với nhau: “trong vườn chắc đang biểu diễn ca nhạc, chúng ta nên vào xem”, nói rồi cùng vào trong vườn. Vừa lúc đó Lục chúng Bí-sô tắm xong đi ra, họ hỏi: “các Thánh giả, biểu diễn ca nhạc ở đâu?”, đáp: “các người ngu si, có tai nghe tiếng mà không phân biệt hay dỡ. Làm gì có ai biểu diễn được âm thanh kỳ diệu như thế”, lại hỏi: “âm thanh vừa rồi là do ai tấu lên ?”, đáp: “đó là do chúng ta lúc tắm, dùng đá kỳ cọ thân ở trong nước tạo ra âm thanh kỳ diệu như vậy”, mọi người nói: “các thầy còn bị năm dục não loạn thân tâm hay sao?”, đáp: “chúng ta tự thọ dục lạc nhưng không bỏ phế việc tu chánh nghiệp thì có lỗi gì. Các ngươi có phải là thầy ta đâu mà nói lời chê trách này, hãy im lặng chớ chuốc họa vào thân”. Mọi người nghe rồi sợ hãi bỏ đi, nhưng khi vào trong thành, đến chỗ ngã tư đường liền phê bình chỉ trích. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do Bí-sô lúc tắm dùng đá kỳ cọ thân mới có lỗi này. Từ nay không được dùng đá kỳ cọ thân, nếu dùng thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó, chân của các Bí-sô có cáu bẩn, khiến nứt chân; khi đi khất thực, mọi người nhìn thấy liền hỏi: “chân của các thầy bị nứt, đóng cáu bẩn, tại sao không chà rửa cho sạch?”, đáp là Phật chế không cho chà rửa, mọi người nói: “thân các thầy nhơ bẩn như thế, sao gọi là thanh tịnh được”. Các Bí-sô nghe rồi im lặng, trở về trú xứ đem việc này bạch Phật, Phật bảo: “trước đây là sáng chế (chế lần đầu tiên), bây giờ là tùy khai: từ nay khai cho các Bí-sô dùng đá chà rửa chân, không phải thân phần khác; nếu kỳ cọ trên thân phần khác thì phạm tội Việt pháp”. Lục chúng Bí-sô sau đó lại dùng đá bọt để kỳ cọ, Phật nói cũng phạm tội Việt pháp.

Duyên xứ giống như trên, lúc đó vào sáng sớm, các Bí-sô đắp y mang bát vào thành khất thực, thấy các Bà-la-môn dùng ngón tay chấm lấy đất trắng hay tro trắng rồi vạch lên trán ba vạch, do nhân duyên này nên họ cầu xin gì cũng đều được. Lục chúng Bí-sô thấy rồi nói với nhau: “chúng ta cũng nên làm theo họ”, hôm sau vạch ba vạch trên trán rồi mới vào thành khất thực. Những người không tin theo Phật nhìn thấy họ liền nói: “tôi xin quỳ bái”, Lục chúng Bí-sô nói: “những kẻ ngu si này không biết lễ nghi, ai nên quỳ bái, ai nên kính lễ?”, họ đáp: “chúng tôi chỉ biết hễ thấy Bà-la-môn thì nói là quỳ bái, thấy Sa môn thì nói là kính lễ”, Lục chúng Bí-sô nói: “vì sao thấy chúng ta là Sa môn lại nói là quỳ bái?”, họ đáp: “chúng tôi không biết các vị là Sa môn, vì trên trán các vị có ba vạch nên chúng tôi cho là Bà-la-môn, không phải Sa môn”, Lục chúng Bí-sô nghe rồi im lặng. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do Bí-sô vạch ba vạch trên trán nên có lỗi này, từ nay Bí-sô nào vạch như vậy thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có Bí-sô bịnh, thầy thuốc bảo dùng đất trắng bôi lên người, liền bạch Phật, Phật nói: “trước đây là sáng chế, bây giờ là tùy khai : nếu thầy thuốc bảo bôi đất trắng lên người thì khỏi bịnh, Bí-sô bịnh được làm không phạm”.

Phật tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó vào sáng sớm Lục chúng Bí-sô đắp y mang bát vào thành khất thực, thấy các Bà-la-môn dùng ngưu hoàng điểm trên trán, do nhân duyên này nên họ xin gì cũng đều được. Lục chúng thấy rồi liền làm theo… giống như trên cho đến câu Phật nói: “nếu Bí-sô nào bôi ngưu hoàng trên trán thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có Bí-sô bị mọc mụt nhọt trên trán, thầy thuốc bảo dùng ngưu hoàng bôi quanh chỗ mụt nhọt thì bịnh được lành, Bí-sô liền đem việc này bạch Phật, Phật nói: “trước đây là sáng chế, bây giờ là tùy khai : nếu thầy thuốc bảo bôi ngưu hoàng thì bịnh được lành, Bí-sô bịnh được làm không phạm; nếu không bịnh mà cố ý dùng thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ giống như trên, lúc đó Lục chúng Bí-sô thoa hương thơm vào người, khi đi đến chỗ các thanh thiếu niên liền hỏi họ có nghe mùi thơm hay không, họ hỏi: “các Thượng tòa cũng thoa hương thơm hay sao?”, đáp là có thoa, họ nói: “thoa hương thơm là cách nghiêm sức của thế tục, không hợp với các Thượng tòa”, đáp: “hợp hay không hợp thì chúng ta cũng đã làm rồi”, họ nghe rồi liền chê trách. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do Bí-sô thoa hương thơm nên có lỗi này, từ nay Bí-sô nào thoa hương thơm thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có Bí-sô bịnh đến gặp thầy thuốc, thầy thuốc bảo thoa hương thơm thì bịnh được lành, Bí-sô nói: “ông bảo tôi thích dục lạc hay sao?”, thầy thuốc nói: “trừ loại này ra, dùng thứ khác thì không hết bịnh”, Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “trước đây là sáng chế, bây giờ là tùy khai: nếu thầy thuốc bảo thoa hương thơm vào người thì bịnh được lành, Bí-sô bịnh được làm không phạm”. Lúc đó Bí-sô thoa hương thơm vào người rồi, khi vào ngồi trong chúng hoặc thuyết pháp cho các cư sĩ, Bà-la-môn hoặc vào nhà thế tục đều bị họ chê trách. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “nay ta chế hành pháp cho Bí-sô thoa hương thơm là không được vào ngồi trong chúng; không được thuyết pháp cho các cư sĩ, Bà-la-môn; không được vào trong nhà thế tục. Sau khi hết bịnh, tắm cho hết mùi mới được tùy ý vào trong chúng…; nếu làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có các cư sĩ, Bà-la-môn tín tâm đem hương thoa đến cúng cho các Bí-sô, Bí-sô không thọ nên các cư sĩ nói: “khi Phật chưa ra đời, chúng tôi xem ngoại đạo là chỗ tu phước ; nay Phật ra đời, chúng tôi xem các vị là đại phước điền. Vì sao các vị không thọ vật của chúng tôi cúng, há không phải khiến chúng tôi bỏ tư lương tốt thú hướng cho đời sau hay sao?”. Các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật bảo nên thọ, các Bí-sô thọ rồi liền vất xuống đất ở trước mặt thí chủ, các cư sĩ nói: “Thánh giả, chúng tôi mua với giá rất mắc, vì sao lại vất bỏ như thế?”, Phật bảo: “không nên thọ rồi lại xem thường đem vất bỏ trước mặt thí chủ, nên đem thoa trên đất ở trước tháp Phật để cúng dường”. Khi các Bí-sô đem hương thơm này thoa trên đất ở trước tháp thờ tóc, móng tay của Phật để cúng dường thì thí chủ nói: “há chúng tôi không biết có tháp để cúng dường hay sao, chúng tôi đã cúng dường cho tháp rồi, còn đây là cúng cho các vị dùng”, các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “nên đem thoa ở cửa phòng”. Khi đem thoa ở cửa phòng, khách viếng thăm cho là điện Phật nên lễ bái, Phật bảo nên thoa ở cửa ngoài, lại cũng bị lỗi như trước, Phật nói: “nên thoa ở tường vách trong phòng, mũi ngửi được mùi thơm này sẽ làm cho mắt sáng”.

Phật tại vườn Thi lộc, rừng Khủng úy, núi Thất thu ma la. Lúc đó vương tử Bồ-đề xây cất lầu Điểu minh vừa xong liền làm lễ khánh thành, thỉnh Phật và Tăng đến nhà thọ thực. Phật và Tăng ngồi ở dưới lầu, Ô ba-nan-đà dùng tay dộng vào cột trụ lầu, làm cho lầu chấn động. Người cúng dường nói: “vương tử Bồ-đề mới xây cất tòa lầu này, tô vẽ điêu khắc với trăm màu sắc, Thánh giả có ý gì mà muốn phá hoại?”, đáp: “Tên Bồ-đề bần hàn khởi tâm tham Ái lầu nay, sau khi chết sẽ đọa vào đâu; nếu ngươi lại sanh tâm tham Ái lầu này, sau khi chết sẽ đọa vào loài quỷ bướu to”, người kia nghe rồi liền chê trách. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do Bí-sô dộng vào cột trụ nên có lỗi này, từ nay không được dùng tay dộng vào cột trụ, nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó Lục chúng Bí-sô lại dùng quyền, vai, lưng, đầu gối cho đến gạch đá đập vào cột trụ và bị chê trách như trước, Phật nói không được dùng bất cứ vật gì; Lục chúng lại dộng vào tường, vào trong đất, Phật nói dộng vào vật khác cũng phạm tội Việt pháp.

Duyên xứ giống như trên, lúc đó Lục chúng Bí-sô đắp y mang bát vào thành khất thực, thấy các Bà-la-môn đeo dây phạm tuyến, do nhân duyên này nên xin được nhiều thức ăn ngon. Lục chúng thấy rồi liền làm theo… giống như trên, cho đến câu Phật nói: “do Bí-sô đeo dây phạm tuyến nên có lỗi này, từ nay không được đeo dây, ai đeo thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ giống như trước, Lục chúng Bí-sô khất thực, thấy các Bà-la-môn dùng hoa đẹp để trang nghiêm thân hình, nơi canh tay lại đeo chỉ ngũ sắc, do nhân duyên này nên họ được nhiều thức ăn ngon. Lục chúng thấy rồi liền bắt chước làm theo… giống như trên cho đến câu Phật nói: “do Bí-sô đeo chỉ ngũ sắc nên có lỗi này, từ nay không được đeo chỉ ngũ sắc nơi cánh tay, nếu làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có Bí-sô bịnh đến chỗ thầy thuốc yêu cầu chữa trị, thầy thuốc bào dùng chỉ ngũ sắc chú nguyện rồi đeo nơi cánh tay thì khỏi bịnh. Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật nói: “trước đây là sáng chế, bây giờ là tùy khai: nếu thầy thuốc bảo đeo thì khỏi bịnh, Bí-sô bịnh được làm không phạm”. Sau đó lại có Bí-sô đeo chỉ ngũ sắc ở phía trước khuỷu tay phải, phía sau khuỷu tay phải, phía trước khuỷu tay trái, phía sau khuỷu tay trái , Phật nói đều không được đeo. Lúc đó Bí-sô bịnh nhờ đeo chỉ ngũ sắc bịnh được lành rồi liền vất bỏ bừa bãi, phi nhân thấy liền giận trách nói: “Thánh giả, dây này có kết tên họ của tôi, nhờ chú nguyện nên làm cho hết bịnh, nay lành bịnh lại xem thường”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “không được vất bừa bãi, nếu chưa hết bịnh thì cột nơi chéo y, nếu hết bịnh rồi thì tỳ để trong khe hở của tường cột”.

Duyên xứ giống như trước, lúc đó Lục chúng Bí-sô thấy thế tục dùng chuỗi anh lạc trang nghiêm thân, cũng bắt chước dùng vòng anh lạc đeo nơi tay chân rồi hỏi họ có đẹp không, họ liền trêu chọc: “Thánh giả trên đầu cạo nhẵn tóc, dưới nách lông dài thì có chỗ nào để nghiêm sức cho đẹp, há chẳng phải các thầy bị dục nhiễm trói buộc hay sao?”, Lục chúng im lặng, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “do Bí-sô đeo anh lạc nên có lỗi này, từ nay không được đeo anh lạc nơi tay chân, nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”.

Duyên xứ giống như trước, lúc đó có giặc đến trộm vật trong nhà kho của Tăng và các vật của cá nhân, do không ghi dấu nên các Bí-sô không biết mất vật nào, của ai. Phật bảo nên cất chứa con dấu, Lục chúng Bí-sô nghe rồi liền dùng vàng bạc, lưu ly, thủy tinh, ngọc thạch để làm con dấu rồi đeo vào ngón tay, khoe với thế tục, thế tục hỏi: “trên ngón tay là vật gì?”, đáp: “đây là chỉ ấn, Phật cho cất chứa”, thế tục liền chê cười nói rằng: “Sa môn Thích tử còn làm việc kiêu mạn, dùng vật báu làm con dấu rồi đeo vào ngón tay gọi là chỉ ấn; không phải là chân thật Sa môn, cũng không phải là Bà-la-môn”. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “từ nay Bí-sô không được dùng vật báu làm chỉ ấn, nên dùng năm loại: đá du, đồng đỏ, đồng trắng, ngà và sừng để làm con dấu”. Sau đó Lục chúng Bí-sô lại khắc hình tượng nam nữ ôm nhau trên con dấu của mình, thế tục thấy rồi liền chê trách: “các vị là Sa môn mà còn có tâm ô nhiễm hay sao?”, các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “có hai loại con dấu : một cho đại chúng và một cho cá nhân. Nếu là con dấu của đại chúng thì nên khắc hình tượng chuyển pháp luân, hai bên có nai quỳ chầu hầu, bên dưới khắc tên họ thí chủ và nguồn gốc xây cất chùa. Nếu là con dấu cá nhân thì nên khắc hình tượng bộ xương hay đầu lâu để nhìn thấy sanh tâm nhàm lìa”.

2. Nhiếp tụng thứ hai trong Biệt môn:

Cắt tóc, móng, đánh bóng,

Mùa xuân ăn trái nhỏ,

Khát dùng năm loại thuốc,

Nói nhân duyên Hỏa sanh.

Duyên xứ giống như trước, lúc đó trưởng giả Cấp-cô-độc xây tinh xá ở rừng Thệ đa cúng cho Phật và Tăng, sau đó bảo người thợ cạo đến cạo râu tóc cho Tăng. Người này vâng lời đi đến trong tinh xá thì gặp Lục chúng Bí-sô đang đứng trước cổng chùa, Ô ba-nan-đà chào hỏi:

“thiện lai Hiền thủ, như ngày mồng một đầu tháng khó gặp được”, thợ cạo nói: “trưởng giả sai tôi đến cạo tóc cho Tăng”, Ô ba-nan-đà hỏi có biết cắt móng tay không, đáp: “đây là nghề của tôi”, Ô ba-nan-đà liền xòe bàn tay ra bảo cắt, thợ hỏi muốn cắt như thế nào, liền bảo cắt như hình hạt lúa, cho đến như hình đầu người, hình dao cạo, hình lưỡi búa, hình bán nguyệt…, cuối cùng quở trách người thợ rồi bảo cắt bằng hết, như thế mãi đến chiều tồi, người thợ mới trở về. Trưởng giả hỏi: “hôm nay cạo râu tóc cho bao nhiêu vị?”, người thợ liền đem việc trên kể lại rồi nói: “tôi không có rảnh để đi cạo râu tóc cho đại chúng”, trưởng giả nghe rồi liền chê trách: “tuy đã xuất gia trong thiện pháp luật mà tâm không tịch tĩnh”. Các Bí-sô nghe biết việc này liền bạch Phật, Phật bảo: “do Bí-sô cắt móng tay nên có lỗi này, từ nay các Bí-sô không được cắt móng tay, nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Lúc đó các Bí-sô để móng tay dài, thế tục thấy liền hỏi sao không cắt, đáp là Phật không cho, họ liền nói: “để móng tay chân dài như vậy là sạch hay sao”. Các Bí-sô đem việc này bạch Phật, Phật bảo: “trước đây là sáng chế, bây giờ là tùy khai: cắt móng tay có hai cách: một là cắt như hình dao cạo, hai là như hình lưỡi búa”.

Duyên xứ giống như trước… cho đến câu Ô ba-nan-đà hỏi thợ có biết cách đánh bóng móng tay không, đáp: “đây là nghề của tôi”, Ô ba-nan-đà liền xòe tay bảo đánh bóng móng tay bằng màu vàng, cho đến màu đỏ, màu trắng…, cuối cùng lại bảo chùi sạch hết, như thế mãi đến chiều tôi người thợ mới trở về… giống như trên cho đến câu Phật nói: “do Bí-sô đánh bóng móng tay nên có lỗi này, từ nay không được đánh bóng móng tay, nếu ai làm trái thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó, có Bí-sô nhuộm y hay xông bát nên móng tay bị đóng cáu bẩn và bị nhuộm màu. Khi đi khất thực, thế tục thấy liền hỏi vì sao tẩy đánh cho sạch, đáp là Phật không cho, họ nói: “để đóng cáu bẩn như thế là sạch hay sao”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “nếu bị đóng cáu bẩn thì nên tẩy đánh cho sạch, không nên vì đẹp mà đánh bóng móng tay”.

Phật tại thành Vương xá, lúc đó vua Ảnh thắng suy nghĩ: “khi đến mùa Xuân, mùa Thu có lúa mới và trái đầu mùa, ta nên bảo đem dâng cúng Phật và Tăng rồi mới dùng sau”. Sau đó có đại thần dâng vua trái Am một la mới chín, vua liền bảo đem dâng cúng Phật và Tăng, đại thần cười mỉm, vua hỏi nguyên do, đại thần đáp là đã dâng cho Phật và Tăng trước rồi, vua nói: “ta muốn dâng cúng khu vườn có ngàn cây ăn trái cho Tăng”, đại thần nói: “đây là việc làm tốt, thần rất tùy hỉ”, vua liền đem khu vườn có ngàn cây trái Am một la này cúng cho tứ phương Tăng và làm lễ khánh tán phước điền. Rừng cây ăn trái này trước nay đều ra rất nhiều trái, cho dù dân chúng trong cả nước tụ lại cũng đủ trái để ăn, nhưng từ khi vua dâng cúng cho Tứ phương tăng, dù trái còn nhỏ các Bí-sô cũng hái ăn hết sạch. Sau đó, có vua nước khác cần loại trái cây này nên sai sứ đến gặp vua Ảnh thắng xin, vua nói: “ta đã cúng rừng cây trái này cho Tăng rồi, sứ giả hãy đến trong tăng xin”. Sứ giả đến trong Trúc viên thì gặp Lục chúng Bí-sô đang đứng trước cổng, sứ đến đảnh lễ và bạch rằng: “Thánh giả, con là sứ giả của vua nước --- , nay đến xin Tăng cho hái ít trái Am một la mang về nước”, Ô ba-nan-đà nói: “ông cứ vào trong rừng cây tùy ý hái”, sứ giả vào trong vườn nhìn thấy không có cây nào có trái liền trở ra nói là rừng cây không có trái. Ô ba-nan-đà cùng sứ giả vào trong vườn rồi bảo sứ leo lên cây cao tìm hái, như thế cho đến bảo leo lên cây phía Đông, Tây, Nam và Bắc để tìm hái. Tìm không thấy, sứ giả nói: “hay là năm nay rừng cây này không ra trái”, Ô ba-nan-đà nói: “năm nay cũng kết trái nhiều như năm trước”, lại hỏi: “có phải năm nay bị gió mưa làm cho trái rụng hết phải không?”, đáp là không phải, lại hỏi vì sao không thấy có trái nào, đáp: “vì chúng tôi đã hái ăn hết khi chúng còn nhỏ trái”. Sứ giả đến chỗ vua tâu lại việc này, vua nói: “lành thay, tâm nguyện của ta là muốn cho Thánh chúng ăn”, sứ giả buồn bã trở về nước. Sau đó nước Ma-kiệt-đà có đại hội, dân chúng hỏi các Bí-sô vì sao rừng cây Am một la năm nay không ra trái, liền đáp: “không phải năm nay không ra trái, mà vì chúng tôi đã hái ăn hết khi trái còn nhỏ”, họ nghe rồi liền chê trách là không tốt, các Bí-sô nói: “vua cúng rừng cây trái này cho chúng tăng, chúng tôi ăn hết thì có lỗi gì”, mọi người nghe rồi đều chê trách là không biết tri túc. Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “do các Bí-sô ăn trái đó nên có lỗi này, từ nay không được ăn trái ấy, nếu ăn thì phạm tội Việt pháp”. Sau đó có trưởng giả tín tâm đem trái Am một la tuy nhỏ nhưng thơm ngon cúng cho Tăng, Bí-sô không thọ nên trưởng giả nói: “khi Phật chưa ra đời, tôi xem ngoại đạo là chỗ tu phước; nay Phật ra đời, tôi xem các vị là đại phước điền. Vì sao các vị không thọ trái cây của tôi cúng, há không phải khiến tôi bỏ tư lương tốt thú hướng cho đời sau hay sao?”, Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “khi trái có hạt thì ăn không phạm”. Sau đó lại có trưởng giả đem trái Am một la chín cúng cho Tăng… giống như trên cho đến câu Phật nói: “khi trái có hạt cho đến khi chín đều được ăn, không phạm”.

Duyên khởi tại thành Thất-la-phiệt, lúc đó có Bí-sô bịnh đến thầy thuốc xin điều trị, thầy thuốc nói: “nên dùng Tô cho thân nhuận trường”,

sau khi dùng bơ lại sinh bịnh khát, thầy thuốc hỏi có bớt không, đáp là bịnh khát, thầy thuốc bảo cầm lấy Dư cam tử, kế bảo ngậm vào miệng, kế bảo nhai, Bí-sô nói là Phật chưa cho, thầy thuốc nói: “Phật từ bi sẽ khai cho”, bạch Phật, Phật nói nên nhai. Sau khi nhai liền nhả ra không nuốt nên bịnh không lành, thầy thuốc hỏi vì sao không nuốt, đáp là không được ăn phi thời, liền bạch Phật, Phật nói: “từ nay khai cho năm loại trái dù bịnh hay không bịnh, thời hay phi thời đều được thọ dùng không phạm, đó là Dư cam tử (tiếng Phạm là Am-ma-lạc-ca, khác với trái Am-một-la), Ha-lê-lặc, Tỳ-ê-lặc, Tất-bát-lê và Hồ tiêu”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ

QUYỂN 2

Nhiếp tụng thứ hai trong biệt môn thứ nhất (tiếp theo):

Phật tại Trúc viên thành Vương xá, lúc đó trong thành có một trưởng giả tên là Thiện hiền rất tín kính ngoại đạo lõa hình, nhà giàu có, thọ dụng đầy đủ; ông cưới vợ chưa bao lâu thì vợ có thai. Sáng hôm đó, Phật đắp y mang bát vào thành theo thứ lớp khất thực đến nhà của trưởng giả, trưởng giả liền dẫn vợ ra thỉnh hỏi Phật: “Thế tôn, vợ con có thai sẽ sanh trai hay gái?”, Phật nói: “chắc chắn sẽ sanh nam, sẽ làm rạng rỡ gia tộc, có đầy đủ diệu tướng của chư thiên, sẽ ở trong giáo pháp của ta xuất gia, sẽ được Lậu tận chứng quả A-la-hán”, trưởng giả nghe rồi liền đem thức ăn tinh khiết thơm ngon sớt đầy bát dâng cúng Phật, Phật chú nguyện cho trưởng giả rồi đi. Cách nhà đó không xa, có ngoại đạo lõa hình nhìn thấy Thế tôn từ nhà trưởng giả đi ra liền suy nghĩ: “ta chỉ có nhà này thường cúng dường thức ăn, nay cũng bị Sa môn Kiều-đáp-ma đến khuyến dụ, ta nên đến hỏi nhân duyên gì”, nghĩ rồi liền đến hỏi trưởng giả: “có phải Sa môn Kiều-đáp-ma đã đến đây phải không?”, đáp là phải rồi đem việc trên kể lại cho ngoại đạo nghe. Ngoại đạo này tinh thông tướng số liền đoán biết đúng như lời Phật đã nói, suy nghĩ: “nếu ta khen ngợi là thật thì gia chủ sẽ tín kính Sa môn, ta nên che giấu sự thật và nói khác đi”, nghĩ rồi liền trở ngược bàn tay vỗ vào mặt, trưởng giả hỏi nguyên do, đáp: “lời của Sa môn nửa thật nửa hư”, trưởng giả hỏi thật hư như thế nào, đáp: “sẽ sanh con trai là thật, nhưng làm rạng rỡ gia tộc là hư, vì rạng rỡ là tên khác của lửa, đứa con này vô phước vừa sinh ra liền đốt cháy gia tộc. Nói đứa con nay có đủ diệu tướng của chư thiên cũng là hư, vì có ai sanh trong loài người lại có đủ diệu tướng của chư thiên chứ. Nói ở trong giáo pháp của Phật xuất gia là thật, vì sau khi sanh ra nghèo khổ, thiếu ăn thiếu mặc tất nhiên phải xuất gia. Nói được Lậu tận chứng quả A-la-hán là hư, vì Sa môn Kiều-đáp-ma cũng còn chưa được Lậu tận, chứng quả A-la-hán huống chi là các đệ tử”. Trưởng giả nghe rồi trong lòng buồn khổ hỏi ngoại đạo: “con phải làm gì đây?”, ngoại đạo nói: “ta là người xuất gia thọ trì cấm giới, không tùy tiện nói dối, hư thật như thế nào sau này ông sẽ rõ”, nói rồi liền bỏ đi. Lúc đó trưởng giả suy nghĩ muốn giết giết thai nhi, nghĩ rồi liền đưa thuốc phá thai cho vợ uống, vì thai nhi trong đời nay là thọ thân sau cùng nên tuy bị thuốc độc vẫn biến thành thuốc lành. Trưởng giả liền đạp vào bụng vợ phía hông phải, thai nhi chuyển qua nằm bên hông trái; đạp phía hông trái, thai nhi lại chuyển qua nằm phía hông phải vì đời này thọ thân sau cùng, chưa được Lậu tận thì không chết giữa chừng. Lúc đó người vợ bị chồng đạp bụng đau đớn la lớn lên, người chung quanh nghe tiếng la liền chạy đến hỏi, trưởng giả liền nói là đau bụng sắp sanh, mọi người nghe vậy liền bỏ về. Trưởng giả suy nghĩ: “ta không giết chết được thai nhi thì nên phương tiện dẫn người mẹ đến trong rừng vắng không người giết chết”, nghĩ rồi liền lập phương tiện dẫn vợ vào trong rừng giết chết, sau đó lén đứa trở về nhà rồi nói với trong thân tộc và xóm giềng là vợ gặp nạn nên qua đời. Thân thuộc buồn rầu thương tiếc dùng lụa ngũ sắc bọc thi thể đem đến trong rừng thây chết để hỏa thiêu. Ngoại đạo nghe rồi vui mừng đi vào trong thành ấp rêu rao rằng: “mọi người hãy nghe đây: Sa môn Kiều-đáp-ma thọ ký vợ trưởng giả Thiện hiền sẽ sanh nam, sẽ làm rạng rỡ gia tộc, có đầy đủ diệu tướng của chư thiên, sẽ ở trong giáo pháp của ta xuất gia, sẽ được Lậu tận chứng quả A-la-hán. Nay vợ trưởng giả đã chết, thi thể đang ở trong Hàn lâm như đại thọ không có rễ, cành lá và hoa quả”. Thường pháp của chư Phật là khởi tâm đại từ bi cứu giúp chúng sanh, trụ trong chánh quán, không nói hai lời, dựa trên định huệ hiển phát ba minh, thành tựu ba học, điểu phục hoàn toàn ba nghiệp, vượt qua bốn Bộc lưu, an trụ nơi bốn Thần túc, thường tu bốn nhiếp hạnh, xả trừ năm triền cái, đầy đủ năm chi, năm lực, viên mãn sáu độ, bố thí khắp tất cả bằng bảy Thánh tài, nở hoa bảy giác ngộ, chỉ bày tám chi Thánh đạo, xa lìa tám nạn, đoạn dứt hẳn chín kết, phương tiện thiện xảo tùy ý nhập Cửu định, đủ mười Lực, danh vang khắp mười phương, tự tại vô úy, hàng phục ma oán, cất tiếng sấm lớn, rống lên tiếng rống của sư tử, ngày đêm ba thời thường dùng Phật nhãn quán sát chúng sanh: trí huệ tùy chuyển của ai tăng, của ai giảm; ai gặp khổ nạn, ai bức bách, ai bị bức bách; ai xuống nẻo ác, ai lên đường lành, ai một bề thú hướng, ai còn mang gánh nặng. Nên dùng phương tiện gì để cứu độ chúng sanh ra khỏi đường ác, vào

cõi trời người và được giải thoát; người chưa tu thiện căn khiến tu tập thiện căn, người đã tu thiện căn chưa thành thục khiến cho được thành thục, đã thành thục rồi khiến được giải thoát. Như bài kệ tụng:

“Cho dù hải triều lớn,

Cũng có khi trễ hạn,

Đối với người đáng độ,

Phật liền độ, không bỏ.

Đối với các hữu tình,

Phật từ bi thương tưởng,

Nghĩ cứu họ thoát khổ,

Như bò mẹ theo con”.

Lúc đó Phật mỉm cười, từ trong miệng phóng ra hào quang năm sắc chiếu xuống hay chiếu lên, nếu chiếu xuống thì chiếu đến ngục Vô gián và các ngục khác khiến cho chúng sanh trong đây đang bị đốt nóng liền được mát mẻ, đang bị lạnh cóng liền được ấm áp. Họ cảm thấy an lạc liền suy nghĩ: “ta và mọi người từ cảnh khổ địa ngục chết đi, được sanh vào cõi khác chăng?”. Thế Tôn sau khi làm cho các hữu tình kia sanh tín tâm liền hiện nhiều tướng khác nữa, thấy những tướng này họ liền suy nghĩ: “chúng ta không phải chết ở đây sanh về cõi kia, mà là do sức oai thần của Đại Thánh đã khiến thân tâm chúng ta hiện được an lạc”. Đã sanh tín kính thì có thể diệt các khổ, ở cõi nhơn thiên được thọ thân thắng diệu, thành chơn pháp khí thấy được lý chơn đế. Nếu hào quang chiếu lên thì đến cõi trời Sắc cứu cánh, trong hào quang diễn nói các pháp khổ, không, vô thường, vô ngã… và nói kệ:

“Người phải nghe Phật dạy

Dốc cầu đạo xuất ly

Phá được quân sanh tử

Như voi phá nhà tranh.

Ở trong pháp luật Phật

Dũng tiến thường tu học

Xa lìa đường sanh tử

Bờ mé khổ không còn”.

Hào quang này sau khi chiếu khắp ba ngàn Đại thiên thế giới liền trở về chỗ Phật, nếu Thế Tôn nói việc quá khứ thì hào quang trở vào phía sau lưng, nếu nói việc vị lai thì hào quang trở vào phía trước ngực, nếu nói việc địa ngục thì hào quang trở vào phía dưới chân, nếu nói việc bàng sanh thì hào quang trở vào phía gót chân, nếu nói việc ngạ quỷ thì hào quang trở vào phía ngón chân, nếu nói việc loài người thì hào quang trở vào đầu gối, nếu việc của Lực luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay trái, nếu nói việc của Chuyển luân vương thì hào quang trở vào lòng bàn tay phải, nếu nói việc cõi trời thì hào quang trở vào rốn, nếu nói việc của Thanh văn thì hào quang trở vào miệng, nếu nói việc của Độc giác thì hào quang trở vào phía giữa hai chân mày, nếu nói việc của đạo quả Chánh đẳng chánh giác thì hào quang trở vào phía trên đảnh đầu. Lúc đó hào quang này xoay quanh Phật ba vòng rồi trở vào miệng Phật, cụ thọ A-nan-đà bạch Phật: “Thế Tôn Như Lai Ứng chánh đẳng giác vui vẻ mỉm cười chẳng phải là không có nhơn duyên”, liền nói kệ thỉnh Phật:

“Miệng Phật phóng hào quang vi diệu,

Chiếu khắp Đại thiên nhiều hình tướng,

Chiếu khắp mười phương các quốc độ,

Như mặt trời chiếu khắp hư không.

Phật là nhân tốt cho chúng sanh,

Có thể trừ kiêu mạn, lo buồn.

Có nhân duyên nên từ kim khẩu,

Mỉm cười ắt nói việc hy hữu.

Xin đấng Mâu Ni nói tường tận,

Xin hãy nói cho người muốn nghe,

Như sư tử vương rống tiếng diệu,

Nguyện Phật quyết nghi cho chúng con,

Phật như Diệu sơn vương trong biển,

Nếu không nhân duyên, không dao động,

Tự tại từ bi, Phật mỉm cười,

Nói nhân duyên cho người muốn nghe”.

Thế Tôn bảo A-nan-đà: “Đúng vậy A-nan-đà, không phải không có nhân duyên mà Như Lai Ứng chánh đẳng giác miệng hiện mỉm cười. Thầy hãy thông báo cho các Bí-sô: Như lai muốn đến trong rừng thây chết, ai muốn đi theo thì hãy đắp y mang bát”, tôn giả A-nan vâng lời Phật dạy đi thông báo, các Bí-sô đều đắp y mang bát đi đến chỗ Phật. Lúc đó do Phật đã tự điều phục nên điều phục vây quanh, do đã tự tịch tĩnh nên tịch tĩnh vây quanh, do đã tự giải thoát nên giải thoát vây quanh, do đã tự an ổn nên an ổn vây quanh, do đã tự thiện thuận nên thiện thuận vây quanh, do tự đã là A-la-hán nên A-la-hán vây quanh, do đã tự lìa dục nên lìa dục vây quanh, do đã tự đoan nghiêm nên đoan nghiêm vây quanh. Giống như Bò chúa được đàn bò vây quanh, như Voi chúa được đàn voi vây quanh, như Sư tử chúa được đàn sư tử vây quanh, như Ngỗng chúa được đàn ngỗng vây quanh, như chim chúa Diệu súy được đàn chim vây quanh, như Bà-la-môn được học trò vây quanh, như Lương y được các bịnh nhân vây quanh, như Đại tướng được các binh sĩ vây quanh, như bậc đạo sư được các khách lữ hành vây quanh, như vị thương chủ được các thương nhơn vây quanh, như đại trưởng giả được các trưởng giả vây quanh, như vị quốc vương được quần thần vây quanh, như Chuyển luân Thánh vương được các thiên tử vây quanh, như vầng trăng được các ngôi sao vây quanh, như mặt trời được ngàn ánh sáng vây quanh, như Trì quốc thiên vương được Càn-thát-bà vây quanh, như Tăng trương thiên vương được Cưu-bàn-trà vây quanh, như Xú mục thiên vương được các rồng vây quanh, như Đa văn thiên vương được các Dược xoa vây quanh, như Tịnh diệu thiên vương được A-tu-la vây quanh, như vua trời Đế thích được chư thiên cõi trời Tam thập tam vây quanh, như vua trời Phạm thiên được chư thiên cõi trời Phạm vây quanh. Giống như biển cả sâu lắng yên tĩnh, giống như đám mây lớn, Thế tôn cũng vậy do đã điều phục các căn nên oai nghi tịch tĩnh, có ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp trang nghiêm thân, ánh sáng bao quanh trên đảnh rộng một tầm sáng rỡ như trăm ngàn mặt trời, có đủ mười Lực, bốn Vô úy, tâm đại bi và ba niệm kiên cố, vô lượng công đức.

Các tôn giả như A nhã Kiều-trần-như, Mã thắng, Đại danh, Vô diệt, Xá-lợi-phất, Đại Mục-kiền-liên, Đại Ca-diếp, A-nan-đà… cùng vô số trời người vây quanh Phật cùng đi đến trong rừng thây chết. Đi theo Phật có mười tám lợi ích thù thắng là không sợ vua, giặc, nước, lửa, nước địch; sư tử, hổ lang…; không sợ cửa ải đóng kín, không sợ đóng thuế bến đò, không sợ thiếu cứu giúp; không sợ nhơn, phi nhơn; thường được thấy chư thiên, nghe tiếng chư thiên, được thấy hào quang lớn, được nghe Phật thọ ký, được nghe diệu pháp, được thọ ẩm thực và thân không bịnh khổ.

Khi Phật và đại chúng đến nơi, bốn phía của rừng thây chết đều có gió mát thổi đến; lúc đó trong thành Vương xá có hai đồng tử cùng đi chung, một thuộc dòng Sát-đế-lỵ có tín tâm, một thuộc dòng Bà-la-môn không có tín tâm. Đồng tử dòng Bà-la-môn nói với đồng tử dòng Sát-đế-lỵ: “tôi nghe nói Thế tôn thọ ký vợ của trưởng giả Thiện hiền sẽ sanh nam, sẽ làm rạng rỡ gia tộc, có đầy đủ diệu tướng của chư thiên, sẽ ở trong giáo pháp của ta xuất gia, sẽ được Lậu tận chứng quả A-la-hán. Nạy vợ trưởng giả đã chết, thi thể đang ở trong rừng thây chết, như vậy há chẳng phải lời Thế tôn nói là hư vọng hay sao?”, đồng tử dòng Sát-đế-lỵ nói kệ:

“Cho dù trăng sao đều rơi xuống,

Đất núi, rừng cây bay lên không,

Sóng lớn, nước biển đều khô cạn,

Lời Thế tôn nói không hư vọng”.

Đồng tử dòng Bà-la-môn nói: “nếu vậy chúng ta cùng đi đến trong rừng thây chết xem thử hữu tình thật thế nào”, nói rồi cả hai cùng đi. Đến nơi nhìn thấy Thế tôn, đồng tử dòng Sát-đế-lỵ liền nói kệ:

“Mâu ni uy nghi không giỡn cợt,

Đại chúng trời người đều vân tập,

Phật sẽ cất tiếng rống sư tử,

Hàng phục lời ngoại đạo không nghi,

Đại sư khi đến trong Thi lâm,

Gió mát thổi khắp nơi hoang dã,

Vô lượng chúng sanh đều chiêm ngưỡng,

Mừng xem Điều ngự vận thần thông”.

Lúc đó vua Ảnh thắng nghe biết việc này liền suy nghĩ: “không thể vô cớ Phật đến trong Thi lâm, chắc vì vợ của Thiện hiền và nhân đó điều phục chúng sanh hữu duyên. Ta cũng nên đến đó xem thử”, nghĩ rồi liền ra lịnh chỉnh đốn quân nghi cùng Thái tử, cung phi… và các tùy tùng đồng ra khỏi thành đi đến Thi lâm. Đồng tử dòng Sát-đế-lỵ thấy vua Ảnh thắng liền nói kệ:

“Nhìn thấy quốc vương ra khỏi thành,

Với các tùy tùng theo hộ vệ,

Tôi đang suy nghĩ đại chúng này,

Chắc chắn được lợi ích thù thắng”.

Lúc đó đại chúng thấy Thế tôn đi tới liền mở đường, Phật mỉm cười đi vào trong đại chúng, ngoại đạo lõa hình thấy rồi liền suy nghĩ: “Kiều-đáp-ma mỉm cười đi vào trong đại chúng, há đứa bé trong bụng người mẹ không chết”, nghĩ rồi liền nói với trưởng giả: “chắc chúng sanh bạc phước đó chưa chết”, trưởng giả nói: “vậy con phải làm thế nào?”, ngoại đạo nói: “ta là người xuất gia thọ trì cấm giới, chỉ biết niệm thiện, việc sắp tới ông tự lo liệu”. Lúc đó trưởng giả đưa thi thể vợ lên giàn hỏa châm lửa hỏa thiêu, ngọn lửa đốt cháy toàn thân nhưng chung quanh bụng của người mẹ lại không thương tổn, bỗng nứt ra và mọc lên một hoa sen xanh, trong hoa sen có một đứa bé dung mạo đoan nghiêm, ngồi an nhiên rất đáng yêu. Đại chúng nhìn thấy việc này rồi đều khen là hi hữu, ngoại đạo mất hết nhuệ khí và kiêu mạn; Phật bảo trưởng giả Thiện hiền vào trong lửa bồng đứa bé ra, trưởng giả nhìn ngoại đạo hỏi ý, ngoại đạo nói: “nếu ông vào trong lửa đó chắc chắn sẽ chết”, trưởng giả nghe rồi liền lo sợ không dám vào lửa bồng đứa bé. Phật bảo Thị-phược-ca vào trong lửa bồng đứa bé ra, Thị-phược-ca suy nghĩ: “Phật không sai ta làm việc phi thời phi xứ, ta nên vào trong lửa bồng đứa bé ra”, nghĩ rồi liền vào trong lửa bồng đứa bé ra với tâm vô úy. Chư thiên trên hư không nói kệ:

“Phật bảo vị ấy vào trong lửa,

Với tâm vô úy bồng bé ra,

Nhờ thần lực tự tại của Phật,

Làm cho lửa nóng thành ao mát”.

Phật hỏi Thị-phược-ca vào trong lửa có thương tổn gì không, Thị-phược-ca đáp: “Thế tôn, con sinh ra trong cung, lớn lên trong cung, dùng hương Ngưu đầu chiên đàn thoa thân nhưng chưa từng có cảm giác mát mẻ như hôm nay”. Phật lại bảo trưởng giả Thiện bồng đứa bé về nhà, trưởng giả bị ác kiến hoại tâm nên vẫn không khởi lòng tin, nhìn sang ngoại đạo hỏi ý, ngoại đạo nói: “đứa bé ấy ít phước, bẩm tánh hung bạo vì lửa có thể ăn tất cả nhưng lại không đốt nó được; đủ biết rõ nó là chúng sanh tội khổ, ngang ngạnh đáng ghét, nếu ông bồng nó về nhà tức là rước lấy tai ách, ông chắc chắn sẽ bị hại chết”. Người thế gian thương yêu không gì hơn thân mạng của mình, trưởng giả nghe nói như vậy nên không đón nhận đứa bé. Phật lại bảo vua Ảnh thắng: “Đại vương nên nhận lấy đứa bé này”, vua nghe rồi liền đưa tay đón nhận đứa bé, chăm chú nhìn một hồi rồi hỏi Phật nên đặt tên nó là gì, Phật nói: “đứa bé này sanh trong lửa nên đặt tên cho nó là Hỏa sanh”. Lúc đó Phật quán biết tâm mọi người liền ứng cơ thuyết pháp khiến cho họ sau khi nghe pháp, có người được Noãn pháp, hoặc được Đảnh pháp, hoặc được Nhẫn pháp; có người được vơi bớt ba độc, lìa tham dục, có người được Thế đệ nhất pháp, có người đắc quả Tu đà hoàn, hoặc quả Tư-đà-hàm, hoặc quả A-na-hàm, có người gieo trồng nhân duyên với Thanh văn thừa, có người gieo trồng nhân duyên với Bích chi Phật thừa, có người gieo trồng nhân duyên với Phật thừa; hoặc quy y Tam bảo thọ trì năm giới, khởi lòng tin sâu xa. Vua mang Hỏa sanh về trong cung giao cho tám bà nhũ mẫu nuôi dưỡng…

Lúc đó cậu của Hỏa sanh (anh của mẹ Hỏa sanh) trước đó đã đi đến phương khác giao dịch mua bán, khi nghi tin em mình có thai, lại nghe Thế tôn thọ ký sẽ sanh con trai … nên ông rất vui mừng. Sau khi bán hết hàng hóa, thu mua các mặt hàng khác xong, ông liền trở về thành Vương xá thì lại nghe tin em gái đã chết; ông suy nghĩ: “Thế tôn đã thọ ký cho em gái ta sanh trai… há là hư vọng hay sao”, nghĩ rồi liền hỏi thăm hàng xóm, họ nói: “lời Đại sư nói không hư vọng, chỉ vì người chồng tin theo ngoại đạo nên giết cô ấy chết oan uổng. Đứa con sinh ra có đại oai thần, ở trong lửa cháy mà không thương tổn gì, nay được vua nuôi dưỡng trong cung”. Người cậu nghe nói rồi liền đến gặp trưởng giả Thiện hiền, sau khi chào hỏi xong liền nói: “người đã làm việc phi lý”, trưởng giả nói: “tôi đã làm gì?”, người cậu nói: “người nghe lời ác kiến của ngoại đạo nên giết chết em ta oan uổng. Đứa bé sinh ra trong lửa cháy có đại oai thần nên không thương tổn gì, nay được vua nuôi dưỡng trong cung. Việc đã như vậy không cần nói nữa, nay ông phải mang đứa bé về đây thì ta sẽ dung thứ ; nếu không mang về, ta sẽ tập họp thân tộc và xóm giềng đến đuổi ngươi với số thẻ mà người không thể đếm hết, sau đó rao truyền tội ác của ngươi trên khắp các nẻo đường là: “em gái ta vô tội bị Thiện hiền giết chết oan uổng, kẻ giết phụ nữ thì không được cùng nói chuyện và bị pháp luật xử hành hình”. Trưởng giả nghe rồi trong lòng đau khổ, suy nghĩ: “theo như lời ông ta vừa nói, chác chắn sẽ không tha cho ta”, nghĩ rồi liền đến trong cung gặp vua Ảnh thắng kể lại việc trên và xin vua ban ân trao Hỏa sanh lại. Vua nói: “ta không nhận đồng tử từ ngươi, chính Phật đã trực tiếp giao đứa bé cho ta, nếu ngươi muốn nhận lại thì hãy đến bạch Phật”, trưởng giả liền đến chỗ Phật, đảnh lễ rồi đem việc trên bạch Phật rồi xin Phật từ bi cho nhận Hỏa sanh lại, Phật suy nghĩ: “nếu trưởng giả này không nhận lại được đứa bé thì sẽ hộc máu mà chết”, nghĩ rồi liền bảo A-nan: “thầy hãy cùng đi với trưởng giả này đến chỗ vua, chuyển lời ta chúc sức khỏe của vua rồi nói rằng: “xin vua cho trưởng giả nhận lại Hỏa sanh, vì nếu trưởng giả này không nhận lại được đứa bé thì sẽ hộc máu mà chết”. Tôn giả A-nan vâng lời Phật dạy cùng trưởng giả đi đến chỗ vua nói y như lời Phật đã dạy, vua nghe rồi liền vâng theo lời Phật dạy, tôn giả A-nan chúc sức khỏe vua rồi ra về. Lúc đó vua bảo trưởng giả: “ta vâng lịnh Phật nuôi dưỡng đứa bé này và rất thương yêu nó. Khanh phải lập ước là mỗi ngày ba thời phải mang nó đến gặp ta, thì ta mới giao nó lại cho khanh”, trưởng giả đáp: “thần không dám trái lịnh vua”, vua liền cho mặc thượng y, trang sức các chuỗi anh lạc rồi đặt bé lên lưng voi lớn, cho hộ tống về nhà. Thường tình thế gian, khi cha còn sống thì danh tiếng của con không rạng rỡ; sau khi cha mất, Hỏa sanh tự quản lý gia nghiệp, tín kính Tam bảo. Ngay nơi chỗ cha hại mẹ chết ngày trước liền cho xây một chùa Tăng với mọi vật dụng thọ dụng đầy đủ để cúng dương cho Tứ phương tăng, gọi là Nhu phúc lâm; vì vậy trong kinh nói Phật tại Nhu phúc lâm thành Vương xá.

Trưởng giả Thiện hiền khi còn sống đã từng sai các thương nhân đến phương khác buôn bán ; sau khi trưởng giả qua đời, họ nghe biết Hỏa sanh thay cha quản lý gia nghiệp, tín kính Tam bảo nên mang một cái bát bằng Ngưu đầu chiên đàn đựng đầy châu báu đến biếu cho Hỏa sanh. Hỏa sanh liền để bát này trên ngọn phướn cao rồi thông báo khắp trong thành rằng: “người nào không dùng thang, ghế mà lấy được bát này ; hoặc có Sa môn, Bà-la-môn nào có đại oai lực, thần thông tự tại mà lấy được bát này thì tôi sẽ tăng bát cho người ấy”. Lúc đó các ngoại đạo vào sáng sớm đi tắm thấy ngọn phướn cao này liền hỏi trưởng giả Hỏa sanh: “đó là vật gì?”, Hỏa sanh đáp như trên, ngoại đạo nói: “trưởng giả trước nay tín kính Thích ca tử, không biết họ có lấy được bát hay không?”, nói rồi bỏ đi. Sau đó có nhiều Bí-sô kỳ túc vào thành khất thực thấy ngọn phướn cao này cũng hỏi như trên, Bí-sô nghe rồi liền nói với nhau: “há vì cái bát mà lại khoe tài của mình hay sao, Phật đã dạy nên che giấu điều thiện, phát lồ tội lỗi mới là hạnh của người xuất gia”, nói rồi bỏ đi. Lúc đó tôn giả Thập lực Ca-diếp đi ngang qua đó thấy rồi cũng hỏi như trên, nghe rồi liền suy nghĩ: “ta từ vô thỉ sanh tử đến nay, những phiền não oan gia mà ta đã nuôi dưỡng nay đều đã vất bỏ hết. Ta nay nên đón nhận nhân duyên trưởng giả thỉnh, khiến ông ta được mãn nguyện”, nghĩ rồi liền duỗi tay ra như cái vòi voi lớn đưa lên ngọn phướn lấy cái bát xuống rồi mang về trú xứ. Các Bí-sô thấy rồi liền hỏi từ đâu có, tôn giả kể lại việc trên, các Bí-sô nói: “tôn giả há vì cái bát này mà hiện thần thông hay sao?”, đáp: “đúng hay sai thì tôi cũng đã làm rồi”, các Bí-sô bạch Phật, Phật nói: “Bí-sô không được hiện thần thông trước người thế tục, ai làm trái thì phạm tội Việt pháp. Bát có bốn loại bằng vàng, bạc, lưu ly và pha lê ; lại có bốn loại bằng đá du, đồng đỏ, đồng trắng và gỗ. Bốn loại bát trước nếu trước không có thì không được thọ, nếu trước đã có rồi thì nên vất bỏ; bốn loại bát sau nếu trước không có thì không được thọ, nếu trước đã có thì nên dùng làm tô đựng thuốc tù thời thọ dụng. Bát như pháp chỉ có hai loại bằng sắt và bằng gốm sứ”.

Thời gian sau, nơi Hỏa sanh xuất hiện đầy đủ diệu tướng của chư thiên. Lúc đó ở giữa thành Chiêm ba và thành Vương xá có một trạm thu thuế, vị thuế quan qua đới thác sanh trong loài dược xoa, trong đêm về báo mộng cho con rằng: “cha qua đời thác sanh trong loài dược xoa, ngay nơi chỗ thu thuế con hãy lập một cái miếu thờ thần Dược xoa, ở trước cửa treo một cái linh. Nếu ai mang vật phải đóng thuế đi qua đây mà không nộp thuế thì linh này sẽ rung lên, lúc đó con sẽ gọi họ lại, thu thuế rồi mới cho đi”, người con tỉnh dậy kể lại giấc mông cho thân tộc biết, vài ngày sau đó cùng lập cái miếu thờ thần Dược xoa ngay nơi chỗ trọng yếu vào treo cái linh ở trước cửa. Trong thành Chiêm ba có vợ của một Bà-la-môn, lúc đó bà suy nghĩ: “chồng ta đi khắp nơi kinh doanh mua bán, đem tài vật về cho ta thọ dụng, ta ăn rồi ngồi không là điều không nên”, nghĩ rồi liền vào trong chợ mua chỉ sợi Kiếp bối mang về se thành sợi mịn rồi bảo thợ dệt dệt thành hai tấm vải thật đẹp trị giá ngàn tiền vàng. Sau đó bà đưa cho chồng nói rằng: “hai xấp vải này trị giá ngàn tiền vàng, chàng hãy mang ra chợ bán, nếu có người mua thì tốt, nếu không có ai mau thì nên đi đến chỗ khác bán”. Người chồng mang hai xấp vải này đến trong chợ rao bán ngàn tiền vàng nhưng không có ai hỏi mua, ông liền cuộn hai xấp vải lại để vào bên trong cán dù rồi tháp tùng theo đoàn thương nhân đi đến thành Vương xá. Khi đến chỗ thuế quan, mọi người đóng thuế xong khi đi ngang qua miếu thờ thần Dược xoa thì cái linh rung lên, thuế quan nghe rồi liền nói: “cái linh kêu chắc là có người chưa đóng thuế, hãy kiểm soát lại chớ để mất”. Sau khi kiểm soát lại xong, họ liền cho đoàn thương nhân đi qua thì cái linh lại rung lần nữa, như thế đến lần thứ ba khiến các thương nhân bực dọc nói với thuế quan : “các ông muốn chèn ép chúng tôi nên tìm phương tiện giữ lại”. Thuế quan chia đoàn thương nhân làm hai nhóm để kiểm tra, nhóm không có Bà-la-môn này thì khi đi qua miếu, cái linh không rung ; nhóm có Bà-la-môn này khi đi qua miếu thì cái linh lại rung lên. Thuế quan giữ lại nhóm thứ hai và chia làm hai nhóm như trên, cuối cùng chỉ còn lại một mình Bà-la-môn. Bà-la-môn này nói: “cứ xét trên người tôi nếu có vật đóng thuế thì cứ lấy”, thuế quan xét không thấy liền cho đi qua thì cái linh lại rung lên. Thuế quan nói: “dù ông có mang tài vật gì, chúng tôi cũng không thu thuế nữa. Nay ông phải nói thật, đừng dối với thần linh, tôi muốn cho ông biết thần linh là Thánh”, Bà-la-môn nói: “nếu ông không lấy thuế thì tôi nói thật”, nói rồi liền lấy hai xấp vải từ bên trong cán dù ra, thuế quan thấy rồi hết sức kinh ngạc khen là hi hữu : “thần linh quả thật báo điềm không sai”, nói rồi liền lấy một xấp vải trương ra khoác lên tượng thần. Bà-la-môn nói: “ông nói không lấy thuế, nay làm như vậy là muốn lấy vải của tôi”, thuế quan nói: “đừng lo sợ, tôi chỉ muốn chứng tỏ lời thần nói không sai, tạm khoác lên báo ân thần rồi sẽ trả lại cho ông”, nói rồi đưa trả lại xấp vải. Bà-la-môn lại cuộn hai xấp vài cào bên trong cán dù rồi tiếp tục đi đến thành Vương xá, vào trong chợ rao bán với giá ngàn tiền vàng cũng không có ai hỏi mua như lần trước, ông liền nói là chợ không người. Lúc đó trưởng giả Hỏa sanh từ trong cung vua đi ra, cỡi voi đi vào phố chợ để về nhà, nghe lời nói này của Bà-la-môn, lấy làm ngạc nhiên nên cho người gọi đến hỏi nguyên do. Bà-la-môn đáp: “tôi có hai xấp vải trị giá ngàn tiền vàng nhưng không có người hỏi mua”, Hỏa sanh nói: “hãy mang lại đây cho ta xem thử”, Hỏa sanh xem xong rồi nói: “một tấm còn mới, một tấm đã mặc rồi. Nay ta trả giá tấm đã mặc rồi hai trăm năm mươi tiền vàng, tấm chưa mặc năm trăm tiền vàng”, Bà-la-môn nói: “vì sao lại nói như vậy, cả hai tấm đều chưa mặc”, Hỏa sanh nói: “ta sẽ cho ngươi xem rõ thật hư, nếu tấm chưa mặc tung lên không trung thì nó sẽ trụ như cái lọng rồi rơi xuống đất từ từ ; tấm đã mặc rồi tung lên thì nó rơi ngay xuống đất”, Bà-la-môn nhìn thấy rồi khen rằng: “thật hi hữu, ông là người đại trí, thần duệ siêu quần”, Hỏa sanh lại nói: “tấm chưa mặc để trên gai thì mũi gai nhọn không xuyên qua được ; tấm đã mặc rồi thì ắt bị gai nhọn xuyên qua”, Bà-la-môn nhìn thấy rồi khen ngợi như trên rồi nói: “tôi theo giá đã trả, ông hãy lấy vải”, Hỏa sanh nói: “ông là khách đi lại nên cần có sự cúng dường, tôi không giảm giá, ông cứ nhận đủ ngàn tiền vàng”, Bà-la-môn nhận tiền rồi hoan hỉ ra đi, Hỏa sanh đem tấm đã mặc rồi đem cho gia nhân dùng, tấm chưa mặc thì dùng làm khăn tắm cho mình. Một hôm, vua Ảnh thắng cùng quần thần lên lầu gác cao, tấm khăn tắm nay phơi trên lầu gác của Hỏa sanh bị gió thổi bay đến chỗ vua, vua nói: “y này là của trời hay từ đâu bay đến đây?”, đại thần nói: “thần nghe nói thuở xưa có vua tên Mạn-đà-la, trong bảy ngày trời mưa vàng và ngọc báu; nay có y rơi xuống chỗ vua, không lâu nữa sẽ tới mưa vàng”, vua nói: “ta nghe Phật thọ ký Hỏa sanh có đầy đủ diệu tướng của chư thiên, thiên y này ta sẽ đem tặng cho Hỏa sanh”. Sau đó Hỏa sanh đến, vua đem thiên y tặng, Hỏa sanh đưa tay đón nhận, vừa nhìn liền biết là vật của mình liền mỉm cười hỏi vua: “Đại vương đã tiếp xúc vật này chưa?”, đáp là đã, Hỏa sanh nói: “nếu Đại vương đã tiếp xúc xin hãy rửa tay, vì đây không phải là thiên y mà là khăn tắm của thần”, vua hỏi làm sao biết được, đáp: “thần còn một tấm giống như vậy đã đem cho gia nhân dùng, Đại vương có thể nghiệm biết”, vua lại hỏi: “hiện nay diệu tướng của chư thiên đã xuất hiện nơi khanh hay chưa?”, đáp là đã xuất hiện, vua nói: “nấu vậy sao khanh không mời ta đến nhà của khanh?”, đáp: “nếu Đại vương nhận lời thì hôm nay thần xin thỉnh”, vua nói: “vậy khanh hãy trở về lo liệu thức ăn uống”, Hỏa sanh nói: “Đại vương, nếu người có diệu tướng của chư thiên xuất hiện thì tự nhiên có sẵn, không cần lo liệu gì cả. Ngay bây giờ thần xin thỉnh Đại vương đến nhà dự tiệc”. Vừa đến cửa cổng nhìn thấy người tớ gái của Hỏa sanh, vua liền nhìn xuống đất, Hỏa sanh hỏi vì sao, vua nói: “ta tránh nhìn vợ khanh”, Hỏa sanh nói: “đó là người hầu bên ngoài, không phải vợ của thần”, vua khen là hiếm có. Vừa vào trong nhà nhìn thấy phụ nữ, vua cũng nhìn xuống đất… giống như trên cho đến câu vua khen là hiếm có. Lúc đó vua nhìn thấy nên nhà bằng lưu ly trong suốt như ao nước trong, bên trên cửa có đặt cá máy, bóng hiện xuống nền nhà lung linh, vua liền tháo giày ra. Hỏa sanh hỏi vì sao, vua đáp là sợ ướt giày, Hỏa sanh nói: “đây là nên nhà bằng lưu ly, không phải nước”, vua lại hỏi vì sao có ca ở trong đó, đáp: “đó không phải là cá thật, chỉ là bóng của cá máy ảnh hiện xuống nền”. Vua không tin, liền tháo chiếc nhẫn ném xuống, nhẫn chạm đất phát ra tiếng kêu rồi lăn sang một bên, Vua trầm trồ khen ngợi mãi rồi lên tòa sư tử ngồi. Lúc đó tất cả người trong nhà đều ra bái yết vua, chưa kịp đứng lên thì các người nữa đều chảy nước mắt, vua hỏi Hỏa sanh vì sao, đáp: “không phải họ khóc, vì y phục của vua được xông bằng khói hương chiên đàn trầm thủy nên khiến họ chảy nước mắt”. vua Ảnh thắng ở nhà Hỏa sanh thọ hưởng diệu lạc thù thắng như của cõi trời nên thích thú, không muốn trở về cung, bỏ phế việc triều chánh. Các đại thần yêu cầu Thái tử Vị sanh oán đến nhà Hỏa sanh thỉnh vua trở về cung, Thái tử bèn đến gặp vua tâu rằng: “Đại vương, vì sao cứ ở mãi nơi đây, không đoái tới triều chánh?”, vua nói: “con là Thái tử, không lẽ không thể đảm đương việc triều chánh trong một ngày được hay sao?”, Thái tử nói: “Đại vương nói chỉ có một ngày hay sao, Đại vương xuất cung đến nay đã bảy ngày rồi”, vua nghe nói rồi quay lại nhìn Hỏa sanh hỏi: “thật đã bảy ngày rồi hay sao?”, đáp là đúng vậy, vua hỏi: “làm sao phân biệt được ngày đêm?”, đáp: “nhờ thấy hoa nở hay khép, ngọc báu sáng hay tối, chim hót hay không hót mà biết là ngày hay đêm”, vua nói: “nhưng ta vẫn chưa biết”, đáp: “có loại hoa đêm nở, ban ngày khép; cũng có loại ban đêm khép, ban ngày nở. Có loại ngọc báu ban đêm sáng, ban ngày tối; cũng có loại ban đêm tối, ban ngày sáng. Chim cũng vậy, có loại hót vào ban đêm, có loại hót vào ban ngày”, vua nghe nói rồi cho là hi hữu, nói rằng: “lời Thế tôn nói quả là không hư vọng, đúng như lời Phật thọ ký, nay khanh đều thọ hưởng tất cả”.

CĂN BẢN THUYẾT NHẤT THIẾT

HỮU BỘ TỲ NẠI DA TẠP SỰ